೩. ತತಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತನ್ತಿ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಚ ಪಸನ್ನಮಾನಸಂ. ಸುಗತಿನ್ತಿ ಸುನ್ದರಂ ಗತಿಂ, ಸುಖಸ್ಸ ವಾ ಗತಿನ್ತಿ ಸುಗತಿಂ. ಸಗ್ಗನ್ತಿ ರೂಪಾದಿಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಸಗ್ಗಂ. ಲೋಕನ್ತಿ ಲೋಕಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಪಾಪಫಲಾನಿ, ಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನೇವ ವಾ ಲೋಕಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸುಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಮನುಸ್ಸಗತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ಸಗ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ದೇವಗತಿ ಏವ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಮೇತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ ನಿಪಾತೋ. ಪುಞ್ಞಸದ್ದೋ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾದಾನಹೇತು ಏವಮಿದಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೮೦) ಪುಞ್ಞಫಲೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಗತೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಞ್ಞಞ್ಚೇ ಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೨.೫೧) ಕಾಮರೂಪಾವಚರಸುಚರಿತೇ. ‘‘ಪುಞ್ಞೂಪಗಂ ಭವತಿ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಸುಗತಿವಿಸೇಸಭೂತೇ ಉಪಪತ್ತಿಭವೇ. ‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ – ದಾನಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥು, ಸೀಲಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥು, ಭಾವನಾಮಯಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂ’’ತಿಆದೀಸು (ಇತಿವು. ೬೦; ಅ. ನಿ. ೮.೩೬) ಕುಸಲಚೇತನಾಯಂ. ಇಧ ಪನ ತೇಭೂಮಕಕುಸಲಧಮ್ಮೇ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಭಯಂ ಞಾಣಭಯಂ, ಸಾರಜ್ಜಭಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ವಣ್ಣವನ್ತೋ ಸುಖಬಹುಲಾ ಉಚ್ಚೇಸು ವಿಮಾನೇಸು ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ತೇಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಯಂ ಸಂವೇಗಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩೩) ಆಗತಂ ಞಾಣಭಯಂ. ‘‘ಅಹುದೇವ ಭಯಂ, ಅಹು ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ, ಅಹು ಲೋಮಹಂಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೧೮) ಆಗತಂ ಸಾರಜ್ಜಭಯಂ. ಇಧಾಪಿ ಸಾರಜ್ಜಭಯಮೇವ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೀಘರತ್ತಂ ಕಾಯವಚೀಸಂಯಮೋ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಪೂರಣಂ ಏಕಾಸನಂ, ಏಕಸೇಯ್ಯಂ, ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೋ, ಧುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹೋ, ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗವಸೇನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಯಾನಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ, ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ, ತೇಹಿ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಮಾ ಭಯಂ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ಥ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಸ್ಸ ಉಪರೋಧಭಯೇನ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನಿಬ್ಬಾನಸುಖದಾಯಕೇಹಿ ಪುಞ್ಞೇಹಿ ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥಾತಿ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ತತೋ ಅಭಾಯಿತಬ್ಬಭಾವೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಖಸ್ಸೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸುಖಸದ್ದೋ ‘‘ಸುಖೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೋ, ಸುಖಾ ವಿರಾಗತಾ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೯೪) ಸುಖಮೂಲೇ ಆಗತೋ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಮಹಾಲಿ, ರೂಪಂ ಸುಖಂ ಸುಖಾನುಪತಿತಂ ಸುಖಾವಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೬೦) ಸುಖಾರಮ್ಮಣೇ. ‘‘ಯಾವಞ್ಚಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಸುಕರಂ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಯಾವ ಸುಖಾ ಸಗ್ಗಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೫) ಸುಖಪಚ್ಚಯಟ್ಠಾನೇ. ‘‘ಸುಖೋ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೧೧೮) ಸುಖಹೇತುಮ್ಹಿ. ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೮೨) ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇ. ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪರಮಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಧ. ಪ. ೨೦೪; ಮ. ನಿ. ೨.೨೧೫) ನಿಬ್ಬಾನೇ. ‘‘ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೨೫) ಸುಖವೇದನಾಯಂ. ‘‘ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸನ್ತಂ, ಸುಖಮಿಚ್ಚೇವ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೫೩; ಇತಿವು. ೫೩) ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾಯಂ. ‘‘ದ್ವೇಪಿ ಮಯಾ, ಆನನ್ದ, ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಖಾ ವೇದನಾ, ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೮೯) ಇಟ್ಠಸುಖೇ. ‘‘ಸುಖೋ ವಿಪಾಕೋ ಪುಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪೇಟಕೋ. ೨೩) ಸುಖವಿಪಾಕೇ. ಇಧಾಪಿ ಇಟ್ಠವಿಪಾಕೇ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇಟ್ಠಸ್ಸಾತಿಆದೀಸು ಏಸಿತಬ್ಬತೋ ಅನಿಟ್ಠಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಚ ಇಟ್ಠಸ್ಸ, ಕಮನೀಯತೋ ಮನಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಮನತೋ ಪವಿಸನತೋ ಕನ್ತಸ್ಸ, ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಸನ್ತಪ್ಪನತೋ ಚ ಪಿಯಸ್ಸ, ಮಾನನೀಯತೋ ಮನಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನತೋ ಚ ಮನಾಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯದಿದಂ ಪುಞ್ಞಾನೀತಿ ‘‘ಪುಞ್ಞಾನೀ’’ತಿ ಯದಿದಂ ವಚನಂ, ಏತಂ ಸುಖಸ್ಸ ಇಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಂ ನಾಮಂ, ಸುಖಮೇವ ತಂ ಯದಿದಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಫಲೇನ ಕಾರಣಸ್ಸ ಅಭೇದೂಪಚಾರಂ ವದತಿ. ತೇನ ಕತೂಪಚಿತಾನಂ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಅವಸ್ಸಂಭಾವಿಫಲಂ ಸುತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯಂ ನಿಯೋಜೇತಿ, ಆದರಞ್ಚ ನೇಸಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ.

ಇದಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಸುನೇತ್ತಕಾಲೇ ಕತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಪಚ್ಚನುಭೂತಂ ಭವನ್ತರಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಉಳಾರತಮಂ ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕಂ ಉದಾಹರಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾಮಿ ಖೋ ಪನಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಭಿಜಾನಾಮೀತಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ಞಾಣೇನ ಜಾನಾಮಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಬುಜ್ಝಾಮಿ. ದೀಘರತ್ತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ. ಪುಞ್ಞಾನನ್ತಿ ದಾನಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ. ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಸತ್ತ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮಿಜ್ಜತೀತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಸಿನಿಯ್ಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಿತ್ತೇ ಭವಾ, ಮಿತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಏಸಾ ಪವತ್ತೀತಿಪಿ ಮೇತ್ತಾ. ಲಕ್ಖಣಾದಿತೋ ಪನ ಹಿತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ, ಹಿತೂಪಸಂಹಾರರಸಾ, ಆಘಾತವಿನಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಸತ್ತಾನಂ ಮನಾಪಭಾವದಸ್ಸನಪದಟ್ಠಾನಾ. ಬ್ಯಾಪಾದೂಪಸಮೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಸಿನೇಹಾಸಮ್ಭವೋ ವಿಪತ್ತಿ. ಸಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ. ಭಾವೇತ್ವಾತಿ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಸಮಾಧಿ ವುತ್ತೋತಿ ಮೇತ್ತಾಸಮಾಧಿಂ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚೇವ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಚ. ಸತ್ತ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇತಿ ಸತ್ತ ಮಹಾಕಪ್ಪೇ. ಸಂವಟ್ಟ-ವಿವಟ್ಟಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಹಿ ಸಂವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿ-ವಿವಟ್ಟಟ್ಠಾಯಿನೋಪಿ ಗಹಿತಾ. ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಕಾಮಲೋಕಂ. ಸಂವಟ್ಟಮಾನೇ ಸುದನ್ತಿ ಸಂವಟ್ಟಮಾನೇ. ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ ವಿನಸ್ಸಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸಂವತ್ತಮಾನೇ ಸುದ’’ನ್ತಿ ಚ ಪಠನ್ತಿ. ಕಪ್ಪೇತಿ ಕಾಲೇ. ಕಪ್ಪಸೀಸೇನ ಹಿ ಕಾಲೋ ವುತ್ತೋ. ಕಾಲೇ ಖೀಯಮಾನೇ ಕಪ್ಪೋಪಿ ಖೀಯತೇವ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಕಾಲೋ ಘಸತಿ ಭೂತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಹತ್ತನಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೯೦);

