೭. ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚೀತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ. ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನೀತಿ

ತೇಸಂ ನಿಯಮನಂ. ತತ್ಥ ಉಪಧಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಖನ್ಧಾ, ಉಪಧಿಸ್ಸ ಕರಣಂ ಸೀಲಂ ಏತೇಸಂ, ಉಪಧಿಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ವಾ ಓಪಧಿಕಾನಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇ ಅತ್ತಭಾವಜನಕಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತಿವಿಪಾಕದಾಯಕಾನಿ. ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನೀತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಚ ತಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಫಲಾನಿಸಂಸಾನಂ ವತ್ಥೂನಿ ಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ. ತಾನಿ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಾನಮಯಂ, ಸೀಲಮಯಂ, ಭಾವನಾಮಯನ್ತಿ ತಿವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ. ‘‘ಮೇತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಉಪಚಾರೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ ಅಪ್ಪನಾಪಿ, ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಅಪ್ಪನಾಝಾನಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ತಞ್ಹಿ ನೀವರಣಾದಿಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಿಭಾವೇನ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸ್ಸ ಸೋಳಸಭಾಗಂ ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಯೋ ವಿಪಾಕೋ, ತಂ ಸೋಳಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಂ ಪುನ ಸೋಳಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯೋ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ನ ತಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ಅಗ್ಘನ್ತೀತಿ. ಅಧಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಭಾಸತೇತಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ದಿಪ್ಪತಿ. ತಪತೇತಿ ತತೋ ಏವ ಅನವಸೇಸೇ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಸನ್ತಪತಿ. ವಿರೋಚತೀತಿ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿರೋಚತಿ. ಮೇತ್ತಾ ಹಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಚನ್ದಾಲೋಕಸಙ್ಖಾತಾ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಜುಣ್ಹಾ ವಿಯ ದಿಪ್ಪತಿ, ಆತಪೋ ವಿಯ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಧಮನ್ತೀ ತಪತಿ, ಓಸಧಿತಾರಕಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ ವಿರೋಚತಿ ಚ.

ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿ ಓಪಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತಾರಕರೂಪಾನನ್ತಿ ಜೋತೀನಂ. ಚನ್ದಿಯಾತಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಚನ್ದೀ, ತಸ್ಸಾ ಚನ್ದಿಯಾ, ಪಭಾಯ ಜುಣ್ಹಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಾನಂ ಬಹುವಸೇನ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ಉತುನೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ. ಸರದಸಮಯೇತಿ ಸರದಕಾಲೇ. ಅಸ್ಸಯುಜಕತ್ತಿಕಮಾಸಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ‘‘ಸರದಉತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿದ್ಧೇತಿ ಉಬ್ಬಿದ್ಧೇ, ಮೇಘವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ವಿಗತವಲಾಹಕೇ’’ತಿ. ದೇವೇತಿ ಆಕಾಸೇ. ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನೋತಿ ಉದಯಟ್ಠಾನತೋ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘನ್ತೋ. ತಮಗತನ್ತಿ ತಮಂ. ಅಭಿವಿಹಚ್ಚಾತಿ ಅಭಿಹನ್ತ್ವಾ ವಿಧಮಿತ್ವಾ. ಓಸಧಿತಾರಕಾತಿ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಪಭಾ ಏತಾಯ ಧೀಯತಿ, ಓಸಧೀನಂ ವಾ ಅನುಬಲಪ್ಪದಾಯಿಕತ್ತಾ ಓಸಧೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಾರಕಾ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವತಾ ಸಮಾನೇಪಿ ಓಪಧಿಕಭಾವೇ ಮೇತ್ತಾ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಚ ಸತ್ತೇಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಭಾವತೋ. ಸೇಟ್ಠಾ ಹಿ ಏತೇ ವಿಹಾರಾ, ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಭೂತಾನಿ ಯದಿದಂ ಮೇತ್ತಾಝಾನಾನಿ. ಯಥಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ನಿದ್ದೋಸಚಿತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಏವಂ ಏತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಯೋಗಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾವ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿಮೇ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಚ ಸತ್ತೇಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಭಾವತೋ ಮೇತ್ತಾವ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ.

ಏವಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾವ ಏವಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ? ಇತರೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ದಾನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಪೂರಿಕತ್ತಾ ಚ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಮೇತ್ತಾ, ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಸಾ, ಆಘಾತವಿನಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ. ಯದಿ ಅನೋಧಿಸೋ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ, ಅಥ ಸುಖೇನೇವ ಕರುಣಾದಿಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾ ಇತರೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಸತಿ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಾಸಹನತಾ, ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಸೇಸಾನಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮತಾ, ಪಕ್ಖಪಾತಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಚಿತ್ತತಾ ಚ ಸುಖೇನೇವ ಇಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸಕಲಲೋಕಹಿತಸುಖವಿಧಾನಾಧಿಮುತ್ತಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತಮವಿಚಯವಸೇನ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ನಿರವಸೇಸಸುಖನಿದಾನಂ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಹಿತಸುಖತ್ಥಮೇವ ನೇಸಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತಿ, ಸೀಲಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಭಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಹಿತಸುಖೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಂ ಪರಿಯೋದಪೇನ್ತಿ, ಹಿತಸುಖಾಭಿವಡ್ಢನತ್ಥಮೇವ ದಳ್ಹಂ ವೀರಿಯಮಾರಭನ್ತಿ, ಉತ್ತಮವೀರಿಯವಸೇನ ವೀರಭಾವಂ ಪತ್ತಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಅಪರಾಧಂ ಖಮನ್ತಿ, ‘‘ಇದಂ ವೋ ದಸ್ಸಾಮ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ನ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಹಿತಸುಖಾಯೇವ ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಅಚಲಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಕಾರಿನೋ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ನೇಸಂ ವಿಪ್ಪಕಾರೇ ಉದಾಸೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬಕಾರಿತಾಯಪಿ ನ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಮಾಸಿಸನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ತೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಯಾವ ದಸಬಲಚತು-ವೇಸಾರಜ್ಜ-ಛಅಸಾಧಾರಣಞಾಣ-ಅಟ್ಠಾರಸಾವೇಣಿಕಬುದ್ಧಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ದಾನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಕಾ ಮೇತ್ತಾತಿ ಚ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಾ ಇತರೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ.

ಅಪಿಚ ಮೇತ್ತಾಯ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇಲಾಮಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಹತಾ ವೇಲಾಮಸ್ಸ ದಾನತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸತತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ದಾನಂ…ಪೇ… ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸತತೋ ಭಗವತೋ, ತತೋಪಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಸರಣಗಮನಂ, ತತೋಪಿ ಸೀಲಸಮಾದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಂ ಕಾಲಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ವುತ್ತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಂ ಗಹಪತಿ ವೇಲಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ ಮಹಾದಾನಂ. ಯೋ ಚೇಕಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜೇಯ್ಯ, ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ. ಯೋ ಚ ಸತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ವೇರಮಣಿಂ. ಯೋ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಯ್ಯ, ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦).

