ಧಮ್ಮಪದ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

(ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ)

೯. ಪಾಪವಗ್ಗೋ

೧. ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಅಭಿತ್ಥರೇಥ ಕಲ್ಯಾಣೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ವಿಪಸ್ಸಿದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಮಹಾಏಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಅಯಂ ಪನ ಏತರಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕೋ ನಾಮ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕೋ ನಿವಾಸನಸಾಟಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾಪಿ ಏಕೋ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಏಕಮೇವ ಪಾರುಪನಂ, ಬಹಿ ಗಮನಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ವಾ ತಂ ಪಾರುಪತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ ಘೋಸಿತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಹ – ‘‘ಭೋತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಘೋಸಿತಂ, ಕಿಂ ದಿವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ರತ್ತಿಂ. ಪಾರುಪನಸ್ಸ ಹಿ ಅಭಾವೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕತೋ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ದಿವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಟಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಿವಸಭಾಗಂ ಗೇಹೇ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಫರಮಾನಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಮಂ ಸಾಟಕಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ನೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಪಾರುಪನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಪುನೇಕಂ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪುನ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಬಲವಮಚ್ಛೇರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ವಿಯ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಬಾಹತಿಯೇವ. ತಸ್ಸ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ, ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಠಮಯಾಮೋ ಅಪಗತೋ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ. ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತೇನ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝನ್ತಸ್ಸೇವ ದ್ವೇ ಯಾಮಾ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಇದಂ ಮಮ ಏತ್ತಕಂ ಮಚ್ಛೇರಚಿತ್ತಂ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಚತೂಹಿ ಅಪಾಯೇಹಿ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಚಿತ್ತಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ, ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ.

ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಥ ನಂ, ಕಿಂ ಕಿರ ತೇನ ಜಿತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಕತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಸಙ್ಗಹಮಸ್ಸ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸಾಟಕಯುಗಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ಪುನ ರಾಜಾ ದ್ವೇ ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠ ಸೋಳಸಾತಿ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಾನಿಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಯುಗಾನಿ ದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ತತೋ ಏಕಂ ಯುಗಂ ಅತ್ತನೋ, ಏಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾತಿ ದ್ವೇ ಯುಗಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಂಸ ಯುಗಾನಿ ತಥಾಗತಸ್ಸೇವ ಅದಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ದದನ್ತೇ ಪುನ ದಾತುಕಾಮೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಏಕಸಾಟಕೋ ಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಸಾಟಕಯುಗೇಸು ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಅಯಂ ಪನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಭಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಕತಂ, ಅನ್ತೇಪುರೇ ಮಮ ದ್ವೇ ಕಮ್ಬಲಾನಿ ಆಹರಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ರಾಜಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇ ದ್ವೇ ಕಮ್ಬಲೇ ದಾಪೇಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ನ ಇಮೇ ಮಮ ಸರೀರೇ ಉಪಯೋಗಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸೇವ ಏತೇ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸತ್ಥು ಸಯನಸ್ಸ ಉಪರಿ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿ, ಏಕಂ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ವಿತಾನಂ ಕತ್ವಾ ಬನ್ಧಿ. ರಾಜಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ಪೂಜಾ ಕತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸಾಟಕೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಮ ಪಸಾದಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಸೀದತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಹತ್ಥೀ ಚತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸೇ ಚತ್ತಾರಿ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚತಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಚತಸ್ಸೋ ದಾಸಿಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸೇ ಚತುರೋ ಗಾಮವರೇ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಸಬ್ಬಸತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ, ತಂಮುಹುತ್ತಮೇವ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ಲಭಿ, ಇದಾನಿ ಕತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮೇನ ಅಜ್ಜಮೇವ ವಿಪಾಕೋ ದಿನ್ನೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಚಾಯಂ ಏಕಸಾಟಕೋ ಪಠಮಯಾಮೇ ಮಯ್ಹಂ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಖಿಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಸೋಳಸಕಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಅಸಕ್ಖಿಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಂ ಅಲಭಿಸ್ಸ. ಬಲವಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ದಿನ್ನತ್ತಾ ಪನೇಸ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕಂ ಲಭಿ. ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ದನ್ಧಂ ಕತಂ ಕುಸಲಞ್ಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದದಮಾನಂ ದನ್ಧಮೇವ ದದಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಮನನ್ತರಮೇವ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೬. ‘‘ಅಭಿತ್ಥರೇಥ ಕಲ್ಯಾಣೇ, ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯೇ;

ದನ್ಧಞ್ಹಿ ಕರೋತೋ ಪುಞ್ಞಂ, ಪಾಪಸ್ಮಿಂ ರಮತೀ ಮನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಭಿತ್ಥರೇಥಾತಿ ತುರಿತತುರಿತಂ ಸೀಘಸೀಘಂ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಿಹಿನಾ ವಾ ಹಿ ‘‘ಸಲಾಕಭತ್ತದಾನಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕುಸಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಅಹಂ ಪುರೇ, ಅಹಂ ಪುರೇ’’ತಿ ತುರಿತತುರಿತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪುರೇ, ಅಹಂ ಪುರೇ’’ತಿ ತುರಿತತುರಿತಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ವಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದತೋ ವಾ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರಯೇ. ದನ್ಧಞ್ಹಿ ಕರೋತೋತಿ ಯೋ ಪನ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ, ನ ದಸ್ಸಾಮಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಮೇ, ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ದನ್ಧಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಏಕಸಾಟಕಸ್ಸ ವಿಯ ಮಚ್ಛೇರಸಹಸ್ಸಂ ಪಾಪಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಮಿಂ ರಮತೀ ಮನೋ, ಕುಸಲಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೇಯೇವ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಕುಸಲೇ ರಮತಿ, ತತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಾಪನಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಚೂಳೇಕಸಾಟಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಸೇಯ್ಯಸಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಪಾಪಞ್ಚ ಪುರಿಸೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೇಯ್ಯಸಕತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಹಿ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಅತ್ತನೋ ಅನಭಿರತಿಂ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಮ್ಮೇ ಸಮಾದಪಿತೋ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅನಭಿರತಿಯಾ ತಂ ಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೪). ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಮೋಘಪುರಿಸಾ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಗರಹಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಪಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ದುಕ್ಖಸಂವತ್ತನಿಕಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೭. ‘‘ಪಾಪಞ್ಚೇ ಪುರಿಸೋ ಕಯಿರಾ, ನ ನಂ ಕಯಿರಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ನ ತಮ್ಹಿ ಛನ್ದಂ ಕಯಿರಾಥ, ದುಕ್ಖೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಪುರಿಸೋ ಸಕಿಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಓಳಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ನ ನಂ ಕಯಿರಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ. ಯೋಪಿ ತಮ್ಹಿ ಛನ್ದೋ ವಾ ರುಚಿ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ನ ಕಯಿರಾಥೇವ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ದುಕ್ಖೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ. ಪಾಪಸ್ಸ ಹಿ ಉಚ್ಚಯೋ ವುಡ್ಢಿ ಇಧಲೋಕೇಪಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ಆವಹತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸೇಯ್ಯಸಕತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಲಾಜದೇವಧೀತಾವತ್ಥು

ಪುಞ್ಞಞ್ಚೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಜದೇವಧೀತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ.

ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಪಿಪ್ಪಲಿಗುಹಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ವುಟ್ಠಾಯ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಪಾಲಿಕಂ ಇತ್ಥಿಂ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಾಜೇ ಕುರುಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾ ನು ಖೋ, ಅಸ್ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ, ನೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ವಿಸಾರದಾ ಕುಲಧೀತಾ ಮಮ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಸಮೀಪೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಕುಲಧೀತಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಫುಟ್ಠಸರೀರಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲಾಜೇ ಆದಾಯ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭಾಗಿನೀ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅನುಮೋದನಮಕಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನದಾನಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ನಿವತ್ತಿ. ತಾಯ ಚ ಪನ ಕೇದಾರಮರಿಯಾದಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬಿಲೇ ಘೋರವಿಸೋ ಸಪ್ಪೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಕಾಸಾಯಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಜಙ್ಘಂ ಡಂಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಇತರಾ ದಾನಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ನಿವತ್ತನ್ತೀ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಪ್ಪೋ ಬಿಲಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪಾತೇಸಿ. ಸಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧಾ ವಿಯ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇನ ತಿಗಾವುತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಏಕಂ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವುತಾ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಪಕಾಸನತ್ಥಾಯ ಸುವಣ್ಣಲಾಜಭರಿತೇನ ಓಲಮ್ಬಕೇನ ಸುವಣ್ಣಸರಕೇನ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮೇ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನಲಾಜನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಸಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ.

