೨೪. ತಣ್ಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು

ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಪಿಲಮಚ್ಛಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಕುಲಭಾತರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠೋ ಸಾಗತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ. ಮಾತಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸಾಧಿನೀ ನಾಮ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ತಾಪನಾ ನಾಮ. ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಏವಂ ತೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಉಭೋ ಭಾತರೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಕತಿ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ಥಧುರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕನಿಟ್ಠೋ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ತರುಣೋ, ವುಡ್ಢಕಾಲೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಥಧುರಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ, ಪರಿವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭೋ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮದೇನ ಮತ್ತೋ ಲಾಭತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಅತಿಪಣ್ಡಿತಮಾನಿತಾಯ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವದೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವದೇತಿ, ಸಾವಜ್ಜಮ್ಪಿ ‘‘ಅನವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ, ಅನವಜ್ಜಮ್ಪಿ ‘‘ಸಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪೇಸಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓವದಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಜಾನಾಥ, ರಿತ್ತಮುಟ್ಠಿಸದಿಸಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಖುಂಸೇನ್ತೋ ವಮ್ಭೇನ್ತೋ ಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಾತು ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋಪಿ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಆಯು ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಾದೀನಿ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಮಾ ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ಓವದಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನಾದಿಯಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಥೇರೋ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಂ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಂ ಅಞ್ಞೇ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು.

ಸೋ ದುರಾಚಾರೋ ಹುತ್ವಾ ದುರಾಚಾರಪರಿವುತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೀಜನಿಂ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ವತ್ತತಿ, ಆವುಸೋ, ಏತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿವಚನೇನ ದಿನ್ನೇನಾ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೋ ವಾ ವಿನಯೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸುತೇನ ವಾ ಅಸುತೇನ ವಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹಿ. ಏವಂ ಸೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ. ಸಾಗತತ್ಥೇರೋಪಿ ತದಹೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಕಪಿಲೋ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ತಸ್ಸೇವ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪುರಿಸಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಜೀವನ್ತಾ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಸರಣಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಥೇರೋ ಓವದಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲವನ್ತಾ, ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ವೋ ನೇವ ಸೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ನ ಮನೋಪದೋಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಜನಪದಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ತೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸುಂ. ತೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು, ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

ತೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತಕುಲಿಕೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಇತರೇ ಇತರೇಸು. ಏವಂ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗಹಣಞ್ಚ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ. ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಾರಕಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಜಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪೋಸಾವನಿಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಕಾ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕಪುತ್ತೋವ ಯಸತೋ ಚ ತೇಜತೋ ಚ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ ಅಹೋಸಿ.

ಕಪಿಲೋಪಿ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಚಿರವತಿಯಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧಮುಖೋ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ಸಹಾಯಕಾ ‘‘ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನದಿಯಾ ಖಿಪಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಅನ್ತೋಜಾಲಂ ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮವಾಸಿನೋ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಕಂಸು – ‘‘ಪುತ್ತಾ ನೋ ಪಠಮಂ ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸುವಣ್ಣಮಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿಂಸು, ಇದಾನಿ ನೋ ರಾಜಾ ಬಹುಧನಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇಪಿ ಖೋ ಸಹಾಯಕಾ ಮಚ್ಛಂ ನಾವಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಞ್ಞಾಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಚ್ಛೋ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಏತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಕಾರಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಚ್ಛಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಚ್ಛೇನ ಮುಖೇ ವಿವಟಮತ್ತೇಯೇವ ಸಕಲಜೇತವನಂ ಅತಿವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಚ್ಛೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಜಾತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತೀ’’ತಿ?

ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಲಾಭತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ, ಸೋ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾತೋ. ಯಂ ಪನ ಸೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವಾಚೇಸಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿ. ‘‘ಕಥಾಪೇಮಿ ನಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಥಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತ್ವಂಸಿ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ತೇ ಸಾಗತೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಮಾತಾ ಪನ ತೇ ಸಾಧಿನೀ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ಚ ತೇ ತಾಪನಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮೇವ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಿಭೂತೋ ನಾವಂ ಸೀಸೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತದಾಹು ವಸುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು. ನಿ. ೨೭೬) ಕಪಿಲಸುತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೩೪. ‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋ, ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತಿ ಮಾಲುವಾ ವಿಯ;

ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರಂ, ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ.

೩೩೫. ‘‘ಯಂ ಏಸಾ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮೀ, ತಣ್ಹಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾ;

ಸೋಕಾ ತಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಭಿವಟ್ಠಂವ ಬೀರಣಂ.

೩೩೬. ‘‘ಯೋ ಚೇತಂ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮಿಂ, ತಣ್ಹಂ ಲೋಕೇ ದುರಚ್ಚಯಂ;

ಸೋಕಾ ತಮ್ಹಾ ಪಪತನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರಾ.

೩೩೭. ‘‘ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ;

ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಖಣಥ, ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ;

ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನ ಪಮತ್ತಚಾರಿಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನೇವ ಝಾನಂ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ರುಕ್ಖಂ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೀ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಾಯ ಮಾಲುವಾಲತಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರನ್ತಿ ಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭವೇ ಭವೇ ಉಪ್ಲವತಿ ಧಾವತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ, ಯಥಾ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಾನರೋ ವನಸ್ಮಿಂ ಧಾವತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಮ್ಪಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹುರಾ ಹುರಂ ಧಾವನ್ತೋ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪವತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ.

ಯನ್ತಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏಸಾ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಜಮ್ಮೀ ವಿಸಾಹಾರತಾಯ ವಿಸಪುಪ್ಫತಾಯ ವಿಸಫಲತಾಯ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾಯ ರೂಪಾದೀಸು ವಿಸತ್ತತಾಯ ಆಸತ್ತತಾಯ ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾ ಅಭಿಭವತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ವಸ್ಸಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸನ್ತೇನ ದೇವೇನ ಅಭಿವಟ್ಠಂ ಬೀರಣತಿಣಂ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುರಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಜಹಿತುಂ ದುಕ್ಕರತಾಯ ದುರಚ್ಚಯಂ ತಣ್ಹಂ ಸಹತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ತಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಪಪತನ್ತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರೇ ಪದುಮಪತ್ತೇ ಪತಿತಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ವೋ ವದಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವದಾಮಿ. ಭದ್ದಂ ವೋತಿ ಭದ್ದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತು, ಮಾ ಅಹಂ ಕಪಿಲೋ ವಿಯ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೂಲನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಮೂಲಂ ಖಣಥ. ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ, ಯಥಾ ಉಸೀರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಕುದಾಲೇನ ಬೀರಣಂ ಖಣತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಮೂಲಂ ಖಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ನದೀಸೋತೇ ಜಾತಂ ನಳಂ ಮಹಾವೇಗೇನ ಆಗತೋ ನದೀಸೋತೋ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಮರಣಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಞ್ಜತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಾ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇಞ್ಜವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೇನ ಏಕಪರಿಭೋಗಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಸೂಕರಪೋತಿಕಾವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗೂಥಸೂಕರಪೋತಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೋ ಏಕಂ ಸೂಕರಪೋತಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಿತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುಖವಿವರನಿಗ್ಗತಂ ದನ್ತೋಭಾಸಮಣ್ಡಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೇತು ಸಿತಸ್ಸ ಪಾತುಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಸೇತಂ, ಆನನ್ದ, ಸೂಕರಪೋತಿಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಏಸಾ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಏಕಾಯ ಆಸನಸಾಲಾಯ ಸಾಮನ್ತಾ ಕುಕ್ಕುಟೀ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಏಕಸ್ಸ ಯೋಗಾವಚರಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಘೋಸಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉಬ್ಬರೀ ನಾಮ ರಾಜಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸರೀರವಲಞ್ಜಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಪುಳವಕರಾಸಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುಳವಕಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಸಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗತಿವಸೇನ ಆಲುಲಮಾನಾ ಇದಾನಿ ಸೂಕರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಯಾ ಸಿತಂ ಪಾತುಕತನ್ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹನ್ತಂ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಭವತಣ್ಹಾಯ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತಕೋವ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೩೮. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇ ಅನುಪದ್ದವೇ ದಳ್ಹೇ,

