೪. ಪಞ್ಚಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩. ಚತುತ್ಥೇ ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ದೇವೋತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವೋ. ತಯೋ ಹಿ ದೇವಾ – ಸಮ್ಮುತಿದೇವಾ, ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ, ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾತಿ. ತೇಸು ಸಮ್ಮುತಿದೇವಾ ನಾಮ ರಾಜಾನೋ ಖತ್ತಿಯಾ. ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ನಾಮ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತದುಪರಿದೇವಾ. ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ ನಾಮ ಖೀಣಾಸವಾ. ಇಧ ಪನ ಕಾಮಾವಚರದೇವೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದೇವೋತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವೋ’’ತಿ. ದೇವಕಾಯಾತಿ ದೇವಸಮೂಹತೋ, ದೇವಟ್ಠಾನತೋ ವಾ, ದೇವಲೋಕತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೂಹನಿವಾಸವಾಚಕೋ ಹಿ ಅಯಂ ಕಾಯಸದ್ದೋ. ಚವನಧಮ್ಮೋತಿ ಮರಣಧಮ್ಮೋ, ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತಮರಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಿತಮರಣಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮರಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಕಾಸಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತಿ. ಮಾಲಾ ಮಿಲಾಯನ್ತೀತಿ ತೇನ ಪಿಳನ್ಧಿತಮಾಲಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯೇ ಆತಪೇ ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ಮಿಲಾತಾ ವಿಹತಸೋಭಾ ಹೋನ್ತಿ.

ವತ್ಥಾನಿ ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸರದಸಮಯೇ ವಿಗತವಲಾಹಕೇ ಆಕಾಸೇ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನಬಾಲಸೂರಿಯಸದಿಸಪ್ಪಭಾನಿ ನಾನಾವಿರಾಗವಣ್ಣಾನಿ ತೇನ ನಿವತ್ಥಪಾರುತವತ್ಥಾನಿ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಕದ್ದಮೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತಾನಿ ವಿಯ ವಿಹತಪ್ಪಭಾನಿ ಮಲಿನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ.

ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಜಾತಿಮಣಿ ವಿಯ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಸಿಪ್ಪಾಚರಿಯರಚಿತಸುವಣ್ಣಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಸೇದಮಲಜಲ್ಲಿಕಾರಹಿತಸರೀರಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಉಭೋಹಿ ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಧಾರಾ ಸನ್ದನ್ತಿ ಪಗ್ಘರನ್ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಕಚ್ಛೇಹಿಯೇವ, ಸಕಲಸರೀರತೋಪಿ ಪನಸ್ಸ ಸೇದಜಲಕಣ್ಣಿಕಾ ಮುಚ್ಚತಿಯೇವ, ಯೇನ ಆಮುತ್ತಮುತ್ತಾಜಾಲಗವಚ್ಛಿತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ.

ಕಾಯೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣಿಯಂ ಓಕ್ಕಮತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾನುಭಾವಂ ಏಕಯೋಜನಂ ದ್ವಿಯೋಜನಂ ಯಾವ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪದೇಸಂ ಆಭಾಯ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಪಾಲಿಚ್ಚಾದಿವಿರಹಿತೋ, ನ ಸೀತಂ ನ ಉಣ್ಹಂ ಉಪಘಾತಕಂ, ದೇವಧೀತಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ದೇವಪುತ್ತೋ ವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ವಿಯ, ತಂ ಖಣಂಯೇವ ನಿಪ್ಪಭೇ ನಿತ್ತೇಜೇ ಕಾಯೇ ವಿರೂಪಭಾವೋ ಅನುಪವಿಸತಿ ಸಣ್ಠಾತಿ.

ಸಕೇ ದೇವೋ ದೇವಾಸನೇ ನಾಭಿರಮತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಚ್ಛರಾಗಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನಪರಿಚರಣಕದಿಬ್ಬಾಸನೇ ನ ರಮತಿ, ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಲಭತಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಾತುಭವನ್ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಏವರೂಪಾಯ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲವಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಮಹಾಪರಿಳಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸಬ್ಬತೋ ಗತ್ತೇಹಿ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ. ಚಿರತರಂ ಕಾಲಂ ಅಪರಿಚಿತದುಕ್ಖೋ ತಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ದಯ್ಹಾಮಿ ದಯ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಕನ್ದನ್ತೋ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭನ್ತೋ ವಿಜಪ್ಪನ್ತೋ ವಿಲಪನ್ತೋ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಆಹಿಣ್ಡತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ವಿಕಾರಂ ಅಕರೋನ್ತೋಪಿ ಪಿಯವಿಪ್ಪಯೋಗದುಕ್ಖಂ ಅಸಹನ್ತೋ ವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ವಿಚರತಿ.

