೨೫. ಭಿಕ್ಖುವಗ್ಗೋ

೧. ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೇಕೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ದ್ವಾರೇಸು ಏಕೇಕಮೇವ ರಕ್ಖಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಅಹಂ ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವಿವದಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಿ ರಕ್ಖನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರಕ್ಖನದ್ವಾರಮೇವ ದುರಕ್ಖನ್ತಿ ಮಞ್ಞಾಮ, ಕೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹೇಸು ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಪಿ ಅನೋಸಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಪೇತಾನಿ ದುರಕ್ಖಾನೇವ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ನ ಇದಾನೇವ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಸಂವುತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಸಂವುತಾ, ಅಸಂವುತತ್ತಾಯೇವ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದೇ ಅವತ್ತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತೇ ತಕ್ಕಸಿಲಜಾತಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಸೀನಂ ವಸೇನ ರಾಜಕುಲೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಾಭಿಸೇಕೇನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ವೀರಿಯಂ ನಾಮೇತಂ ಸತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ಉದಾನಿತಂ –

‘‘ಕುಸಲೂಪದೇಸೇ ಧಿತಿಯಾ ದಳ್ಹಾಯ ಚ,

ಅನಿವತ್ತಿತತ್ತಾಭಯಭೀರುತಾಯ ಚ;

ನ ರಕ್ಖಸೀನಂ ವಸಮಾಗಮಿಮ್ಹಸೇ,

ಸ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಮಹತಾ ಭಯೇನ ಮೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೩೨) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾಪಿ ತುಮ್ಹೇವ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಜ್ಜಗಹಣತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಆವುಧಹತ್ಥಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರಕ್ಖಸೀಹಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಿವಸೇನ ಉಪನೀತೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಅಸಂವುತಾ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಅವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೀಯನ್ತಾ ರಕ್ಖಸೀಹಿ ಖಾದಿತಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತ್ಥ. ತೇಸು ಪನ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸುಸಂವುತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿಂ ದೇವವಣ್ಣಿಂ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಸಂವರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತಾನಿ ಹಿ ಸಂವರನ್ತೋ ಏವ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೬೦. ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸೋತೇನ ಸಂವರೋ;

ಘಾನೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಂವರೋ.

೩೬೧. ‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಯದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಅರಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಮೋಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ಸಂವರೋ ಥಕನಂ ಪಿದಹನಂ ಗುತ್ತಿ ಕತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು. ಏಸ ನಯೋ ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸುಪಿ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸುಯೇವ ಪನ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪರತೋ ಪನ ಜವನವೀಥಿಯಂ ಏಸ ಲಬ್ಭತಿ. ತದಾ ಹಿ ಅಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸದ್ಧಾ ಖನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ಸತಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಲಬ್ಭತಿ.

ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಸಾದಕಾಯೋಪಿ ಚೋಪನಕಾಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಕಾಯದ್ವಾರಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಸಾದದ್ವಾರೇ ಸಂವರಾಸಂವರೋ ಕಥಿತೋವ. ಚೋಪನದ್ವಾರೇಪಿ ತಂವತ್ಥುಕಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ. ತೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಆದೀಹಿ ಸಂವುತಂ. ಸಾಧು ವಾಚಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚೋಪನವಾಚಾಪಿ ವಾಚಾ. ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣಿಆದೀಹಿ ಸಂವುತಂ. ಮನಸಾ ಸಂವರೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಜವನಮನತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ನತ್ಥಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಸಂವುತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಸಂವರೋ ಸಾಧು. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಅಟ್ಠ ಸಂವರದ್ವಾರಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಅಸಂವರದ್ವಾರಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಅಸಂವರದ್ವಾರೇಸು ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಕಲವಟ್ಟಮೂಲಕದುಕ್ಖತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸಂವರದ್ವಾರೇಸು ಪನ ಠಿತೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಹತ್ಥಸಂಯತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಹಂಸಘಾತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಆತಪೇ ತಪ್ಪಮಾನಾ ಸಾರಣೀಯಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಹಂಸಪೋತಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಿಟ್ಠತು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿ, ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಂಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಖಿಪಿ, ಹಂಸೋ ಸಕ್ಖರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಇತರಂ ವಟ್ಟಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಓರಿಮಕ್ಖಿನಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇಸಿ. ಹಂಸೋ ವಿರವನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೋ ಕತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತಯಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಮಾನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಏವರೂಪೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಇನ್ದಪತ್ತನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಉಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಿತ್ಥ. ಕುರುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ, ತಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿ. ಯಥಾ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ ದೋಣಮಾಪಕೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಗರಸೋಭಿನೀ ವಣ್ಣದಾಸೀತಿ ಏವಮೇತೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಜನೇಸು ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೇಸು ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದನ್ತಪುರನಗರೇ ಕಲಿಙ್ಗೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಞ್ಜನಸನ್ನಿಭೋ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಆನೀತೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಆನಯನತ್ಥಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಹಿಣಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಯಾಚನಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ –

‘‘ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ವಿದಿತ್ವಾನ ಜನಾಧಿಪ;