ಛಿನ್ನೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಪುನರೇವ ರೂಹತಿ;

ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾನುಸಯೇ ಅನೂಹತೇ,

ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ ದುಕ್ಖಮಿದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

೩೩೯. ‘‘ಯಸ್ಸ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ಸೋತಾ, ಮನಾಪಸವನಾ ಭುಸಾ;

ಮಹಾವಹನ್ತಿ ದುದ್ದಿಟ್ಠಿಂ, ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ.

೩೪೦. ‘‘ಸವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸೋತಾ, ಲತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜ ತಿಟ್ಠತಿ;

ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಲತಂ ಜಾತಂ, ಮೂಲಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಛಿನ್ದಥ.

೩೪೧. ‘‘ಸರಿತಾನಿ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ ಚ,

ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಜನ್ತುನೋ;

ತೇ ಸಾತಸಿತಾ ಸುಖೇಸಿನೋ,

ತೇ ವೇ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ ನರಾ.

೩೪೨. ‘‘ತಸಿಣಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪಜಾ,

ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಸಸೋವ ಬನ್ಧಿತೋ;

ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗಸತ್ತಕಾ,

ದುಕ್ಖಮುಪೇನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿರಾಯ.

೩೪೩. ‘‘ತಸಿಣಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪಜಾ,

ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಸಸೋವ ಬನ್ಧಿತೋ;

ತಸ್ಮಾ ತಸಿಣಂ ವಿನೋದಯೇ,

ಆಕಙ್ಖನ್ತ ವಿರಾಗಮತ್ತನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೂಲೇತಿ ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತುಧಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಜುಕಮೇವ ಗತೇ ಪಞ್ಚವಿಧಮೂಲೇ ಛೇದನಫಾಲನಪಾಚನವಿಜ್ಝನಾದೀನಂ ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದವೇನ ಅನುಪದ್ದವೇ ಥಿರಪತ್ತತಾಯ ದಳ್ಹೇ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ಉಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಪಿ ಸಾಖಾನಂ ವಸೇನ ಪುನದೇವ ರೂಹತಿ, ಏವಮೇವ ಛದ್ವಾರಿಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಸಯೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅನುಹತೇ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಜಾತಿಆದಿಭೇದಂ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸೂಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸೂಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಂ ವಸೇನ ಛತ್ತಿಂಸತಿಯಾ ಸೋತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನಾಪೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಆಸವತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಮನಾಪಸವನಾ ತಣ್ಹಾ ಭುಸಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಪನ್ನಞಾಣತಾಯ ದುದ್ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಮಹಾ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಾ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ವಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸೋತಾತಿ ಇಮೇ ತಣ್ಹಾಸೋತಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸವನತೋ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾತಿ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ವಾ ಸವನತೋ ಸಬ್ಬಧಿ ಸವನ್ತಿ ನಾಮ. ಲತಾತಿ ಪಲಿವೇಠನಟ್ಠೇನ ಸಂಸಿಬ್ಬನಟ್ಠೇನ ಚ ಲತಾ ವಿಯಾತಿ ಲತಾ. ಉಪ್ಪಜ್ಜ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಿಟ್ಠತಿ. ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾತಿ ತಂ ಪನ ತಣ್ಹಾಲತಂ ‘‘ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಜಾತಟ್ಠಾನವಸೇನ ದಿಸ್ವಾ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸತ್ಥೇನ ವನೇ ಜಾತಂ ಲತಂ ವಿಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸರಿತಾನೀತಿ ಅನುಸಟಾನಿ ಪಯಾತಾನಿ. ಸಿನೇಹಿತಾನೀತಿ ಚೀವರಾದೀಸು ಪವತ್ತಸಿನೇಹವಸೇನ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ ಚ, ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹಮಕ್ಖಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋಮನಸ್ಸಾನೀತಿ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ ಏವರೂಪಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ. ತೇ ಸಾತಸಿತಾತಿ ತೇ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಾತನಿಸ್ಸಿತಾ ಸುಖನಿಸ್ಸಿತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸುಖೇಸಿನೋ ಸುಖಪರಿಯೇಸಿನೋ ಭವನ್ತಿ. ತೇ ವೇತಿ ಯೇ ಏವರೂಪಾ ನರಾ, ತೇ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಪಜಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ತಾಸಕರಣೇನ ತಸಿಣಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪರಿವಾರಿತಾ ಹುತ್ವಾ.

ಬನ್ಧಿತೋತಿ ಲುದ್ದೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಬದ್ಧೋ ಸಸೋ ವಿಯ ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಭಾಯನ್ತಿ. ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗಸತ್ತಕಾತಿ ದಸವಿಧೇನ ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗೇನ ಚೇವ ಸತ್ತವಿಧೇನ ರಾಗಸಙ್ಗಾದಿನಾ ಚ ಸತ್ತಾ ಬದ್ಧಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಲಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ. ಚಿರಾಯಾತಿ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾತಿಆದಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಸಿಣಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪಲಿವೇಠಿತಾ ಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ವಿರಾಗಂ ರಾಗಾದಿವಿಗಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಆಕಙ್ಕಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇತಂ ತಸಿಣಂ ವಿನೋದಯೇ ಪನುದಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಸಾಪಿ ಖೋ ಸೂಕರಪೋತಿಕಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಅನುರಾಧಪುರೇ ಇಸ್ಸರಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ತಸ್ಸೇವ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ಭೋಕ್ಕನ್ತಗಾಮೇ ಸುಮನಸ್ಸ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ನಾಮೇನ ಸುಮನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಛಡ್ಡಿತೇ ದೀಘವಾಪಿರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಮುನಿಗಾಮೇ ನಾಮ ವಸಿ. ತತ್ಥ ನಂ ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಲಕುಣ್ಡಕಅತಿಮ್ಬರೋ ನಾಮ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಗತೋ ದಿಸ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ಮಹಾಪುಣ್ಣಗಾಮಂ ಗತೋ. ಅಥ ನಂ ಕೋಟಿಪಬ್ಬತಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀ ಮಹಾಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸೂಕರಪೋತಿಕಾ ನಾಮ ಲಕುಣ್ಡಕಅತಿಮ್ಬರಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಭಾವಂ ಪತ್ತಾ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತೀತಭವೇ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಜಾತಿಸ್ಸರಞಾಣಂ ಪಟಿಲಭಿ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗಾ ಸಾಮಿಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಪಞ್ಚಬಲಕತ್ಥೇರೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಿಸ್ಸಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಸುತ್ತಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಪಚ್ಛಾ ದಮಿಳಮದ್ದನೇ ಕತೇ ಞಾತೀನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭೋಕ್ಕನ್ತಗಾಮಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೀ ಕಲ್ಲಮಹಾವಿಹಾರೇ ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಸಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ನಿರನ್ತರಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಲಾರಾಮವಾಸಿನಾ ಧಮ್ಮಪದಭಾಣಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಕುಕ್ಕುಟೀ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸೇನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚವಿತ್ವಾ ಸೂಕರಯೋನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಅನುರಾಧಪುರಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಭೋಕ್ಕನ್ತಗಾಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮವಿಸಮೇ ತೇರಸ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ.

ಸೂಕರಪೋತಿಕಾವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ವಿಬ್ಭನ್ತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಯೋ ನಿಬ್ಬನಥೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಾರಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ವಿಬ್ಭಮಿ. ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲಸಭಾವೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಂ ಗೇಹಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸೋ ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಚೋರಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚತುಕ್ಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ ಕಸಾಹಿ ತಾಳೇನ್ತಾ ಆಘಾತನಂ ನಯಿಂಸು. ಥೇರೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ತಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ದ್ವಾರೇನ ನೀಹರಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಬನ್ಧನಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ತಯಾ ಪರಿಚಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ಆವಜ್ಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತೇನ ಓವಾದೇನ ಸತುಪ್ಪಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಆಘಾತನಂ ನೇತ್ವಾ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಸುಂ. ಸೋ ನ ಭಾಯತಿ ನ ಸನ್ತಸತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ ಠಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಸಿಸತ್ತಿತೋಮರಾದೀನಿ ಆವುಧಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಅಸನ್ತಸನ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭೋ, ಇಮಂ ಪುರಿಸಂ, ಅನೇಕಸತಾನಞ್ಹಿ ಆವುಧಹತ್ಥಾನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನೇವ ಛಮ್ಭತಿ ನ ವೇಧತಿ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯ’’ನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಜಾತಾ ಮಹಾನಾದಂ ನದಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಮ್ಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪೪. ‘‘ಯೋ ನಿಬ್ಬನಥೋ ವನಾಧಿಮುತ್ತೋ,

ವನಮುತ್ತೋ ವನಮೇವ ಧಾವತಿ;

ತಂ ಪುಗ್ಗಲಮೇಥ ಪಸ್ಸಥ,

ಮುತ್ತೋ ಬನ್ಧನಮೇವ ಧಾವತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಆಲಯಸಙ್ಖಾತಂ ವನಥಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತತಾಯ ನಿಬ್ಬನಥೋ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತೇ ತಪೋವನೇ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಾ ತಣ್ಹಾವನಾ ಮುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಾವನಮೇವ ಧಾವತಿ, ಏಥ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸಥ, ಏಸೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನತೋ ಮುತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಮೇವ ಧಾವತೀತಿ.

ಇಮಂ ಪನ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋ ರಾಜಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸೂಲಗ್ಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ವಿಬ್ಭನ್ತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಬನ್ಧನಾಗಾರವತ್ಥು

ನ ತಂ ದಳ್ಹನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಬಹೂ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಕಪನ್ಥಘಾತಕಮನುಸ್ಸಘಾತಕೇ ಚೋರೇ ಆನೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಯಿಂಸು. ತೇ ರಾಜಾ ಅನ್ದುಬನ್ಧನರಜ್ಜುಬನ್ಧನಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ. ತಿಂಸಮತ್ತಾಪಿ ಖೋ ಜಾನಪದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಥಾಗತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೇಹಿ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಬಹೂ ಚೋರಾ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ಬದ್ಧಾ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಾ, ತೇ ತಾನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತೇಹಿ ಬನ್ಧನೇಹಿ ಥಿರತರಂ ಅಞ್ಞಂ ಬನ್ಧನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಂ ಬನ್ಧನಾನಿ ನಾಮೇತಾನಿ, ಯಂ ಪನೇತಂ ಧನಧಞ್ಞಪುತ್ತದಾರಾದೀಸು ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ, ಏತಂ ಏತೇಹಿ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಥಿರತರಂ, ಏವಂ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ದುಚ್ಛಿನ್ದನಿಯಂ ಬನ್ಧನಂ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದುಗ್ಗತಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಸ್ಸೇವ ಏಕಂ ಕುಲಧೀತರಂ ಗೇಹೇ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಭರಿಯಾಯಪಿಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋವ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ನನು ಗಬ್ಭೋ ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಮಯಿ ವಿಜಾತಾಯ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಜಾತಕಾಲೇ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಸೋತ್ಥಿನಾ ವಿಜಾತಾ, ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಪುಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಾವ ಥನಪಾನತೋ ಅಪಗಮನಕಾಲಂ ಆಗಮೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ನಗರಗುತ್ತಿಕಾ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ, ಸಾಮಿ, ಮಾತುಪೋಸಕೋ ನಾಮ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಾಯ ಕೀಳನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋಯೇವ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮ ಮೇ ದುಚ್ಛಿನ್ದನಿಯಂ ಪುತ್ತದಾರಬನ್ಧನಂ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇನ ಉದಾನಿತಂ ಉದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೪೫. ‘‘ನ ತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ,

ಯದಾಯಸಂ ದಾರುಜಪಬ್ಬಜಞ್ಚ;

ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು,

ಪುತ್ತೇಸು ದಾರೇಸು ಚ ಯಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ.

೩೪೬. ‘‘ಏತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ,

ಓಹಾರಿನಂ ಸಿಥಿಲಂ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಂ;

ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ಪರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ,

ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಕಾಮಸುಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಧೀರಾತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಯಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅಯಸಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಆಯಸಂ, ಅನ್ದುಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಂ ದಾರುಜಂ, ಯಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜತಿಣೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ವಾಕಾದೀಹಿ ರಜ್ಜುಂ ಕತ್ವಾ ಕತಂ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಂ, ತಂ ಅಸಿಆದೀಹಿ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಥಿರನ್ತಿ ನ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾರತ್ತರತ್ತಾತಿ ಸಾರತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ರತ್ತಾ, ಬಹಲತರರಾಗರತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸೂತಿ ಮಣೀಸು ಚೇವ ಕುಣ್ಡಲೇಸು ಚ, ಮಣಿವಿಚಿತ್ತೇಸು ವಾ ಕುಣ್ಡಲೇಸು. ಏತಂ ದಳ್ಹನ್ತಿ ಯೇ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಸೋ ರಾಗೋ ಚ ಯಾ ಪುತ್ತದಾರೇಸು ಅಪೇಕ್ಖಾ ತಣ್ಹಾ, ಏತಂ ಕಿಲೇಸಮಯಂ ಬನ್ಧನಞ್ಚ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ದಳ್ಹನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಓಹಾರಿನನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪಾತನತೋ ಅವಹರತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಹರತೀತಿ ಓಹಾರಿನಂ. ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ಛವಿಚಮ್ಮಮಂಸಾನಿ ನ ಛಿನ್ದತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನ ನೀಹರತಿ, ಬನ್ಧನಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಥಲಪಥಜಲಪಥಾದೀಸು ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತುಂ ದೇತೀತಿ ಸಿಥಿಲಂ. ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಲೋಭವಸೇನ ಹಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಕಚ್ಛಪೋ ವಿಯ ದುಮ್ಮೋಚಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಂ. ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನಾತಿ ಏತಂ ದಳ್ಹಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ಞಾಣಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಕಾಮಸುಖಂ ಪಹಾಯ ಪರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಬನ್ಧನಾಗಾರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು

ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಖೇಮಂ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಅತಿವಿಯ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಮದಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವೇಳುವನವಣ್ಣನಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಗೀತಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಟಾದೀನಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇಸಂ ತಾನಿ ಗಾಯನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವೇಳುವನಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ‘‘ಕತರಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಾಯಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವೀ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೇಳುವನುಯ್ಯಾನಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋವ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ. ಖೇಮಾ, ದೇವೀಪಿ ಪವಿಸಮಾನಾವ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಇತ್ಥೀ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಠಿತಾ, ನಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ ಉಪೇಮಿ, ನ ಮಯಾ ಈದಿಸಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಸತ್ಥಾರಂ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಥಾಸದ್ದಮ್ಪಿ ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಇತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನಬಹುಮಾನತಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ರೂಪಂ ಪಠಮವಯಾದಿವಸೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಟ್ಠಿಮತ್ತಾವಸಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಖೇಮಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನಾಮೇತಂ ರೂಪಂ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಖಯವಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ವತ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಸಾರೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಖೇಮೇ, ತ್ವಂ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಸಾರೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಪಸ್ಸ ದಾನಿಸ್ಸ ಅಸಾರಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ಖೇಮೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರೀ ೨.೨.೩೫೪);

ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಖೇಮೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಅತ್ತನೋ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪೭. ‘‘ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾನುಪತನ್ತಿ ಸೋತಂ,

ಸಯಂ ಕತಂ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲಂ;

ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾ,

ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟಕೋ ಸುತ್ತಜಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪತಿತಂ ಪಟಙ್ಗಂ ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಂ ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ನಿಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಯೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಸಯಂಕತಂ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಅನುಪತನ್ತಿ, ತೇ ತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಂ ದುರತಿಕ್ಕಮಂ. ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏತಂ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ನಿರಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ವಜನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಖೇಮಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಖೇಮಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ, ಅಲಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನಾತಿ. ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಉಗ್ಗಸೇನವತ್ಥು

ಮುಞ್ಚ ಪುರೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಗ್ಗಸೇನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಿರ ನಟಾ ಸಂವಚ್ಛರೇ ವಾ ಛಮಾಸೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಮಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಲಭನ್ತಿ, ಅನ್ತರನ್ತರೇ ಉಕ್ಖೇಪದಾಯಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೋ ನತ್ಥಿ. ಮಹಾಜನೋ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾದೀಸು ಠತ್ವಾ ಸಮಜ್ಜಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥೇಕಾ ಲಙ್ಘಿಕಧೀತಾ ವಂಸಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೇ ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮಮಾನಾ ನಚ್ಚತಿ ಚೇವ ಗಾಯತಿ ಚ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಉಗ್ಗಸೇನೋ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸಹಾಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚೇ ಠಿತೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದವಿಕ್ಖೇಪಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಲಭನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಇಧೇವ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹಾರೂಪಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ, ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ತೇ ರುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋಪಿ ‘‘ತಂ ಮೇ ನಟಧೀತರಂ ಲಭನ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಇಧೇವ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಅಞ್ಞಂ ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲಸ್ಸ ಚ ಭೋಗಾನಞ್ಚ ಅನುರೂಪಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಬಹುಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ದೇತೂ’’ತಿ ಪಹಿಣಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಮಿ, ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಇಮಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಜೀವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ವಿಚರತು, ದಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಧೀತರ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಾಟಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಧೀತರಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ.

ಸಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪಯಮಾನಾ ‘‘ಸಕಟಗೋಪಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ, ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಸೋಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಟಪರಿವತ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಗೋಣಾನಂ ತಿಣಂ ಆಹರತಿ, ಸಿಪ್ಪದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಲದ್ಧಭಣ್ಡಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹರತಿ. ತದೇವ ಕಿರ ಸನ್ಧಾಯ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುತ್ತಂ ಕೀಳಾಪಯಮಾನಾ ತಥಾ ವದತಿ. ಸೋ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ತಸ್ಸಾ ಗಾಯನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಹಂ ಪಲಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ತಯಾ ಪಲಾಯಿತೇನ ವಾ ಆಗತೇನ ವಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತದೇವ ಗೀತಂ ಗಾಯತಿ. ಸಾ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚೇವ ಧನಲಾಭಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಯಂ ಮಾನೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು, ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಸುರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಜಾನನಕಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದೀಸು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಗ್ಗಸೇನೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ನಗರವಾಸೀನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ.

ನಗರವಾಸಿನೋ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾದಯೋ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು. ಸೋಪಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಂ ವಂಸಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಠಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ರ ಅಹಂ ಚತುಪ್ಪದಿಕಂ ಗಾಥಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಗ್ಗಸೇನೋಪಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪುನದಿವಸೇ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಉಗ್ಗಸೇನೋಪಿ ಸತ್ಥರಿ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಅಪವಿಟ್ಠೇಯೇವ ಉನ್ನಾದನತ್ಥಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಸತ್ತ ವಾರೇ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಯಥಾ ತಂ ಪರಿಸಾ ನ ಓಲೋಕೇತಿ, ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಓಲೋಕಾಪೇಸಿ. ಉಗ್ಗಸೇನೋ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಮಂ ಪರಿಸಾ ಓಲೋಕೇತೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಮಯಾ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಪ್ಪಂ, ಸತ್ಥರಿ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಪರಿಸಾ ಮಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಮೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ಮೋಘಂ ವತ ಮೇ ಸಿಪ್ಪದಸ್ಸನಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ವದೇಹಿ ‘ಸಿಪ್ಪಂ ಕಿರ ದಸ್ಸೇತೂ’’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಂಸಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಇಙ್ಘ ಪಸ್ಸ ನಟಪುತ್ತ, ಉಗ್ಗಸೇನ ಮಹಬ್ಬಲ;

ಕರೋಹಿ ರಙ್ಗಂ ಪರಿಸಾಯ, ಹಾಸಯಸ್ಸು ಮಹಾಜನ’’ನ್ತಿ.

ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಮ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಕೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಇಙ್ಘ ಪಸ್ಸ ಮಹಾಪಞ್ಞ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಮಹಿದ್ಧಿಕ;

ಕರೋಮಿ ರಙ್ಗಂ ಪರಿಸಾಯ, ಹಾಸಯಾಮಿ ಮಹಾಜನ’’ನ್ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ವಂಸಮತ್ಥಕತೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇವ ಚುದ್ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ವಂಸಮತ್ಥಕೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಉಗ್ಗಸೇನ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಆಲಯಂ ಪಹಾಯ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೪೮. ‘‘ಮುಞ್ಚ ಪುರೇ ಮುಞ್ಚ ಪಚ್ಛತೋ,

ಮಜ್ಝೇ ಮುಞ್ಚ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಮಾನಸೋ,

ನ ಪುನಂ ಜಾತಿಜರಂ ಉಪೇಹಿಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುಞ್ಚ ಪುರೇತಿ ಅತೀತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಆಲಯಂ ನಿಕನ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪತ್ಥನಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಗಾಹಂ ಪರಾಮಾಸಂ ತಣ್ಹಂ ಮುಞ್ಚ. ಪಚ್ಛತೋತಿ ಅನಾಗತೇಸುಪಿ ಖನ್ಧೇಸು ಆಲಯಾದೀನಿ ಮುಞ್ಚ. ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ತಾನಿ ಮುಞ್ಚ. ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಭಾವನಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯವಸೇನ ಪಾರಗೂ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾದಿಭೇದೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತೇ ವಿಮುತ್ತಮಾನಸೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುನ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋಪಿ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಕೋವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ವಂಸತೋ ಓರುಯ್ಹ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಾವದೇವ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಧರೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಆವುಸೋ ಉಗ್ಗಸೇನ, ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ವಂಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಓತರನ್ತಸ್ಸ ಭಯಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಉಗ್ಗಸೇನೋ ‘ನ ಭಾಯಾಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ಅಭೂತಂ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಉಗ್ಗಸೇನೇನ ಸದಿಸಾ ಛಿನ್ನಸಂಯೋಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಾಯನ್ತಿ, ನ ತಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಂ ಛೇತ್ವಾ, ಯೋ ವೇ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ;

ಸಙ್ಗಾತಿಗಂ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೯೭; ಸು. ನಿ. ೬೨೬);

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಟಧೀತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಣಕಾರಣಂ, ಕಿಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಇಮಿನಾ ಏವ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಯಾನಕೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಥೇರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು. ಅಥೇಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಯ್ಯೋ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಯಾನಕೇ ಚ ನೋ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ, ಪತ್ತಮಸ್ಸ ಆಹರ, ಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಪತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಪತ್ಥನಂ ಕರಿಂಸು, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಭಾಗಿನೋ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋವ, ತಸ್ಮಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಅಕಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಅಯ್