೧. ವಿತಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦. ಚತುತ್ಥವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಾತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಾ ವಿತಕ್ಕಾ, ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನವಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಅನವಞ್ಞಾ ಪರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅಹೀಳಿತತಾ ಅಪರಿಭೂತತಾ, ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮಂ ಪರೇ ನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಇಚ್ಛಾಚಾರೋ, ತಾಯ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಸಂಸಟ್ಠೋ, ತಂ ವಾ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತೋ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಪರೇ ಗಹಟ್ಠಾ ಚೇವ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ನ ಓರಕತೋ ದಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಭಾವನಕಮ್ಯತಾಯ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ, ಠತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವಿತಕ್ಕಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚೀವರಾದಿಲಾಭೇನ ಚೇವ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಚ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪರೇಸು ಅನುದ್ದಯತಾಪತಿರೂಪಕೇನ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ರಾಜೂಹಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಗಹಪತಿಕೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೇಹಿ ಸಹನನ್ದೀ ಸಹಸೋಕೀ, ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋ, ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅತ್ತನಾವ ಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೩; ೪.೨೪೧; ವಿಭ. ೮೮೮).

ಗಾಥಾಸು ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಗಾರವೋ ಏತಸ್ಸ, ನ ಧಮ್ಮೇತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಗಾರವೋ. ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ಅಮಾ ಸಹ ಭವಾತಿ ಅಮಚ್ಚಾ, ಸಹಾಯಸದಿಸಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ. ತೇಹಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮವಸೇನ ಸಹ ನನ್ದನಸೀಲೋ ಸಹನನ್ದೀ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ, ಇಮಿನಾ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಾ ಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಾತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯತೋ ಅರಹತ್ತತೋ ದೂರೇ, ತಸ್ಸ ತಂ ದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುತ್ತಪಸುನ್ತಿ ಪುತ್ತೇ ಚ ಪಸವೋ ಚ. ಪುತ್ತಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ದಾರಾದಯೋ; ಪಸುಸದ್ದೇನ ಅಸ್ಸಮಹಿಂಸಖೇತ್ತವತ್ಥಾದಯೋ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾ. ವಿವಾಹೇತಿ ವಿವಾಹಕಾರಾಪನೇ. ಇಮಿನಾ ಆವಾಹೋಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತೋ. ಸಂಹರಾನೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ, ಪರಿಕ್ಖಾರಸಙ್ಗಹಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸನ್ಥವಾನೀ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಹಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭಬ್ಬೋ ಸೋ ತಾದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಪಞ್ಚಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ, ತಥಾ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತೋ ತಾದಿಸೋ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖತೀತಿ ಭಿಕ್ಖು ಉತ್ತಮಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅರಹತಿ.

ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.