ವಣ್ಣಂ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ, ಕಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೩.೭೬) –

ಇಮಂ ತಿಕನಿಪಾತೇ ಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ. ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪನ ಆನೀತೇಪಿ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ‘‘ಸೋ ರಾಜಾ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತೇನಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಯಂ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪುನ ಕಾಲಿಙ್ಗೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇಸು ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತೇಸು ರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ನೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ಏತ್ತಾವತಾ ಸೀಲಭೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ತೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಾನಿ ಕಥಯಿಂಸು. ಕಾಲಿಙ್ಗೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಆಭತಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾವ ಸಮಾದಾಯ ಸಾಧುಕಂ ಪೂರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ, ರಟ್ಠಂ ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಗಣಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುಣ್ಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತದಾ;

ರಜ್ಜುಗಾಹೋ ಚ ಕಚ್ಚಾನೋ, ದೋಣಮಾಪಕೋ ಚ ಕೋಲಿತೋ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತದಾ ಸೇಟ್ಠೀ, ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಸಾರಥೀ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಥೇರೋ, ಉಪರಾಜಾನನ್ದಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಮಹೇಸೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಮಾಯಾದೇವೀ ಜನೇತ್ತಿಕಾ;

ಕುರುರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಜಾತಕ’’ನ್ತಿ. –

ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಭೇದೇ ಆಸಙ್ಕಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತಿಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ವಾಚಾಯ ಚ ಸಂಯತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೨. ‘‘ಹತ್ಥಸಂಯತೋ ಪಾದಸಂಯತೋ,

ವಾಚಾಸಂಯತೋ ಸಂಯತುತ್ತಮೋ;

ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ,

ಏಕೋ ಸನ್ತುಸಿತೋ ತಮಾಹು ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಹತ್ಥಸಂಯತೋತಿ ಹತ್ಥಕೀಳಾಪನಾದೀನಂ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಪರೇಸಂ ಪಹರಣಾದೀನಂ ವಾ ಅಭಾವೇನ ಹತ್ಥಸಂಯತೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಾಚಾಯ ಪನ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ಅಕರಣತೋ ವಾಚಾಯ ಸಂಯತೋ. ಸಂಯತುತ್ತಮೋತಿ ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ, ಕಾಯಚಲನಸೀಸುಕ್ಖಿಪನಭಮುಕವಿಕಾರಾದೀನಂ ಅಕಾರಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತರತೋತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ರತೋ. ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತೋ. ಏಕೋ ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ಏಕವಿಹಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ತುಸಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮೇನ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಞ್ಹಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೇಖಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮೇನ ಸನ್ತುಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸನ್ತುಸಿತಾ, ಅರಹಾ ಪನ ಏಕನ್ತಸನ್ತುಸಿತೋವ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು

ಯೋ ಮುಖಸಂಯತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೧; ಸು. ನಿ. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತ; ಅ. ನಿ. ೧೦.೮೯) ಆಗತಮೇವ. ಅತ್ಥೋಪಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕೋಕಾಲಿಕೇ ಪನ ಪದುಮನಿರಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಅಹೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಮುಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿಸ್ಸ ಪಥವೀ ವಿವರಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸೋತುಕಾಮೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ತಸ್ಸ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಕಚ್ಛಪೋ ವಸತಿ. ದ್ವೇ ಹಂಸಪೋತಕಾ ಗೋಚರಾಯ ಚರನ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಚ್ಛಪಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹಿಮವನ್ತೇ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತತಲೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ, ರಮಣಿಯೋ ಪದೇಸೋ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಅಹಂ ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ತಂ ನೇಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಮುಖಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಂ ದಣ್ಡಕಂ ಕಚ್ಛಪೇನ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ತಂ ತಥಾ ಹಂಸೇಹಿ ನೀಯಮಾನಂ ಗಾಮದಾರಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಕಚ್ಛಪಂ ದಣ್ಡೇನ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕಚ್ಛಪೋ ‘‘ಯದಿ ಮಂ ಸಹಾಯಕಾ ನೇನ್ತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಹೋತಿ ದುಟ್ಠಚೇಟಕಾ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಹಂಸಾನಂ ಸೀಘವೇಗತಾಯ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ದಣ್ಡಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಪತಿತ್ವಾ ದ್ವೇಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಅವಧೀ ವತ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಚ್ಛಪೋ ಬ್ಯಾಹರಂ ಗಿರಂ;

ಸುಗ್ಗಹೀತಸ್ಮಿಂ ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ವಾಚಾಯ ಸಕಿಯಾವಧೀ.

