೫. ಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೪. ಪಞ್ಚಮೇ ಪುತ್ತಾತಿ ಅತ್ರಜಾ ಓರಸಪುತ್ತಾ, ದಿನ್ನಕಾದಯೋಪಿ ವಾ. ಸನ್ತೋತಿ ಭವನ್ತಾ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನಾ. ಅತ್ಥಿಭಾವೇನ ಸನ್ತೋ, ಪಾಕಟಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಾ. ಅತಿಜಾತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಜಾತೋ, ತೇಹಿ ಅಧಿಕಗುಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಜಾತೋತಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅನುರೂಪೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾತೋ, ತೇಹಿ ಸಮಾನಗುಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಜಾತೋತಿ ಗುಣೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಧಮೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾತೋ, ತೇಹಿ ಹೀನಗುಣೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇಹಿ ಪನ ಗುಣೇಹಿ ಯುತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಧಿಕೋ ಸಮೋ ಹೀನೋತಿ ಚ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುತ್ತೋ ಅತಿಜಾತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಯ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿದ್ದೇಸೋ ಆರದ್ಧೋ.

ತತ್ಥ ನ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾತಿಆದೀಸು ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಟಿಹತಞಾಣನಿಮಿತ್ತಾನುತ್ತರವಿಮೋಕ್ಖಾಧಿಗಮಪರಿಭಾವಿತಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋ ಸತ್ತಾತಿಸಯೋ ಬುದ್ಧೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ಯೋ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಯಮ್ಭೂ ಅನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನನುಸ್ಸುತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಾಮಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿ, ತತ್ಥ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಬಲೇಸು ಚ ವಸೀಭಾವ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ ೯೭; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೧) –

ಅಯಂ ತಾವ ಅತ್ಥತೋ ಬುದ್ಧವಿಭಾವನಾ.

ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪನ ಸವಾಸನಾಯ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಗಮೇನ ಬುದ್ಧವಾ ಪಟಿಬುದ್ಧವಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬುದ್ಧಿಯಾ ವಾ ವಿಕಸಿತಭಾವೇನ ಬುದ್ಧವಾ ವಿಬುದ್ಧವಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬುಜ್ಝಿತಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬೋಧೇತಾತಿ ಬುದ್ಧೋತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಬುಜ್ಝಿತಾ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಅನಞ್ಞನೇಯ್ಯತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ವಿಸವಿತಾಯ ಬುದ್ಧೋ, ಖೀಣಾಸವಸಙ್ಖಾತೇನ ಬುದ್ಧೋ, ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತರಾಗೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತದೋಸೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತವೀತಮೋಹೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕನ್ತನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕಾಯನಮಗ್ಗಂ ಗತೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಏಕೋ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಅಬುದ್ಧಿವಿಹತತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಪಟಿಲಾಭಾತಿ ಬುದ್ಧೋ, ಬುದ್ಧೋತಿ ಚೇತಂ ನಾಮಂ ನ ಮಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಪಿತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಾತರಾ ಕತಂ, ನ ಭಗಿನಿಯಾ ಕತಂ, ನ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇಹಿ ಕತಂ, ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಕತಂ, ನ ದೇವತಾಹಿ ಕತಂ, ಅಥ ಖೋ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಮೇತಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲೇ ಸಹ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾ ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಚೂಳನಿ. ಪಾರಾಯನತ್ಥುತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ ೯೭; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೬೨).

ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣಂ, ಸಬ್ಬಂ ಅನತ್ಥಂ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಹಿಂಸತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸರಣಂ ಗತಾತಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸರಣಂ ಗತಿ ಪರಾಯಣಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಘಸ್ಸ ಹನ್ತಾ ಹಿತಸ್ಸ ವಿಧಾತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾಮ ಭಜಾಮ ಸೇವಾಮ ಪಯಿರುಪಾಸಾಮ. ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾಮ ಬುಜ್ಝಾಮಾತಿ ಏವಂ ಗತಾ ಉಪಗತಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ. ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ.

ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾತಿ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ. ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪).

ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಏವ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅರಿಯಫಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಚ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಛತ್ತಮಾಣವಕವಿಮಾನೇ –

‘‘ರಾಗವಿರಾಗಮನೇಜಮಸೋಕಂ,

ಧಮ್ಮಮಸಙ್ಖತಮಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ;

ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತಂ,

ಧಮ್ಮಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೮೭);

ತತ್ಥ ಹಿ ರಾಗವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ, ಅನೇಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಖತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ಮಧುರಮಿಮಂ ಪಗುಣಂ ಸುವಿಭತ್ತನ್ತಿ ಪಿಟಕತ್ತಯೇನ ವಿಭತ್ತಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾ ಕಥಿತಾ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಸರಣನ್ತಿ ಗತಾ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾ. ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನ ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾ.

ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಙ್ಘಾತೇನ ಸಂಹತೋತಿ ಸಙ್ಘೋ. ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ವಿಮಾನೇ –

‘‘ಯತ್ಥ ಚ ದಿನ್ನ ಮಹಪ್ಫಲಮಾಹು,

ಚತೂಸು ಸುಚೀಸು ಪುರಿಸಯುಗೇಸು;

ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲ ಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ,

ಸಙ್ಘಮಿಮಂ ಸರಣತ್ಥಮುಪೇಹೀ’’ತಿ. (ವಿ. ವ. ೮೮೮);

ತಂ ಸಙ್ಘಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಸರಣನ್ತಿ ಗತಾ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತಾ. ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನ ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತಾತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸರಣಗಮನಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸರಣಂ ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋ, ಫಲಂ, ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ಭೇದೋ, ವೋದಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತ್ಥ ಪದತ್ಥತೋ ತಾವ ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣಂ, ಸರಣಗತಾನಂ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ದುಕ್ಖಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ಪರಿಕಿಲೇಸಂ ಹನತಿ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ರತನತ್ತಯಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅಥ ವಾ ಹಿತೇ ಪವತ್ತನೇನ ಅಹಿತಾ ನಿವತ್ತನೇನ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಬುದ್ಧೋ ಸರಣಂ, ಭವಕನ್ತಾರತೋ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಚ ಧಮ್ಮೋ, ಅಪ್ಪಕಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಾನಂ ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸಙ್ಘೋ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ರತನತ್ತಯಂ ಸರಣಂ. ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುತಾಹಿ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸರಣಗಮನಂ. ತಂಸಮಙ್ಗಿಸತ್ತೋ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ‘‘ಏತಾನಿ ಮೇ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಸರಣಂ, ಏತಾನಿ ಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಉಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ತಾವ ಸರಣಂ ಸರಣಗಮನಂ, ಯೋ ಚ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಇದಂ ತಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಭೇದತೋ ಪನ ದುವಿಧಂ ಸರಣಗಮನಂ – ಲೋಕಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಲೋಕುತ್ತರಂ ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಾನಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಕಲೇಪಿ ರತನತ್ತಯೇ ಇಜ್ಝತಿ, ಲೋಕಿಯಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸರಣಗಮನುಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಇಜ್ಝತಿ. ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ, ಸದ್ಧಾಮೂಲಿಕಾ ಚ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ದಸಸು ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂಸು ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತಯಿದಂ ಚತುಧಾ ಪವತ್ತತಿ – ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನೇನ, ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಯ, ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನೇನ, ಪಣಿಪಾತೇನಾತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಜನಂ. ತಪ್ಪರಾಯಣಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಪರಾಯಣೋ, ಧಮ್ಮಪರಾಯಣೋ, ಸಙ್ಘಪರಾಯಣೋ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಪ್ಪಟಿಸರಣಭಾವೋ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ. ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸಿಸ್ಸಭಾವಸ್ಸ ಉಪಗಮನಂ. ಪಣಿಪಾತೋ ನಾಮ ‘‘ಅಜ್ಜ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಹಂ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಏವ ತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥೂನಂ ಕರೋಮಿ ಇತಿ ಮಂ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೋ. ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಚತುನ್ನಂ ಆಕಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಗಹಿತಂ ಏವ ಹೋತಿ ಸರಣಗಮನಂ.

ಅಪಿಚ ‘‘ಭಗವತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ ಏವ ಮೇ ಅತ್ತಾ ಜೀವಿತಞ್ಚ, ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋ ಮೇ ಸರಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣ’’ನ್ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ; ಸುಗತಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ; ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಚ ವತಾಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ; ಭಗವನ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಏವಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಾಮಾ ಗಾಮಂ ಪುರಾ ಪುರಂ;

ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೯೪) –

ಏವಂ ಆಳವಕಾದೀನಂ ಸರಣಗಮನಂ ವಿಯ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದಾನಿ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬತಿ, ಪಾಣೀಹಿ ಚ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹತಿ, ನಾಮಞ್ಚ ಸಾವೇತಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯು ಅಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೯೪) ಏವಂ ಪಣಿಪಾತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಸೋ ಪನೇಸ ಞಾತಿಭಯಾಚರಿಯದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತೇನ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ, ನ ಇತರೇಹಿ. ಸೇಟ್ಠವಸೇನೇವ ಹಿ ಸರಣಂ ಗಯ್ಹತಿ, ಸೇಟ್ಠವಸೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ‘‘ಅಯಮೇವ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಸತ್ತುತ್ತಮೋ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವನ್ದತಿ, ತೇನೇವ ಸರಣಂ ಗಹಿತಂ ಹೋತಿ, ನ ಞಾತಿಭಯಾಚರಿಯಸಞ್ಞಾಯ ವನ್ದನ್ತೇನ. ಏವಂ ಗಹಿತಸರಣಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ‘‘ಞಾತಕೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋ ಸರಣಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಪಗೇವ ಅಪಬ್ಬಜಿತಂ. ತಥಾ ರಾಜಾನಂ ಭಯೇನ ವನ್ದತೋ. ಸೋ ಹಿ ರಟ್ಠಪೂಜಿತತ್ತಾ ಅವನ್ದಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ. ತಥಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಕಂ ತಿತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವನ್ದತೋಪಿ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲಂ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೋ ಚ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗತೋ;

ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ;

ಅರಿಯಂ ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ.

‘‘ಏತಂ ಖೋ ಸರಣಂ ಖೇಮಂ, ಏತಂ ಸರಣಮುತ್ತಮಂ;

ಏತಂ ಸರಣಮಾಗಮ್ಮ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೯೦-೧೯೨);

ಅಪಿಚ ನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಗಮನಾದೀನಿಪಿ ಏತಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಪಿತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ಅರಹನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೨೭-೧೨೮; ಅ. ನಿ. ೧.೨೬೮-೨೭೬; ವಿಭ. ೮೦೯).

ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಪನ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಭವಸಮ್ಪದಾಪಿ ಭೋಗಸಮ್ಪದಾಪಿ ಫಲಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾಸೇ,

ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ;

ಪಹಾಯ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ,

ದೇವಕಾಯಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೩೭);

ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಸೀತಿಯಾ ದೇವತಾಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಂ ಖೋ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಏತದವೋಚ – ‘ಸಾಧು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಗಮನಂ ಹೋತಿ. ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಗಮನಹೇತು ಖೋ, ದೇವಾನಮಿನ್ದ, ಏವಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಪರಂ ಮರಣಾ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಧಿಗಣ್ಹನ್ತಿ – ದಿಬ್ಬೇನ ಆಯುನಾ, ದಿಬ್ಬೇನ ವಣ್ಣೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಸುಖೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಯಸೇನ, ದಿಬ್ಬೇನ ಆಧಿಪತೇಯ್ಯೇನ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ರೂಪೇಹಿ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ರಸೇಹಿ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹಿ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಂ, ಸಙ್ಘಂ…ಪೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇಹೀ’’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೪೧).

ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದಿವಸೇನಪಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦) ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಫಲಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಞ್ಚೇತ್ಥ ತೀಸು ವತ್ಥೂಸು ಅಞ್ಞಾಣಸಂಸಯಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಾದೀಹಿ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾಜುತಿಕಂ ಹೋತಿ ನ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರಂ. ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥಿ. ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಚ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ದುವಿಧೋ ಭೇದೋ – ಸಾವಜ್ಜೋ, ಅನವಜ್ಜೋ ಚ. ತತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜೋ ಅಞ್ಞಸತ್ಥಾರಾದೀಸು ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಾದೀಹಿ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅನಿಟ್ಠಫಲೋ. ಅನವಜ್ಜೋ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ, ಸೋ ಅವಿಪಾಕತ್ತಾ ಅಫಲೋ. ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ಪನ ನೇವತ್ಥಿ ಭೇದೋ. ಭವನ್ತರೇಪಿ ಹಿ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಉದ್ದಿಸತೀತಿ ಏವಂ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಚ ಭೇದೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವೋದಾನಮ್ಪಿ ಚ ಲೋಕಿಯಸ್ಸೇವ ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸಂಕಿಲೇಸೋ, ತಸ್ಸೇವ ತತೋ ವೋದಾನೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಲೋಕುತ್ತರಂ ಪನ ನಿಚ್ಚವೋದಾನಮೇವಾತಿ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಣಸ್ಸ ಸರಸೇನೇವ ಪತನಸಭಾವಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಏವ ಅತಿಪಾತನಂ ಅತಿಪಾತೋ, ಸಣಿಕಂ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಪಾತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ವಾ ಸತ್ಥಾದೀಹಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪಾತನಂ ಅತಿಪಾತೋ, ಪಾಣಘಾತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾಣೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನೋ, ಯೋ ಸತ್ತೋತಿ ವೋಹರೀಯತಿ, ಪರಮತ್ಥತೋ ರೂಪಾರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಹಿ ವಿಕೋಪಿತೇ ಇತರಮ್ಪಿ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧತಾಯ ವಿನಸ್ಸತೀತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಾಣೇ ಪಾಣಸಞ್ಞಿನೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಉಪಕ್ಕಮಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ವಧಕಚೇತನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಯಾಯ ಹಿ ಚೇತನಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇಸು ಉಪಕ್ಕಮಕರಣಹೇತುಕಮಹಾಭೂತಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಮಹಾಭೂತಾ ಪುರಿಮಸದಿಸಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಸದಿಸಾ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಾ ತಾದಿಸಪ್ಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ. ಲದ್ಧೂಪಕ್ಕಮಾನಿ ಹಿ ಭೂತಾನಿ ಪುರಿಮಭೂತಾನಿ ವಿಯ ನ ವಿಸದಾನೀತಿ ಸಮಾನಜಾತಿಯಾನಂ ಕಾರಣಾನಿ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ. ‘‘ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪವತ್ತಾಯ ವಧಕಚೇತನಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತತಾಸಮ್ಭವದಸ್ಸನಂ. ಕುಲುಮ್ಬಸುತ್ತೇಪಿ ಹಿ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋ ವಸಿಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ಗಬ್ಭಂ ಪಾಪಕೇನ ಮನಸಾ ಅನುಪೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಜ್ಜಾಮಯಿದ್ಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಾ ಚ ವಚೀದ್ವಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುನ್ತಿ ವಚೀದ್ವಾರವಸೇನೇವ ನಿಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯೇ ಪನ ‘‘ಭಾವನಾಮಯಿದ್ಧಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಾದೋ ಕುಸಲತ್ತಿಕವೇದನತ್ತಿಕವಿತಕ್ಕತ್ತಿಕಭೂಮನ್ತರೇಹಿ ವಿರುಜ್ಝತಿ.

ಸ್ವಾಯಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಗುಣರಹಿತೇಸು ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾದೀಸು ಖುದ್ದಕೇ ಪಾಣೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹಾಸರೀರೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಪಯೋಗಮಹನ್ತತಾಯ. ಪಯೋಗಸಮತ್ತೇಪಿ ವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾದೀಹಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ, ಗುಣವನ್ತೇಸು ಮನುಸ್ಸಾದೀಸು ಅಪ್ಪಗುಣೇ ಪಾಣೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹಾಗುಣೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಸರೀರಗುಣಾನಂ ಪನ ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಾನಞ್ಚ ಮುದುತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ತಿಬ್ಬತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ.

ಏತ್ಥ ಚ ಪಯೋಗವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾದೀಹಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾಯ ಚೇತನಾಯ ಬಲವಭಾವತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಸಹಸಾ ನಿಪ್ಫಾದನವಸೇನ ಸಕಿಚ್ಚಸಾಧಿಕಾಯ ಬಹುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತಜವನೇಹಿ ಲದ್ಧಾಸೇವನಾಯ ಚ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೋ. ಸತಿಪಿ ಕದಾಚಿ ಖುದ್ದಕೇ ಚೇವ ಮಹನ್ತೇ ಚ ಪಾಣೇ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಸಮಭಾವೇ ಮಹನ್ತಂ ಹನನ್ತಸ್ಸ ಚೇತನಾ ತಿಬ್ಬತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾಪಿ ಚೇತನಾಯ ಬಲವಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣಂ. ಇತಿ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಚೇತನಾಬಲವಭಾವೇನೇವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಹೇತು ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹನ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಮಹಾಗುಣಭಾವೇ ತತ್ಥ ಪವತ್ತಉಪಕಾರಚೇತನಾ ವಿಯ ಖೇತ್ತವಿಸೇಸನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಅಪಕಾರಚೇತನಾಪಿ ಬಲವತೀ ತಿಬ್ಬತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತಸ್ಮಾ ಪಯೋಗವತ್ಥುಆದಿಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಮಹತ್ತೇಪಿ ಗುಣಮಹನ್ತತಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಚೇತನಾಯ ಬಲವಭಾವವಸೇನೇವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಸ್ಸ ಪಾಣೋ, ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ, ವಧಕಚಿತ್ತಂ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ತೇನ ಮರಣನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಭಾರಾ. ಪಞ್ಚಸಮ್ಭಾರಯುತ್ತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋತಿ ಪಞ್ಚಸಮ್ಭಾರಾವಿನಿಮುತ್ತೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇಸು ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾವಧಕಚಿತ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯಾನಿಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪಕ್ಕಮೋ ವಧಕಚೇತನಾಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ. ತಸ್ಸ ಛ ಪಯೋಗಾ – ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ, ಆಣತ್ತಿಕೋ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ, ಥಾವರೋ, ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ, ಇದ್ಧಿಮಯೋತಿ. ತೇಸು ಸಹತ್ಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋ. ಪರೇಸಂ ಆಣಾಪನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಆಣತ್ತಿಕೋ. ಉಸುಸತ್ತಿಆದೀನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೋ. ಓಪಾತಖಣನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಥಾವರೋ. ಆಥಬ್ಬಣಿಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಮನ್ತಪರಿಜಪ್ಪನಪಯೋಗೋ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ. ದಾಠಾಕೋಟ್ಟನಾದೀನಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಿದ್ಧಿಮಯೋ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಖಣೇ ಖಣೇ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು, ಕೋ ಹನ್ತಾ, ಕೋ ವಾ ಹಞ್ಞತಿ? ಯದಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸನ್ತಾನೋ, ಸೋ ಅರೂಪಿತಾಯ ನ ಛೇದನಭೇದನಾದಿವಸೇನ ವಿಕೋಪನಸಮತ್ಥೋ, ನಾಪಿ ವಿಕೋಪನೀಯೋ, ಅಥ ರೂಪಸನ್ತಾನೋ, ಸೋ ಅಚೇತನತಾಯ ಕಟ್ಠಕಲಿಙ್ಗರೂಪಮೋತಿ ನ ತತ್ಥ ಛೇದನಾದಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಯಥಾ ಮತಸರೀರೇ. ಪಯೋಗೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಪಹರಣಪ್ಪಹಾರಾದಿಕೋ ಅತೀತೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಭವೇಯ್ಯ ಅನಾಗತೇಸು ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ವಾ. ತತ್ಥ ನ ತಾವ ಅತೀತೇಸು ಅನಾಗತೇಸು ಚ ಸಮ್ಭವತಿ ತೇಸಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸಭಾವತ್ತಾ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಿಕತ್ತಾ ಸರಸೇನೇವ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವತಾಯ ವಿನಾಸಾಭಿಮುಖೇಸು ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋ ಪಯೋಗೋ ಸಿಯಾ, ವಿನಾಸಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣರಹಿತತ್ತಾ ನ ಪಹರಣಪ್ಪಹಾರಾದಿಪ್ಪಯೋಗಹೇತುಕಂ ಮರಣಂ, ನಿರೀಹತ್ತಾ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಕಸ್ಸ ಸೋ ಪಯೋಗೋ, ಖಣಿಕಭಾವೇನ ವಧಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಮಕಾಲಮೇವ ಭಿಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಯಾವ ಕಿರಿಯಾಪರಿಯೋಸಾನಕಾಲಮನವಟ್ಠಾನತೋ ಕಸ್ಸ ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕಮ್ಮಬನ್ಧೋತಿ?