‘‘ಆಭಸ್ಸರೂಪಗೋ ಹೋಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟವಸೇನೇತ್ಥ ಕಪ್ಪವುಟ್ಠಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಆಭಸ್ಸರೂಪಗೋತಿ ತತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಆಭಸ್ಸರಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಆಭಸ್ಸರೂಪಗೋ ಹೋಮಿ. ವಿವಟ್ಟಮಾನೇತಿ ಸಣ್ಠಹಮಾನೇ, ಜಾಯಮಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಞ್ಞಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಮಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸುಞ್ಞಂ, ಯಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಸಙ್ಖಾತಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಮಾನಂ ಆದಿತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ತಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಪಪಜ್ಜಾಮಿ ಉಪೇಮಿ. ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಕಾಮಾವಚರಸತ್ತೇಹಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ತಥಾ ತಥಾ ಬ್ರೂಹಿತಗುಣತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠೇನ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ. ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಹಿತೇಹಿ ಮಹನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ. ತತೋ ಏವ ತೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅಭಿಭೂ. ತೇಹಿ ಕೇನಚಿ ಗುಣೇನ ನ ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅನಭಿಭೂತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ದಸೋತಿ ದಸ್ಸನಸೀಲೋ, ಸೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವನಾಬಲೇನ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮಮ ವಸೇ ವತ್ತೇಮೀತಿ ವಸವತ್ತೀ ಹೋಮೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತದಾ ಕಿರ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀಪಿ ಸಮಾನೋ ತಥಾ ಸತ್ತಹಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಮಿಪರಿಪೂರಣಞ್ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಾಸು ಏವ ದ್ವೀಸು ಝಾನಭೂಮೀಸು ನಿಕನ್ತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ…ಪೇ… ವಸವತ್ತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ರೂಪಾವಚರಪುಞ್ಞಸ್ಸ ವಿಪಾಕಮಹನ್ತತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಾಮಾವಚರಪುಞ್ಞಸ್ಸಾಪಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಛತ್ತಿಂಸಕ್ಖತ್ತು’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಛತ್ತಿಂಸ ವಾರೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನುಪಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ತಾವತಿಂಸದೇವರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿಆದೀಸು ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಲೋಕಂ ರಞ್ಜೇತೀತಿ ರಾಜಾ. ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ, ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕೇಹಿ ವತ್ತತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪರಂ ವತ್ತೇತಿ, ಪರಹಿತಾಯ ಚ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಾನಂ ವತ್ತೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ರಾಜಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ವಿಸೇಸಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ. ಞಾಯೇನ ಸಮೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೇನೇವ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಪರಹಿತಧಮ್ಮಚರಣೇನ ವಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಅತ್ತಹಿತಧಮ್ಮಚರಣೇನ ಧಮ್ಮರಾಜಾ, ಚತುರನ್ತಾಯ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಚಾತುರನ್ತೋ, ಚತುಸಮುದ್ದನ್ತಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧದೀಪವಿಭೂಸಿತಾಯ ಚ ಪಥವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕೋಪಾದಿಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬರಾಜಾನೋ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ವಿಜೇಸೀತಿ ವಿಜಿತಾವೀ. ಜನಪದೇ ಥಾವರಭಾವಂ ಧುವಭಾವಂ ಪತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ತತೋ ಚಾಲೇತುಂ ಜನಪದೋ ವಾ ತಮ್ಹಿ ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅನುಯುತ್ತೋ ಸಕಮ್ಮನಿರತೋ ಅಚಲೋ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀತಿ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ.

ಚಕ್ಕರತನಂ, ಹತ್ಥಿರತನಂ, ಅಸ್ಸರತನಂ, ಮಣಿರತನಂ, ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಗಹಪತಿರತನಂ, ಪರಿಣಾಯಕರತನನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಸಮುಪೇತೋತಿ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತೇಸು ಹಿ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಚಕ್ಕರತನೇನ ಅಜಿತಂ ಜಿನಾತಿ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರತನೇಹಿ ವಿಜಿತೇ ಸುಖೇನೇವ ಅನುವಿಚರತಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ ವಿಜಿತಮನುರಕ್ಖತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಉಪಭೋಗಸುಖಮನುಭವತಿ. ಪಠಮೇನ ಚಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿಯೋಗೋ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಮನ್ತಸತ್ತಿಯೋಗೋ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗಹಪತಿರತನೇಹಿ ಪಭೂಸತ್ತಿಯೋಗೋ ಸುಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಿಮಣಿರತನೇಹಿ ತಿವಿಧಸತ್ತಿಯೋಗಫಲಂ. ಸೋ ಇತ್ಥಿಮಣಿರತನೇಹಿ ಪರಿಭೋಗಸುಖಮನುಭವತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಉಪಭೋಗಸುಖಂ. ವಿಸೇಸತೋ ಚಸ್ಸ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅದೋಸಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಅಲೋಭಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಮೇಕಂ ಅಮೋಹಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಪದೇಸರಜ್ಜಸ್ಸಾತಿ ಖುದ್ದಕರಜ್ಜಸ್ಸ.

ಏತದಹೋಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಏತಂ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ನು ಖೋ ಮೇ ಇದಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಭವೇ ಏತದಹೋಸಿಯೇವ. ತತ್ಥಾಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲವಸೇನ ಯೋಜನಾ. ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋತಿ ಮಣಿರತನಹತ್ಥಿರತನಾದಿಪ್ಪಮುಖಾಯ ಕೋಸವಾಹನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕೋ. ಏವಂಮಹಾನುಭಾವೋತಿ ಚಕ್ಕರತನಾದಿಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಪೀಳಂ ಅಕರೋನ್ತೋವ ಸಬ್ಬರಾಜೂಹಿ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಸಾಸನವೇಹಾಸಗಮನಾದೀಹಿ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ. ದಾನಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ನಾದಿದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪರಿಚ್ಚಾಗಸ್ಸ. ದಮಸ್ಸಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯದಮನಸ್ಸ ಚೇವ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸದಮನಸ್ಸ ಚ. ಸಂಯಮಸ್ಸಾತಿ ಕಾಯವಚೀಸಂಯಮಸ್ಸ. ತತ್ಥ ಯಂ ಸಮಾಧಾನವಸೇನ ಕಿಲೇಸದಮನಂ, ತಂ ಭಾವನಾಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭೂತಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೇನ ದುವಿಧೇ ಯಂ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಂ, ತೇನಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಾಸು ದ್ವೀಸು ಝಾನಭೂಮೀಸು ಉಪಪತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಇತರೇನ ತಿವಿಧೇನಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಪತ್ತಚಕ್ಕವತ್ತಿಆದಿಭಾವೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕಾಯಸಕ್ಖಿ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಂ ವಿಪಾಕಮಹನ್ತತಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುಞ್ಞಮೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಮೇವ ಸೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ, ಸೋ ಪುಞ್ಞಫಲನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನಂ ಪುನನತೋ ಚ ‘‘ಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ತಿವಿಧಂ ಕುಸಲಮೇವ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ನಿವೇಸೇಯ್ಯ ಉಪಚಿನೇಯ್ಯ ಪಸವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಯತಗ್ಗನ್ತಿ ವಿಪುಲಫಲತಾಯ ಉಳಾರಫಲತಾಯ ಆಯತಗ್ಗಂ, ಪಿಯಮನಾಪಫಲತಾಯ ವಾ ಆಯತಿಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಆಯತಗ್ಗಂ, ಆಯೇನ ವಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದಿಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಉಳಾರತಮೇನ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಆಯತಗ್ಗಂ. ತಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಥ ವಾ ಆಯೇನ ಪುಞ್ಞಫಲೇನ ಅಗ್ಗಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ಆಯತಗ್ಗಂ. ತತೋ ಏವ ಸುಖುದ್ರಯಂ ಸುಖವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಕತಮಂ ಪನ ತಂ ಪುಞ್ಞಂ, ಕಥಞ್ಚ ನಂ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಾನಞ್ಚ ಸಮಚರಿಯಞ್ಚ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವಯೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಮಚರಿಯನ್ತಿ ಕಾಯವಿಸಮಾದೀನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಯಸಮಾದಿಚರಿತಂ, ಸುವಿಸುದ್ಧಂ ಸೀಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಾವಯೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ ವಡ್ಢೇಯ್ಯ. ಏತೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ಏತೇ ದಾನಾದಿಕೇ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮೇ. ಸುಖಸಮುದ್ದಯೇತಿ ಸುಖಾನಿಸಂಸೇ, ಆನಿಸಂಸಫಲಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ಸುಖಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ಸುಖಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಬ್ಯಾಪಾದವಿರಹಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ನಿದ್ದುಕ್ಖಂ, ಪರಪೀಳಾಭಾವೇ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ. ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಸುಖಬಹುಲತ್ತಾ ಸುಖಂ, ಏಕನ್ತಸುಖಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಝಾನಪುಞ್ಞಾನಂ, ಇತರಪುಞ್ಞಾನಂ ಪನ ತದಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಸಙ್ಖಾತಂ ಸುಖಂ ಲೋಕಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಉಪೇತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಗಾಥಾಸು ಚ ವಟ್ಟಸಮ್ಪತ್ತಿ ಏವ ಕಥಿತಾ.

ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಉಭಯತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಭಾವಿತೋತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ ಚ ವಡ್ಢಿತೋ ಚ. ಬಹುಲೀಕತೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕತೋ. ಅತ್ಥೋತಿ ಹಿತಂ. ತಞ್ಹಿ ಅರಣೀಯತೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಮಧಿಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ವತ್ತತಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತೋ ಅತ್ತಭಾವೋ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಭವಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ, ಇಧಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಸೇನ ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಪರಾಯೋ, ಪರಲೋಕೋ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಭವಂ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ, ಪರಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಕೋ ಪನೇಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೋ, ಕೋ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ? ಸಙ್ಖೇಪೇನ ತಾವ ಯಂ ಇಧಲೋಕಸುಖಂ, ಯಞ್ಚೇತರಹಿ ಇಧಲೋಕಸುಖಾವಹಂ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಗಹಟ್ಠಾನಂ ತಾವ ಇಧ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿತ್ತೂಪಕರಣಂ, ಅನಾಕುಲಕಮ್ಮನ್ತತಾ, ಆರೋಗ್ಯಸಂವಿಧಾನಂ, ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾಯೋಗವಿಹಿತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಾಯತನವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಙ್ಗಹಿತಪರಿಜನತಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪನ ಯೇ ಇಮೇ ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾ. ತೇಸಂ ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೋ, ತತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಖಾಯ ಪಟಿಸೇವನಾ, ಸಙ್ಖಾಯ ಪರಿವಜ್ಜನಾ, ವತ್ಥುವಿಸದಕಿರಿಯಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿ, ಪವಿವೇಕೋ, ಅಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಏವಮಾದಿ. ಪತಿರೂಪದೇಸವಾಸಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ ಪನ ಉಭಯೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಾ ಉಭಯಾನುರೂಪಾ ಚಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಪಮಾದಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೋ ಪನೇಸ ಪಮಾದೋ ನಾಮ? ಪಮಜ್ಜನಾಕಾರೋ. ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ –

‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ಪಮಾದೋ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇ ವಾ ಪಞ್ಚಸು ವಾ ಕಾಮಗುಣೇಸು ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪ್ಪಾದನಂ ಕುಸಲಾನಂ ವಾ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯತಾ ಅನಟ್ಠಿತಕಿರಿಯತಾ ಓಲೀನವುತ್ತಿತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ ಅನಾಸೇವನಾ ಅಭಾವನಾ ಅಬಹುಲೀಕಮ್ಮಂ ಅನಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಯೋಗೋಪಮಾದೋ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಪಮಾದೋ ಪಮಜ್ಜನಾ ಪಮಜ್ಜಿತತ್ತಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಮಾದೋ’’ತಿ (ವಿಭ. ೮೪೬).

ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ಥತೋ ಹಿ ಸೋ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿಯಾ ಏತಂ ನಾಮಂ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯೋಗೇನ ಪವತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ ಅಪ್ಪಮಾದೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

‘‘ಭಾವಿತೋ ಬಹೂಲೀಕತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋತಿ? ನ ಅಪ್ಪಮಾದಭಾವನಾ ನಾಮ ವಿಸುಂ ಏಕಭಾವನಾ ಅತ್ಥಿ. ಯಾ ಹಿ ಕಾಚಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸಾ ಅಪ್ಪಮಾದಭಾವನಾತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಸರಣಗಮನಂ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸಂವರಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾ ಸೀಲಭಾವನಾ, ಸಬ್ಬಾ ಸಮಾಧಿಭಾವನಾ, ಸಬ್ಬಾ ಪಞ್ಞಾಭಾವನಾ, ಸಬ್ಬಾ ಕುಸಲಭಾವನಾ, ಅನವಜ್ಜಭಾವನಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಭಾವನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮಾದಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ‘‘ಅತಿತ್ಥೇನ ಪಕ್ಖನ್ದೋ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಪ್ಪಮಾದಪದಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ನಿಪನ್ನೋ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ವಸ್ಸೇಸು ಅತ್ತನಾ ಭಾಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಏಕೇನ ಪದೇನ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ – ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಮದಾಸಿ. ತಥಾ ಚ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಜಙ್ಗಲಾನಂ ಪಾಣಾನಂ ಪದಜಾತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ಹತ್ಥಿಪದೇ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಪದಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ ಯದಿದಂ ಮಹನ್ತಟ್ಠೇನ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಬ್ಬೇತೇ ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಅಪ್ಪಮಾದಸಮೋಸರಣಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೦).

ಗಾಥಾಸು ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಪಸಂಸನ್ತೀತಿ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಸು ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ವಣ್ಣೇನ್ತಿ ಥೋಮೇನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಗಣ್ಹಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಕೇ ಪನ ತೇ ಉಭೋ ಅತ್ಥಾತಿ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಯೋ ಅತ್ಥೋ, ಯೋ ಚತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋ’’ತಿ, ಏವಮೇತ್ಥ ಪದಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಧಾಪಿ ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಯೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ತಾವ ‘‘ಅನವಜ್ಜಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಅನಾಕುಲಾ ಚ ಕಮ್ಮನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿವಿಧಿನಾ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಪನ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದಿಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯೋ ಚತ್ಥೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೋತಿ ಪನ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾವ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾತಿ ದುವಿಧಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಹಿತಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭಾ, ಲದ್ಧಬ್ಬೇನ ಸಮಿತಿ ಸಙ್ಗತಿ ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಸಮಯೋ, ಲಾಭೋ. ಸಮಯೋ ಏವ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಅಭಿಮುಖಭಾವೇನ ವಾ ಸಮಯೋ ಅಭಿಸಮಯೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಭಿಸಮಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಧೀರೋ. ತತಿಯೇನ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥ-ಸದ್ದೇನ ಪರಮತ್ಥಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟಸಮ್ಪತ್ತಿ ಏವ ಕಥಿತಾ. ಗಾಥಾಯಂ ಪನ ವಿವಟ್ಟಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ, ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದಂ;

ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ನ ಮೀಯನ್ತಿ, ಯೇ ಪಮತ್ತಾ ಯಥಾ ಮತಾ.

