೧೦. ಪರಿಹಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೯. ದಸಮೇ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅವುದ್ಧಿಯಾ ಭವನ್ತಿ, ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥಾಯ ಹೋನ್ತಿ. ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ‘‘ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಧಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ವಿಭಜನ್ತೋ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೇಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ಆರಮಿತಬ್ಬತೋ ಆರಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ. ಕಮ್ಮೇ ರತೋತಿ ಕಮ್ಮರತೋ. ಕಮ್ಮಾರಾಮತಂ ಕಮ್ಮಾಭಿರತಿಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ಪಯುತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಾರಾಮತಮನುಯುತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಚೀವರವಿಚಾರಣಂ, ಚೀವರಕರಣಂ, ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಂ, ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಂ, ಅಂಸಬನ್ಧನಂ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ, ಧಮಕರಣಂ, ಆಧಾರಕಂ, ಪಾದಕಥಲಿಕಂ, ಸಮ್ಮಜ್ಜನೀತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಉಪಕರಣಾನಂ ಕರಣಂ, ಯಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಾದಿಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಏತಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸಕಲದಿವಸಂ ಏತಾನೇವ ಕರೋತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಯೋ ಪನ ಏತೇಸಂ ಕರಣವೇಲಾಯಮೇವ ಏತಾನಿ ಕರೋತಿ, ಉದ್ದೇಸವೇಲಾಯಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಜ್ಝಾಯವೇಲಾಯಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದಿಕರಣವೇಲಾಯಂ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ಮನಸಿಕಾರವೇಲಾಯಂ ಮನಸಿಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪಾರಿಹಾರಿಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ವಾ, ನ ಸೋ ಕಮ್ಮಾರಾಮೋ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ತಂ –

‘‘ಯಾನಿ ಖೋ ಪನ ತಾನಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಉಚ್ಚಾವಚಾನಿ ಕಿಂಕರಣೀಯಾನಿ, ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋ ಹೋತಿ ಅನಲಸೋ, ತತ್ರುಪಾಯಾಯ ವೀಮಂಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಅಲಂ ಕಾತುಂ ಅಲಂ ಸಂವಿಧಾತು’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೪೫; ಅ. ನಿ. ೧೦.೧೮) –

ಆದಿನಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಞ್ಞಾತಕರಣಮೇವ ಹೋತಿ.

ಭಸ್ಸಾರಾಮೋತಿ ಯೋ ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತರಾಜಕಥಾದಿವಸೇನ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ವೀತಿನಾಮೇತಿ, ಅಯಂ ಭಸ್ಸೇ ಪರಿಯನ್ತಕಾರೀ ನ ಹೋತೀತಿ ಭಸ್ಸಾರಾಮೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದಿವಾಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅಯಂ ಅಪ್ಪಭಸ್ಸೋ ಭಸ್ಸೇ ಪರಿಯನ್ತಕಾರೀಯೇವ. ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಯಂ ಕರಣೀಯಂ – ಧಮ್ಮೀ ವಾ ಕಥಾ, ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೩) ವುತ್ತವಿಧಿಂಯೇವ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ.

ನಿದ್ದಾರಾಮೋತಿ ಯೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಉದರಾವದೇಹಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಯ್ಯಸುಖಂ, ಪಸ್ಸಸುಖಂ, ಮಿದ್ಧಸುಖಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ಯೋ ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಠಿತೋಪಿ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭೂತೋ ನಿದ್ದಾಯತಿ, ಅಯಂ ನಿದ್ದಾರಾಮೋ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಕರಜಕಾಯಗೇಲಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತಂ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ, ನಾಯಂ ನಿದ್ದಾರಾಮೋ, ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ಖೋ ಪನಾಹಂ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೮೭).

ಏತ್ಥ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋಪಿ ಸೇಖೋತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಇತರೇಸಂ ಉಪರಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಚ ಪರಿಹಾನಾಯ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಗಾಥಾಸು ಉದ್ಧತೋತಿ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಕರೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಉದ್ಧತೋ ಅವೂಪಸನ್ತೋ. ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚಸ್ಸಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಸ್ಸಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಕಾಲೇಯೇವ ಕರಣತೋ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚೋ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯ. ಅಪ್ಪಮಿದ್ಧೋತಿ ‘‘ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೇನ ನಿದ್ದಾರಹಿತೋ ಅಸ್ಸ. ಅನುದ್ಧತೋತಿ ಭಸ್ಸಾರಾಮತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಅಭಸ್ಸಾರಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿವಜ್ಜನೇನ ನ ಉದ್ಧತೋ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ, ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಗ್ಗೇ ಪಠಮದುತಿಯಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಸತ್ತಮಅಟ್ಠಮನವಮೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ಇತರೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ.

ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.