‘‘ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನರವೀರಿಯಸೇಟ್ಠ,

ವಾಚಂ ಪಮುಞ್ಚೇ ಕುಸಲಂ ನಾತಿವೇಲಂ;

ಪಸ್ಸಸಿ ಬಹುಭಾಣೇನ, ಕಚ್ಛಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೨೯-೧೩೦);

ಇಮಂ ದುಕನಿಪಾತೇ ಬಹುಭಾಣಿಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಮುಖಸಂಯತೇನ ಸಮಚಾರಿನಾ ಅನುದ್ಧತೇನ ನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೩. ‘‘ಯೋ ಮುಖಸಂಯತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಮನ್ತಭಾಣೀ ಅನುದ್ಧತೋ;

ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ, ಮಧುರಂ ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುಖಸಂಯತೋತಿ ದಾಸಚಣ್ಡಾಲಾದಯೋಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ದುಜ್ಜಾತೋ, ತ್ವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಅವಚನತಾಯ ಮುಖೇನ ಸಂಯತೋ. ಮನ್ತಭಾಣೀತಿ ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಭಣನಸೀಲೋ. ಅನುದ್ಧತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತೋ. ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ದೀಪೇತೀತಿ ಭಾಸಿತತ್ಥಞ್ಚೇವ ದೇಸನಾಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕಥೇತಿ. ಮಧುರನ್ತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾಸಿತಂ ಮಧುರಂ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ಥಮೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ನ ಪಾಳಿಂ, ಪಾಳಿಂಯೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ನ ಅತ್ಥಂ, ಉಭಯಂ ವಾ ಪನ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಮಧುರಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಧಮ್ಮಾರಾಮತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಧಮ್ಮಾರಾಮೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಾರಾಮತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾರಾ ಕಿರ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆರೋಚಿತೇ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಂಸು. ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಗ್ಗಬನ್ಧನೇನ ವಿಚರನ್ತಿ. ಏಕೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಪಟಿವಚನಮ್ಪಿ ಅದತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚಮ್ಹಿ ಅವೀತರಾಗೋ, ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇಯೇವ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಕೋವ ವಿಹರನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜೇತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ ಅನುಸ್ಸರತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಾರಾಮಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇಸು ಸಿನೇಹಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮನ್ತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಥ, ಅಹಞ್ಚಮ್ಹಿ ಅವೀತರಾಗೋ, ತುಮ್ಹೇಸು ಧರನ್ತೇಸುಯೇವ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜಾಮಿ ಚಿನ್ತೇಮಿ ಅನುಸ್ಸರಾಮೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞೇನಾಪಿ ಮಯಿ ಸಿನೇಹವನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾರಾಮಸದಿಸೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಾ ಮಮ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾಯೇವ ಪನ ಮಂ ಪೂಜೇನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೪. ‘‘ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ ಧಮ್ಮರತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಅನುವಿಚಿನ್ತಯಂ;

ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರಂ ಭಿಕ್ಖು, ಸದ್ಧಮ್ಮಾ ನ ಪರಿಹಾಯತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿವಾಸನಟ್ಠೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೋ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಾರಾಮೋ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಧಮ್ಮೇ ರತೋತಿ ಧಮ್ಮರತೋ. ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಿಚಿನ್ತನತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಅನುವಿಚಿನ್ತಯಂ, ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ. ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಏವರೂಪೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತತಿಂಸಭೇದಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಚ ನ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಧಮ್ಮಾರಾಮತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಸಲಾಭನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರೇಕೋ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ತಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಲದ್ಧೋ ತೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಲದ್ಧೋ’’ತಿ. ‘‘ಇಧ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ, ಕತಿಪಾಹಂ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖಿಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ತತ್ಥ ಏಕಂ ದಹರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿಂ, ನ ಚ ಪನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತ್ವಂ ಲದ್ಧಿಂ ನ ರೋಚೇಸಿ, ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಕಾನಂಯೇವ ಪನ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಚರಸಿ. ನ ತ್ವಂ ಇದಾನೇವ ಏವಂ ಕರೋಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವರೂಪೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನೇಸ ಕೇಸಂ ಲದ್ಧಿಂ ರೋಚೇನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಚರಿ, ಆಚಿಕ್ಖಥ ನೋ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಪುರಾಣಚೋರಾನ ವಚೋ ನಿಸಮ್ಮ,

ಮಹಿಳಾಮುಖೋ ಪೋಥಯಮನ್ವಚಾರೀ;

ಸುಸಞ್ಞತಾನಞ್ಹಿ ವಚೋ ನಿಸಮ್ಮ,

ಗಜುತ್ತಮೋ ಸಬ್ಬಗುಣೇಸು ಅಟ್ಠಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೨೬) –

ಇಮಂ ಮಹಿಳಾಮುಖಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸಕಲಾಭೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪರಲಾಭಂ ಪತ್ಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಪರಲಾಭಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಏಕಧಮ್ಮೋಪಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸಕಲಾಭಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಪನ ಝಾನಾದೀನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೬೫. ‘‘ಸಲಾಭಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ನಾಞ್ಞೇಸಂ ಪಿಹಯಂ ಚರೇ;

ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಿಹಯಂ ಭಿಕ್ಖು, ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ.

೩೬೬. ‘‘ಅಪ್ಪಲಾಭೋಪಿ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು, ಸಲಾಭಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತಿ;

ತಂ ವೇ ದೇವಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಸುದ್ಧಾಜೀವಿಂ ಅತನ್ದಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಲಾಭನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಲಾಭಂ. ಸಪದಾನಚಾರಞ್ಹಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅನೇಸನಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಸಲಾಭಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ ಹೀಳೇತಿ ಜಿಗುಚ್ಛತಿ ನಾಮ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅಕರಣೇನ ಸಲಾಭಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಲಾಭಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ನ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಹಿ ಲಾಭಂ ಪಿಹಯನ್ತೋ ತೇಸಂ ಚೀವರಾದಿಕರಣೇ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ ವಾ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಂ ವಾ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಸಲಾಭಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತೀತಿ ಅಪ್ಪಲಾಭೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಉಚ್ಚನೀಚಕುಲೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಪದಾನಂ ಚರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಲಾಭಂ ನಾತಿಮಞ್ಞತಿ ನಾಮ. ತಂ ವೇತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಾರಜೀವಿತತಾಯ ಸುದ್ಧಾಜೀವಿಂ ಜಙ್ಘಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಕಪ್ಪನೇನ ಅಕುಸೀತತಾಯ ಅತನ್ದಿತಂ ದೇವಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಥೋಮೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ವಿಪಕ್ಖಸೇವಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸಸ್ಸೇ ಖೇತ್ತೇ ಠಿತಕಾಲೇಯೇವ ಖೇತ್ತಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಖಲಕಾಲೇ ಖಲಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಖಲಭಣ್ಡಕಾಲೇ ಖಲಭಣ್ಡಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಉಕ್ಖಲಿಕಕಾಲೇ ಕುಮ್ಭಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತಿ, ಪಾತಿಯಂ ವಡ್ಢಿತಕಾಲೇ ಪಾತಗ್ಗಂ ನಾಮ ದೇತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಗ್ಗದಾನಾನಿ ದೇತಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ನಾಮ ನ ಭುಞ್ಜತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಫಲಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭೋಜನವೇಲಾಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋಪಿ ದ್ವಾರಪಮುಖೇ ಅನ್ತೋಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪನ ತಂ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಂ ದತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ. ಸಚೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತಂ ಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸತಿ, ಪುನಪಾಹಂ ಪಚಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಅಯಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪಿಟ್ಠಿಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀ ಓನಮಿತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೀ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಥಾ ಠಿತಾ ಏವ ಚ ಪನ ‘‘ಗತೋ ನು ಖೋ ನೋ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಡ್ಢಕ್ಖಿಕೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪನ ಸವನಭಯೇನ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ನ ವದೇತಿ, ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಪನ ಸಣಿಕಮೇವ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸಂ ಚಾಲೇಸಿ. ಲೋಕಗರುನಾ ಬುದ್ಧೇನ ‘‘ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಸೇ ಚಾಲಿತೇ ಸಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಗೇಹಾಭಿಮುಖಂ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಂ ದತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಹಸಿತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾನಞ್ಚ ರಸ್ಮೀನಂ ಓಭಾಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅದ್ದಸ. ಬುದ್ಧಾ ಹಿ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭೋತಿ ನಾಸಿತೋಮ್ಹಿ ತಯಾ, ರಾಜಪುತ್ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಭಾರಿಯಂ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಡ್ಢಭುತ್ತಂ ಭೋಜನಪಾತಿಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಂ ದತ್ವಾವ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಇತೋ ಚ ಮೇ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕೋವ ಭತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಭುತ್ತೋ, ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅವಸಿಟ್ಠೋ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ ಮೇ ಇದಂ ಭತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಮೇ ತವ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಗ್ಗಮ್ಪಿ ಮಯ್ಹಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢಭುತ್ತಭತ್ತಮ್ಪಿ, ಚರಿಮಕಭತ್ತಪಿಣ್ಡೋಪಿ ಮಯ್ಹಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ. ಮಯಞ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪರದತ್ತೂಪಜೀವಿಪೇತಸದಿಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯದಗ್ಗತೋ ಮಜ್ಝತೋ ಸೇಸತೋ ವಾ,

ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭೇಥ ಪರದತ್ತೂಪಜೀವೀ;

ನಾಲಂ ಥುತುಂ ನೋಪಿ ನಿಪಚ್ಚವಾದೀ,

ತಂ ವಾಪಿ ಧೀರಾ ಮುನಿ ವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೨೧೯);

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ದೀಪಸಾಮಿಕೋ ನಾಮ ರಾಜಪುತ್ತೋ ‘ನ ಮೇ ತವ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಏವಂ ವಕ್ಖತೀ’’ತಿ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಕೋವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವದಥ, ಕಿತ್ತಾವತಾ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಥಂರೂಪಾ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ‘ನಾಮರೂಪ’ನ್ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಕಥಂ ಸುಣಿಂಸು, ನಾಮರೂಪಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾವ ನೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಾಮೇ ಚ ರೂಪೇ ಚ ಅರಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸೋಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೭. ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಮಮಾಯಿತಂ;

ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತಿ, ಸ ವೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವೇದನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ, ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ನಾಮರೂಪೇ. ಮಮಾಯಿತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅಹನ್ತಿ ವಾ ಮಮನ್ತಿ ವಾ ಗಾಹೋ ನತ್ಥಿ. ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತೀತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ನಾಮರೂಪೇ ಖಯವಯಂ ಪತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ರೂಪಂ ಖೀಣಂ…ಪೇ… ಮಮ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ನ ಸೋಚತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ‘‘ಖಯವಯಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸ ವೇತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ನಾಮರೂಪೇ ಮಮಾಯಿತರಹಿತೋಪಿ ಅಸತಾಪಿ ತೇನ ಅಸೋಚನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಗ್ಗದಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇ ಅವನ್ತಿಜನಪದೇ ಕುರರಘರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಸೋಣೋ ನಾಮ ಕೋಟಿಕಣ್ಣೋ ಉಪಾಸಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಥೇರೇನ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ ಖೋ, ಸೋಣ, ಯಾವಜೀವಂ ಏಕಭತ್ತಂ ಏಕಸೇಯ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅತಿವಿಯ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ತತಿಯವಾರೇ ಥೇರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಭಿಕ್ಖುಕತ್ತಾ ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಅನುಞ್ಞಾತಸೇನಾಸನೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ವೀಥಿನಾಮೇತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಸೇನಾಸನೇ ತಂ ರತ್ತಿಭಾಗಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಸೋಳಸ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಕಾನಿ (ಸು. ನಿ. ೭೭೨ ಆದಯೋ) ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸರಭಞ್ಞೇನ ಅಭಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸರಭಞ್ಞಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಬ್ಭಾನುಮೋದೇನ್ತೋ – ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನಸಾಧುಕಾರಂ ಸುತ್ವಾ ಭೂಮಟ್ಠಕದೇವಾ ನಾಗಾ ಸುಪಣ್ಣಾತಿ ಏವಂ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಸಾಧುಕಾರಮೇವ ಅಹೋಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಜೇತವನತೋ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಕುರರಘರನಗರೇ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತು ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾಪಿ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ಆಹ – ‘‘ಕೋ ಏಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇತೀ’’ತಿ? ಅಹಂ, ಭಗಿನೀತಿ. ಕೋಸಿ ತ್ವನ್ತಿ? ತವ ಗೇಹೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ, ದೇವತಾತಿ. ತ್ವಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಕಸ್ಮಾ ದೇಸೀತಿ? ನಾಹಂ ತುಯ್ಹಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದಮ್ಮೀತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಸ ತೇ ಸಾಧುಕಾರೋ ದಿನ್ನೋತಿ? ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕೋಟಿಕಣ್ಣಸ್ಸ ಸೋಣತ್ಥೇರಸ್ಸಾತಿ. ಕಿಂ ಮೇ ಪುತ್ತೇನ ಕತನ್ತಿ? ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಸತ್ಥಾ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನೋ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ಮಯಾಪಿ ಸಾಧುಕಾರೋ ದಿನ್ನೋ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಭೂಮಟ್ಠಕದೇವೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಏಕಸಾಧುಕಾರಮೇವ ಜಾತನ್ತಿ. ಕಿಂ ಪನ, ಸಾಮಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ, ಸತ್ಥಾರಾ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಥಿತೋತಿ? ತವ ಪುತ್ತೇನ ಸತ್ಥು ಕಥಿತೋತಿ. ಏವಂ ದೇವತಾಯ ಕಥೇನ್ತಿಯಾವ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿಯೇವ. ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಖೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಾಧುಕಾರೇ ದಿನ್ನೇ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ದಿನ್ನಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತುಂ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ಪಞ್ಚ ವರೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಥೇರೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಮಾತು ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ತಾತ, ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಉಪಾಸಿಕೇ, ತುಯ್ಹಂ ಕೇನ ಇದಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತಾತ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಮಯಾ ‘ಕೋ ಏಸೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಅಹ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘ತಾತ, ಯತೋ ತಯಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಏವ. ಅಸುಕದಿವಸೇ ನಾಮ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’’ತಿ. ಸೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಮೇವ ದಾಸಿಂ ಗೇಹರಕ್ಖಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಜನಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಕಾರಿತೇ ಮಣ್ಡಪೇ ಅಲಙ್ಕತಧಮ್ಮಾಸನಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ನವಸತಾ ಚೋರಾ ತಸ್ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹೇ ಓತಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಗೇಹಂ ಸತ್ತಹಿ ಪಾಕಾರೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸತ್ತದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಯುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಚಣ್ಡಸುನಖೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಯಿಂಸು. ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಛದನಸ್ಸ ಉದಕಪಾತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ಪರಿಖಂ ಖಣಿತ್ವಾ ತಿಪುನಾ ಪೂರಯಿಂಸು. ತಂ ದಿವಾ ಆತಪೇನ ವಿಲೀನಂ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ವಿಯ ತಿಟ್ಠತಿ, ರತ್ತಿಂ ಕಠಿನಂ ಕಕ್ಖಳಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ತಸ್ಸಾನನ್ತರಾ ಮಹನ್ತಾನಿ ಅಯಸಙ್ಘಾಟಕಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಭೂಮಿಯಂ ಓದಹಿಂಸು. ಇತಿ ಇಮಞ್ಚಾರಕ್ಖಂ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಚ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಠಿತಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇ ಚೋರಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ತಂ ದಿವಸಂ ತಸ್ಸಾ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಉಮಙ್ಗಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಪುಪರಿಖಾಯ ಚ ಅಯಸಙ್ಘಾಟಕಾನಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನೇವ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿಂಸು ‘‘ಸಚೇ ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಗೇಹಾಭಿಮುಖೀ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಸಿನಾ ನಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಚೋರಾಪಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ವಿವರಿಂಸು. ಸಾ ದಾಸೀ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಬಹೂ ಚೋರಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ವಿವರಿಂಸೂ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ. ‘‘ಚೋರಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಕಹಾಪಣೇ ಹರನ್ತು, ಅಹಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರಿ, ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ತಂ ಪಹಿಣಿ. ಚೋರಾಪಿ ಕಹಾಪಣಗಬ್ಭಂ ತುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ರಜತಗಬ್ಭಂ ವಿವರಿಂಸು. ಸಾ ಪುನಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಉಪಾಸಿಕಾಪಿ ‘‘ಚೋರಾ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಹರನ್ತು, ಮಾ ಮೇ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೀ’’ತಿ ಪುನ ತಂ ಪಹಿಣಿ. ಚೋರಾ ರಜತಗಬ್ಭಮ್ಪಿ ತುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಗಬ್ಭಂ ವಿವರಿಂಸು. ಸಾ ಪುನಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋತಿ ಜೇ ತ್ವಂ ಅನೇಕವಾರಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ, ‘ಚೋರಾ ಯಥಾರುಚಿತಂ ಹರನ್ತು, ಅಹಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೀ’ತಿ ಮಯಾ ವುತ್ತಾಪಿ ಮಮ ಕಥಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಗಚ್ಛಸಿಯೇವ. ಸಚೇ ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಗೇಹಮೇವ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪಹಿಣಿ.

ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ತಕಂ ಹರನ್ತಾನಂ ಅಸನಿ ಪತಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚೋರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸೀಘಂ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸನ್ತಕಂ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಕಹಾಪಣಗಬ್ಭಂ, ರಜತಸುವಣ್ಣೇಹಿ ರಜತಸುವಣ್ಣಗಬ್ಭೇ ಪುನ ಪೂರಯಿಂಸು. ಧಮ್ಮತಾ ಕಿರೇಸಾ, ಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಚಾರಿನಂ ರಕ್ಖತಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ,

ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಸುಖಮಾವಹಾತಿ;

ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ,

ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೩೦೩; ಜಾ. ೧.೧೦.೧೦೨);

ಚೋರಾಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಂಸು. ಥೇರೋಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಆಸನಾ ಓತರಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಾಹಿ ಮೇ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ತುಮ್ಹೇಸು ಆಘಾತಂ ಕತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತೇ, ತಾತ, ಖಮಾಮೀ’’ತಿ. ಸೇಸಚೋರಾಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ, ‘‘ತಾತಾ, ಖಮಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಸಚೇ ನೋ ಖಮಥ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ವೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪುತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಇಮೇ ಚೋರಾ ಮಮ ಗುಣೇಸು ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸನ್ನಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನೇ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಾನಂ ದಸಾನಿ ಛಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ ರಜಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ ನೇಸಂ ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮದಾಸಿ. ತೇ ನವಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ನವಸತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚರಿಯವಸೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವವತ್ಥಾಪೇತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೬೮. ‘‘ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು, ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ;

ಅಧಿಗಚ್ಛೇ ಪದಂ ಸನ್ತಂ, ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖಂ.

೩೬೯. ‘‘ಸಿಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ನಾವಂ, ಸಿತ್ತಾ ತೇ ಲಹುಮೇಸ್ಸತಿ;

ಛೇತ್ವಾ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ, ತತೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇಹಿಸಿ.

೩೭೦. ‘‘ಪಞ್ಚ ಛಿನ್ದೇ ಪಞ್ಚ ಜಹೇ, ಪಞ್ಚ ಚುತ್ತರಿ ಭಾವಯೇ;

ಪಞ್ಚಸಙ್ಗಾತಿಗೋ ಭಿಕ್ಖು, ಓಘತಿಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೩೭೧. ‘‘ಝಾಯ ಭಿಕ್ಖು ಮಾ ಪಮಾದೋ,

ಮಾ ತೇ ಕಾಮಗುಣೇ ರಮೇಸ್ಸು ಚಿತ್ತಂ;

ಮಾ ಲೋಹಗುಳಂ ಗಿಲೀ ಪಮತ್ತೋ,

ಮಾ ಕನ್ದೀ ದುಕ್ಖಮಿದನ್ತಿ ದಯ್ಹಮಾನೋ.

೩೭೨. ‘‘ನತ್ಥಿ ಝಾನಂ ಅಪಞ್ಞಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ ಅಝಾಯತೋ;

ಯಮ್ಹಿ ಝಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ, ಸ ವೇ ನಿಬ್ಬಾನಸನ್ತಿಕೇ.

೩೭೩. ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಅಮಾನುಸೀ ರತೀ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ.

೩೭೪. ‘‘ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಲಭತೀ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ, ಅಮತಂ ತಂ ವಿಜಾನತಂ.

೩೭೫. ‘‘ತತ್ರಾಯಮಾದಿ ಭವತಿ, ಇಧ ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಇನ್ದ್ರಿಯಗುತ್ತಿ ಸನ್ತುಟ್ಠಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಚ ಸಂವರೋ.

೩೭೬. ‘‘ಮಿತ್ತೇ ಭಜಸ್ಸು ಕಲ್ಯಾಣೇ, ಸುದ್ಧಾಜೀವೇ ಅತನ್ದಿತೇ;

ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ಯಸ್ಸ, ಆಚಾರಕುಸಲೋ ಸಿಯಾ;

ತತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀತಿ ಮೇತ್ತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತೋಪಿ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರೀಯೇವ ನಾಮ. ಪಸನ್ನೋತಿ ಯೋ ಪನ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಸನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪಸಾದಂ ರೋಚೇತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪದಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉಪಸನ್ತತಾಯ ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ, ಪರಮಸುಖತಾಯ ಸುಖನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ, ವಿನ್ದತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಿಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ನಾವನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ನಾವಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೋದಕಂ ಛಡ್ಡೇನ್ತೋ ಸಿಞ್ಚ. ಸಿತ್ತಾ ತೇ ಲಹುಮೇಸ್ಸತೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಸ್ಸೇವ ಭರಿತಾ ನಾವಾ ಛಿದ್ದಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಸಿತ್ತತಾಯ ಸಿತ್ತಾ ಸಲ್ಲಹುಕಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಅನೋಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸುಪಟ್ಟನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ತವಾಪಿ ಅಯಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೋದಕಭರಿತಾ ಅತ್ತಭಾವನಾವಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಿಛಿದ್ದಾನಿ ಸಂವರೇನ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೋದಕಸ್ಸ ಸಿತ್ತತಾಯ ಸಿತ್ತಾ ಸಲ್ಲಹುಕಾ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಅನೋಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಛೇತ್ವಾತಿ ರಾಗದೋಸಬನ್ಧನಾನಿ ಛಿನ್ದ. ಏತಾನಿ ಹಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ತತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಏಹಿಸಿ, ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಞ್ಚ ಛಿನ್ದೇತಿ ಹೇಟ್ಠಾಅಪಾಯಸಮ್ಪಾಪಕಾನಿ ಪಞ್ಚೋರಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪಾದೇ ಬದ್ಧರಜ್ಜುಂ ಪುರಿಸೋ ಸತ್ಥೇನ ವಿಯ ಹೇಟ್ಠಾಮಗ್ಗತ್ತಯೇನ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಪಞ್ಚ ಜಹೇತಿ ಉಪರಿದೇವಲೋಕಸಮ್ಪಾಪಕಾನಿ ಪಞ್ಚುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಿ ಪುರಿಸೋ ಗೀವಾಯ ಬದ್ಧರಜ್ಜುಕಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಜಹೇಯ್ಯ ಪಜಹೇಯ್ಯ, ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚ ಚುತ್ತರಿ ಭಾವಯೇತಿ ಉದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಉತ್ತರಿ ಭಾವೇಯ್ಯ. ಪಞ್ಚಸಙ್ಗಾತಿಗೋತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಗಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಮನೇನ ಪಞ್ಚಸಙ್ಗಾತಿಗೋ ಭಿಕ್ಖು ಓಘತಿಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಓಘೇ ತಿಣ್ಣೋಯೇವಾತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಝಾಯ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಭಿಕ್ಖು ತ್ವಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ವಸೇನ ಝಾಯ ಚೇವ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತವಿಹಾರಿತಾಯ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿ. ರಮೇಸ್ಸೂತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೇ ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಮಾ ರಮೇಸ್ಸು. ಮಾ ಲೋಹಗುಳನ್ತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಹಿ ಪಮಾದೇನ ಪಮತ್ತಾ ನಿರಯೇ ತತ್ತಂ ಲೋಹಗುಳಂ ಗಿಲನ್ತಿ, ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ ‘‘ಮಾ ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಲೋಹಗುಳಂ ಗಿಲಿ, ಮಾ ನಿರಯೇ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ‘ದುಕ್ಖಮಿದ’ನ್ತಿ ಕನ್ದೀ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನತ್ಥಿ ಝಾನನ್ತಿ ಝಾನುಪ್ಪಾದಿಕಾಯ ವಾಯಾಮಪಞ್ಞಾಯ ಅಪಞ್ಞಸ್ಸ ಝಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾ ನತ್ಥಿ. ಯಮ್ಹಿ ಝಾನಞ್ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚಾತಿ ಯಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಿವಿತ್ತೋಕಾಸೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೇನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ. ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಸಮ್ಮಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾ ಅಮಾನುಸೀ ರತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ದಿಬ್ಬಾಪಿ ರತಿ ಹೋತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯತೋ ಯತೋ ಸಮ್ಮಸತೀತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಯೇನ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಪುರೇಭತ್ತಾದೀಸು ವಾ ಕಾಲೇಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತೇ ಕಾಲೇ, ಅಭಿರುಚಿತೇ ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಮಸತಿ. ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಉದಯಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಏವ ಚ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ವಯಂ. ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜನ್ತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಪೀತಿಂ ಧಮ್ಮಪಾಮೋಜ್ಜಞ್ಚ ಲಭತಿ. ಅಮತನ್ತಿ ತಂ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯೇ ನಾಮರೂಪೇ ಪಾಕಟೇ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಅಮತನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕತ್ತಾ ವಿಜಾನತಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಅಮತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತ್ರಾಯಮಾದಿ ಭವತೀತಿ ತತ್ರ ಅಯಂ ಆದಿ, ಇದಂ ಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪಞ್ಞಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಣ್ಡಿತಭಿಕ್ಖುನೋ. ಇದಾನಿ ‘‘ತಂ ಆದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಗುತ್ತೀತಿಆದಿಮಾಹ. ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ತತ್ಥ ಇನ್ದ್ರಿಯಗುತ್ತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ. ಸನ್ತುಟ್ಠೀತಿ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೋ. ತೇನ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿ ಚೇವ ಪಚ್ಚಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇ ಜೇಟ್ಠಕಸೀಲೇ ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಾ ಕಥಿತಾ.