ಸಾ ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಏವರೂಪಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಯಾ ಪಮಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಥಾವರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಕನಕಮಯಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಞ್ಚೇವ ಕಚವರಛಡ್ಡನಕಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನಚಿ ದಹರೇನ ವಾ ಸಾಮಣೇರೇನ ವಾ ವತ್ತಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಸಾ ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಥೇರೋಪಿ ತಥೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತತಿಯದಿವಸೇ ಪನ ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಲಚ್ಛಿದ್ದಾದೀಹಿ ಚ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸರೀರೋಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸ ಸಮ್ಮಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಲಾಜದೇವಧೀತಾ’’ತಿ. ‘‘ನನು ಮಯ್ಹಂ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಲಿಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ಲಾಜೇ ದತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ನಿವತ್ತನ್ತೀ ಸಪ್ಪೇನ ದಟ್ಠಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಮಯಾ ಅಯ್ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ, ಇದಾನಿಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಥಾವರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತಾಮ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಹಿಯ್ಯೋಪಿ ಪರೇಪಿ ತಯಾವೇತಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತಂ, ತಯಾವ ಪಾನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಪೇಹಿ ದೇವಧೀತೇ, ತಯಾ ಕತಂ ವತ್ತಂ ಕತಂವ ಹೋತು, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಮಾ ಆಗಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಮಂ ನಾಸೇಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಮೇ ಥಿರಂ ಕಾತುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ಅಪೇಹಿ ದೇವಧೀತೇ, ಮಾ ಮಂ ಅನಾಗತೇ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇಹಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇಹಿ ‘ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಾನೀಯಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಸೀ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಕರಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಧ ಮಾ ಆಗಮಿ, ಪಟಿಕ್ಕಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಮಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯೇವ. ಥೇರೋ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಚನಂ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತುವಂ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಲದ್ಧಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಮಾ ನಾಸೇಥ, ಥಾವರಂ ಕಾತುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ರೋದನ್ತೀ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಸ್ಸಾ ರೋದಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ದೇವಧೀತಾಯ ಸಮ್ಮುಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ದೇವಧೀತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸಂವರಕರಣಮೇವ ಭಾರೋ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕಾನಂ ಪನ ‘ಅಯಂ ನೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಕರಣಮೇವ ಭಾರೋ. ಪುಞ್ಞಕರಣಞ್ಹಿ ಇಧ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಖಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೮. ‘‘ಪುಞ್ಞಞ್ಚೇ ಪುರಿಸೋ ಕಯಿರಾ, ಕಯಿರಾ ನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ತಮ್ಹಿ ಛನ್ದಂ ಕಯಿರಾಥ, ಸುಖೋ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಪುರಿಸೋ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯ, ‘‘ಏಕವಾರಂ ಮೇ ಪುಞ್ಞಂ ಕತಂ, ಅಲಂ ಏತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಅನೋರಮಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋಥೇವ. ತಸ್ಸ ಅಕರಣಕ್ಖಣೇಪಿ ತಮ್ಹಿ ಪುಞ್ಞೇ ಛನ್ದಂ ರುಚಿಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕರೋಥೇವ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸುಖೋ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಉಚ್ಚಯೋ. ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಹಿ ಉಚ್ಚಯೋ ವುಡ್ಢಿ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಸುಖಾವಹನತೋ ಸುಖೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ದೇವಧೀತಾ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಾವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಲಾಜದೇವಧೀತಾವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಪಾಪೋಪಿ ಪಸ್ಸತೀ ಭದ್ರನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಹಿ ವಿಹಾರಮೇವ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಕೋಟಿಧನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ದೇವಸಿಕಂ ತೀಣಿ ಮಹಾಉಪಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಆದಾಯ ಆಗತೋತಿ ಸಾಮಣೇರಾ ವಾ ದಹರಾ ವಾ ಹತ್ಥಮ್ಪಿ ಮೇ ಓಲೋಕೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ನಾಮ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ. ಪಾತೋವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾಗುಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ಕತಪಾತರಾಸೋ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ. ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನವತ್ಥಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಮೇವ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖತಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಧನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ವೋಹಾರೂಪಜೀವಿನೋಪಿಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಧನಂ ಇಣಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಕುಲಸನ್ತಕಾಪಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ, ನದೀತೀರೇ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ ಉದಕೇನ ಕೂಲೇ ಭಿನ್ನೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಏವಮಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಧನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ಏವಂಭೂತೋಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿಯೇವ, ಪಣೀತಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ದೀಯತಿ ಪನ ತೇ, ಗಹಪತಿ, ಕುಲೇ ದಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದೀಯತಿ, ಭನ್ತೇ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಕಣಾಜಕಂ ಬಿಲಙ್ಗದುತಿಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಗಹಪತಿ, ‘ಲೂಖಂ ದಾನಂ ದೇಮೀ’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ. ಚಿತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಣೀತೇ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ದಿನ್ನದಾನಂ ಲೂಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪಿಚ ತ್ವಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾನಂ ದಾನಂ ದೇಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ವೇಲಾಮಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತಯಮಾನೋಪಿ ತಿಸರಣಗತಮ್ಪಿ ಕಞ್ಚಿ ನಾಲತ್ಥಂ, ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಏವಂ ದುಲ್ಲಭಾ. ತಸ್ಮಾ ‘ಲೂಖಂ ಮೇ ದಾನ’ನ್ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವೇಲಾಮಸುತ್ತಮಸ್ಸ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦) ಕಥೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಸತ್ಥರಿ ಚೇವ ಸತ್ಥುಸಾವಕೇಸು ಚ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ತೇಸಂ ತೇಜೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ, ‘‘ಯಥಾ ಇಮೇ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ನ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಹಪತಿಂ ಪರಿಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮಾಪಿ ಇಸ್ಸರಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಇದಾನಿ ‘‘ಪನಾಯಂ ದುಗ್ಗತೋ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ ಮೇ ವಚನ’’ನ್ತಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಸೇಟ್ಠಿ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಂ ತೇ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ, ತುಯ್ಹಂ ಓವಾದದಾನತ್ಥಾಯ ಆಗತಾತಿ. ತೇನ ಹಿ ಓವದೇಹೀತಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತಯಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಲಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಬಹುಂ ಧನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ, ಇದಾನಿ ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ತಂ ನ ಮುಞ್ಚಸಿಯೇವ, ಏವಂ ವತ್ತಮಾನೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ, ಅತಿಪರಿಚ್ಚಾಗತೋ ಓರಮಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜೇನ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಾಪೇಹೀತಿ. ಅಯಂ ಮೇ ತಯಾ ದಿನ್ನಓವಾದೋತಿ. ಆಮ, ಸೇಟ್ಠೀತಿ. ಗಚ್ಛ, ನಾಹಂ ತಾದಿಸೀನಂ ಸತೇನಪಿ ಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸತಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಮ್ಪೇತುಂ, ಅಯುತ್ತಂ ತೇ ವುತ್ತಂ, ಕಂ ತಯಾ ಮಮ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾಯ, ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಮೇ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಾಹೀತಿ. ಸಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದಾರಕೇ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಪರಿಗ್ಗಾಹಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಾಪರಾಧಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಮಂ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ತಯಾ ವುತ್ತಂ, ನಾಹಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ಉಸ್ಸಹಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಸಾ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ, ದೇವ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ದಾರಕೇ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಾಥಾ ವಿಚರಾಮಿ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ದಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯಾಚಿ.

ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತವ ಕಾರಣಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಂ ಪನ ತೇ ಉಪಾಯಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾಧು, ದೇವ, ಕಥೇಹೀತಿ. ಗಚ್ಛ, ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಆಯುತ್ತಕವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವೋಹಾರೂಪಜೀವೀಹಿ ಗಹಿತಂ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಧನಂ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಸೋಧೇತ್ವಾ ತುಚ್ಛಗಬ್ಭೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಧನಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಅಟ್ಠಾರಸಕೋಟಿಧನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತುಚ್ಛಗಬ್ಭೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಹೀತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಓಭಾಸಯಮಾನಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಹಂ ತೇ ಚತುತ್ಥದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ಅನ್ಧಬಾಲದೇವತಾ, ಮಯಾ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥಿತಂ, ತಂ ಮೇ ಖಮಥ. ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಹಿ ಮೇ ವಚನೇನ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಕೋಟಿಧನಂ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ತುಚ್ಛಗಬ್ಭಪೂರಣಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕಿಲಮಾಮೀತಿ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ದೇವತಾ ‘ದಣ್ಡಕಮ್ಮಞ್ಚ ಮೇ ಕತ’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ದೋಸಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ತಾಯ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ದೇವತಾ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಮಯಾ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗುಣೇ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾಪಕಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಮೇ ಖಮಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ಖಮಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಕಲ್ಯಾಣಪಾಪಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕವಸೇನ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚೇವ ದೇವತಞ್ಚ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ಇಧ, ಗಹಪತಿ, ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ತಾವ ಭದ್ರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾಪಂ ಪಚ್ಚತಿ, ತದಾ ಪಾಪಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಭದ್ರಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಯಾವ ಭದ್ರಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ, ತಾವ ಪಾಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಭದ್ರಂ ಪಚ್ಚತಿ, ತದಾ ಭದ್ರಮೇವ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೧೯. ‘‘ಪಾಪೋಪಿ ಪಸ್ಸತೀ ಭದ್ರಂ, ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತೀ ಪಾಪಂ, ಅಥ ಪಾಪೋ ಪಾಪಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ.

೧೨೦. ‘‘ಭದ್ರೋಪಿ ಪಸ್ಸತೀ ಪಾಪಂ, ಯಾವ ಭದ್ರಂ ನ ಪಚ್ಚತಿ;

ಯದಾ ಚ ಪಚ್ಚತೀ ಭದ್ರಂ, ಅಥ ಭದ್ರೋ ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಾಪೋತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿನಾ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತಪುಗ್ಗಲೋ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಪುರಿಮಸುಚರಿತಾನುಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಸುಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಭದ್ರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಾವ ಪಾಪಂ ನ ಪಚ್ಚತೀತಿ ಯಾವಸ್ಸ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ. ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಅಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋನ್ತೋ ಸೋ ಪಾಪೋ ಪಾಪಾನಿಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ದುತಿಯಗಾಥಾಯಪಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿನಾ ಭದ್ರಕಮ್ಮೇನ ಯುತ್ತೋ ಭದ್ರೋ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಪುರಿಮದುಚ್ಚರಿತಾನುಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಪಾಪಂ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಾವ ಭದ್ರಂ ನ ಪಚ್ಚತೀತಿ ಯಾವಸ್ಸ ತಂ ಭದ್ರಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ. ಯದಾ ಪನ ತಂ ವಿಪಾಕಂ ದೇತಿ, ಅಥ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿಸುಖಂ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಸೋ ಭದ್ರೋ ಭದ್ರಾನಿಯೇವ ಪಸ್ಸತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಾ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಸಞ್ಞತಪರಿಕ್ಖಾರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಮಾವಮಞ್ಞೇಥ ಪಾಪಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಸಞ್ಞತಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಭೇದಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಬಹಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ವಸ್ಸೇನಪಿ ಆತಪೇನಪಿ ಉಪಚಿಕಾದೀಹಿಪಿ ವಿನಸ್ಸತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ನನು, ಆವುಸೋ, ಪರಿಕ್ಖಾರೋ ನಾಮ ಪಟಿಸಾಮಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಪ್ಪಕಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಆವುಸೋ, ಏತಂ, ನ ಏತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಪಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಥೇವ ಕರೋತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಪುಚ್ಛಿತೋಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ಭಗವಾ ಅಪ್ಪಕಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ನ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ನಾಸ್ಸ ಪಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ತಥೇವ ಅವಮಞ್ಞನ್ತೋ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏವಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ‘ಅಪ್ಪಕ’ನ್ತಿ ನ ಅವಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ. ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠಪಿತಞ್ಹಿ ವಿವಟಮುಖಂ ಭಾಜನಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕಬಿನ್ದುನಾ ನ ಪೂರತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಪನ ಪೂರತೇವ, ಏವಮೇವಂ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಹನ್ತಂ ಪಾಪರಾಸಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೧. ‘‘ಮಾವಮಞ್ಞೇಥ ಪಾಪಸ್ಸ, ನ ಮನ್ದಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ಉದಬಿನ್ದುನಿಪಾತೇನ, ಉದಕುಮ್ಭೋಪಿ ಪೂರತಿ;

ಬಾಲೋ ಪೂರತಿ ಪಾಪಸ್ಸ, ಥೋಕಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಆಚಿನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾವಮಞ್ಞೇಥಾತಿ ನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯ. ಪಾಪಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಂ. ನ ಮನ್ದಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಮೇ ಪಾಪಕಂ ಕತಂ, ಕದಾ ಏತಂ ವಿಪಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಂ ನಾವಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದಕುಮ್ಭೋಪೀತಿ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಲಾಲಭಾಜನಂ ಯಥಾ ತಂ ಏಕೇಕಸ್ಸಾಪಿ ಉದಕಬಿನ್ದುನೋ ನಿಪಾತೇನ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪೂರತಿ, ಏವಂ ಬಾಲಪುಗ್ಗಲೋ ಥೋಕಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪಾಪಂ ಆಚಿನನ್ತೋ ಕರೋನ್ತೋ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಪೂರತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೧೦೮-೧೧೦) ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ.

ಅಸಞ್ಞತಪರಿಕ್ಖಾರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಬಿಳಾಲಪಾದಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಮಾವಮಞ್ಞೇಥ ಪುಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬಿಳಾಲಪಾದಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಗ್ಗಬನ್ಧನೇನ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏವಮಾಹ –

‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾವ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಪರಂ ನ ಸಮಾದಪೇತಿ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಭೋಗಸಮ್ಪದಂ ಲಭತಿ, ನೋ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾ ದಾನಂ ನ ದೇತಿ, ಪರಂ ಸಮಾದಪೇತಿ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಂ ಲಭತಿ, ನೋ ಭೋಗಸಮ್ಪದಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ನ ದೇತಿ, ಪರಞ್ಚ ನ ಸಮಾದಪೇತಿ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ನೇವ ಭೋಗಸಮ್ಪದಂ ಲಭತಿ, ನ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಂ, ವಿಘಾಸಾದೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಅತ್ತನಾ ಚ ದೇತಿ, ಪರಞ್ಚ ಸಮಾದಪೇತಿ. ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಭೋಗಸಮ್ಪದಞ್ಚೇವ ಲಭತಿ, ಪರಿವಾರಸಮ್ಪದಞ್ಚಾ’’ತಿ.

ಅಥೇಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಮಿದಂ ಕಾರಣಂ, ಅಹಂ ದಾನಿ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ಕಿತ್ತಕೇಹಿ ಪನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ಥೋತಿ? ಸಬ್ಬಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ, ಮಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ಯೋ ಯತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ತತ್ತಕಾನಂ ಯಾಗುಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ದೇತು, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಆಪಣದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪನ ಸಕಲಗಾಮಂ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ತಯಾ ಗಹಿತಭಾಜನಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೋಕೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಅದಾಸಿ, ತಥಾ ಮುಗ್ಗೇ, ತಥಾ ಮಾಸೇತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಿಳಾಲಪಾದಕಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದೀನಿ ದೇನ್ತೋಪಿ ಕರಣ್ಡಂ ಕುಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕತೋ ಕೋಣಂ ಕತ್ವಾ ಬಿನ್ದುಂ ಬಿನ್ದುಂ ಪಗ್ಘರಾಯನ್ತೋ ಥೋಕಥೋಕಮೇವ ಅದಾಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಅವಸೇಸೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ದಿನ್ನಂ ವಿಸುಂಯೇವ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ ವಿಸುಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಏಕಂ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಯಂ ಏಸ ಕರೋತಿ, ತಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಪೂವಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ದ್ವೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಗ್ಗಮಾಸೇಪಿ ತೇಲಫಾಣಿತಾದಿಬಿನ್ದೂನಿಪಿ ಸಬ್ಬಭಾಜನೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿ. ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಸೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ನಾಮೇ ಗಹಿತಮತ್ತೇಯೇವ ನಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿವಾಸನನ್ತರೇ ಛುರಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಮಹಾಜನಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತತ್ಥ ಸಮಾದಪಿತಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಬಹೂನಿಪಿ ಥೋಕಾನಿಪಿ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಅದಂಸು, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ‘ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಾಯ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ದಿನ್ನಾನೀತಿ ಮಮ ನಾಮೇ ಗಹಿತಮತ್ತೇ ಇಮಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ ಕತ್ವಾ ‘ಯೇಹಿಪಿ ನಾಳಿಆದೀಹಿ ಮಿನಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ಯೇಹಿಪಿ ಅಚ್ಛರಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೂ’ತಿ ವದತಿ. ಸಚಾಹಂ ಏವರೂಪಂ ನ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವದಣ್ಡೋ ಮಮ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಚ ತೇನ ವುತ್ತೇ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ದಾನವೇಯ್ಯಾವಟಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಅತೀತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪುಞ್ಞಂ ನಾಮ ‘ಅಪ್ಪಕ’ನ್ತಿ ನ ಅವಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ, ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘ಅಪ್ಪಕ’ನ್ತಿ ನ ಅವಮಞ್ಞಿತಬ್ಬಂ. ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿವಟಭಾಜನಂ ವಿಯ ಉದಕೇನ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ಪೂರನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೨. ‘‘ಮಾವಮಞ್ಞೇಥ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ, ನ ಮನ್ದಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ಉದಬಿನ್ದುನಿಪಾತೇನ, ಉದಕುಮ್ಭೋಪಿ ಪೂರತಿ;

ಧೀರೋ ಪೂರತಿ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ, ಥೋಕಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಆಚಿನ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸೋ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಕಮತ್ತಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ನ ಮನ್ದಂ ವಿಪಾಕವಸೇನ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಹಂ ಮಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ವಾ ತಂ ಕಹಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕದಾ ಏತಂ ವಿಪಚ್ಚಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಞ್ಞಂ ಮಾವಮಞ್ಞೇಥ ನ ಅವಜಾನೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ಹಿ ನಿರನ್ತರಂ ಉದಬಿನ್ದುನಿಪಾತೇನ ವಿವರಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಕುಲಾಲಭಾಜನಂ ಪೂರತಿ, ಏವಂ ಧೀರೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಥೋಕಂ ಥೋಕಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಂ ಆಚಿನನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಪೂರತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಬಿಳಾಲಪಾದಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಮಹಾಧನವಾಣಿಜವತ್ಥು

ವಾಣಿಜೋವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಧನವಾಣಿಜಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಓತಾರಂ ಗವೇಸಮಾನಾ ಓತಾರಂ ನ ಲಭಿಂಸು. ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ವಾಣಿಜೋ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ವಾಣಿಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಯೇ, ಅಯ್ಯಾ, ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ, ತೇ ನಿಕ್ಖಮನ್ತು, ಮಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು. ತೇಪಿ ಚೋರಾ ‘‘ಸೋ ಕಿರ ವಾಣಿಜೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟವಿಯಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ವಾಣಿಜೋಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇ ತಯೋಪಿ ದಿವಸೇ ಗೋಣಸಕಟಾದೀನಿ ಸಂವಿದಹಿ, ತೇಸಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದೇತಿಯೇವ. ಚೋರಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೇ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸಂ ಞತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಸೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಹಾಯಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕದಾ ವಾಣಿಜೋ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನ ಪುಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ‘‘ಮಯಂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಏತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಅಟವಿಯಂ ಠಿತಾ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಇತರೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛ, ಸೀಘಂ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಚೋರೇ ವಾರೇಮಿ, ಉದಾಹು ವಾಣಿಜ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಚೋರೇಹಿ, ವಾಣಿಜಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಜೀವನ್ತಿ, ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತತಿಯದಿವಸೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಅಟವಿಯಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಠಿತಾ, ಮಾ ತಾವ ಗಮಿತ್ಥಾತಿ. ತ್ವಂ ಕಥಂ ಜಾನಾಸೀತಿ? ತೇಸಂ ಅನ್ತರೇ ಮಮ ಸಹಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಥಾಯ ಞಾತನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ‘ಕಿಂ ಮೇ ಏತ್ತೋ ಗತೇನಾ’ತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗೇಹಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಚಿರಾಯನ್ತೇ ಪುನ ತೇಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಪೇಸಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸಹಾಯಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗೇಹಮೇವ ಕಿರ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಚಿರಯನ್ತೇ ಪುನಪಿ ತೇ ಚೋರಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸುಂ. ಸೋ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ವಾಣಿಜೋ ‘‘ಇಧಾಪಿ ಮೇ ವೇಕಲ್ಲಂ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನೇವ ಏತ್ತೋ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಇತೋ, ಇಧೇವ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಚೋರಾ ಕಿರ ಮಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತುಕಾಮಾ ಮಗ್ಗೇ ಠಿತಾ, ‘ಪುನ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಠಿತಾ, ಅಹಂ ಏತ್ತೋ ವಾ ಇತೋ ವಾ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಇಧೇವ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭದನ್ತಾ ಇಧೇವ ವಸಿತುಕಾಮಾ ವಸನ್ತು, ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಂ ಕರೋನ್ತೂ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯಂ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾಣಿಜಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನದೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಧನವಾಣಿಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಧನವಾಣಿಜಸ್ಸ ವಿಲುಮ್ಪನತ್ಥಾಯ ದ್ವೀಸುಪಿ ಮಗ್ಗೇಸು ಚೋರಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಿಂಸು, ತೇನ ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ, ಮಯಂ ಪನ ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಧನವಾಣಿಜೋ ಚೋರಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿವಜ್ಜತಿ, ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ವಿಯ ಪುರಿಸೋ ಹಲಾಹಲಂ ವಿಸಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾಪಿ ‘ತಯೋ ಭವಾ ಚೋರೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಮಗ್ಗಸದಿಸಾ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಾಪಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೩. ‘‘ವಾಣಿಜೋವ ಭಯಂ ಮಗ್ಗಂ, ಅಪ್ಪಸತ್ಥೋ ಮಹದ್ಧನೋ;

ವಿಸಂ ಜೀವಿತುಕಾಮೋವ, ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಭಯನ್ತಿ ಭಾಯಿತಬ್ಬಂ, ಚೋರೇಹಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಸಪ್ಪಟಿಭಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮಹಾಧನವಾಣಿಜೋ ಅಪ್ಪಸತ್ಥೋ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಮಗ್ಗಂ, ಯಥಾ ಚ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಹಲಾಹಲಂ ವಿಸಂ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾನಿಪಿ ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಹಾಧನವಾಣಿಜವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತನೇಸಾದವತ್ಥು

ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಚೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ನೇಸಾದಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಏಕಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ದತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಾಸಿಯಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವಾತಪಾನೇನ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಪಞ್ಚ ಪಾಸಸತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸೂಲಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಮಿಗೇ ವಧಿತ್ವಾ ಜೀವಮಾನಂ ಏಕಂ ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಂ ನಾಮ ನೇಸಾದಂ ಪಞ್ಚ ಮಿಗಸತಾನಿ ವಧಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಂಸೇನ ಮಹಾಸಕಟಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಕಟಧುರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಂಸವಿಕ್ಕಿಣನತ್ಥಾಯ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾಯ ಹತ್ಥೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಏತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲಂ ಞತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕದಾ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಅಸುಕದ್ವಾರೇನ ನಾಮ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತೇನ ಕಥಿತಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವತ್ಥಾಭರಣಜಾತಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಮಲಿನವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕುಟಂ ಆದಾಯ ದಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಪಾತೋವ ಸಕಟಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಪಾಯಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ‘ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ಧೀತಾ’ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಮಾ ಮಂ ಅನುಬನ್ಧಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಮಂ ತ್ವಂ ಪಕ್ಕೋಸಸಿ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಂ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಕಟಂ ಪಾಜೇಹೀತಿ. ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ನಿವಾರೇತಿಯೇವ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಿರೀ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ನಿವಾರೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ನಿಸ್ಸಂಸಯೇನ ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಸಕಟಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಮತಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮತಕಭತ್ತಂ ಕರಿಂಸು. ಸಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೇ ಘರಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಂ ಸಪುತ್ತಂ ಸಸುಣಿಸಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪನ್ನರಸನ್ನಮ್ಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾತೋವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಪಾಸಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧೋ ಏಕಮಿಗೋಪಿ ನಾಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪಾಸಮೂಲೇ ಪದವಲಞ್ಜಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಏಕಸ್ಸ ಗುಮ್ಬಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಛಾಯಾಯಂ ನಿಸೀದಿ. ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತೋ ಪಾತೋವ ಧನುಂ ಆದಾಯ ಪಾಸಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾಸೇ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಪಾಸೇ ಬದ್ಧಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಮಿಗಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪದವಲಞ್ಜಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕೋ ಮಯ್ಹಂ ಬದ್ಧಮಿಗೇ ಮೋಚೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥರಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗುಮ್ಬಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಮ ಮಿಗಾ ಮೋಚಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಧನುಂ ಆಕಡ್ಢಿ. ಸತ್ಥಾ ಧನುಂ ಆಕಡ್ಢಿತುಂ ದತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನಾದಾಸಿ. ಸೋ ಸರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಮ್ಪಿ ಓರೋಪೇತುಮ್ಪಿ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಫಾಸುಕಾಹಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತೀಹಿ ವಿಯ ಮುಖತೋ ಖೇಳೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಿತಾ ನೋ ಚಿರಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಪಿತು ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಮಾತರಾ ಪೇಸಿತಾ ಧನೂನಿ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ತಥಾಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನೋ ಪಿತು ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ತಪಿ ಜನಾ ಧನೂನಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಯಥಾ ನೇಸಂ ಪಿತಾ ಠಿತೋ, ತಥೇವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಮಾತಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುತ್ತಾಪಿ ಚಿರಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ಸುಣಿಸಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ತಥಾಠಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಧನೂನಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ – ‘‘ಮಾ ಮೇ ಪಿತರಂ ನಾಸೇಥ, ಮಾ ಮೇ ಪಿತರಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನಟ್ಠೋ ವತಮ್ಹಿ, ಸಸುರೋ ಕಿರ ಮೇ ಏಸ, ಅಹೋ ಮಯಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಪುತ್ತಾವಿಸ್ಸ ‘‘ಅಯ್ಯಕೋ ಕಿರ ನೋ ಏಸ, ಅಹೋ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು. ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಸುರೋ ಮೇ’’ತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಪುತ್ತಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಅಯ್ಯಕೋ ನೋ’’ತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇಸುಂ. ಅಥ ತೇ ನೇಸಂ ಮಾತಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಧನೂನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಮೇ ಖಮಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಮುದುಚಿತ್ತತಂ ಞತ್ವಾ ಧನುಂ ಓತಾರೇತುಂ ಅದಾಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ ನೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತೋ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ಸುಣಿಸಾಹಿ ಚ ಅತ್ತಪಞ್ಚದಸಮೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಹಂ ಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ, ಆನನ್ದಾತಿ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಸ್ಸ ವೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಾರಕೋ ಕತೋತಿ. ಆಮಾನನ್ದ, ಸೋ ಅತ್ತಪಞ್ಚದಸಮೋ ಅಚಲಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕಾರಕೋ ಜಾತೋತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ, ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ಕುಲಗೇಹೇ ಕುಮಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕಿರ ಭರಿಯಾ ಕುಮಾರಿಕಕಾಲೇ ಏವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತ ಪುತ್ತೇ ಲಭಿ, ಸಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಸಾಮಿಕೇನ ‘ಧನುಂ ಆಹರ, ಸರೇ ಆಹರ, ಸತ್ತಿಂ ಆಹರ, ಸೂಲಂ ಆಹರ, ಜಾಲಂ ಆಹರಾ’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಾನಿ ಅದಾಸಿ. ಸೋಪಿ ತಾಯ ದಿನ್ನಾನಿ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಸಾ ಪನ ‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಕರೋಮೀ’ತಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ‘ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋತೂ’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ. ಪಾಣಿತಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ವಣೇ ಅಸತಿ ವಿಸಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಸಂ ಅನುಡಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಕುಸಲಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಧನುಆದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದದತೋಪಿ ಪಾಪಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೪. ‘‘ಪಾಣಿಮ್ಹಿ ಚೇ ವಣೋ ನಾಸ್ಸ, ಹರೇಯ್ಯ ಪಾಣಿನಾ ವಿಸಂ;

ನಾಬ್ಬಣಂ ವಿಸಮನ್ವೇತಿ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ ಅಕುಬ್ಬತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಸ್ಸಾತಿ ನ ಭವೇಯ್ಯ. ಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಹರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಯಸ್ಮಾ ನಾಬ್ಬಣಂ ವಿಸಮನ್ವೇತಿ ಅವಣಞ್ಹಿ ಪಾಣಿಂ ವಿಸಂ ಅನ್ವೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಮೇವ ಧನುಆದೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಕುಸಲಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಪಾಪಂ ಅಕುಬ್ಬತೋ ಪಾಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅವಣಂ ಪಾಣಿಂ ವಿಸಂ ವಿಯ ನಾಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪಾಪಂ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಸುಣಿಸಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸೂಪನಿಸ್ಸಯೋ, ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನೇಸಾದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತೇ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಧಾತುಚೇತಿಯಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಮತ್ತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಉದಕ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾ ಮತ್ತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಿಲತೇಲಂ ಉದಕ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಿಲತೇಲೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಇಟ್ಠಕಾಯ ಘಟೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣೇನ ಖಚಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಚಿನಿಂಸು, ಬಹಿಮುಖೇ ಪನ ಏಕಗ್ಘನಸುವಣ್ಣಇಟ್ಠಕಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕೇಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ಯಾವ ಧಾತುನಿಧಾನಾ ಚೇತಿಯೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಧಾತುನಿಧಾನಕಾಲೇ ಬಹುನಾ ಧನೇನ ಅತ್ಥೋ, ಕಂ ನು ಖೋ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ.

ಅಥೇಕೋ ಗಾಮವಾಸಿಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಅಹಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧಾತುನಿಧಾನೇ ಏಕಂ ಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಯಂ ನಗರಸೇಟ್ಠಿ ಧನಮೇವ ಸಂಹರತಿ, ಏವರೂಪೇ ಚೇತಿಯೇ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಗಾಮವಾಸೀ ಪನ ಕೋಟಿಧನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದ್ವೇ ಕೋಟಿಯೋ ದತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟಿಯೋ ಅದಾಸಿ. ಇತರೋ ‘‘ಅಹಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಕೋಟಿಯೋ ಅದಾಸಿ. ಏವಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಗರವಾಸೀ ಅಟ್ಠ ಕೋಟಿಯೋ ಅದಾಸಿ. ಗಾಮವಾಸಿನೋ ಪನ ಗೇಹೇ ನವಕೋಟಿಧನಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ನಗರವಾಸಿನೋ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ. ತಸ್ಮಾ ಗಾಮವಾಸೀ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯಂ ‘ದಸ ಕೋಟಿಯೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವಕ್ಖತಿ, ಅಥ ಮೇ ನಿದ್ಧನಭಾವೋ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ತಕಞ್ಚ ಧನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ತ ಪುತ್ತೇ ಸತ್ತ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಭರಿಯಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ. ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ‘‘ಧನಂ ನಾಮ ಸಕ್ಕಾ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಅಯಂ ಪನ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ, ಅಯಮೇವ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ತಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕರಿಂಸು. ಇತಿ ತೇ ಸೋಳಸಪಿ ಜನಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ದಾಸಾ ಅಹೇಸುಂ. ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಪನ ತೇ ಭುಜಿಸ್ಸೇ ಅಕಂಸು. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಚೇತಿಯಮೇವ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸನ್ತೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಭರಿಯಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾವ ಹುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅದಿಟ್ಠಸಚ್ಚಸ್ಸ ಪನ ಪಟಿಸನ್ಧಿ ನಾಮ ಭಾರಿಯಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಮಾನೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇಸಾದಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ಪುಬ್ಬಸಿನೇಹೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾ;

ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೪);

ಸಾ ಪುಬ್ಬಸಿನೇಹೇನೇವ ನೇಸಾದಕುಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಪುತ್ತಾಪಿಸ್ಸಾ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಸುಣಿಸಾಯೋಪಿಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತೇಸಂಯೇವ ಗೇಹಂ ಅಗಮಂಸು. ಏವಂ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತದಾ ಚೇತಿಯಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾತಿ.

ಕುಕ್ಕುಟಮಿತ್ತನೇಸಾದವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಕೋಕಸುನಖಲುದ್ದಕವತ್ಥು

ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಂ ನಾಮ ಸುನಖಲುದ್ದಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಧನುಂ ಆದಾಯ ಸುನಖಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾಳಕಣ್ಣಿ ಮೇ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಜ್ಜ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಥೇರೋಪಿ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪುನ ವಿಹಾರಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಇತರೋಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುನ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜಾಹಂ ಇಮಂ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭಿಂ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಪುನಪಿ ಅಭಿಮುಖೋ ಜಾತೋ, ಸುನಖೇಹಿ ನಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಸುನಖೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಯಾಚಿ. ಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜಾಹಂ ತವ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾಲತ್ಥಂ, ಪುನಪಿ ಮೇ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಮಾಗತೋಸಿ, ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೇವ ತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸುನಖೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಥೇರೋ ವೇಗೇನ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪುರಿಸಪ್ಪಮಾಣೇ ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿ. ಸುನಖಾ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ಲುದ್ದಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹತೋಪಿ ತೇ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸರತುಣ್ಡೇನ ಪಾದತಲೇ ವಿಜ್ಝಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಯಾಚಿಯೇವ. ಇತರೋ ತಸ್ಸ ಯಾಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಜ್ಝಿಯೇವ. ಥೇರೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಾದತಲೇ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಪಾದಂ ಓಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇ ತಮ್ಪಿ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಸೋ ಯಾಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾವ ದ್ವೇಪಿ ಪಾದತಲಾನಿ ವಿಜ್ಝಿಯೇವ. ಥೇರಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಉಕ್ಕಾಹಿ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವೇದನಾನುವತ್ತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಪಾರುತಚೀವರಂ ಭಸ್ಸನ್ತಮ್ಪಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ತಂ ಪತಮಾನಂ ಕೋಕಂ ಸೀಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಮೇವ ಪತಿ. ಸುನಖಾ ‘‘ಥೇರೋ ಪತಿತೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಚೀವರನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ಲುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಾ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಾವಸೇಸಂ ಕರಿಂಸು. ಸುನಖಾ ಚೀವರನ್ತರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಥೇರೋ ಏಕಂ ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ಸುನಖಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿಕೋವ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಖಾದಿತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿಂಸು. ಥೇರೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ ‘‘ಮಮ ಚೀವರನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಸ ನಟ್ಠೋ, ಅರೋಗಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ರುಕ್ಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ನಟ್ಠೋ, ಕಚ್ಚಿ ಮೇ ಅರೋಗಂ ಸೀಲಂ, ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಸಮಣಭಾವೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅರೋಗಂ ತೇ ಸೀಲಂ, ಅತ್ಥಿ ತೇ ಸಮಣಭಾವೋ, ಸೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪದುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಇದಾನೇವ, ಅತೀತೇಪಿ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಾನಂ ಪದುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರೇಕೋ ವೇಜ್ಜೋ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಗಾಮಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಕುಮಾರಕೇ ಕೀಳನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಸಪ್ಪೇನ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ತಿಕಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಬಿಲೇ ಸೀಸಂ ನಿಹರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಂ ಸಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಕುಮಾರಕಾ ಏಸೋ ಸಾಳಿಕಪೋತಕೋ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಅಥೇಕೋ ಕುಮಾರಕೋ ಸಪ್ಪಂ ಗೀವಾಯಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವಿರವನ್ತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತಸ್ಸ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಖಿಪಿ. ಸಪ್ಪೋ ವೇಜ್ಜಸ್ಸ ಖನ್ಧಟ್ಠಿಕಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ, ಏವಮೇಸ ಕೋಕೋ ಸುನಖಲುದ್ದಕೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪದುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋಯೇವಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೫. ‘‘ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ, ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸ;

ತಮೇವ ಬಾಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ಪಾಪಂ, ಸುಖುಮೋ ರಜೋ ಪಟಿವಾತಂವ ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ವಾ ಅದುಟ್ಠಸ್ಸ. ನರಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ದುಸ್ಸತೀತಿ ಅಪರಜ್ಝತಿ. ಸುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ನಿರಪರಾಧಸ್ಸೇವ. ಪೋಸಸ್ಸಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಪರೇನಾಕಾರೇನ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಮೇವ. ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಸ್ಸ. ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಪತಿಏತಿ. ಪಟಿವಾತನ್ತಿ ಯಥಾ ಏಕೇನ ಪುರಿಸೇನ ಪಟಿವಾತೇ ಠಿತಂ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಖಿತ್ತೋ ಸುಖುಮೋ ರಜೋತಿ ತಮೇವ ಪುರಿಸಂ ಪಚ್ಚೇತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾಣಿಪ್ಪಹರಾದೀನಿ ದದನ್ತೋ ಪದುಸ್ಸತಿ, ತಮೇವ ಬಾಲಂ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ವಿಪಚ್ಚಮಾನಂ ತಂ ಪಾಪಂ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖವಸೇನ ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕೋಕಸುನಖಲುದ್ದಕವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಮಣಿಕಾರಕುಲೂಪಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಗಬ್ಭಮೇಕೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಣಿಕಾರಕುಲೂಪಕಂ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಏಕಸ್ಸ ಮಣಿಕಾರಸ್ಸ ಕುಲೇ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಭುಞ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂಸು. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೋ ಮಣಿಕಾರೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಮಂಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಏಕಂ ಮಣಿರತನಂ ‘‘ಇಮಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಹಿಣತೂ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಮಣಿಕಾರೋ ಸಲೋಹಿತೇನೇವ ಹತ್ಥೇನ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪೇಳಾಯ ಉಪರಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಧೋವನತ್ಥಂ ಅನ್ತೋ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗೇಹೇ ಪೋಸಾವನಿಯಕೋಞ್ಚಸಕುಣೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಲೋಹಿತಗನ್ಧೇನ ಮಂಸಸಞ್ಞಾಯ ತಂ ಮಣಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಗಿಲಿ. ಮಣಿಕಾರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಣಿಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಮಣಿ ಕೇನ ಗಹಿತೋ’’ತಿ ಭರಿಯಞ್ಚ ಪುತ್ತಕೇ ಚ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಥೇರೇನ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಥೇರೇನ ಮಣಿ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಾ, ಸಾಮಿ, ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯಾ ಥೇರಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವಜ್ಜಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ನ ಸೋ ಮಣಿಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ. ಮಣಿಕಾರೋ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಣಿರತನಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ನ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಉಪಾಸಕಾತಿ. ಭನ್ತೇ, ನ ಇಧ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿಯೇವ ಗಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇಥ ಮೇ ಮಣಿರತನನ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೇ ಪುನ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಥೇರೇನೇವ ಮಣಿ ಗಹಿತೋ, ಪೀಳೇತ್ವಾ ನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ, ಸಾಮಿ, ಮಾ ನೋ ನಾಸಯಿ, ವರಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಾಸಬ್ಯಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ನ ಚ ಥೇರಂ ಏವರೂಪಂ ವತ್ತುನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಬ್ಬೇವ ಮಯಂ ದಾಸತ್ತಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾ ಮಣಿಮೂಲಂ ನ ಅಗ್ಘಾಮಾ’’ತಿ ರಜ್ಜುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಸಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ದಣ್ಡೇನ ಘಟ್ಟೇಸಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಸತೋ ಚ ಕಣ್ಣನಾಸಾಹಿ ಚ ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಕ್ಖಮನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸೋ ವೇದನಾಪಮತ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ. ಕೋಞ್ಚೋ ಲೋಹಿತಗನ್ಧೇನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಹಿತಂ ಪಿವಿ. ಅಥ ನಂ ಮಣಿಕಾರೋ ಥೇರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧವೇಗೇನ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಖಿಪಿ. ಸೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮರಿತ್ವಾ ಉತ್ತಾನೋ ಅಹೋಸಿ.

ಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಉಪಾಸಕ, ಸೀಸೇ ವೇಠನಂ ತಾವ ಮೇ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಕೋಞ್ಚಂ ಓಲೋಕೇಹಿ ‘‘ಮತೋ ವಾ, ನೋ ವಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಏಸೋ ವಿಯ ತ್ವಮ್ಪಿ ಮರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಉಪಾಸಕ, ಇಮಿನಾ ಸೋ ಮಣಿ ಗಿಲಿತೋ, ಸಚೇ ಅಯಂ ನ ಅಮರಿಸ್ಸಾ, ನ ತೇ ಅಹಂ ಮರನ್ತೋಪಿ ಮಣಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಉದರಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಮಣಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವೇಧೇನ್ತೋ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ, ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಜಾನನ್ತೇನ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಉಪಾಸಕ, ನೇವ ತುಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ, ವಟ್ಟಸ್ಸೇವೇಸ ದೋಸೋ, ಖಮಾಮಿ ತೇತಿ. ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಮೇ ಖಮಥ, ಪಕತಿನಿಯಾಮೇನೇವ ಮೇ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾತಿ. ‘‘ಉಪಾಸಕ, ನ ದಾನಾಹಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರೇಸಂ ಗೇಹಸ್ಸ ಅನ್ತೋಛದನಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೋಗೇಹಪವೇಸನಸ್ಸೇವ ಹಿ ಅಯಂ ದೋಸೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದೇಸು ಆವಹನ್ತೇಸು ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತೋವ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾಯ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಪಚ್ಚತಿ ಮುನಿನೋ ಭತ್ತಂ, ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಕುಲೇ ಕುಲೇ;

ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಜಙ್ಘಬಲಂ ಮಮಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೨೪೮) –

ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಥೇರೋ ತೇನೇವ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಕೋಞ್ಚೋ ಮಣಿಕಾರಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಮಣಿಕಾರೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಮಣಿಕಾರಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಥೇರೇ ಮುದುಚಿತ್ತತಾಯ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ತೇಸಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಗಬ್ಭೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪಾಪಕಾರಿನೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಕತಕಲ್ಯಾಣಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಅನಾಸವಾ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೬. ‘‘ಗಬ್ಭಮೇಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಿರಯಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ;

ಸಗ್ಗಂ ಸುಗತಿನೋ ಯನ್ತಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗಬ್ಭನ್ತಿ ಇಧ ಮನುಸ್ಸಗಬ್ಭೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಣಿಕಾರಕುಲೂಪಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ದಸಮಂ.

೧೧. ತಯೋಜನವತ್ಥು

ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಯೋ ಜನೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥರಿ ಕಿರ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿಂಸು. ಗಾಮವಾಸಿನೋ ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಆದಾಯ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತವೇಲಂ ಆಗಮಯಮಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಧೂಪಯಮಾನಾಯ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಭಾಜನತೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಛದನಂ ಗಣ್ಹಿ. ತತೋ ಏಕಂ ತಿಣಕರಳಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಜಲಮಾನಂ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಏಕೋ ಕಾಕೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತತ್ಥ ಗೀವಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಿಣವಲ್ಲಿವೇಠಿತೋ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಪತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಕಾಕೇನ ಪತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ, ಇಮಿನಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತ್ಥಾರಾ ಕೋ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಮಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಅಪರೇಸಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ನಾವಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ನಾವಾ ಸಮುದ್ದೇ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಾಳಕಣ್ಣಿನಾ ಏತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಲಾಕಂ ವಿಚಾರೇಸುಂ. ನಾವಿಕಸ್ಸ ಚ ಭರಿಯಾ ಪಠಮವಯೇ ಠಿತಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ಸಲಾಕಾ ತಸ್ಸಾ ಪಾಪುಣಿ. ‘‘ಸಲಾಕಂ ಪುನ ವಿಚಾರೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಾವತತಿಯಂ ವಿಚಾರೇಸುಂ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಪಾಪುಣಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಕಿಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇಸುಂ. ನಾವಿಕೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಾಯ ಮಹಾಜನಂ ನಾಸೇತುಂ, ಉದಕೇ ನಂ ಖಿಪಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ಖಿಪಿಯಮಾನಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ವಿರವಂ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾವಿಕೋ ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಆಭರಣೇಹಿ ನಟ್ಠೇಹಿ, ಸಬ್ಬಾಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಥ ನಂ, ಅಹಂ ಪನೇತಂ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಪ್ಲವಮಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ನಂ ಅಹಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ತಥಾ ಏಕಂ ವಾಲುಕಕುಟಂ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಖಿಪಥಾತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ತಮ್ಪಿ ಪತಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಏತಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ತಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ನಾವಾತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು.

ಅಪರೇಪಿ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಾಯಂ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಚ ಲೇಣೇ ಸತ್ತ ಮಞ್ಚಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತದೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಪನ್ನಾನಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಕೂಟಾಗಾರಮತ್ತೋ ಪಾಸಾಣೋ ಪವಟ್ಟಮಾನೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಲೇಣದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿ. ನೇವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಮಯಂ ಇಮಂ ಲೇಣಂ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಪಯಿಮ್ಹಾ, ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಪಾಸಾಣೋ ಲೇಣದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಅಪನೇಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಸಮನ್ತಾ ಸತ್ತಹಿ ಗಾಮೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಠಾನಾ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಭಿಕ್ಖೂಪಿ ವಾಯಮಿಂಸುಯೇವ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಪಾಸಾಣಂ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಆಗನ್ತುಕಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿಂಸು. ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಾಸಾಣೋ ಸಯಮೇವ ಪವಟ್ಟಿತ್ವಾ ಅಪಗತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಂ ಪಾಪಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತ್ಥಾರಾ ಕೋ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇ ಪುರಿಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರಾ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಾನುಭೂತಾನಿ ಕಾರಣಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇಸಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಏವಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ – ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ತಾವ ಕಾಕೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಮೇವ ಅನುಭೋಸಿ. ಅತೀತಕಾಲೇ ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಕಸ್ಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಗೋಣಂ ದಮೇನ್ತೋ ದಮೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಹಿಸ್ಸ ಗೋಣೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಪೋಥೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪಿತೋಪಿ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಥೇವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ತಂ ದಮೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ಪಲಾಲಪಿಣ್ಡಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತೋ ಪಲಾಲೇನ ತಸ್ಸ ಗೀವಂ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಮದಾಸಿ, ಗೋಣೋ ತತ್ಥೇವ ಝಾಯಿತ್ವಾ ಮತೋ. ತದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇನ ಕಾಕೇನ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಆಕಾಸೇ ಝಾಯಿತ್ವಾವ ಮತೋ’’ತಿ.

ಸಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥೀ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಮೇವ ಅನುಭೋಸಿ. ಸಾ ಹಿ ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಉದಕಹರಣಕೋಟ್ಟನಪಚನಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಹತ್ಥೇನೇವ ಅಕಾಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಏಕೋ ಸುನಖೋ ತಂ ಗೇಹೇ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕುರುಮಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ನಿಸೀದತಿ. ಖೇತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಹರನ್ತಿಯಾ ದಾರುಪಣ್ಣಾದೀನಂ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದಹರಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸುನಖಲುದ್ದಕೋ, ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ಮಂಸೇನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಪ್ಪಣ್ಡೇನ್ತಿ. ಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಾಯ ಮಙ್ಕು ಹುತ್ವಾ ಸುನಖಂ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತಿ, ಸುನಖೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನ ಅನುಬನ್ಧತಿ. ಸೋ ಕಿರಸ್ಸಾ ತತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಜಾಯಾ ವಾ ಪತಿ ವಾ ಅಭೂತಪುಬ್ಬಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅವಿದೂರೇ ಪನ ಅತ್ತಭಾವೇ ಞಾತಕೇಸು ಅಧಿಮತ್ತೋ ಸಿನೇಹೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸುನಖೋ ತಂ ವಿಜಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಯಾಗುಂ ಹರಮಾನಾ ರಜ್ಜುಂ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಸುನಖೋ ತಾಯೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಗತೋ. ಸಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಯಾಗುಂ ದತ್ವಾ ತುಚ್ಛಕುಟಂ ಆದಾಯ ಏಕಂ ಉದಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟಂ ವಾಲುಕಾಯ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಸುನಖಸ್ಸ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ಸುನಖೋ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಮಧುರಕಥಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಚಾಲೇನ್ತೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸಾ ತಂ ಗೀವಾಯಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಾಯ ರಜ್ಜುಕೋಟಿಯಾ ಕುಟಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ರಜ್ಜುಕೋಟಿಂ ಸುನಖಸ್ಸ ಗೀವಾಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕುಟಂ ಉದಕಾಭಿಮುಖಂ ಪವಟ್ಟೇಸಿ. ಸುನಖೋ ಕುಟಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ಉದಕೇ ಪತಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ವಾಲುಕಕುಟಂ ಗೀವಾಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಕಾಲಮಕಾಸೀತಿ.

ತುಮ್ಹೇಹಿಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತನಾ ಕತಕಮ್ಮಮೇವ ಅನುಭೂತಂ. ಅತೀತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಸತ್ತ ಗೋಪಾಲಕದಾರಕಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಪದೇಸೇ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಗಾವಿಯೋ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಗಾವಿಯೋ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಏಕಂ ಮಹಾಗೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು. ಗೋಧಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಂ ವಮ್ಮಿಕಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಸತ್ತ ಛಿದ್ದಾನಿ, ದಾರಕಾ ‘‘ಮಯಂ ದಾನಿ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಸ್ವೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕೇಕೋ ಏಕೇಕಂ ಸಾಖಭಙ್ಗಮುಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ಸತ್ತಪಿ ಜನಾ ಸತ್ತ ಛಿದ್ದಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಗೋಧಂ ಅಮನಸಿಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಗಾವಿಯೋ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಗಾವಿಯೋ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಂ ವಮ್ಮಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಗೋಧಾಯ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ಪಿದಹಿತಾನಿ ಛಿದ್ದಾನಿ ವಿವರಿಂಸು. ಗೋಧಾ ಜೀವಿತೇ ನಿರಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಾವಸೇಸಾ ಪವೇಧಮಾನಾ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ನಂ ಮಾರೇಥ, ಸತ್ತಾಹಂ ಛಿನ್ನಭತ್ತಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ. ತೇ ಗೋಧಾಯ ಅಮಾರಿತತ್ತಾ ನಿರಯೇ ತಾವ ನ ಪಚ್ಚಿಂಸು. ತೇ ಪನ ಸತ್ತ ಜನಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಚುದ್ದಸಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸತ್ತ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಛಿನ್ನಭತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತದಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಗೋಪಾಲಕೇಹಿ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತನ್ತಿ. ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ತೇಹಿ ಪುಟ್ಠಪುಟ್ಠಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತಸ್ಸಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಸ್ಸಾಪಿ ಪಬ್ಬತನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾಪಿ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಕಾಸಾದೀಸುಪಿ ಏಕಪದೇಸೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೭. ‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ನ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ, ನ ಪಬ್ಬತಾನಂ ವಿವರಂ ಪವಿಸ್ಸ;

ನ ವಿಜ್ಜತೀ ಸೋ ಜಗತಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಯತ್ಥಟ್ಠಿತೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಪಾಪಕಮ್ಮಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಹಿ ಕೋಚಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಗಮ್ಭೀರಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ವಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯ, ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ನೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ. ಪುರತ್ಥಿಮಾದೀಸು ಜಗತಿಪದೇಸೇಸು ಪಥವೀಭಾಗೇಸು ನ ಸೋ ವಾಲಗ್ಗಮತ್ತೋಪಿ ಓಕಾಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಪಾಪಕಮ್ಮತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ತಯೋಜನವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸಕ್ಯವತ್ಥು

ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಧೀತರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಚ, ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವೇರಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಚಾ’’ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತ್ಥರಿ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ನ ದಾನಿಸ್ಸ ನಿಮನ್ತನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥರಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೇ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗತೇ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಪುರತೋ ಗಚ್ಛಾತಿ ತಸ್ಸ ವದೇಥ, ನಾಯಂ ಮಯಾ ಮಹಲ್ಲಕತರೋ, ನಾಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಗ್ಗಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿವತ್ತಿ. ಸೋಪಿ ಏಕಂ ಚರಪುರಿಸಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ನಿವತ್ತನ್ತೋ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಿತಸ್ಸ ಪಾತುಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಸಿ, ಆನನ್ದ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ. ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ಭಾರಿಯಂ ತೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಅದೇನ್ತೇನ, ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀತಿ. ಚರಪುರಿಸೋ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮಮ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ನಿವತ್ತನ್ತೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಯಥಾಸುತಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಮಮ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಥಾಯ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅದ್ಧಾ ಯಂ ಸೋ ವದತಿ, ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನಂ ಇದಾನಿ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋ ಹಿ ಮಂ ‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಅನಿಯಮೇನ ಅವತ್ವಾ ‘ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯಾಹಂ ತಂ ಠಾನಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ನಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಥವಿಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮುಸಾವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಭೋಗಜಾತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸೋಪಾನಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಮಲ್ಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪಮಾದೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಓರೋಹಿತುಕಾಮೋ ಹೋಮಿ, ನಿವಾರೇಯ್ಯಾಥ ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ಪಾಸಾದತಲೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ನಿಸೀದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ನ ಕೇವಲಂ ಪಾಸಾದತಲೇ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ವಾ ನಿಸೀದತು, ನಾವಾಯ ವಾ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದತು, ಪಬ್ಬತನ್ತರಂ ವಾ ಪವಿಸತು, ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಥಾಯ ದ್ವಿಧಾಭಾವೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಯಾ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಸೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೮. ‘‘ನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ನ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ, ನ ಪಬ್ಬತಾನಂ ವಿವರಂ ಪವಿಸ್ಸ;

ನ ವಿಜ್ಜತೀ ಸೋ ಜಗತಿಪ್ಪದೇಸೋ, ಯತ್ಥಟ್ಠಿತಂ ನಪ್ಪಸಹೇಯ್ಯ ಮಚ್ಚೂ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯತ್ಥ ಠಿತಂ ನಪ್ಪಸಹೇಯ್ಯ, ಮಚ್ಚೂತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಂ ಮರಣಂ ನಪ್ಪಸಹೇಯ್ಯ ನಾಭಿಭವೇಯ್ಯ, ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತೋಪಿ ಪಥವಿಪ್ಪದೇಸೋ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ಥು ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಿರುದ್ಧವೇಲಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ಉದ್ದಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಭಿತ್ತಿಂ ಪಹರಿ. ಸೋ ಉಪರಿ ನಿಸಿನ್ನೋವಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಮಙ್ಗಲಸ್ಸೋ ಉದ್ದಾಮೋ’’ತಿ. ಸೋ ಪನಸ್ಸೋ ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾವ ಸನ್ನಿಸೀದತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವಾರಾನಿ ಸಯಮೇವ ವಿವಟಾನಿ, ಸೋಪಾನಂ ಸಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಿತಂ. ದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ ಮಲ್ಲಾ ತಂ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಭಿಮುಖಂ ಖಿಪಿಂಸು. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸತ್ತಸುಪಿ ತಲೇಸು ದ್ವಾರಾನಿ ಸಯಮೇವ ವಿವಟಾನಿ, ಸೋಪಾನಾನಿ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಿತಾನಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಮಲ್ಲಾ ತಂ ಗೀವಾಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾಭಿಮುಖಂ ಖಿಪಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಂ ಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಮಹಾಪಥವೀ ವಿವರಮಾನಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ, ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ.

ಸುಪ್ಪಬುದ್ಧಸಕ್ಯವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಪಾಪವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನವಮೋ ವಗ್ಗೋ.

೧೦. ದಣ್ಡವಗ್ಗೋ

೧. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಸೇನಾಸನೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ನಿಕ್ಖಮಥ, ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕತರಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ನ ಮಯಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಠಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಹರಿಂಸು. ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆರೋಚಿತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪಹಾರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾಚಿ. ೪೪೯ ಆದಯೋ) ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ‘ಯಥಾ ಅಹಂ, ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ ತಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುನೋ ಭಾಯನ್ತೀ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪರೋ ನ ಪಹರಿತಬ್ಬೋ, ನ ಘಾತೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೯. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ;

ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ, ನ ಹನೇಯ್ಯ ನ ಘಾತಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನಿ ದಣ್ಡೇ ಪತನ್ತೇ ತಸ್ಸ ದಣ್ಡಸ್ಸ ತಸನ್ತಿ. ಮಚ್ಚುನೋತಿ ಮರಣಸ್ಸಾಪಿ ಭಾಯನ್ತಿಯೇವ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚ ದೇಸನಾಯ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಿರವಸೇಸಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಸಾವಸೇಸೋ. ಯಥಾ ಹಿ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಯಾ ಚರಾಪಿತಾಯಪಿ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ಏವಮಿಧ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹತ್ಥಾಜಾನೇಯ್ಯೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೇಯ್ಯೋ ಉಸಭಾಜಾನೇಯ್ಯೋ ಖೀಣಾಸವೋತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾವ ತಸನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಮೇಸು ಹಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾ ಮರಣಕಸತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಭಾಯತಿ, ಇತರೇ ತಯೋ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಬಲವತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಸತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ನ ಭಾಯನ್ತೀತಿ. ನ ಹನೇಯ್ಯ ನ ಘಾತಯೇತಿ ಯಥಾ ಅಹಂ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸತ್ತಾತಿ ನೇವ ಪರಂ ಪಹರೇಯ್ಯ ನ ಪಹರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಯೇವ ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಪಹರಿಂಸು. ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ತೇಸಂ ತಲಸತ್ತಿಕಂ ಉಗ್ಗಿರಿಂಸು. ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆರೋಚಿತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಏವಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಯೋ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಇಮಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾಚಿ. ೪೫೪ ಆದಯೋ) ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ‘ಯಥಾ ಅಹಂ, ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ ತಸನ್ತಿ, ಯಥಾ ಚ ಮಯ್ಹಂ, ತಥೇವ ನೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ಪಿಯ’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಪರೋ ನ ಪಹರಿತಬ್ಬೋ ನ ಘಾಟೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೦. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ಪಿಯಂ;

ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ, ನ ಹನೇಯ್ಯ ನ ಘಾತಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ಪಿಯನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಪಿಯಂ ಮಧುರಂ, ಖೀಣಾಸವೋ ಪನ ಜೀವಿತೇ ವಾ ಮರಣೇ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋವ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ.