೮. ಭಿದುರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಅಟ್ಠಮೇ ಭಿದುರಾಯನ್ತಿ ಭಿದುರೋ ಅಯಂ. ಕಾಯೋತಿ ರೂಪಕಾಯೋ. ಸೋ ಹಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಞ್ಚ ಸಮೂಹಟ್ಠೇನ, ಏವಂ ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ಜೇಗುಚ್ಛಾನಂ ಆಯೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿದೇಸೋತಿಪಿ ಕಾಯೋ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಆಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಯೋ. ಕೇ ಆಯನ್ತಿ? ಕುಚ್ಛಿತಾ ಕೇಸಾದಯೋ. ಇತಿ ಕುಚ್ಛಿತಾನಂ ಆಯೋತಿಪಿ ಕಾಯೋ. ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಚತುಸನ್ತತಿವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ಭೂತುಪಾದಾಯಧಮ್ಮಾನಂ ಪುಞ್ಜೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯೋ ರೂಪಕಾಯೋ ಭಿದುರೋ ಭೇದನಸೀಲೋ ಭೇದನಸಭಾವೋ ಖಣೇ ಖಣೇ ವಿದ್ಧಂಸನಸಭಾವೋತಿ. ‘‘ಭಿನ್ದರಾಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಾದಿಚಿತ್ತಂ. ವಚನತ್ಥೋ ಪನ – ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ಯಞ್ಹಿ ಸಞ್ಜಾನನಪಜಾನನವಿಧುರಂ ಆರಮ್ಮಣವಿಜಾನನಂ ಉಪಲದ್ಧಿ, ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ. ವಿರಾಗಧಮ್ಮನ್ತಿ ವಿರಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ, ಪಲುಜ್ಜನಸಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬೇ ಉಪಧೀತಿ ಖನ್ಧೂಪಧಿ, ಕಿಲೇಸೂಪಧಿ, ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಿ, ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣೂಪಧೀತಿ ಏತೇ ‘‘ಉಪಧೀಯತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಿಸಞ್ಞಿತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಧಮ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಉದಯಬ್ಬಯಪ್ಪಟಿಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಸಭಾವತಾಯ ಪಕತಿವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ. ಏವಮೇತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚದಸ್ಸನಸುಖತಾಯ ರೂಪಧಮ್ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚ ವಿಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಉಪಧಿವಿಭಾಗೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಮುಖೇನ ತಥಾಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಸಮ್ಮಸನಚಾರೋ.ಕಥಿತೋ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣದ್ವಯಮೇವ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಂ, ‘‘ಯಂ ದುಕ್ಖಂ, ತದನತ್ತಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೫) ಪನ ವಚನತೋ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇನೇವ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ದಸ್ಸಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಗಾಥಾಯಂ ಉಪಧೀಸು ಭಯಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಉಪಧೀಸು ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಞಾಣವಸೇನ ಭಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ತೇಸಂ ಭಾಯಿತಬ್ಬತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಇಮಿನಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಞಾಣಮೇವ ಹಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸವಸೇನ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ಜಾತಿಮರಣಮಚ್ಚಗಾತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಮಗ್ಗೇನ ಘಟೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಜಾತಿಮರಣಂ ಅತೀತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಸಮ್ಪತ್ವಾ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ ಅನುತ್ತರಂ ಸನ್ತಿಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ. ಏವಂಭೂತೋ ಚ ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತಿ ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಭಾವಿತಕಾಯಸೀಲಚಿತ್ತಪಞ್ಞತ್ತಾ ಭಾವಿತತ್ತೋ ಮರಣಂ ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅನಭಿನನ್ದನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತಿ ಉದಿಕ್ಖತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಕತ್ಥಚಿ ಪತ್ಥನಾ ಹೋತೀತಿ. ತೇನಾಹ –

‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಜೀವಿತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೬೦೬);

ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.