ಇಮಾನಿ ಪನ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಯಥಾ ಲೋಕೇ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂಯೇವ ಉಕ್ಕಾಪಾತಭೂಮಿಚಾಲಚನ್ದಗ್ಗಾಹಾದೀನಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ; ಏವಮೇವ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವಾನಂಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಚ ತಾನಿ ‘‘ಇಮಾನಿ ಮರಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ದೇವಾ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಸಬ್ಬೇ. ತತ್ಥ ಯೋ ಮನ್ದೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’’ತಿ ಭಾಯತಿ. ಯೋ ಪನ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ, ಸೋ ‘‘ಬಹುಂ ಮಯಾ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತಂ, ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿತಂ, ಇತೋ ಚುತಸ್ಸ ಮೇ ಸುಗತಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ ನ ಭಾಯತಿ ನ ವಿಕಮ್ಪತಿ. ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಿತಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಪನ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇವತಾ ನನ್ದನವನಂ ಪವೇಸೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬದೇವಲೋಕೇಸು ನನ್ದನವನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ.

ತೀಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅನುಮೋದೇನ್ತೀತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇಹಿ ತೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ಅನುಮೋದೇನ್ತಿ, ಮೋದಂ ಪಮೋದಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ಅಸ್ಸಾಸೇನ್ತಿ, ಅಭಿವದನವಸೇನ ವಾ ತಂಖಣಾನುರೂಪಂ ಪಮೋದಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅನುಮೋದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಓವದನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇತೋತಿ ದೇವಲೋಕತೋ. ಭೋತಿ ಆಲಪನಂ. ಸುಗತಿನ್ತಿ ಸುನ್ದರಗತಿಂ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ. ಗಚ್ಛಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪೇಹಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿ ಏವಂ ತದಾ ತೇಹಿ ದೇವೇಹಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಇತೋ ಭೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬವಚನೇ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ನಾಮಗೋತ್ತೇನ ಅಪಾಕಟೋ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅನುಸನ್ಧಿಕುಸಲೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಏತೇ ಸುಗತಿಆದಯೋ ಭಗವತಾ ಅವಿಸೇಸತೋ ವುತ್ತಾ ಅವಿಭೂತಾ, ಹನ್ದ ತೇ ವಿಭೂತತರೇ ಕಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏತಂ ‘‘ಕಿಂನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ಸದ್ಧಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಪಟಿಲಾಭಕಾರಣತೋ ದೇವೂಪಪತ್ತಿಹೇತುತೋ ಚ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ದೇವಾನಂ ಅಭಿಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ದೇವಾನಂ ಸುಗತಿಗಮನಸಙ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ.

ಸುಗತಿಗಮನಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ‘‘ಸುಗತಿಗಮನ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಕಥಿತಂ, ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ, ತೇನ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಲಭನಕಿರಿಯಾ ಆಮಸೀಯತಿ, ಯೋ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸಭೂತೋತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಮನುಸ್ಸಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತೋ. ಯಸ್ಮಾ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದುಲ್ಲಭಾ ಸವನಾಯ, ನ ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ’’ತಿ. ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇತಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತೇ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಙ್ಗಹೇ ಸಾಸನೇ. ತಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಆಸಯಾನುರೂಪಂ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ವಿನಯನತೋ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಜಾತಿಕಂ ವಿನೇತೀತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮೇನೇವ ವಾ ವಿನಯೋ, ನ ದಣ್ಡಸತ್ಥೇಹೀತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಧಮ್ಮಯುತ್ತೋ ವಾ ವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಧಮ್ಮಾಯ ವಾ ಸಹ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಾಯ ವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಮಹಾಕರುಣಾಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾದಿಧಮ್ಮತೋ ವಾ ಪವತ್ತೋ ವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ. ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಧಮ್ಮಕಾಯೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಿನಯೋ, ನ ತಕ್ಕಿಯಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ಧಮ್ಮೇ ವಾ ಮಗ್ಗಫಲೇ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬವಿಸಯಭೂತೇ ವಾ ಪವತ್ತೋ ವಿನಯೋತಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ.

ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ಸದ್ಧೋ ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇ ಆರಾಧೇಸ್ಸತಿ. ಸುಲದ್ಧಲಾಭಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಿಲಾಭೋ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪಭೋಗಸುಖಂ ಆವಹತಿ, ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಧನದಾಲಿದ್ದಿಯಂ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಮುತ್ತಾದಿರತನಪಟಿಲಾಭಹೇತು ಹೋತಿ, ಲೋಕಸನ್ತತಿಞ್ಚ ಆವಹತಿ; ಏವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಸದ್ಧಾಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಂ ವಿಪಾಕಸುಖಮಾವಹತಿ, ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಜಾತಿಜರಾದಿದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಗುಣದಾಲಿದ್ದಿಯಂ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾದಿರತನಪಟಿಲಾಭಹೇತು ಹೋತಿ, ಲೋಕಸನ್ತತಿಞ್ಚ ಆವಹತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸದ್ಧೋ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಯಸೋ ಭೋಗಸಮಪ್ಪಿತೋ;

ಯಂ ಯಂ ಪದೇಸಂ ಭಜತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೩);

ಏವಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಸುಲದ್ಧಲಾಭತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ ಅನುಗಾಮಿಕೋ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೋ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತು, ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಚ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಧನಲಾಭಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಉಳಾರುಳಾರವಿತ್ತೂಪಕರಣಾನಿ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಮೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ. ಅಸ್ಸದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ತಾನಿ ಅನತ್ಥಾವಹಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಇಧ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚಾತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸುಲದ್ಧಲಾಭತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಥಾ ಹಿ –

‘‘ಸದ್ಧಾ ಬನ್ಧತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ’’. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೯).

‘‘ಸದ್ಧಾ ದುತಿಯಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೬, ೫೯).

‘‘ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಚ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೩; ಸು. ನಿ. ೧೮೪).

‘‘ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೋ ಮಹಾನಾಗೋ’’ತಿ ಚ. (ಅ. ನಿ. ೬.೪೩; ಥೇರಗಾ. ೬೯೪).

‘‘ಸದ್ಧಾ ಬೀಜಂ ತಪೋ ವುಟ್ಠೀ’’ತಿ ಚ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೯೭; ಸು. ನಿ. ೭೭).

‘‘ಸದ್ಧೇಸಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೬೭) ಚ.

‘‘ಸದ್ಧಾಯ ತರತಿ ಓಘ’’ನ್ತಿ ಚ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬) –

ಅನೇಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸದ್ಧಾ ಸಂವಣ್ಣಿತಾ.

ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಾಸನೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ನಿಯಾಮೋಕ್ಕನ್ತಿಯಾ, ತಂ ಸದ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿವಿಟ್ಠಾತಿ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ. ಮೂಲಜಾತಾತಿ ಜಾತಮೂಲಾ. ಕಿಂ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಮೂಲಂ ನಾಮ? ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಓಕಪ್ಪನಹೇತುಭೂತೋ ಉಪಾಯಮನಸಿಕಾರೋ. ಅಪಿಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಸೇವನಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪತ್ತೀತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಯಙ್ಗಾನಿ ಮೂಲಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯಭಾವೇನ ಅವಟ್ಠಿತಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದಳ್ಹಾ ಅಸಂಹಾರಿಯಾ’’ತಿ. ದಳ್ಹಾತಿ ಥಿರಾ. ಅಸಂಹಾರಿಯಾತಿ ಕೇನಚಿ ಸಂಹರಿತುಂ ವಾ ಹಾಪೇತುಂ ವಾ ಅಪನೇತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ. ಇತಿ ತೇ ದೇವಾ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಮಧಿಗಮಂ ಆಸೀಸನ್ತಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕೇ ಕಾಮಸುಖೂಪಭೋಗಾರಹಮೇವ ಹಿ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಂ ತೇ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಹಿ, ದೇವ, ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯಮರಣಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚವತಿ ಆಯುಸಙ್ಖಯಾ’’ತಿ. ಅನುಮೋದತನ್ತಿ ಅನುಮೋದನ್ತಾನಂ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಹಬ್ಯತನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಹಭಾವಂ. ಸಹ ಬ್ಯೇತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹಪವತ್ತನಕೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾ. ನಿವಿಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಾವಜೀವನ್ತಿ ಯಾವ ಜೀವಿತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ, ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಬಹುಂ ಉಳಾರಂ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ ಕರಣವಸೇನ ಪಮಾಣರಹಿತಂ. ನಿರೂಪಧಿನ್ತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಧಿರಹಿತಂ, ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ನಿಮ್ಮಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ದೇವಾ ಮಹಗ್ಗತಕುಸಲಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಕಾಮಲೋಕಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ, ಕಾಮಾವಚರಪುಞ್ಞಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ಇತೋ ದೇವಲೋಕತೋ ಚುತೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಂ ಸಬ್ಬಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುಚರಿತಂ ಉಳಾರಂ ವಿಪುಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಸದ್ಧೋ ಭವಾಹೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಲೋಕುತ್ತರೇಸು ಪಠಮಮಗ್ಗಂ ದುತಿಯಮಗ್ಗಮ್ಪಿ ವಾ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದೇವಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅನತಿವತ್ತನತೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ವಸೇನ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ನಿರೂಪಧಿ’’ನ್ತಿಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಪಮಾಣಕರಾನಂ ದಿಟ್ಠೇಕಟ್ಠಓಳಾರಿಕಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪಚ್ಛೇದೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸತ್ತಮಭವತೋ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಸ್ಸ ಖನ್ಧೂಪಧಿಸ್ಸ ತಂನಿಬ್ಬತ್ತಕಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿಸ್ಸ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಕಿಲೇಸೂಪಧಿಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನೇನ ತೇಸಂ ಅನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ ನಿರುಪಧಿಸಙ್ಖಾತನಿಬ್ಬಾನಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಚ ನಿರುಪಧೀತಿ.

ಏವಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಅಪಾಯದ್ವಾರಪಿಧಾಯಕಂ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತೋ ಓಪಧಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಓಪಧಿಕನ್ತಿ ಉಪಧಿವೇಪಕ್ಕಂ ಅತ್ತಭಾವಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೇವ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಧೀತಿ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಸನ್ತೇಕಚ್ಚಾನಿ ಪಾಪಕಾನಿ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಿ ಉಪಧಿಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಬಾಹಿತಾನಿ ನ ವಿಪಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೧೦). ಕಾಮಗುಣಾಪಿ. ಯಥಾಹ ‘‘ಉಪಧೀಹಿ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨; ಸು. ನಿ. ೩೪). ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಉಪಧೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ಉಪಧಿ, ಅತ್ತಭಾವೋ ಕಾಮಗುಣಾ ಚ. ಉಪಧಿಕರಣಂ ಸೀಲಂ ಏತಸ್ಸ, ಉಪಧಿಂ ವಾ ಅರಹತೀತಿ ಓಪಧಿಕಂ, ಪುಞ್ಞಂ, ತಂ ಬಹುಂ ಉಳಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಕಥಂ? ದಾನೇನ. ದಾನಞ್ಹಿ ಇತರೇಹಿ ಸುಕರನ್ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ದಾನೇನಾತಿ ವಾ ಪದೇನ ಅಭಯದಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಆಮಿಸದಾನಮೇವಾತಿ ಸೀಲಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಕಾಯಹಾನಿಂ ಏಕನ್ತೇನೇವ ದೇವಕಾಯಪಾರಿಪೂರಿಞ್ಚ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮಚ್ಚೇ ಸದ್ಧಮ್ಮೇ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇ ನಿವೇಸಯಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮದಾನೇ ನಿಯೋಜೇನ್ತಿ. ಯದಾ ವಿದೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ದೇವಾ ದೇವಂ ಚವನ್ತಂ ವಿದೂ ವಿಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ತದಾ ಇಮಾಯ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ದುಕ್ಖಾಪನಯನಕಮ್ಯತಾಯ ‘‘ದೇವ, ಇಮೇ ದೇವಕಾಯೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ಏಹಿ ಆಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಚ ಅನುಮೋದೇನ್ತೀತಿ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.