೩೨. ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯೋಧ ಕಾಮೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವೇ ಮಹಾಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಂ ಮಹಾಜನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಆಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೇನ ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಜಾತುಸ್ಸಾಹೋ ಪರಿಸಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ ತಥಾಗತಾ ನ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಟ್ಠಪಾಲಕುಲಪುತ್ತಾದಯೋ ವಿಯ ಮಹನ್ತೇನ ವಾಯಾಮೇನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಇಧ ವಾಸೇನಾ’’ತಿ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛಣದಿವಸೇ ಮಹನ್ತೇನ ಸಿರಿಸೋಭಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಕುಮಾರಕೇ ಕೀಳಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಇದಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕಾ ಗಣಿಕಾ ತಂ ಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತರಂ ರೋದಮಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಪುತ್ತಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ರೋದಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಸೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪನ ಇಚ್ಛತಿ, ಇತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಚಾಹಂ ತಂ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಂ, ಕಿಂ ಮೇ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಸ್ಸ ತೇ ಕುಲಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಸಾಮಿನಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಮೇ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದೇಥಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಣವೀಥಿಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇಕಂ ನಿವಾಸಗೇಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಪಣೀತಂ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಪತ್ತಮದಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಪಣೀತೇನ ಆಹಾರೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಆಲಿನ್ದೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ದಾರಕೇ ಪೂವೇಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ ಥೇರಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ಮಯಿ ವಾರೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ರಜಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಪುನದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಭೋಜನವೇಲಾಯ ತಾಯ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ರಜಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ದಾರಕಾ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಮಮ ವಚನಂ ಅಸುಣಿತ್ವಾ ಇಧ ರಜಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಅನ್ತೋ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಭೋಜೇಸಿ. ಪುನ ದಾರಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಯಾ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತಿವಿಯ ಮಹಾಸದ್ದೋ ಹೋತಿ, ದಾರಕಾ ಮಯಾ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ವಚನಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಉಪರಿಪಾಸಾದೇಯೇವ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಅಧಿವಾಸಿತೇ ಥೇರಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೀ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಮಾನಾವ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಟ್ಠಸಪದಾನಚಾರಿಕೋ ಸಮಾನೋಪಿ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನೇನ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಂ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ.

ಸಾ ಥೇರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಖಲು, ಸಮ್ಮ, ಪುಣ್ಣಮುಖ ಠಾನೇಹಿ ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸಂ ಅಚ್ಚಾವದತಿ ವಿಜಮ್ಭತಿ ವಿನಮತಿ ಗಿಲಸತಿ ವಿಲಜ್ಜತಿ ನಖೇನ ನಖಂ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಪಾದೇನ ಪಾದಂ ಅಕ್ಕಮತಿ, ಕಟ್ಠೇನ ಪಥವಿಂ ವಿಲಿಖತಿ, ದಾರಕಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘೇತಿ ಓಲಙ್ಘೇತಿ, ಕೀಳತಿ ಕೀಳಾಪೇತಿ, ಚುಮ್ಬತಿ ಚುಮ್ಬಾಪೇತಿ, ಭುಞ್ಜತಿ ಭುಞ್ಜಾಪೇತಿ, ದದಾತಿ ಆಯಾಚತಿ, ಕತಮನುಕರೋತಿ, ಉಚ್ಚಂ ಭಾಸತಿ, ನೀಚಂ ಭಾಸತಿ, ಅವಿಚ್ಚಂ ಭಾಸತಿ, ವಿವಿಚ್ಚಂ ಭಾಸತಿ, ನಚ್ಚೇನ ಗೀತೇನ ವಾದಿತೇನ ರೋದಿತೇನ ವಿಲಸಿತೇನ ವಿಭೂಸಿತೇನ ಜಗ್ಘತಿ, ಪೇಕ್ಖತಿ, ಕಟಿಂ ಚಾಲೇತಿ, ಗುಯ್ಹಭಣ್ಡಕಂ ಚಾಲೇತಿ, ಊರುಂ ವಿವರತಿ, ಊರುಂ ಪಿದಹತಿ, ಥನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕಚ್ಛಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನಾಭಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಕ್ಖಿಂ ನಿಖಣತಿ, ಭಮುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಓಟ್ಠಂ ಪಲಿಖತಿ, ಜಿವ್ಹಂ ನಿಲ್ಲಾಲೇತಿ, ದುಸ್ಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ, ದುಸ್ಸಂ ಬನ್ಧತಿ, ಸಿರಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ, ಸಿರಸಂ ಬನ್ಧತೀ’’ತಿ (ಜಾ. ೨.೨೧.೩೦೦) ಏವಂ ಆಗತಂ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಲೀಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಿತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಅಲತ್ತಕಕತಾ ಪಾದಾ, ಪಾದುಕಾರುಯ್ಹ ವೇಸಿಯಾ;

ತುವಮ್ಪಿ ದಹರೋ ಮಮ, ಅಹಮ್ಪಿ ದಹರಾ ತವ;

ಉಭೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ಜಿಣ್ಣಾ ದಣ್ಡಪರಾಯಣಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೪೫೯, ೪೬೨);

ಥೇರಸ್ಸ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಭಾರಿಯಂ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಕತಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಜೇತವನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೋ ನು ಖೋ ಹೇತು, ಕೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಿತಸ್ಸ ಪಾತುಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿ. ಆನನ್ದ, ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಾಸಾದತಲೇ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಗಣಿಕಾಯ ಚ ಸಙ್ಗಾಮೋ ವತ್ತತೀತಿ. ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಸ್ಸ ಪರಾಜಯೋತಿ? ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಗಣಿಕಾಯ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಜಯಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಉಭೋಪಿ ಕಾಮೇ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಪಜಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೧೫. ‘‘ಯೋಧ ಕಾಮೇ ಪಹನ್ತ್ವಾನ, ಅನಾಗಾರೋ ಪರಿಬ್ಬಜೇ;

ಕಾಮಭವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಧ ಲೋಕೇ ಉಭೋಪಿ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾ ಅನಾಗಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಜತಿ, ತಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಕಾಮಞ್ಚೇವ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಞ್ಚ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಿಕಾಮಣ್ಡಲಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸರೀರಂ ಥೋಮೇನ್ತೋಯೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿ. ಧಮ್ಮಸಭಾಯಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ರಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮನಂ ನಟ್ಠೋ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರೋ, ಸತ್ಥಾ ಪನಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಏತಸ್ಸ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬದ್ಧಮನಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ನ ಕಿರತ್ಥಿ ರಸೇಹಿ ಪಾಪಿಯೋ,

ಆವಾಸೇಹಿ ವಾ ಸನ್ಥವೇಹಿ ವಾ;

ವಾತಮಿಗಂ ಗಹನನಿಸ್ಸಿತಂ,

ವಸಮಾನೇಸಿ ರಸೇಹಿ ಸಞ್ಜಯೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೪) –

ಏಕಕನಿಪಾತೇ ಇಮಂ ವಾತಮಿಗಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದೋ ವಾತಮಿಗೋ ಅಹೋಸಿ, ಇಮಂ ಪನ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತಾ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಮಚ್ಚೋ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸೀತಿ.

ಸುನ್ದರಸಮುದ್ದತ್ಥೇರವತ್ಥು ಬತ್ತಿಂಸತಿಮಂ.