ವುಚ್ಚತೇ – ಯಥಾವುತ್ತವಧಕಚೇತನಾಸಮಙ್ಗೀ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪುಞ್ಜೋ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಹನ್ತಾ. ತೇನ ಪವತ್ತಿತವಧಪ್ಪಯೋಗನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪಗತುಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಮತೋತಿ ವೋಹಾರಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೋ ಯಥಾವುತ್ತವಧಪ್ಪಯೋಗಾಕರಣೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಉದ್ಧಂ ಪವತ್ತನಾರಹೋ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಪುಞ್ಜೋ ಹಞ್ಞತಿ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸನ್ತಾನೋ ಏವ ವಾ. ವಧಪ್ಪಯೋಗಾವಿಸಯಭಾವೇಪಿ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ರೂಪಸನ್ತಾನಾಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ಭೂತರೂಪೇಸು ಕತಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯವಿಚ್ಛೇದೇನ ಸೋಪಿ ವಿಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ, ನಾಪಿ ಅಹೇತುಕೋ, ನ ಚ ಪಯೋಗೋ ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಕತಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ತದನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಕಲಾಪಸ್ಸ ತಥಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಖಣಿಕಾನಞ್ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಿಕಮರಣಸ್ಸ ಇಧ ಮರಣಭಾವೇನ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸನ್ತತಿಮರಣಸ್ಸ ಚ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಹೇತುಕಭಾವತೋ ನ ಅಹೇತುಕಂ ಮರಣಂ, ನಿರೀಹಕೇಸುಪಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಿಭಾವಮತ್ತೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಫಲುಪ್ಪಾದನನಿಯತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿಯೇವ ಕರೋನ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಪದೀಪೋ ಪಕಾಸೇತೀತಿ, ತಥೇವ ಘಾತಕವೋಹಾರೋ. ನ ಚ ಕೇವಲಸ್ಸ ವಧಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಹಭುನೋ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಕಲಾಪಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಸನ್ತಾನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸೇವ ಪನ ಇಚ್ಛಿತೋತಿ ಅತ್ಥೇವ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇನ ಕಮ್ಮಬನ್ಧೋ. ಸನ್ತಾನವಸೇನ ವತ್ತಮಾನಾನಞ್ಚ ಪದೀಪಾದೀನಂ ಅತ್ಥಕಿರಿಯಾಸಿದ್ಧಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಯಞ್ಚ ವಿಚಾರಣಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸುಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಮಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ. ನ ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾ.

ಅದಿನ್ನಸ್ಸ ಆದಾನಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ, ಪರಸ್ಸ ಹರಣಂ ಥೇಯ್ಯಂ ಚೋರಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಯತ್ಥ ಪರೋ ಯಥಾಕಾಮಕಾರಿತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅದಣ್ಡಾರಹೋ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ತದಾದಾಯಕಉಪಕ್ಕಮಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಥೇಯ್ಯಚೇತನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ. ತಂ ಹೀನೇ ಪರಸನ್ತಕೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ಪಣೀತೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ. ಕಸ್ಮಾ? ವತ್ಥುಪಣೀತತಾಯ. ತಥಾ ಖುದ್ದಕೇ ಪರಸನ್ತಕೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ಮಹನ್ತೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ. ಕಸ್ಮಾ? ವತ್ಥುಮಹನ್ತತಾಯ ಪಯೋಗಮಹನ್ತತಾಯ ಚ. ವತ್ಥುಸಮತ್ತೇ ಪನ ಸತಿ ಗುಣಾಧಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ತಂತಂಗುಣಾಧಿಕಂ ಉಪಾದಾಯ ತತೋ ತತೋ ಹೀನಗುಣಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ. ವತ್ಥುಗುಣಾನಂ ಪನ ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಮುದುಭಾವೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ತಿಬ್ಬಭಾವೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ.

ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಭಾರಾ – ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಞ್ಞಿತಾ, ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ತೇನ ಹರಣನ್ತಿ. ಛ ಪಯೋಗಾ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದಯೋವ. ತೇ ಚ ಖೋ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರೋ, ಪಸಯ್ಹಾವಹಾರೋ, ಪರಿಕಪ್ಪಾವಹಾರೋ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾವಹಾರೋ, ಕುಸಾವಹಾರೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಅವಹಾರಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಮನ್ತಪರಿಜಪ್ಪನೇನ ಪರಸನ್ತಕಹರಣಂ ವಿಜ್ಜಾಮಯೋ ಪಯೋಗೋ. ವಿನಾ ಮನ್ತೇನ ತಾದಿಸೇನ ಇದ್ಧಾನುಭಾವಸಿದ್ಧೇನ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇನ ಪರಸನ್ತಕಸ್ಸ ಆಕಡ್ಢನಂ ಇದ್ಧಿಮಯೋ ಪಯೋಗೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಾಮೇಸೂತಿ ಮೇಥುನಸಮಾಚಾರೇಸು. ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋತಿ ಏಕನ್ತನಿನ್ದಿತೋ ಲಾಮಕಾಚಾರೋ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾ ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ. ತತ್ಥ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪುರಿಸಾನಂ ತಾವ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದಯೋ ದಸ, ಧನಕ್ಕೀತಾದಯೋ ದಸಾತಿ ವೀಸತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ, ಇತ್ಥೀಸು ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಾರಕ್ಖಸಪರಿದಣ್ಡಾನಂ, ದಸನ್ನಞ್ಚ ಧನಕ್ಕೀತಾದೀನನ್ತಿ ದ್ವಾದಸನ್ನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಅಞ್ಞಪುರಿಸಾ. ಸ್ವಾಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣರಹಿತೇ ಅಗಮನೀಯಟ್ಠಾನೇ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಗುಣರಹಿತೇಪಿ ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ, ಉಭಿನ್ನಂ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ. ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದಭಾವೇಪಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪಕ್ಕಮಾನಞ್ಚ ಮುದುತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ತಿಬ್ಬತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಭಾರಾ – ಅಗಮನೀಯವತ್ಥು, ತಸ್ಮಿಂ ಸೇವನಚಿತ್ತಂ, ಸೇವನಪಯೋಗೋ, ಮಗ್ಗೇನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಅಧಿವಾಸನನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ತಯೋ, ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ತಯೋತಿ ಅನವಸೇಸಗ್ಗಹಣೇನ ಚತ್ತಾರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಪನ ತೀಹೇವ. ಏಕೋ ಪಯೋಗೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕೋವ.

ಮುಸಾತಿ ವಿಸಂವಾದನಪುರೇಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಅತ್ಥಭಞ್ಜಕೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೋ, ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪನಸ್ಸ ಪರವಿಸಂವಾದಕಕಾಯವಚೀಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋ. ಅಪರೋ ನಯೋ ಮುಸಾತಿ ಅಭೂತಂ ವತ್ಥು, ವಾದೋತಿ ತಸ್ಸ ಭೂತತೋ ತಚ್ಛತೋ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ. ತಸ್ಮಾ ಅತಥಂ ವತ್ಥುಂ ತಥತೋ ಪರಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ತಥಾವಿಞ್ಞಾಪನಪಯೋಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಚೇತನಾ ಮುಸಾವಾದೋ.

ಸೋ ಯಮತ್ಥಂ ಭಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹನ್ತತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಅಪಿಚ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅದಾತುಕಾಮತಾಯ ನತ್ಥೀತಿ ಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೋ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಸಕ್ಖಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ಥಭಞ್ಜನವಸೇನ ವುತ್ತೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ತೇಲಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಅಜ್ಜ ಗಾಮೇ ತೇಲಂ ನದೀ ಮಞ್ಞೇ ಸನ್ದತೀ’’ತಿ ಪೂರಣಕಥಾನಯೇನ ಪವತ್ತೋ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಅದಿಟ್ಠಂಯೇವ ಪನ ‘‘ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವದನ್ತಾನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ತಥಾ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಭಞ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಗುಣತಾಯ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜೋ, ಮಹಾಗುಣತಾಯ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮುದುತಿಬ್ಬತಾವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾ ಲಬ್ಭತೇವ.

ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಭಾರಾ – ಅತಥಂ ವತ್ಥು, ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತಂ, ತಜ್ಜೋ ವಾಯಾಮೋ, ಪರಸ್ಸ ತದತ್ಥವಿಜಾನನನ್ತಿ. ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಹಿ ಪಯೋಗೇ ಕತೇಪಿ ಪರೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅವಿಞ್ಞಾತೇ ವಿಸಂವಾದನಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ ಪರಸ್ಸ ತದತ್ಥವಿಜಾನನಮ್ಪಿ ಏಕೋ ಸಮ್ಭಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಭೂತವಚನಂ, ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತಂ, ಪರಸ್ಸ ತದತ್ಥವಿಜಾನನನ್ತಿ ತಯೋ ಸಮ್ಭಾರಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಪರೋ ದನ್ಧತಾಯ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಯ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾಪಕಚೇತನಾಕ್ಖಣೇಯೇವ ಮುಸಾವಾದಕಮ್ಮುನಾ ಬಜ್ಝತಿ.

ಸುರಾತಿ ಪಿಟ್ಠಸುರಾ, ಪೂವಸುರಾ, ಓದನಸುರಾ, ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಚ ಸುರಾ. ಮೇರಯನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ, ಫಲಾಸವೋ, ಮಧ್ವಾಸವೋ, ಗುಳಾಸವೋ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚ ಆಸವಾ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಮದನೀಯಟ್ಠೇನ ಮಜ್ಜಂ. ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ತಂ ಪಿವತಿ, ಸಾ ಪಮಾದಕಾರಣತ್ತಾ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ. ಲಕ್ಖಣತೋ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಸುರಾಮೇರಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಜ್ಜಸ್ಸ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮದವಸೇನ ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಪಮಾದಚೇತನಾ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ. ತಸ್ಸ ಮಜ್ಜಭಾವೋ, ಪಾತುಕಮ್ಯತಾಚಿತ್ತಂ, ತಜ್ಜೋ ವಾಯಾಮೋ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸಮ್ಭಾರಾ. ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಪಾತಬ್ಬತೋ ಏಕನ್ತೇನ ಸಾವಜ್ಜಭಾವೋ. ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಪನ ವತ್ಥುಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಮುಖಂ ನ ಪವಿಸತಿ, ಪಗೇವ ಜಾನನ್ತಾನಂ. ಅಡ್ಢಪಸತಮತ್ತಸ್ಸ ಪಾನಂ ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ, ಅದ್ಧಾಳ್ಹಕಮತ್ತಸ್ಸ ಪಾನಂ ತತೋ ಮಹನ್ತಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಸಞ್ಚಾಲನಸಮತ್ಥಂ ಬಹುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಮೇವ. ಪಾಪಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಪತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸನ್ತಕೇ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ಪತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ, ಮುಸಾವಾದಂ ಪತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದೇನ ಸಙ್ಘಭೇದೇ, ಸುರಾಪಾನಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಯಸಞ್ಚಾಲನಸಮತ್ಥಂ ಬಹುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಚೇತೇಹಿ ಮುಸಾವಾದೇನ ಸಙ್ಘಭೇದೋವ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ. ತಞ್ಹಿ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತಿ.

ಇದಾನಿ ಏತೇಸು ಸಭಾವತೋ, ಆರಮ್ಮಣತೋ, ವೇದನತೋ, ಮೂಲತೋ, ಕಮ್ಮತೋ, ಫಲತೋತಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಸಭಾವತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚೇತನಾಸಭಾವಾವ. ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾರಮ್ಮಣತೋ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ, ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋತಿ ಏಕೇ. ಮುಸಾವಾದೋ ಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣೋ ವಾ, ಸುರಾಪಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾರಮ್ಮಣಂ. ವೇದನತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ದುಕ್ಖವೇದನೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ತಿವೇದನಂ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಸುಖಮಜ್ಝತ್ತವಸೇನ ದ್ವಿವೇದನೋ, ತಥಾ ಸುರಾಪಾನಂ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾಪಕಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತವೇದನಂ ನ ಹೋತಿ. ಮುಸಾವಾದೋ ತಿವೇದನೋ. ಮೂಲತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ ದ್ವಿಮೂಲಕೋ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಮುಸಾವಾದೋ ಚ ದೋಸಮೋಹವಸೇನ ವಾ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ ವಾ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಸುರಾಪಾನಞ್ಚ ಲೋಭಮೋಹವಸೇನ ದ್ವಿಮೂಲಂ. ಕಮ್ಮತೋ ಮುಸಾವಾದೋಯೇವೇತ್ಥ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಸೇಸಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಮೇವ. ಫಲತೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಪಾಯೂಪಪತ್ತಿಫಲಾ ಚೇವ ಸುಗತಿಯಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾದಿನಾನಾವಿಧಅನಿಟ್ಠಫಲಾ ಚಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಭಾವಾದಿತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾತಿ ಸಮಾದಾನವಿರತಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವೇನ ನ ಪಟಿವಿರತಾ. ದುಸ್ಸೀಲಾತಿ ತತೋ ಏವ ಪಞ್ಚಸೀಲಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಭಾವೇನ ನಿಸ್ಸೀಲಾ. ಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಲಾಮಕಧಮ್ಮಾ, ಹೀನಾಚಾರಾ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಾದಾನೇನ ಪಾಣಾತಿಪಾತತೋ ವಿರತೋ, ಆರಕಾ ಠಿತೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ.

ಇಧಾಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಆದೀನಂ ಸಭಾವತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ, ವೇದನತೋ, ಮೂಲತೋ, ಕಮ್ಮತೋ, ಸಮಾದಾನತೋ, ಭೇದತೋ, ಫಲತೋ ಚ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ತತ್ಥ ಸಭಾವತೋ ಪಞ್ಚಪಿ ಚೇತನಾಯೋಪಿ ಹೋನ್ತಿ ವಿರತಿಯೋಪಿ, ವಿರತಿವಸೇನ ಪನ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ. ಯಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಯಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಆರತಿ ವಿರತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ವಿರತಿ. ಸಾ ಪಭೇದತೋ ತಿವಿಧಾ – ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ, ಸಮಾದಾನವಿರತಿ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತೀತಿ. ತತ್ಥ ಅಸಮಾದಿನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿವಯಬಾಹುಸಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಮೇತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವಿರತಿ ಸಮ್ಪತ್ತವಿರತಿ ನಾಮ. ಸಮಾದಿನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಾದಾನೇ ತದುತ್ತರಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ವತ್ಥುಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ವಿರತಿ ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ನಾಮ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಪನ ವಿರತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತಿ ನಾಮ, ಯಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ‘‘ಪಾಣಂ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಾಸು ಸಮಾದಾನವಿರತಿ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ಆರಮ್ಮಣಾನೇವ ಏತೇಸಂ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ. ವೀತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬತೋಯೇವ ಹಿ ವಿರತಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹತಿ, ಏವಂ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಆರಮ್ಮಣಾಯೇವ ಏತೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾನಿ ಪಜಹನ್ತಿ. ವೇದನತೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸುಖವೇದನಾವ.

ಮೂಲತೋ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಅಲೋಭಅದೋಸಅಮೋಹವಸೇನ ತಿಮೂಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ವಿರಮನ್ತಸ್ಸ ಅಲೋಭಅದೋಸವಸೇನ ದ್ವಿಮೂಲಾ. ಕಮ್ಮತೋ ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿ ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಸೇಸಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ. ಸಮಾದಾನತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ತಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸಯಮೇವ ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ವಾ ಸಮಾದಿಯನ್ತೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಭೇದತೋ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ಯಂ ಯಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ, ತಂ ತದೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಇತರಂ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಗಹಟ್ಠಾ ಹಿ ಅನಿಬದ್ಧಸೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯಂ ಯಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಂ ತದೇವ ರಕ್ಖನ್ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ.

ಫಲತೋತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಚೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಜವನಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾ, ಚಾರುತಾ, ಮುದುತಾ, ಸುಚಿತಾ, ಸೂರತಾ, ಮಹಬ್ಬಲತಾ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠವಚನತಾ, ಸತ್ತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪತಾ, ಅಭಿಜ್ಜಪರಿಸತಾ, ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತಾ, ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯತಾ, ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ಅಮರಣತಾ, ಮಹಾಪರಿವಾರತಾ, ಸುವಣ್ಣತಾ, ಸುಸಣ್ಠಾನತಾ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಾ, ಅಸೋಕತಾ, ಪಿಯಮನಾಪೇಹಿ ಅವಿಪ್ಪಯೋಗೋ, ದೀಘಾಯುಕತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಫಲಾನಿ.

ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಮಹಾಧನಧಞ್ಞತಾ, ಅನನ್ತಭೋಗತಾ, ಥಿರಭೋಗತಾ, ಇಚ್ಛಿತಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಪಟಿಲಾಭೋ, ರಾಜಾದೀಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಭೋಗತಾ, ಉಳಾರಭೋಗತಾ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವೋ, ನತ್ಥಿಭಾವಸ್ಸ ಅಜಾನನತಾ, ಸುಖವಿಹಾರಿತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ.

ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ವಿಗತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕತಾ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪಿಯಮನಾಪತಾ, ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥಚ್ಛಾದನಾದೀನಂ ಲಾಭಿತಾ, ಸುಖಸುಪನತಾ, ಸುಖಪಟಿಬುಜ್ಝನತಾ, ಅಪಾಯಭಯವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಇತ್ಥಿಭಾವನಪುಂಸಕಭಾವಾನಂ ಅಭಬ್ಬತಾ, ಅಕ್ಕೋಧನತಾ, ಸಚ್ಚಕಾರಿತಾ, ಅಮಙ್ಕುತಾ, ಆರಾಧನಸುಖತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣಿನ್ದ್ರಿಯತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣಲಕ್ಖಣತಾ, ನಿರಾಸಙ್ಕತಾ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕತಾ, ಸುಖವಿಹಾರಿತಾ, ಅಕುತೋಭಯತಾ, ಪಿಯವಿಪ್ಪಯೋಗಾಭಾವೋತಿ ಏವಮಾದೀನಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾವೇರಮಣಿಯಾ ಫಲಾನಿಪಿ ಏತ್ಥೇವ ಅನ್ತೋಗಧಾನಿ, ತಸ್ಮಾ (ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಾ ವೇರಮಣಿಯಾ).

ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಿನ್ದ್ರಿಯತಾ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಧುರಭಾಣಿತಾ, ಸಮಸಿತಸುದ್ಧದನ್ತತಾ, ನಾತಿಥೂಲತಾ, ನಾತಿಕಿಸತಾ, ನಾತಿರಸ್ಸತಾ, ನಾತಿದೀಘತಾ, ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸತಾ, ಉಪ್ಪಲಗನ್ಧಮುಖತಾ, ಸುಸ್ಸೂಸಕಪರಿಸತಾ, ಆದೇಯ್ಯವಚನತಾ, ಕಮಲದಲಸದಿಸಮುದುಲೋಹಿತತನುಜಿವ್ಹತಾ, ಅಲೀನತಾ, ಅನುದ್ಧತತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ.

ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ವೇರಮಣಿಯಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅಪ್ಪಮಾದತಾ, ಞಾಣವನ್ತತಾ, ಸದಾ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿತಾ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಕಪಟಿಭಾನವನ್ತತಾ, ಅನಲಸತಾ, ಅಜಳತಾ, ಅನುಮ್ಮತ್ತತಾ, ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತಾ, ಅಸಾರಮ್ಭಿತಾ, ಅನಿಸ್ಸುಕಿತಾ, ಅಮಚ್ಛರಿತಾ, ಸಚ್ಚವಾದಿತಾ, ಅಪಿಸುಣಅಫರುಸಅಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪವಾದಿತಾ, ಕತಞ್ಞುತಾ, ಕತವೇದಿತಾ, ಚಾಗವನ್ತತಾ, ಸೀಲವನ್ತತಾ, ಉಜುಕತಾ, ಅಕ್ಕೋಧನತಾ, ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಉಜುದಿಟ್ಠಿತಾ, ಮಹನ್ತತಾ, ಪಣ್ಡಿತತಾ, ಅತ್ಥಾನತ್ಥಕುಸಲತಾತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಫಲಾನಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಆದೀನಮ್ಪಿ ಸಭಾವಾದಿತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸೀಲವಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಪಞ್ಚಸೀಲವಸೇನ ಸೀಲವಾ. ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋತಿ ಸುನ್ದರಧಮ್ಮೋ, ಸರಣಗಮನಪರಿದೀಪಿತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಪಞ್ಞೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಅಸ್ಸದ್ಧೇಸು ದುಸ್ಸೀಲೇಸು ಚ ಸಯಮ್ಪಿ ತಾದಿಸೋ, ಸೋಪಿ ಅವಜಾತೋಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಯೋ ಹಿ ಇಧ ಅವಜಾತಭಾವಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪನ ಉಪಾದಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅತಿಜಾತಾದಿಭಾವೋ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಯೋ ಹೋತಿ ಕುಲಗನ್ಧನೋತಿ ಕುಲಚ್ಛೇದಕೋ ಕುಲವಿನಾಸಕೋ. ಛೇದನತ್ಥೋ ಹಿ ಇಧ ಗನ್ಧಸದ್ದೋ, ‘‘ಉಪ್ಪಲಗನ್ಧಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೬೫) ವಿಯ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕುಲಧಂಸನೋ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ.

ಏತೇ ಖೋ ಪುತ್ತಾ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತೇ ಅತಿಜಾತಾದಯೋ ತಯೋ ಪುತ್ತಾ ಏವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಪುತ್ತಾ ನಾಮ, ನ ಇತೋ ವಿನಿಮುತ್ತಾ ಅತ್ಥಿ. ಇಮೇಸು ಪನ ಯೇ ಭವನ್ತಿ ಉಪಾಸಕಾ ಯೇ ಸರಣಗಮನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಾಸಕಾ ಭವನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಞಾಣೇನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ, ತೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ, ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ. ಯಾಚಕಾನಂ ವಚನಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಮುಖಾಕಾರದಸ್ಸನೇನೇವ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪೂರಣತೋತಿ ವದಞ್ಞೂ, ತೇಸಂ ವಾ ‘‘ದೇಹೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ದಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಏವಂಭೂತಾ, ಮಯಾ ಪನ ಏವಂ ನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ತದತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ವದಞ್ಞೂ, ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಿದೀಪಕಂ ವಚನಂ ಜಾನನ್ತೀತಿ ವದಞ್ಞೂ. ‘‘ಪದಞ್ಞೂ’’ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ, ಪದಾನಿಯಾ ಪರಿಚ್ಚಾಗಸೀಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಏವ ವಿಗತಮಚ್ಛೇರಮಲತ್ತಾ ವೀತಮಚ್ಛರಾ. ಅಬ್ಭಘನಾತಿ ಅಬ್ಭಸಙ್ಖಾತಾ ಘನಾ, ಘನಮೇಘಪಟಲಾ ವಾ ಮುತ್ತೋ ಚನ್ದೋವಿಯ, ಉಪಾಸಕಾದಿಪರಿಸಾಸು ಖತ್ತಿಯಾದಿಪರಿಸಾಸು ಚ ವಿರೋಚರೇ ವಿರೋಚನ್ತಿ, ಸೋಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.