೫. ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು

ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಖೇಮಂ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಅತಿವಿಯ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಮದಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವೇಳುವನವಣ್ಣನಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಗೀತಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಟಾದೀನಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ತಾನಿ ಗಾಯನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವೇಳುವನಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ‘‘ಕತರಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಾಯಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವೀ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೇಳುವನುಯ್ಯಾನಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋವ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ. ಖೇಮಾ, ದೇವೀಪಿ ಪವಿಸಮಾನಾವ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಇತ್ಥೀ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಠಿತಾ, ನಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ಉಪೇಮಿ, ನ ಮಯಾ ಈದಿಸಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಥಾಸದ್ದಮ್ಪಿ ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಇತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಬಹುಮಾನತಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ರೂಪಂ ಪಠಮವಯಾದಿವಸೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಾವಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಖೇಮಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮೇತಂ ರೂಪಂ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಖಯವಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ವತ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಸಾರೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಖೇಮೇ, ತ್ವಂ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಸಾರೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಪಸ್ಸ ದಾನಿಸ್ಸ ಅಸಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ಖೇಮೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೩೫೪);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಖೇಮೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಅತ್ತನೋ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪೭. ‘‘ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾನುಪತನ್ತಿ ಸೋತಂ,

ಸಯಂ ಕತಂ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲಂ;

ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾ,

ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟಕೋ ಸುತ್ತಜಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪತಿತಂ ಪಟಙ್ಗಂ ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಂ ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಯೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಸಯಂಕತಂ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಅನುಪತನ್ತಿ, ತೇ ತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಂ ದುರತಿಕ್ಕಮಂ. ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏತಂ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ನಿರಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ವಜನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಖೇಮಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಖೇಮಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ, ಅಲಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನಾತಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.