ಮಹಗ್ಗತಪುಞ್ಞಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತಪುಞ್ಞತೋ ಸಾತಿಸಯತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೫೫೬; ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೬೦). ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಪಮಾಣಕತಂ ನಾಮ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ಪನ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಓಧಿಸಕಾನೋಧಿಸಕಫರಣವಸೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಕತಂ ನಾಮ. ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಲಗ್ಗಿತುಂ ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಮೇವ ತಂ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಪರಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪನೇತೀತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ. ಮೇತ್ತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ. ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಭಾವನಾವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಸುಭಭಾವನಾದಯೋ ವಿಯ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಏಕದೇಸಗ್ಗಹಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನವಸೇಸಫರಣವಸೇನ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಪಗುಣಭಾವನಾವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸುಖೇನೇವ ಪಟಿಘಸಂಯೋಜನಾದಯೋ ಪಹೀಯಮಾನಾ ತನೂ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಉಪಧಿಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥ ವಾ ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಪದಟ್ಠಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಧಿಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಗೇವ ದಸಪಿ ಸಂಯೋಜನಾ ತನೂ ಹೋನ್ತಿ, ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಘೋ ಚೇವ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಂಯೋಜನಾ ಚ ತನುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಲೇಸೂಪಧೀನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಮೇತ್ತಂ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಪಸ್ಸನ್ತ ಸ್ಸಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಞ್ಚ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಮಾನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಚೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋತಿ ಮೇತ್ತಾಬಲೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಬ್ಯಾಪಾದತಾಯ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಅದೂಸಿತಚಿತ್ತೋ. ಮೇತ್ತಾಯತೀತಿ ಹಿತಫರಣವಸೇನ ಮೇತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಕುಸಲೋತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಕುಸಲವಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ, ಪಟಿಘಾದಿಅನತ್ಥವಿಗಮೇನ ವೋ. ಖೇಮೀ ತೇನಾತಿ ತೇನ ಮೇತ್ತಾಯಿತೇನ. ಸಬ್ಬೇ ಚ ಪಾಣೇತಿ ಚಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೇ. ಮನಸಾನುಕಮ್ಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏಕಸತ್ತವಿಸಯಾಪಿ ತಾವ ಮೇತ್ತಾ ಮಹಾಕುಸಲರಾಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪನ ಪಾಣೇ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಹಿತಫರಣೇನ ಮನಸಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ ಪಹೂತಂ ಬಹುಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ಅಪರಿಯನ್ತಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಮಹಾಕಪ್ಪೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಪ್ಪಬನ್ಧಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಂ ಅರಿಯೋ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಕರೋತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ.

ಸತ್ತಸಣ್ಡನ್ತಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಣ್ಡೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಭರಿತಂ, ಸತ್ತೇಹಿ ಅವಿರಳಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜಿತ್ವಾತಿ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನೇವ ವಿಜಿನಿತ್ವಾ. ರಾಜಿಸಯೋತಿ ಇಸಿಸದಿಸಾ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ. ಯಜಮಾನಾತಿ ದಾನಾನಿ ದದಮಾನಾ. ಅನುಪರಿಯಗಾತಿ ವಿಚರಿಂಸು.

ಅಸ್ಸಮೇಧನ್ತಿಆದೀಸು ಪೋರಾಣಕರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ, ಪುರಿಸಮೇಧಂ, ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ, ವಾಚಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಹಿ ರಾಜಾನೋ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸತೋ ದಸಮಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನೇ, ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾಯೋಧಾನಂ ಛಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಪುರಿಸಸಙ್ಗಣ್ಹನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೋತ್ಥಕೇ ಲೇಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಿನಾ ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹಸ್ಸದ್ವಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ನಾಮ. ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಾಸೇತಿ ಹದಯೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಪಾಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ತಾತ ಮಾತುಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಸಣ್ಹವಾಚಾಯ ಸಙ್ಗಹಣಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜಂ ಪಿಯವಾಚತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ರಟ್ಠಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಫೀತಞ್ಚ ಪಹೂತಅನ್ನಪಾನಂ ಖೇಮಂ ನಿರಬ್ಬುದಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮುದಾ ಮೋದಮಾನಾ ಉರೇ ಪುತ್ತೇ ನಚ್ಚೇನ್ತಾ ಅಪಾರುತಘರಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಇದಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಂ ಅಭಾವತೋ ‘‘ನಿರಗ್ಗಳ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪವೇಣಿ, ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪಕತಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಇಮಞ್ಚ ರಟ್ಠಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಾ ಉದ್ಧಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧನ್ತಿಆದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞೇ ನಾಮ ಅಕಂಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಯಸುತ್ತೇ –

‘‘ತೇಸಂ ಆಸಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ದಿಸ್ವಾನ ಅಣುತೋ ಅಣುಂ…ಪೇ….