‘‘ಏವಂ ವಿಸೇಸತೋ ಞತ್ವಾ, ಅಪ್ಪಮಾದಮ್ಹಿ ಪಣ್ಡಿತಾ;

ಅಪ್ಪಮಾದೇ ಪಮೋದನ್ತಿ, ಅರಿಯಾನಂ ಗೋಚರೇ ರತಾ.

‘‘ತೇ ಝಾಯಿನೋ ಸಾತತಿಕಾ, ನಿಚ್ಚಂ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಾ;

ಫುಸನ್ತಿ ಧೀರಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೧-೨೩);

ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ಥಾಭಿಸಮಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕುತ್ತರತ್ಥವಸೇನಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಅಯಂ ವೋಹಾರಕಥಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹಿ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ದೇಸನಾ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಾ ಚ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸತ್ತೋ, ಇತ್ಥೀ, ಪುರಿಸೋ, ಖತ್ತಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ದೇವೋ, ಮಾರೋ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಾ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ದುಕ್ಖಂ, ಅನತ್ತಾ, ಖನ್ಧಾ, ಧಾತು, ಆಯತನಾ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಏವರೂಪಾ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ. ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಯೇ ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮಧಿಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ, ನೇಸಂ ಸಮ್ಮುತಿದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ. ಯೇ ಪನ ಪರಮತ್ಥವಸೇನ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಸೇಸಮಧಿಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಾ, ತೇಸಂ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಂ ದೇಸೇತಿ.

ತತ್ಥಾಯಂ ಉಪಮಾ – ಯಥಾ ಹಿ ದೇಸಭಾಸಾಕುಸಲೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಕೋ ಆಚರಿಯೋ ಯೇ ದಮಿಳಭಾಸಾಯ ವುತ್ತೇ ಅತ್ಥಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದಮಿಳಭಾಸಾಯ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಯೇ ಅನ್ಧಕಭಾಸಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಯ, ತೇಸಂ ತಾಯ ತಾಯ ಭಾಸಾಯ. ಏವಂ ತೇ ಮಾಣವಕಾ ಛೇಕಂ ಬ್ಯತ್ತಂ ಆಚರಿಯಮಾಗಮ್ಮ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಚರಿಯೋ ವಿಯ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ತಯೋ ವೇದಾ ವಿಯ ಕಥೇತಬ್ಬಭಾವೇ ಠಿತಾನಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ, ದೇಸಭಾಸಾಕೋಸಲ್ಲಮಿವ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಕೋಸಲ್ಲಂ, ನಾನಾದೇಸಭಾಸಾ ಮಾಣವಕಾ ವಿಯ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಸಮತ್ಥಾ ವೇನೇಯ್ಯಾ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದಮಿಳಭಾಸಾದಿಆಚಿಕ್ಖನಂ ವಿಯ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥವಸೇನ ದೇಸನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಹ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ದುವೇ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅಕ್ಖಾಸಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವದತಂ ವರೋ;

ಸಮ್ಮುತಿಂ ಪರಮತ್ಥಞ್ಚ, ತತಿಯಂ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಸಙ್ಕೇತವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಕಾರಣಾ;

ಪರಮತ್ಥವಚನಂ ಸಚ್ಚಂ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಭೂತಕಾರಣಾ.

‘‘ತಸ್ಮಾ ವೋಹಾರಕುಸಲಸ್ಸ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ;

ಸಮ್ಮುತಿಂ ವೋಹರನ್ತಸ್ಸ, ಮುಸಾವಾದೋ ನ ಜಾಯತೀ’’ತಿ.

ಅಪಿಚ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಗವಾ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ – ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪದೀಪನತ್ಥಂ, ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದೀಪನತ್ಥಂ, ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರದೀಪನತ್ಥಂ,, ಆನನ್ತರಿಯದೀಪನತ್ಥಂ, ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರದೀಪನತ್ಥಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದೀಪನತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿದೀಪನತ್ಥಂ, ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ, ಚಾತಿ. ‘‘ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಿ ಹಿರಿಯನ್ತಿ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಜನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ – ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಿ ಹಿರಿಯನ್ತಿ ಓತ್ತಪ್ಪನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತ್ಥೀ ಹಿರಿಯತಿ ಓತ್ತಪ್ಪತಿ, ಪುರಿಸೋ, ಖತ್ತಿಯೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ದೇವೋ, ಮಾರೋ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ಖನ್ಧಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದೀಪನತ್ಥಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ವೇಳುವನಾದಯೋ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಖನ್ಧೇಹಿ ಕಾರಾಪಿತಾ, ಧಾತೂಹಿ ಆಯತನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಥಾ ‘‘ಖನ್ಧಾ ಮಾತರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ, ಪಿತರಂ, ಅರಹನ್ತಂ, ರುಹಿರುಪ್ಪಾದಕಮ್ಮಂ, ಸಙ್ಘಭೇದಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಖನ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚತ್ತಪುರಿಸಕಾರದೀಪನತ್ಥಂ ಆನನ್ತರಿಯದೀಪನತ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸದೀಪನತ್ಥಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

‘‘ಖನ್ಧಾ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಮಹಾಜನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಖನ್ಧಾ ಧಾತುಯೋ ಆಯತನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಜಾನಾತಿ, ನ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಪಟಿಸತ್ತು ವಾ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ.

ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ನ ಪಜಹನ್ತಿ, ಲೋಕಸಮಞ್ಞಾಯ ಲೋಕನಿರುತ್ತಿಯಾ ಲೋಕಾಭಿಲಾಪೇ ಠಿತಾಯೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಕಥಂ ಕಥೇತಿ. ಸೋ ಇಧಾಪಿ ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ದೇಸೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಏಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಾತಿ ಏಕಸತ್ತಸ್ಸ. ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಂ. ಯದಿಪಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಯತ್ಥ ಪನ ಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾವನಂ ಸಂಸರಣಂ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೋತಿ ಅಟ್ಠಿಭಾಗೋ. ‘‘ಅಟ್ಠಿಖಲೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜೋತಿ ಅಟ್ಠಿಸಮೂಹೋ. ಅಟ್ಠಿರಾಸೀತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮೂಹೋ ಕಙ್ಕಲೋ ನಾಮ, ತತೋ ಉಪರಿ ಯಾವ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಞ್ಜೋ, ತತೋ ಉಪರಿ ರಾಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸಮೂಹಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ವೇಪುಲ್ಲಸ್ಸೇವ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಆಹಟತ್ತಾ.

ಸಚೇ ಸಂಹಾರಕೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಪ್ಪಕಿರಣವಸೇನ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇತಾ ಕೋಚಿ ಯದಿ ಸಿಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ವದತಿ. ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ನ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ತಥಾ ಕೇನಚಿ ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ತಂ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲಂ ಅನ್ತರಧಾನಾಭಾವೇನ ಪೂತಿಭೂತಂ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಞ್ಚ ಅಹುತ್ವಾ ಸಚೇ ನ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನೇವ ವದತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಏಕಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾವನ್ತಸ್ಸ ಸಂಸರನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹೇಹಿ ಯತ್ತಕೋಯಂ ವೇಪುಲ್ಲಪಬ್ಬತೋ. ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಠಪೇತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಮ್ಭತಞ್ಚ ತಂ ಸಚೇ ಅವಿನಸ್ಸನ್ತಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ. ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ನಿಬ್ಬುತಪ್ಪದೀಪೇ ವಿಯ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೇ ಕಳೇವರನಿಕ್ಖೇಪರಹಿತೇ ಓಪಪಾತಿಕತ್ತಭಾವೇ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನಟ್ಠಿಕೇ ಚ ಖುದ್ದಕತ್ತಭಾವೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ಇಮಸ್ಸ ನಯಸ್ಸ ಆಹಟತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಯದಿ ಸಿಯಾ ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೋ, ತೇನಾಪಿ ಸಹೇವ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಪರಿಮಾಣೋ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ನಯಿದಮೇವಂ ಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸೇವ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಸ್ಸ ವಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ವುತ್ತತಾ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಮಹೇಸಿನಾತಿ ಮಹನ್ತೇ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಏಸತಿ ಗವೇಸತೀತಿ ಮಹೇಸೀ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ‘‘ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಮಹೇಸಿನಾ’’ತಿ ಚ ಭಗವಾ ‘‘ದಸಬಲಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ. ವೇಪುಲ್ಲೋತಿ ರಾಜಗಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಪಬ್ಬತೇಸು ವಿಪುಲಭಾವತೋ ವೇಪುಲ್ಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ತತೋ ಏವ ಮಹಾ, ಠಿತದಿಸಾಭಾಗವಸೇನ ಉತ್ತರೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ. ಗಿರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಗಿರಿಬ್ಬಜಪುರನಾಮಕಸ್ಸ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ.

ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವಾ ‘‘ಏತ್ತಕೇನಾಪಿ ಕಾಲೇನ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನಭವಮೂಲಸ್ಸ ಅಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಯಮೀದಿಸೀ ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾ’’ತಿ ವಟ್ಟೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇಸಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಅನನುಬೋಧಾ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಏವಂ ಕಟಸಿವಡ್ಢನಾ, ತಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ದಿಟ್ಠವತೋ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಯಂ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯತೋ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಯತೋತಿ ಯದಾ. ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಣೀಯತೋ ಅರಿಯಾನಿ, ಅವಿತಥಭಾವೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚಾತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅರಿಯಭಾವಕರಾನಿ ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಅರಿಯೇಹಿ ವಾ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಅಥ ವಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ಸಚ್ಚಾನಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಸದೇವಕೇನ ಹಿ ಲೋಕೇನ ಸರಣನ್ತಿ ಅರಣೀಯತೋ ಅರಿಯೋ ಭಗವಾ, ತೇನ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ಞಾಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ಸರೂಪದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಅನೇಕೂಪದ್ದವಾಧಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವತೋ ಬಾಲಜನಪರಿಕಪ್ಪಿತಧುವಸುಭಸುಖತ್ತವಿರಹೇನ ತುಚ್ಛಭಾವತೋ ಚ ದುಕ್ಖಂ. ದುಕ್ಖಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದೋ, ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ. ದುಕ್ಖಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ ಏತೇನ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ, ಏತ್ಥ ವಾತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮೋ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಆರಕತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅರಣೀಯತೋ ಚ ಅರಿಯೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ. ಮಾರೇನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಗಚ್ಛತಿ, ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಿಕೇಹಿ ಮಗ್ಗೀಯತಿ, ಸಯಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗತೀತಿ ಮಗ್ಗೋ. ತತೋ ಏವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪಸಮಂ ನಿರೋಧಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮೀ. ಯತೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಂ, ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾನ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ಚತುಸಚ್ಚದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸಮಾನೋ ಸತ್ತವಾರಪರಮಂಯೇವ ಭವಾದೀಸು ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ. ಏಕಬೀಜೀ, ಕೋಲಂಕೋಲೋ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ತಿಕ್ಖಮಜ್ಝಿಮಮುದುಭಾವೇನ ತಯೋ ಹಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ. ತೇಸು ಸಬ್ಬಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನಿದಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಮಂ, ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ ಪರಿಯೋಸಾನಕರೋ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ನಿರವಸೇಸಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖೇಪನಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲೇನೇವ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ.

ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮುಸಾವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಏಕಧಮ್ಮಂ ಅತೀತಸ್ಸಾತಿ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿಹಾಯಿ. ತೇ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ನಿಪ್ಪಭಾ ನಿತ್ತೇಜಾ ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಂ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ – ‘‘ಏಹಿ, ತ್ವಂ ಭಗಿನಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕೇನಸ್ಸಾ ಅಭೂತಭಾವೇ ಪಕಾಸಿತೇ ಮಹಾಜನೇನ ‘‘ಧೀ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ’’ತಿ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪಿತಾ ಪಥವಿಯಾ ವಿವರೇ ದಿನ್ನೇ ಅವೀಚಿಜಾಲಾನಂ ಇನ್ಧನಂ ಹುತ್ವಾವ ಅವೀಚಿನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಏವಂ ಉಳಾರಗುಣಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸಾ ಮಂ ಅಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾಯೇವಾ’’ತಿ ಮಹಾಪದುಮಜಾತಕಮ್ಪಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಏಕಧಮ್ಮಂ ಅತೀತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏಕಂ ವಚೀಸಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಂ. ಅತೀತಸ್ಸಾತಿ ಯಾ ಸಾ ಅಟ್ಠ ಅನರಿಯವೋಹಾರೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಸು ಅರಿಯವೋಹಾರೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭಣೇ, ನಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಠಪಿತಾ ಮರಿಯಾದಾ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ. ಪುರಿಸೋ ಏವ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ. ಅಕರಣೀಯನ್ತಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ. ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೀ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಮುಸಾವಾದೇನೇವ ಪರಿಹರಿಸ್ಸತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿಯೇವ, ನ ತತ್ಥ ಲಜ್ಜತಿ ಸಚ್ಚಮರಿಯಾದಾಯ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಮಂ ಏಕಧಮ್ಮಂ, ಯದಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೋ’’ತಿ.

ಗಾಥಾಯಂ ಮುಸಾವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಮುಸಾ ಅಭೂತಂ ಅತಚ್ಛಂ ಪರೇಸಂ ವಿಞ್ಞಾಪನವಸೇನ ವದನಸೀಲಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ದಸಸು ವಚನೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ಜನ್ತುನೋತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಸತ್ತೋ ಹಿ ಜಾಯನಟ್ಠೇನ ‘‘ಜನ್ತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿತಿಣ್ಣಪರಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಲೋಕಸ್ಸ. ಈದಿಸೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿ ದೇವಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅವಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ನತ್ಥಿ ಪಾಪನ್ತಿ ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಇದಂ ನಾಮ ಪಾಪಂ ನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ.

ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಏವಞ್ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಉಪಮಾಕಾರೇ ನಿಪಾತೋ, ಚೇತಿ ಪರಿಕಪ್ಪನೇ. ಸತ್ತಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಸತ್ತಾ ವಿಸತ್ತಾ. ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಬುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ. ದಾನಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಯಾಯ ಹಿ ಚೇತನಾಯ ಅನ್ನಾದಿದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಾಪೂಜಾಸು ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಪರೇಸಂ ದೀಯತಿ, ತಂ ದಾನಂ. ಯಾಯ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಗಹಿತವತ್ಥುಸ್ಸ ಏಕದೇಸೋ ಸಂವಿಭಜಿತ್ವಾ ದೀಯತಿ, ಅಯಂ ಸಂವಿಭಾಗೋ. ವಿಪಾಕನ್ತಿ ಫಲಂ. ಯಥಾಹಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಯಥಾ ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸಪಿ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ಪವತ್ತಸುಖವಿಪಚ್ಚನವಸೇನ ಸತಗುಣಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಮಾದಿನಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇನ ಪಕಾರೇನ ಅಹಂ ದಾನಸ್ಸ ಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸ ಚ ವಿಪಾಕಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಂ ಞಾಣಬಲೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನಾಮಿ, ಏವಂ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಯದಿ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ. ನ ಅದತ್ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ಪರೇಸಂ ನ ಅದತ್ವಾ ಮಚ್ಛರಿಯಚಿತ್ತೇನ ಚ ತಣ್ಹಾಲೋಭವಸೇನ ಚ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ದತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ನ ಚ ನೇಸಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಂ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಪರೇಹಿ ಸಾಧಾರಣಭಾವಾಸಹನಲಕ್ಖಣಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಭಸ್ಸರಭಾವದೂಸಕಾನಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಭೂತಾನಂ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಮಚ್ಛೇರಮಲಂ. ಅಥ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಮಚ್ಛೇರಞ್ಚೇವ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಾನನ್ತರಾಯಕರಂ ಇಸ್ಸಾಲೋಭದೋಸಾದಿಮಲಞ್ಚ ನೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಯಥಾ ದಾನಚೇತನಾ ನ ಪವತ್ತತಿ, ನ ವಾ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಪರಿತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ಕೋ ಹಿ ಸಮ್ಮದೇವ ದಾನಫಲಂ ಜಾನನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ಮಚ್ಛೇರಮಲಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದದೇಯ್ಯ.

