೧. ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೇಕೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ದ್ವಾರೇಸು ಏಕೇಕಮೇವ ರಕ್ಖಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಅಹಂ ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವಿವದಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಿ ರಕ್ಖನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರಕ್ಖನದ್ವಾರಮೇವ ದುರಕ್ಖನ್ತಿ ಮಞ್ಞಾಮ, ಕೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹೇಸು ದುರಕ್ಖಂ ರಕ್ಖತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಪಿ ಅನೋಸಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಪೇತಾನಿ ದುರಕ್ಖಾನೇವ, ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ನ ಇದಾನೇವ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಅಸಂವುತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಸಂವುತಾ, ಅಸಂವುತತ್ತಾಯೇವ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದೇ ಅವತ್ತಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತೇ ತಕ್ಕಸಿಲಜಾತಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಸೀನಂ ವಸೇನ ರಾಜಕುಲೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೇ ಪತ್ತಾಭಿಸೇಕೇನ ಮಹಾಸತ್ತೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ವೀರಿಯಂ ನಾಮೇತಂ ಸತ್ತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವಾ’’ತಿ ಉದಾನವಸೇನ ಉದಾನಿತಂ –

‘‘ಕುಸಲೂಪದೇಸೇ ಧಿತಿಯಾ ದಳ್ಹಾಯ ಚ,

ಅನಿವತ್ತಿತತ್ತಾಭಯಭೀರುತಾಯ ಚ;

ನ ರಕ್ಖಸೀನಂ ವಸಮಾಗಮಿಮ್ಹಸೇ,

ಸ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಮಹತಾ ಭಯೇನ ಮೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೩೨) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾಪಿ ತುಮ್ಹೇವ ಪಞ್ಚ ಜನಾ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಜ್ಜಗಹಣತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಆವುಧಹತ್ಥಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ರಕ್ಖಸೀಹಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದಿವಸೇನ ಉಪನೀತೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀಸು ಅಸಂವುತಾ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಅವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೀಯನ್ತಾ ರಕ್ಖಸೀಹಿ ಖಾದಿತಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿತ್ಥ. ತೇಸು ಪನ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸುಸಂವುತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿಂ ದೇವವಣ್ಣಿಂ ಯಕ್ಖಿನಿಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಾನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಸಂವರಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತಾನಿ ಹಿ ಸಂವರನ್ತೋ ಏವ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೬೦. ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸೋತೇನ ಸಂವರೋ;

ಘಾನೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಜಿವ್ಹಾಯ ಸಂವರೋ.

೩೬೧. ‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ವಾಚಾಯ ಸಂವರೋ;

ಮನಸಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವರೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಯದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಅರಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಅದುಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನೇನ ಮೋಹಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರೇ ಸಂವರೋ ಥಕನಂ ಪಿದಹನಂ ಗುತ್ತಿ ಕತಾ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಚಕ್ಖುನಾ ಸಂವರೋ ಸಾಧು. ಏಸ ನಯೋ ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸುಪಿ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸುಯೇವ ಪನ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪರತೋ ಪನ ಜವನವೀಥಿಯಂ ಏಸ ಲಬ್ಭತಿ. ತದಾ ಹಿ ಅಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಮುಟ್ಠಸಚ್ಚಂ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಅಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಲಬ್ಭತಿ. ಸಂವರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸದ್ಧಾ ಖನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ಸತಿ ಞಾಣನ್ತಿ ಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಲಬ್ಭತಿ.

ಕಾಯೇನ ಸಂವರೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಪಸಾದಕಾಯೋಪಿ ಚೋಪನಕಾಯೋಪಿ ಲಬ್ಭತಿ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಕಾಯದ್ವಾರಮೇವ. ತತ್ಥ ಪಸಾದದ್ವಾರೇ ಸಂವರಾಸಂವರೋ ಕಥಿತೋವ. ಚೋಪನದ್ವಾರೇಪಿ ತಂವತ್ಥುಕಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಅದಿನ್ನಾದಾನಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ. ತೇಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಕುಸಲವೀಥಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಆದೀಹಿ ಸಂವುತಂ. ಸಾಧು ವಾಚಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚೋಪನವಾಚಾಪಿ ವಾಚಾ. ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಮುಸಾವಾದಾದೀಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣಿಆದೀಹಿ ಸಂವುತಂ. ಮನಸಾ ಸಂವರೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಜವನಮನತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಮನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ನತ್ಥಿ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಹಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಸಂವುತಂ ಹೋತಿ, ಅನಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಸಂವುತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಧು ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಸಂವರೋ ಸಾಧು. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ಅಟ್ಠ ಸಂವರದ್ವಾರಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಅಸಂವರದ್ವಾರಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ತೇಸು ಅಟ್ಠಸು ಅಸಂವರದ್ವಾರೇಸು ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಕಲವಟ್ಟಮೂಲಕದುಕ್ಖತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಸಂವರದ್ವಾರೇಸು ಪನ ಠಿತೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ.