೨. ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಹತ್ಥಸಂಯತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಹಂಸಘಾತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಕಿರ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಆತಪೇ ತಪ್ಪಮಾನಾ ಸಾರಣೀಯಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಹಂಸಪೋತಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಿಟ್ಠತು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿ, ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಇದಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಂಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಖಿಪಿ, ಹಂಸೋ ಸಕ್ಖರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಇತರಂ ವಟ್ಟಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಓರಿಮಕ್ಖಿನಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇಸಿ. ಹಂಸೋ ವಿರವನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೋ ಕತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತಯಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸಮಾನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಏವರೂಪೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಇನ್ದಪತ್ತನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಉಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಿತ್ಥ. ಕುರುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ, ತಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿ. ಯಥಾ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ ದೋಣಮಾಪಕೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಗರಸೋಭಿನೀ ವಣ್ಣದಾಸೀತಿ ಏವಮೇತೇಸು ಏಕಾದಸಸು ಜನೇಸು ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೇಸು ಕಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದನ್ತಪುರನಗರೇ ಕಲಿಙ್ಗೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ. ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅಞ್ಜನಸನ್ನಿಭೋ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಆನೀತೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಆನಯನತ್ಥಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಹಿಣಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಯಾಚನಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ –

‘‘ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ವಿದಿತ್ವಾನ ಜನಾಧಿಪ;

ವಣ್ಣಂ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ, ಕಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೩.೭೬) –

ಇಮಂ ತಿಕನಿಪಾತೇ ಜಾತಕಂ ಕಥೇಸಿ. ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪನ ಆನೀತೇಪಿ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ‘‘ಸೋ ರಾಜಾ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತೇನಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಯಂ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪುನ ಕಾಲಿಙ್ಗೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇಸು ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತೇಸು ರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲೇಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ನೋ ಸೀಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ಏತ್ತಾವತಾ ಸೀಲಭೇದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ತೇಹಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಾನಿ ಕಥಯಿಂಸು. ಕಾಲಿಙ್ಗೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಆಭತಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾವ ಸಮಾದಾಯ ಸಾಧುಕಂ ಪೂರೇಸಿ. ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ, ರಟ್ಠಂ ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಗಣಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುಣ್ಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತದಾ;

ರಜ್ಜುಗಾಹೋ ಚ ಕಚ್ಚಾನೋ, ದೋಣಮಾಪಕೋ ಚ ಕೋಲಿತೋ.

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತದಾ ಸೇಟ್ಠೀ, ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಸಾರಥೀ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಥೇರೋ, ಉಪರಾಜಾನನ್ದಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಮಹೇಸೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಮಾಯಾದೇವೀ ಜನೇತ್ತಿಕಾ;

ಕುರುರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಜಾತಕ’’ನ್ತಿ. –

ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಭೇದೇ ಆಸಙ್ಕಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತಿಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಮಕಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಾದೇಹಿ ವಾಚಾಯ ಚ ಸಂಯತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೬೨. ‘‘ಹತ್ಥಸಂಯತೋ ಪಾದಸಂಯತೋ,

ವಾಚಾಸಂಯತೋ ಸಂಯತುತ್ತಮೋ;

ಅಜ್ಝತ್ತರತೋ ಸಮಾಹಿತೋ,

ಏಕೋ ಸನ್ತುಸಿತೋ ತಮಾಹು ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಹತ್ಥಸಂಯತೋತಿ ಹತ್ಥಕೀಳಾಪನಾದೀನಂ ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಪರೇಸಂ ಪಹರಣಾದೀನಂ ವಾ ಅಭಾವೇನ ಹತ್ಥಸಂಯತೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಾಚಾಯ ಪನ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ಅಕರಣತೋ ವಾಚಾಯ ಸಂಯತೋ. ಸಂಯತುತ್ತಮೋತಿ ಸಂಯತತ್ತಭಾವೋ, ಕಾಯಚಲನಸೀಸುಕ್ಖಿಪನಭಮುಕವಿಕಾರಾದೀನಂ ಅಕಾರಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತರತೋತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ರತೋ. ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತೋ. ಏಕೋ ಸನ್ತುಸಿತೋತಿ ಏಕವಿಹಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ತುಸಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮೇನ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಞ್ಹಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೇಖಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮೇನ ಸನ್ತುಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸನ್ತುಸಿತಾ, ಅರಹಾ ಪನ ಏಕನ್ತಸನ್ತುಸಿತೋವ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.