೩. ದೇವಸದ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨. ತತಿಯೇ ದೇವೇಸೂತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರೂಪಾವಚರದೇವೇ ಚೇವ ಅಸಞ್ಞದೇವೇ ಚ ತದಞ್ಞೇಸು ಉಪಪತ್ತಿದೇವೇಸು. ದೇವಸದ್ದಾತಿ ದೇವಾನಂ ಪೀತಿಸಮುದಾಹಾರಸದ್ದಾ. ನಿಚ್ಛರನ್ತೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪವಸೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ. ಸಮಯಾ ಸಮಯಂ ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಸಮಯತೋ ಸಮಯಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಠಿತಾ ತೇ ದೇವಾ ತಂ ಕಾಲಂ ಆಗಮ್ಮ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ತಂ ಸಮಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಆಗಮ್ಮಾತಿ. ‘‘ಸಮಯಂ ಸಮಯಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ತಂ ಸಮಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಯದಾ ‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೩೪; ಪಾಚಿ. ೪೧೭), ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಚ ಕಾಮೇಸು ಘರಾವಾಸೇ ಚ ಆದೀನವಾ, ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಾ ಚ ಸುದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ. ತದಾ ಹಿಸ್ಸ ಏಕನ್ತೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ. ಅರಿಯಸಾವಕೋತಿ ಅರಿಯಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕೋ, ಸಾವಕಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತುಕಾಮೋ, ಅರಿಯಸಾವಕೋ ವಾ ಅವಸ್ಸಂಭಾವೀ. ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಂ ಸಾವಕಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಯಮಾರಮ್ಭೋ. ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಓಹಾರೇತ್ವಾತಿ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ. ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾತಿ ಕಸಾಯೇನ ರತ್ತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚೇವ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚ. ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚೇತೇತೀತಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಚೇತೇತಿ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ಪಬ್ಬಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ.

ಮಾರೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರೇನ. ಸಙ್ಗಾಮಾಯ ಚೇತೇತೀತಿ ಯುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಮಾರಂ ಅಭಿವಿಜೇತುಂ ಸನ್ನಯ್ಹತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪಟಿಪಜ್ಜನಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋಪಿ ಅನ್ತರಾಯಾಯ ಉಪಕ್ಕಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಪಿ ವಸೇನ ಮಾರೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೇನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಯಂ ಇಚ್ಛಾವಿಘಾತಂ ಕರಿಸ್ಸತೇವಾತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖುರಗ್ಗತೋ ವಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯನ್ತೋ ಪರಿಸೋಧೇನ್ತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾರಹಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಾನಂ ವಸೇನ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಪರಿಪಾತೇತಿ ನಾಮ, ನ ಯುಜ್ಝತಿ ನಾಮ ಸಮ್ಪಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಾಮಾಯ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ.

ಸತ್ತನ್ನನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಸತ್ತನ್ನಂ, ಪಭೇದತೋ ಪನ ತೇ ಸತ್ತತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ. ಕಥಂ? ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋತಿ. ಏವಂ ಪಭೇದತೋ ಸತ್ತತಿಂಸವಿಧಾಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಕೋಟ್ಠಾಸತೋ ಸತ್ತೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತ್ತನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾನನ್ತಿ ಬುಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಬೋಧೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸೇವ ವಾ ಪಕ್ಖೇ ಭವಾನಂ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾನಂ, ಬೋಧಿಕೋಟ್ಠಾಸಿಯಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಕಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಬೋಧಿಪಕ್ಖವನ್ತಾನಂ, ಬೋಧಿಪಕ್ಖೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತೋ. ವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಪರಿಯಾಯೇನ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ನಾಮ, ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪನ ತೇ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ.

ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಕಾಮಾಸವಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ. ಆಸವೇಸು ಹಿ ಖೀಣೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಕಿಲೇಸಾ ಖೀಣಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಅನಾಸವನ್ತಿ ಆಸವವಿರಹಿತಂ. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚೇತೋವಚನೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ, ಪಞ್ಞಾವಚನೇನ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ ಪಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಸಮಾಧಿ ರಾಗತೋ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –

‘‘ಯೋ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಾಧಿ, ತದಸ್ಸ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಯಾ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಞಾ, ತದಸ್ಸ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೫೧೬).

ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಮಥಫಲಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಫಲಂ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಞತ್ವಾ. ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಹರತಿ. ತಮೇವ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಂ ಅಭಿವಿಜಿಯ ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಮಾರಂ ಅಭಿವಿಜಿನಿತ್ವಾ ವಿಜಿತವಿಜಯತ್ತಾ ತೇನ ಕತಸಙ್ಗಾಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸೀಸಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನಂ, ಅಭಿಭವನ್ತೋ ಆವಸತಿ, ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ. ಇಮೇ ಚ ದೇವಸದ್ದಾ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚೇಸು ದೇವೇಸು ಪವತ್ತನ್ತಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸದೇವೇಸೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಗಾಥಾಸು ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಮಹತ್ತೇನ ಮಹನ್ತಂ. ವೀತಸಾರದನ್ತಿ ಸಾರಜ್ಜಕರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ವಿಗತಸಾರಜ್ಜಂ ಅಪಗತಮಙ್ಕುಭಾವಂ. ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞಾತಿ ಅಸ್ಸಾದೀಸು ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯಾದಯೋ ವಿಯ ಪುರಿಸೇಸು ಆಜಾನೀಯಭೂತಾ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಾ. ದುಜ್ಜಯಮಜ್ಝಭೂತಿ ಪಚುರಜನೇಹಿ ಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಕಿಲೇಸವಾಹಿನಿಂ ಅಭಿಭವಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ. ‘‘ಅಜ್ಜಯೀ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅಜಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೇತ್ವಾನ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ಅನಾವರನ್ತಿ ಲೋಕತ್ತಯಾಭಿಬ್ಯಾಪನತೋ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಚ ವಿಪುಲತ್ತಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಆವರಿತುಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚ ಅನಾವರಂ, ಮಚ್ಚುನೋ ಮಾರಸ್ಸ ಸೇನಂ ವಿಮೋಕ್ಖೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಜೇತ್ವಾ ಯೋ ತ್ವಂ ದುಜ್ಜಯಂ ಅಜಯಿ, ತಸ್ಸ ನಮೋ, ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಇತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ. ಹಿ-ಇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಏತಂ ಪತ್ತಮಾನಸಂ ಅಧಿಗತಾರಹತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ದೇವತಾನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಥ ವಾ ಇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ. ಕಿಂ ಪನ ಏತಂ ಕಾರಣಂ? ನಮುಚಿಸೇನಾವಿಜಯೇನ ಪತ್ತಮಾನಸತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತಂ ದೇವತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ಫಲತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇನ ಮಚ್ಚುವಸಂ ವಜೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞಸ್ಸ ಪಣಿಧಾಯ ಗವೇಸನ್ತಾಪಿ ದೇವಾ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇನ ಸೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಮರಣಸ್ಸ ವಸಂ ವಜೇ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಿಸುದ್ಧಿದೇವಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ.

ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.