ಯೋಪಿ ನೇಸಂ ಅಸ್ಸ ಚರಿಮೋ ಆಲೋಪೋತಿ ನೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಯೋ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಆಲೋಪೋ ಸಿಯಾ. ಚರಿಮಂ ಕಬಳನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಕತಿಯಾ ಯತ್ತಕೇಹಿ ಆಲೋಪೇಹಿ ಸಯಂ ಯಾಪೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸು ಏಕಮೇವ ಆಲೋಪಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ತದಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇ ಆಲೋಪೇ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಅತ್ಥಿಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಯೋ ಠಪಿತೋ ಆಲೋಪೋ ಅಸ್ಸ, ಸೋ ಇಧ ಚರಿಮೋ ಆಲೋಪೋ ನಾಮ. ತತೋಪಿ ನ ಅಸಂವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಸಚೇ ನೇಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಅಸ್ಸೂತಿ ನೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಯದಿ ಸಿಯುಂ, ತತೋಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಚರಿಮಾಲೋಪತೋಪಿ ಸಂವಿಭಜಿತ್ವಾವ ಏಕದೇಸಂ ದತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಯಥಾಹಂ ದಾನಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನಾಮಿ, ಏವಂ ಯದಿ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋತಿಆದಿನಾ ಕಮ್ಮಫಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ ಏವಮೇತೇ ಸತ್ತಾ ದಾನಸಂವಿಭಾಗೇಸು ನ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಕಾರಣೇನ ಸಮ್ಪಟಿಪಾದೇತಿ. ಏತೇನೇವ ತೇಸಂ ತದಞ್ಞಪುಞ್ಞೇಸು ಚ ಅಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪುಞ್ಞೇಸು ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಗಾಥಾಸು ಯಥಾವುತ್ತಂ ಮಹೇಸಿನಾತಿ ಮಹೇಸಿನಾ ಭಗವತಾ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತಗುಣಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾ’ ತಿಆದಿನಾ, ಇಧೇವ ವಾ ‘‘ಏವಂ ಚೇ ಸತ್ತಾ ಜಾನೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ, ಞಾಣಚಾರೇನ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಞಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪಾಕಂ ಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಸಂವಿಭಾಗಸ್ಸಪಿ ವಿಪಾಕಂ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ದಾನಸ್ಸ. ಯಥಾ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ವಿಪಾಕೋ ಮಹನ್ತಂ ಫಲಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಯದಿ ಜಾನೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿನೇಯ್ಯ ಮಚ್ಛೇರಮಲನ್ತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಮಲಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ರತನತ್ತಯಸದ್ಧಾಯ ಚ ವಿಸೇಸತೋ ಪಸನ್ನೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಯೇಸು ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯೇಸು ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೇಸು ದಿನ್ನಂ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಯುತ್ತಕಾಲೇನ ದಜ್ಜುಂ ದದೇಯ್ಯುಂ.

ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣತೋ ದಕ್ಖಿಣಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾ, ತೇಸು ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು. ದಕ್ಖಿಣಂ ಪರಲೋಕಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಯಥಾ ತಂ ದಾನಂ ಹೋತಿ ಮಹಾದಾನಂ, ಏವಂ ದತ್ವಾ. ಅಥ ವಾ ಬಹುನೋ ಅನ್ನಂ ದತ್ವಾ, ಕಥಂ ಪನ ಅನ್ನಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಸು ದಕ್ಖಿಣ’’ನ್ತಿ. ಇತೋ ಮನುಸ್ಸತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವತೋ ಚುತಾ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದಾಯಕಾ. ಕಾಮಕಾಮಿನೋತಿ ಕಾಮೇತಬ್ಬಾನಂ ಉಳಾರಾನಂ ದೇವಭೋಗಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧರೂಪವಿಭವೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಉಪಗಮನೇ ಸಾಧುಕಾರಿತಾಯ ಕಾಮಕಾಮಿನೋ ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಙ್ಗಿನೋ. ಮೋದನ್ತಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಚಾರೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚೀತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನಂ. ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನೀತಿ

ತೇಸಂ ನಿಯಮನಂ. ತತ್ಥ ಉಪಧಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಖನ್ಧಾ, ಉಪಧಿಸ್ಸ ಕರಣಂ ಸೀಲಂ ಏತೇಸಂ, ಉಪಧಿಪ್ಪಯೋಜನಾನಿ ವಾ ಓಪಧಿಕಾನಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇ ಅತ್ತಭಾವಜನಕಾನಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪವತ್ತಿವಿಪಾಕದಾಯಕಾನಿ. ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನೀತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾ ಚ ತಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಫಲಾನಿಸಂಸಾನಂ ವತ್ಥೂನಿ ಚಾತಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ. ತಾನಿ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ದಾನಮಯಂ, ಸೀಲಮಯಂ, ಭಾವನಾಮಯನ್ತಿ ತಿವಿಧಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ. ‘‘ಮೇತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಉಪಚಾರೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ ಅಪ್ಪನಾಪಿ, ‘‘ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಅಪ್ಪನಾಝಾನಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ತಞ್ಹಿ ನೀವರಣಾದಿಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ವಿಮುತ್ತಿಭಾವೇನ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಸ್ಸ ಸೋಳಸಭಾಗಂ ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಯೋ ವಿಪಾಕೋ, ತಂ ಸೋಳಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಂ ಪುನ ಸೋಳಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯೋ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ನ ತಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಓಪಧಿಕಾನಿ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯವತ್ಥೂನಿ ಅಗ್ಘನ್ತೀತಿ. ಅಧಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ. ಭಾಸತೇತಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ದಿಪ್ಪತಿ. ತಪತೇತಿ ತತೋ ಏವ ಅನವಸೇಸೇ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮೇ ಸನ್ತಪತಿ. ವಿರೋಚತೀತಿ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿರೋಚತಿ. ಮೇತ್ತಾ ಹಿ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ ಚನ್ದಾಲೋಕಸಙ್ಖಾತಾ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಜುಣ್ಹಾ ವಿಯ ದಿಪ್ಪತಿ, ಆತಪೋ ವಿಯ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಧಮನ್ತೀ ತಪತಿ, ಓಸಧಿತಾರಕಾ ವಿಯ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ ವಿರೋಚತಿ ಚ.

ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿ ಓಪಮ್ಮದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತಾರಕರೂಪಾನನ್ತಿ ಜೋತೀನಂ. ಚನ್ದಿಯಾತಿ ಚನ್ದಸ್ಸ ಅಯನ್ತಿ ಚನ್ದೀ, ತಸ್ಸಾ ಚನ್ದಿಯಾ, ಪಭಾಯ ಜುಣ್ಹಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಸ್ಸಾನನ್ತಿ ವಸ್ಸಾನಂ ಬಹುವಸೇನ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ಉತುನೋ. ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ. ಸರದಸಮಯೇತಿ ಸರದಕಾಲೇ. ಅಸ್ಸಯುಜಕತ್ತಿಕಮಾಸಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ‘‘ಸರದಉತೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿದ್ಧೇತಿ ಉಬ್ಬಿದ್ಧೇ, ಮೇಘವಿಗಮೇನ ದೂರೀಭೂತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ವಿಗತವಲಾಹಕೇ’’ತಿ. ದೇವೇತಿ ಆಕಾಸೇ. ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸಕ್ಕಮಾನೋತಿ ಉದಯಟ್ಠಾನತೋ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘನ್ತೋ. ತಮಗತನ್ತಿ ತಮಂ. ಅಭಿವಿಹಚ್ಚಾತಿ ಅಭಿಹನ್ತ್ವಾ ವಿಧಮಿತ್ವಾ. ಓಸಧಿತಾರಕಾತಿ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಪಭಾ ಏತಾಯ ಧೀಯತಿ, ಓಸಧೀನಂ ವಾ ಅನುಬಲಪ್ಪದಾಯಿಕತ್ತಾ ಓಸಧೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಾರಕಾ.

ಏತ್ಥಾಹ – ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವತಾ ಸಮಾನೇಪಿ ಓಪಧಿಕಭಾವೇ ಮೇತ್ತಾ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಚ ಸತ್ತೇಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಭಾವತೋ. ಸೇಟ್ಠಾ ಹಿ ಏತೇ ವಿಹಾರಾ, ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಭೂತಾನಿ ಯದಿದಂ ಮೇತ್ತಾಝಾನಾನಿ. ಯಥಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ನಿದ್ದೋಸಚಿತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಏವಂ ಏತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಯೋಗಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾವ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿಮೇ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಚ ಸತ್ತೇಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಭಾವತೋ ಮೇತ್ತಾವ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ.

ಏವಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಾವ ಏವಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ? ಇತರೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ದಾನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾನಂ ಪರಿಪೂರಿಕತ್ತಾ ಚ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತಾಕಾರಪ್ಪವತ್ತಿಲಕ್ಖಣಾ ಮೇತ್ತಾ, ಹಿತೂಪಸಂಹಾರಸಾ, ಆಘಾತವಿನಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ. ಯದಿ ಅನೋಧಿಸೋ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ, ಅಥ ಸುಖೇನೇವ ಕರುಣಾದಿಭಾವನಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾ ಇತರೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸತ್ತೇಸು ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಸತಿ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಾಸಹನತಾ, ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಸೇಸಾನಂ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಾಮತಾ, ಪಕ್ಖಪಾತಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಚಿತ್ತತಾ ಚ ಸುಖೇನೇವ ಇಜ್ಝನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಸಕಲಲೋಕಹಿತಸುಖವಿಧಾನಾಧಿಮುತ್ತಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ಇಮಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತಮವಿಚಯವಸೇನ ವಿಭಾಗಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ನಿರವಸೇಸಸುಖನಿದಾನಂ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ, ಹಿತಸುಖತ್ಥಮೇವ ನೇಸಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯನ್ತಿ, ಸೀಲಪರಿಪೂರಣತ್ಥಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ಭಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಹಿತಸುಖೇಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಞಂ ಪರಿಯೋದಪೇನ್ತಿ, ಹಿತಸುಖಾಭಿವಡ್ಢನತ್ಥಮೇವ ದಳ್ಹಂ ವೀರಿಯಮಾರಭನ್ತಿ, ಉತ್ತಮವೀರಿಯವಸೇನ ವೀರಭಾವಂ ಪತ್ತಾಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಅಪರಾಧಂ ಖಮನ್ತಿ, ‘‘ಇದಂ ವೋ ದಸ್ಸಾಮ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕತಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ನ ವಿಸಂವಾದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಹಿತಸುಖಾಯೇವ ಅಚಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸು ಅಚಲಾಯ ಮೇತ್ತಾಯ ಪುಬ್ಬಕಾರಿನೋ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ನೇಸಂ ವಿಪ್ಪಕಾರೇ ಉದಾಸೀನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬಕಾರಿತಾಯಪಿ ನ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಮಾಸಿಸನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ತೇ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಯಾವ ದಸಬಲಚತು-ವೇಸಾರಜ್ಜ-ಛಅಸಾಧಾರಣಞಾಣ-ಅಟ್ಠಾರಸಾವೇಣಿಕಬುದ್ಧಧಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ದಾನಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಕಾ ಮೇತ್ತಾತಿ ಚ ಇಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸಾ ಇತರೇಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾ.

ಅಪಿಚ ಮೇತ್ತಾಯ ಇತರೇಹಿ ಓಪಧಿಕಪುಞ್ಞೇಹಿ ಮಹಾನುಭಾವತಾ ವೇಲಾಮಸುತ್ತೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಹತಾ ವೇಲಾಮಸ್ಸ ದಾನತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸತತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ ದಾನಂ…ಪೇ… ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸತತೋ ಭಗವತೋ, ತತೋಪಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಸರಣಗಮನಂ, ತತೋಪಿ ಸೀಲಸಮಾದಾನಂ, ತತೋಪಿ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಂ ಕಾಲಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಮಹಪ್ಫಲತರಾ ವುತ್ತಾ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಯಂ ಗಹಪತಿ ವೇಲಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ ಮಹಾದಾನಂ. ಯೋ ಚೇಕಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜೇಯ್ಯ, ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ. ಯೋ ಚ ಸತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜೇಯ್ಯ…ಪೇ… ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ವೇರಮಣಿಂ. ಯೋ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಗದ್ದೂಹನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇಯ್ಯ, ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦).

ಮಹಗ್ಗತಪುಞ್ಞಭಾವೇನ ಪನಸ್ಸಾ ಪರಿತ್ತಪುಞ್ಞತೋ ಸಾತಿಸಯತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಯಂ ಪಮಾಣಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವಸಿಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ತತ್ರಾವತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೫೫೬; ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೬೦). ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಪಮಾಣಕತಂ ನಾಮ, ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಂ ಪನ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಓಧಿಸಕಾನೋಧಿಸಕಫರಣವಸೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಕತಂ ನಾಮ. ಕಾಮಾವಚರಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾ ಲಗ್ಗಿತುಂ ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಮಹಗ್ಗತಕಮ್ಮಮೇವ ತಂ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಪರಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಓಕಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪನೇತೀತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ. ಮೇತ್ತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ. ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಭಾವನಾವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಸುಭಭಾವನಾದಯೋ ವಿಯ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಏಕದೇಸಗ್ಗಹಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನವಸೇಸಫರಣವಸೇನ ಅನೋಧಿಸೋಫರಣವಸೇನ ಚ ಅಪ್ಪಮಾಣಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಪಗುಣಭಾವನಾವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸುಖೇನೇವ ಪಟಿಘಸಂಯೋಜನಾದಯೋ ಪಹೀಯಮಾನಾ ತನೂ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಉಪಧಿಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥ ವಾ ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಝಾನಪದಟ್ಠಾನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಧಿಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಗೇವ ದಸಪಿ ಸಂಯೋಜನಾ ತನೂ ಹೋನ್ತಿ, ಪಹೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ತನೂ ಸಂಯೋಜನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಟಿಘೋ ಚೇವ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಂಯೋಜನಾ ಚ ತನುಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಸ್ಸತೋ ಉಪಧಿಕ್ಖಯನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಕಿಲೇಸೂಪಧೀನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಮೇತ್ತಂ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಪಸ್ಸನ್ತ ಸ್ಸಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಏವಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಞ್ಚ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಮಾನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞೇ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಮ್ಪಿ ಚೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋತಿ ಮೇತ್ತಾಬಲೇನ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಬ್ಯಾಪಾದತಾಯ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಅದೂಸಿತಚಿತ್ತೋ. ಮೇತ್ತಾಯತೀತಿ ಹಿತಫರಣವಸೇನ ಮೇತ್ತಂ ಕರೋತಿ. ಕುಸಲೋತಿ ಅತಿಸಯೇನ ಕುಸಲವಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ, ಪಟಿಘಾದಿಅನತ್ಥವಿಗಮೇನ ವೋ. ಖೇಮೀ ತೇನಾತಿ ತೇನ ಮೇತ್ತಾಯಿತೇನ. ಸಬ್ಬೇ ಚ ಪಾಣೇತಿ ಚಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೇ. ಮನಸಾನುಕಮ್ಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏಕಸತ್ತವಿಸಯಾಪಿ ತಾವ ಮೇತ್ತಾ ಮಹಾಕುಸಲರಾಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪನ ಪಾಣೇ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ವಿಯ ಹಿತಫರಣೇನ ಮನಸಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ ಪಹೂತಂ ಬಹುಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ಅಪರಿಯನ್ತಂ ಚತುಸಟ್ಠಿಮಹಾಕಪ್ಪೇಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕಪ್ಪಬನ್ಧಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಂ ಅರಿಯೋ ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಕರೋತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ.

ಸತ್ತಸಣ್ಡನ್ತಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಣ್ಡೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಭರಿತಂ, ಸತ್ತೇಹಿ ಅವಿರಳಂ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಜಿತ್ವಾತಿ ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ ಧಮ್ಮೇನೇವ ವಿಜಿನಿತ್ವಾ. ರಾಜಿಸಯೋತಿ ಇಸಿಸದಿಸಾ ಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ. ಯಜಮಾನಾತಿ ದಾನಾನಿ ದದಮಾನಾ. ಅನುಪರಿಯಗಾತಿ ವಿಚರಿಂಸು.

ಅಸ್ಸಮೇಧನ್ತಿಆದೀಸು ಪೋರಾಣಕರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ, ಪುರಿಸಮೇಧಂ, ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ, ವಾಚಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಯೇಹಿ ರಾಜಾನೋ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸತೋ ದಸಮಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ಸಸ್ಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನೇ, ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಹಾಯೋಧಾನಂ ಛಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಪುರಿಸಮೇಧಂ ನಾಮ, ಪುರಿಸಸಙ್ಗಣ್ಹನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೋತ್ಥಕೇ ಲೇಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಿನಾ ವಡ್ಢಿಯಾ ಸಹಸ್ಸದ್ವಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಧನಾನುಪ್ಪದಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ನಾಮ. ತಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಪಾಸೇತಿ ಹದಯೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಪಾಸ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ‘‘ತಾತ ಮಾತುಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಸಣ್ಹವಾಚಾಯ ಸಙ್ಗಹಣಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಪೇಯ್ಯವಜ್ಜಂ ಪಿಯವಾಚತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ರಟ್ಠಂ ಇದ್ಧಞ್ಚೇವ ಹೋತಿ ಫೀತಞ್ಚ ಪಹೂತಅನ್ನಪಾನಂ ಖೇಮಂ ನಿರಬ್ಬುದಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಮುದಾ ಮೋದಮಾನಾ ಉರೇ ಪುತ್ತೇ ನಚ್ಚೇನ್ತಾ ಅಪಾರುತಘರಾ ವಿಹರನ್ತಿ. ಇದಂ ಘರದ್ವಾರೇಸು ಅಗ್ಗಳಾನಂ ಅಭಾವತೋ ‘‘ನಿರಗ್ಗಳ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪವೇಣಿ, ಅಯಂ ಪೋರಾಣಿಕಾ ಪಕತಿ.

ಅಪರಭಾಗೇ ಪನ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನಿ ಇಮಞ್ಚ ರಟ್ಠಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತಾ ಉದ್ಧಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮೇಧಂ ಪುರಿಸಮೇಧನ್ತಿಆದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಯಞ್ಞೇ ನಾಮ ಅಕಂಸು. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧಮ್ಮಿಯಸುತ್ತೇ –

‘‘ತೇಸಂ ಆಸಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ದಿಸ್ವಾನ ಅಣುತೋ ಅಣುಂ…ಪೇ….

‘‘ತೇ ತತ್ಥ ಮನ್ತೇ ಗನ್ಥೇತ್ವಾ, ಓಕ್ಕಾಕಂ ತದುಪಾಗಮು’’ನ್ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೩೦೧-೩೦೪);

ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಅಸ್ಸಮೇಧೋ. ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಏಕವೀಸತಿಯೂಪಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮದಿವಸೇ ಏವ ಸತ್ತನವುತಿಪಞ್ಚಪಸುಸತಘಾತಭೀಸನಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಞ್ಚ ಪುರಿಸೇ ಚ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪುರಿಸಮೇತ್ಥ ಮೇಧನ್ತಿ ಬಾಧೇನ್ತೀತಿ ಪುರಿಸಮೇಧೋ. ಚತೂಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂಭೂಮಿಯಾ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಮ್ಮಮೇತ್ಥ ಪಾಸನ್ತಿ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಪಾಸೋ. ಯುಗಚ್ಛಿಗ್ಗಳೇ ಪವೇಸನದಣ್ಡಕಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪತಿತೋಕಾಸೇ ವೇದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಂಹಾರಿಮೇಹಿ ಯೂಪಾದೀಹಿ ಸರಸ್ಸತಿನದಿಯಾ ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಲೋಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸತ್ರಯಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ ವಾಜಮೇತ್ಥ ಪಿವನ್ತೀತಿ ವಾಜಪೇಯ್ಯೋ. ಏಕೇನ ಪರಿಯಞ್ಞೇನ ಸತ್ತರಸಹಿ ಪಸೂಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಬೇಳುವಯೂಪಸ್ಸ ಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಳೋತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ನವಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹಿ ಯಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸದ್ಧಿಂ ಭೂಮಿಯಾ ಪುರಿಸೇಹಿ ಚ ಅಸ್ಸಮೇಧೇ ವುತ್ತವಿಭವದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮೇಧಪರಿಯಾಯನಾಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೇಧವಿಕಪ್ಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಚನ್ದಪ್ಪಭಾತಿ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾಯ. ತಾರಗಣಾವ ಸಬ್ಬೇತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಾರಾಗಣಾ ಚನ್ದಿಮಸೋಭಾಯ ಸೋಳಸಿಮ್ಪಿ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ಅಸ್ಸಮೇಧಾದಯೋ ಯಞ್ಞಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಸುಭಾವಿತಸ್ಸ ಸೋಳಸಿಮ್ಪಿ ಕಲಂ ನಾನುಭವನ್ತಿ, ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ನಾಗ್ಘನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ಅಪರೇಪಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಆನಿಸಂಸೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೋ ನ ಹನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾನುಯುತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ. ನ ಹನ್ತೀತಿ ತೇನೇವ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾನುಭಾವೇನ ದೂರವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಬ್ಯಾಪಾದತಾಯ ನ ಕಞ್ಚಿ ಸತ್ತಂ ಹಿಂಸತಿ, ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ನ ವಿಬಾಧತಿ ವಾ. ನ ಘಾತೇತೀತಿ ಪರಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ನ ಸತ್ತೇ ಹನಾಪೇತಿ ನ ವಿಬಾಧಾಪೇತಿ ಚ. ನ ಜಿನಾತೀತಿ ಸಾರಮ್ಭವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾದಿವಸೇನ ನ ಕಞ್ಚಿ ಜಿನಾತಿ ಸಾರಮ್ಭಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ, ಜಾನಿಕರಣವಸೇನ ವಾ ಅಡ್ಡಕರಣಾದಿನಾ ನ ಕಞ್ಚಿ ಜಿನಾತಿ. ನ ಜಾಪಯೇತಿ ಪರೇಪಿ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಧನಜಾನಿಂ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ. ಮೇತ್ತಂಸೋತಿ ಮೇತ್ತಾಮಯಚಿತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಮೇತ್ತಾಯ ವಾ ಅಂಸೋ ಅವಿಜಹನಟ್ಠೇನ ಅವಯವಭೂತೋತಿ ಮೇತ್ತಂಸೋ. ಸಬ್ಬಭೂತೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು. ತತೋ ಏವ ವೇರಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೇನಚೀತಿ ಅಕುಸಲವೇರಂ ತಸ್ಸ ಕೇನಚಿಪಿ ಕಾರಣೇನ ನತ್ಥಿ, ಪುಗ್ಗಲವೇರಸಙ್ಖಾತೋ ವಿರೋಧೋ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ.

ಏವಮೇತಸ್ಮಿಂ ಏಕಕನಿಪಾತೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತೇರಸಸು ಸುತ್ತೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಚಾತಿ ಪನ್ನರಸಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ, ನೀವರಣಸುತ್ತಂ ಸಂಯೋಜನಸುತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಿಸಞ್ಚಯಸುತ್ತನ್ತಿ ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಸುತ್ತೇಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ. ಇತರೇಸು ಪನ ವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಾ

ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಇತಿವುತ್ತಕಸ್ಸ ಏಕಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.