೧೦. ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮಸ್ಸ ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವ. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಏಕಚ್ಚೋ ಬಹುಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ, ಏಕಚ್ಚೋ ಉಭಯವೋಮಿಸ್ಸಕಂ ಕರೋತಿ. ತತ್ಥ ವೋಮಿಸ್ಸಕಾರಿನೋ ಕೀದಿಸೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ? ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಉಪಗನ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮರಣಾಸನ್ನಕಾಲೇ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಗ್ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ದೇಸಾಪದೇಸೇ ನಿಪಾತೋ. ಸ್ವಾಯಂ ಕತ್ಥಚಿ ಪದೇಸಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಇಧೇವ ತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೬೯). ಕತ್ಥಚಿ ಸಾಸನಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಇಧೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣೋ ಇಧ ದುತಿಯೋ ಸಮಣೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೯; ಅ. ನಿ. ೪.೨೪೧). ಕತ್ಥಚಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭುತ್ತಾವೀ ಅಸ್ಸಂ ಪವಾರಿತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦). ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಇಧ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೩.೬೧). ಇಧಾಪಿ ಲೋಕೇ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಏಕಂ, ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಸತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ತಬ್ಬಿಪಾಕಾನಞ್ಚ ಪೂರಣತೋ ಮರಣವಸೇನ ಗಲನತೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪದೋಸೇನ ಆಘಾತೇನ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತನ್ತಿ ದೋಸೇನ ರಾಗಾದಿನಾ ಪದೂಸಿತಚಿತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಚ್ಚನ್ತಿ ಇದಂ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾಯಕಕಮ್ಮಂ ಓಕಾಸಮಕಾಸಿ, ಸೋ ತಥಾ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಸ ಚ ಅಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕುಸಲವಸೇನ ಓತಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಆಸನ್ನಮರಣೋ. ಏವನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಚೇತಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ. ಚೇತೋತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ. ಪರಿಚ್ಚಾತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಜಾನಾಮಿ. ನನು ಚ ಯಥಾಕಮ್ಮುಪಗಞಾಣಸ್ಸಾಯಂ ವಿಸಯೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತದಾ ಪವತ್ತಮಾನಅಕುಸಲಚಿತ್ತವಸೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಇಮಮ್ಹಿ ಚಾಯಂ ಸಮಯೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಇಮಾಯಂ ವಾ ಪಚ್ಚಯಸಾಮಗ್ಗಿಯಂ, ಅಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಜವನವೀಥಿಯಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಹಿ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಕಾಲಂಕಿರಿಯಾ ಅತ್ಥಿ. ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ ನಿರಯೇತಿ ಯಥಾ ಆಭತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮುನಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ನಿರಯೇ ಠಪಿತೋ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ತದನನ್ತರಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಹಣೇ. ಅಥ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಾ. ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ.

ಅಪಾಯನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿರಯಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ನಿರಯೋ ಹಿ ಅಯಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಖಾ ಅಪೇತೋತಿ ಅಪಾಯೋ; ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಹೇತುಭೂತಾ ವಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ ಅಯಾ ಅಪೇತೋತಿಪಿ ಅಪಾಯೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ; ದೋಸಬಹುಲತ್ತಾ ವಾ ದುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗತೀತಿಪಿ ದುಗ್ಗತಿ. ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ, ವಿನಸ್ಸನ್ತಾ ವಾ ಏತ್ಥ ನಿಪತನ್ತಿ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾತಿ ವಿನಿಪಾತೋ. ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಿತೋ ಅಯೋತಿ ನಿರಸ್ಸಾದಟ್ಠೇನ ನಿರಯೋ. ಅಥ ವಾ ಅಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ, ನ ದುಗ್ಗತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ನಾಗರಾಜಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ. ದುಗ್ಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೋ. ಸೋ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ, ನ ವಿನಿಪಾತೋ ಅಸುರಸದಿಸಂ ಅವಿನಿಪಾತತ್ತಾ. ವಿನಿಪಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಅಸುರಕಾಯೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ, ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮುಸ್ಸಯೇಹಿ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿರಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅವೀಚಿಆದಿಅನೇಕಪ್ಪಕಾರೋ ನಿರಯೋವ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿಪಿ ನಿರಯೋವ ವುತ್ತೋ. ಉಪಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ.

ಗಾಥಾಸು ಪಠಮಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ ಠಪಿತಾ. ಞತ್ವಾನಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾ. ಞಾಣಪುಬ್ಬಕಞ್ಹಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ. ಹೇತುಅತ್ಥೋ ವಾ ತ್ವಾ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ‘‘ಸೀಹಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಜಾನನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬುದ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಂ ಪರತೋ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.