೩. ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು

ಯೋ ಮುಖಸಂಯತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೮೧; ಸು. ನಿ. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತ; ಅ. ನಿ. ೧೦.೮೯) ಆಗತಮೇವ. ಅತ್ಥೋಪಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕೋಕಾಲಿಕೇ ಪನ ಪದುಮನಿರಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಅಹೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಮುಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿಸ್ಸ ಪಥವೀ ವಿವರಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಮುಖಮೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸೋತುಕಾಮೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ತಸ್ಸ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಕಚ್ಛಪೋ ವಸತಿ. ದ್ವೇ ಹಂಸಪೋತಕಾ ಗೋಚರಾಯ ಚರನ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಚ್ಛಪಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹಿಮವನ್ತೇ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತತಲೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ, ರಮಣಿಯೋ ಪದೇಸೋ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮ, ಅಹಂ ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಯಂ ತಂ ನೇಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಮುಖಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ‘‘ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಂ ದಣ್ಡಕಂ ಕಚ್ಛಪೇನ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ಉಭೋ ಕೋಟಿಯೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ತಂ ತಥಾ ಹಂಸೇಹಿ ನೀಯಮಾನಂ ಗಾಮದಾರಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಕಚ್ಛಪಂ ದಣ್ಡೇನ ಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಕಚ್ಛಪೋ ‘‘ಯದಿ ಮಂ ಸಹಾಯಕಾ ನೇನ್ತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಹೋತಿ ದುಟ್ಠಚೇಟಕಾ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಹಂಸಾನಂ ಸೀಘವೇಗತಾಯ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ದಣ್ಡಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ಪತಿತ್ವಾ ದ್ವೇಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಅವಧೀ ವತ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಚ್ಛಪೋ ಬ್ಯಾಹರಂ ಗಿರಂ;

ಸುಗ್ಗಹೀತಸ್ಮಿಂ ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ, ವಾಚಾಯ ಸಕಿಯಾವಧೀ.

‘‘ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನರವೀರಿಯಸೇಟ್ಠ,

ವಾಚಂ ಪಮುಞ್ಚೇ ಕುಸಲಂ ನಾತಿವೇಲಂ;

ಪಸ್ಸಸಿ ಬಹುಭಾಣೇನ, ಕಚ್ಛಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೨೯-೧೩೦);

ಇಮಂ ದುಕನಿಪಾತೇ ಬಹುಭಾಣಿಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಮುಖಸಂಯತೇನ ಸಮಚಾರಿನಾ ಅನುದ್ಧತೇನ ನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೩. ‘‘ಯೋ ಮುಖಸಂಯತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಮನ್ತಭಾಣೀ ಅನುದ್ಧತೋ;

ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ, ಮಧುರಂ ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುಖಸಂಯತೋತಿ ದಾಸಚಣ್ಡಾಲಾದಯೋಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ದುಜ್ಜಾತೋ, ತ್ವಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿಆದೀನಂ ಅವಚನತಾಯ ಮುಖೇನ ಸಂಯತೋ. ಮನ್ತಭಾಣೀತಿ ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಭಣನಸೀಲೋ. ಅನುದ್ಧತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತೋ. ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ದೀಪೇತೀತಿ ಭಾಸಿತತ್ಥಞ್ಚೇವ ದೇಸನಾಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕಥೇತಿ. ಮಧುರನ್ತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾಸಿತಂ ಮಧುರಂ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಅತ್ಥಮೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ನ ಪಾಳಿಂ, ಪಾಳಿಂಯೇವ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ನ ಅತ್ಥಂ, ಉಭಯಂ ವಾ ಪನ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಮಧುರಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು ತತಿಯಂ.