೬. ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸಸ್ಸೇ ಖೇತ್ತೇ ಠಿತಕಾಲೇಯೇವ ಖೇತ್ತಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಖಲಕಾಲೇ ಖಲಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಖಲಭಣ್ಡಕಾಲೇ ಖಲಭಣ್ಡಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಉಕ್ಖಲಿಕಕಾಲೇ ಕುಮ್ಭಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಪಾತಿಯಂ ವಡ್ಢಿತಕಾಲೇ ಪಾತಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಗದಾನಾನಿ ದೇತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ನಾಮ ನ ಭುಞ್ಜತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭೋಜನವೇಲಾಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋಪಿ ದ್ವಾರಪಮುಖೇ ಅನ್ತೋಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪನ ತಂ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಂ ದತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ. ಸಚೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತಂ ಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸತಿ, ಪುನಪಾಹಂ ಪಚಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಅಯಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪಿಟ್ಠಿಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀ ಓನಮಿತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಥಾ ಠಿತಾ ಏವ ಚ ಪನ ‘‘ಗತೋ ನು ಖೋ ನೋ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಡ್ಢಕ್ಖಿಕೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಸವನಭಯೇನ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ನ ವದೇತಿ, ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಪನ ಸಣಿಕಮೇವ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸಂ ಚಾಲೇಸಿ. ಲೋಕಗರುನಾ ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸೇ ಚಾಲಿತೇ ಸಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಗೇಹಾಭಿಮುಖಂ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ದತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಹಸಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾನಞ್ಚ ರಸ್ಮೀನಂ ಓಭಾಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದ್ದಸ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭೋತಿ ನಾಸಿತೋಮ್ಹಿ ತಯಾ, ರಾಜಪುತ್ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಭಾರಿಯಂ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಡ್ಢಭುತ್ತಂ ಭೋಜನಪಾತಿಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಂ ದತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಇತೋ ಚ ಮೇ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕೋವ ಭತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಭುತ್ತೋ, ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅವಸಿಟ್ಠೋ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ ಮೇ ಇದಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಮೇ ತವ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಗ್ಗಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢಭುತ್ತಭತ್ತಮ್ಪಿ, ಚರಿಮಕಭತ್ತಪಿಣ್ಡೋಪಿ ಮಯ್ಹಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ಮಯಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿಪೇತಸದಿಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯದಗ್ಗತೋ ಮಜ್ಝತೋ ಸೇಸತೋ ವಾ,

ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭೇಥ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವೀ;

ನಾಲಂ ಥುತುಂ ನೋಪಿ ನಿಪಚ್ಚವಾದೀ,

ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೨೧೯);

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ದೀಪಸಾಮಿಕೋ ನಾಮ ರಾಜಪುತ್ತೋ ‘ನ ಮೇ ತವ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಏವಂ ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಕೋವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವದಥ, ಕಿತ್ತಾವತಾ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಥಂರೂಪಾ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ‘ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಕಥಂ ಸುಣಿಂಸು, ನಾಮರೂಪಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ನೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಾಮೇ ಚ ರೂಪೇ ಚ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸೋಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೭. ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಮಮಾಯಿತಂ;

ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತಿ, ಸ ವೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವೇದನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ನಾಮರೂಪೇ. ಮಮಾಯಿತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಮಮನ್ತಿ ವಾ ಗಾಹೋ ನತ್ಥಿ. ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತೀತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಾಮರೂಪೇ ಖಯವಯಂ ಪತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ರೂಪಂ ಖೀಣಂ…ಪೇ… ಮಮ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ನ ಸೋಚತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ‘‘ಖಯವಯಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸ ವೇತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ನಾಮರೂಪೇ ಮಮಾಯಿತರಹಿತೋಪಿ ಅಸತಾಪಿ ತೇನ ಅಸೋಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.