‘‘ತೇ ತತ್ಥ ಮನ್ತೇ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ, ಓಕ್ಕಾಕಂ ತದುಪಾಗಮು’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೩೦೧-೩೦೪);

ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಮೇಧೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕವೀಸತಿಯೂಪಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸೇ ಏವ ಸತ್ತನವುತಿಪಞ್ಚಪಸುಸತಘಾತಭೀಸನಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪುರಿಸೇ ಚ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುರಿಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಮೇಧೋ. ಚತೂಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂಭೂಮಿಯಾ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಪಾಸನ್ತಿ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪಾಸೋ. ಯುಗಚ್ಛಿಗ್ಗಳೇ ಪವೇಸನದಣ್ಡಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೇ ವೇದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹಾರಿಮೇಹಿ ಯೂಪಾದೀಹಿ ಸರಸ್ಸತಿನದಿಯಾ ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಲೋಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸತ್ರಯಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ವಾಜಮೇತ್ಥ ಪಿವನ್ತೀತಿ ವಾಜಪೇಯ್ಯೋ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಞ್ಞೇನ ಸತ್ತರಸಹಿ ಪಸೂಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಬೇಳುವಯೂಪಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳೋತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ನವಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಪುರಿಸೇಹಿ ಚ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮೇಧಪರಿಯಾಯನಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇಧವಿಕಪ್ಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಚನ್ದಪ್ಪಭಾತಿ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ. ತಾರಗಣಾವ ಸಬ್ಬೇತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಾರಾಗಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೋಭಾಯ ಸೋಳಸಿಮ್ಪಿ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ಅಸ್ಸಮೇಧಾದಯೋ ಯಞ್ಞಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಾವಿತಸ್ಸ ಸೋಳಸಿಮ್ಪಿ ಕಲಂ ನಾನುಭವನ್ತಿ, ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ನಾಗ್ಘನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಅಪರೇಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ನ ಹನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ನ ಹನ್ತೀತಿ ತೇನೇವ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾನುಭಾವೇನ ದೂರವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಬ್ಯಾಪಾದತಾಯ ನ ಕಞ್ಚಿ ಸತ್ತಂ ಹಿಂಸತಿ, ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ನ ವಿಬಾಧತಿ ವಾ. ನ ಘಾತೇತೀತಿ ಪರಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ನ ಸತ್ತೇ ಹನಾಪೇತಿ ನ ವಿಬಾಧಾಪೇತಿ ಚ. ನ ಜಿನಾತೀತಿ ಸಾರಮ್ಭವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾದಿವಸೇನ ನ ಕಞ್ಚಿ ಜಿನಾತಿ ಸಾರಮ್ಭಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ಜಾನಿಕರಣವಸೇನ ವಾ ಅಡ್ಡಕರಣಾದಿನಾ ನ ಕಞ್ಚಿ ಜಿನಾತಿ. ನ ಜಾಪಯೇತಿ ಪರೇಪಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಧನಜಾನಿಂ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ. ಮೇತ್ತಂಸೋತಿ ಮೇತ್ತಾಮಯಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಅಂಸೋ ಅವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ಅವಯವಭೂತೋತಿ ಮೇತ್ತಂಸೋ. ಸಬ್ಬಭೂತೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು. ತತೋ ಏವ ವೇರಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೇನಚೀತಿ ಅಕುಸಲವೇರಂ ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿಪಿ ಕಾರಣೇನ ನತ್ಥಿ, ಪುಗ್ಗಲವೇರಸಙ್ಖಾತೋ ವಿರೋಧೋ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಏಕಕನಿಪಾತೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತೇರಸಸು ಸುತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಚಾತಿ ಪನ್ನರಸಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ನೀವರಣಸುತ್ತಂ ಸಂಯೋಜನಸುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯಸುತ್ತನ್ತಿ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ. ಇತರೇಸು ಪನ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ

ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಇತಿವುತ್ತಕಸ್ಸ ಏಕಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.