ಮಿತ್ತೇ ಭಜಸ್ಸು ಕಲ್ಯಾಣೇತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಪತಿರೂಪಸಹಾಯೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಾಧುಜೀವಿತಾಯ ಸುದ್ಧಾಜೀವೇ ಜಙ್ಘಬಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಾಯ ಅಕುಸೀತೇ ಅತನ್ದಿತೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಭಜಸ್ಸು, ಸೇವಸ್ಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರೇನ ಚ ಧಮ್ಮಪಟಿಸನ್ಥಾರೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನವುತ್ತಿತಾಯ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿ ಅಸ್ಸ, ಪಟಿಸನ್ಥಾರಸ್ಸ ಕಾರಕಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಚಾರಕುಸಲೋತಿ ಸೀಲಮ್ಪಿ ಆಚಾರೋ, ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಮ್ಪಿ ಆಚಾರೋ. ತತ್ಥ ಕುಸಲೋ ಸಿಯಾ, ಛೇಕೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋತಿ ತತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿತೋ ಚ ಆಚಾರಕೋಸಲ್ಲತೋ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಧಮ್ಮಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಪಾಮೋಜ್ಜಬಹುಲೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಸಕಲಸ್ಸಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಾಸು ಇಮಾಸು ಗಾಥಾಸು ಏಕಮೇಕಿಸ್ಸಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಏಕಮೇಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಂ ನಿಸಿನ್ನನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಕಾಸೇನೇವ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಾ ಥೋಮೇನ್ತಾ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಂಸೂತಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ವಸ್ಸಿಕಾ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಪಾತೋವ ಪುಪ್ಫಿತಾನಿ ವಸ್ಸಿಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಸಾಯಂ ವಣ್ಟತೋ ಮುಚ್ಚನ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಣ್ಟೇಹಿ ಮುಚ್ಚನತೋ ಮಯಂ ಪಠಮತರಂ ರಾಗಾದೀಹಿ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾಯಮಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ವಣ್ಟತೋ ಮುಚ್ಚನಪುಪ್ಫೇನ ವಿಯ ದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ವಾಯಮಿತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಆಲೋಕಂ ಫರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೭೭. ‘‘ವಸ್ಸಿಕಾ ವಿಯ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಮದ್ದವಾನಿ ಪಮುಞ್ಚತಿ;

ಏವಂ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ, ವಿಪ್ಪಮುಞ್ಚೇಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವಸ್ಸಿಕಾತಿ ಸುಮನಾ. ಮದ್ದವಾನೀತಿ ಮಿಲಾತಾನಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ವಸ್ಸಿಕಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಪುಪ್ಫಿತಪುಪ್ಫಾನಿ ಪುನದಿವಸೇ ಪುರಾಣಭೂತಾನಿ ಮುಞ್ಚತಿ, ವಣ್ಟತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಪಿ ರಾಗಾದಯೋ ದೋಸೇ ವಿಪ್ಪಮುಞ್ಚೇಥಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸನ್ತಕಾಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಸನ್ತಕಾಯೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸನ್ತಕಾಯತ್ಥೇರಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ಕಾಯವಿಜಮ್ಭನರಹಿತೋ ಸನ್ತಅತ್ತಭಾವೋವ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಸೀಹಯೋನಿತೋ ಆಗತೋ ಥೇರೋ. ಸೀಹಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜತಸುವಣ್ಣಮಣಿಪವಾಳಗುಹಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಹರಿತಾಲಚುಣ್ಣೇಸು ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಚೇ ನಙ್ಗುಟ್ಠಸ್ಸ ವಾ ಕಣ್ಣಾನಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ವಾ ಚಲಿತತ್ತಾ ಮನೋಸಿಲಾಹರಿತಾಲಚುಣ್ಣಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ನ ತೇ ಇದಂ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಪುನ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಚುಣ್ಣಾನಂ ಪನ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಭಾವೇ ಅಸತಿ ‘‘ಇದಂ ತೇ ಜಾತಿಗೋತ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕ’’ನ್ತಿ ಆಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಜಮ್ಭಿತ್ವಾ ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಏವರೂಪಾಯ ಸೀಹಯೋನಿಯಾ ಆಗತೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು. ತಸ್ಸ ಕಾಯಸಮಾಚಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ನ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಸನ್ತಕಾಯತ್ಥೇರಸದಿಸೋ ಭಿಕ್ಖು ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಹತ್ಥಚಲನಂ ವಾ ಪಾದಚಲನಂ ವಾ ಕಾಯವಿಜಮ್ಭಿತಾ ವಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸನ್ತಕಾಯತ್ಥೇರೇನ ವಿಯ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಪಸನ್ತೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –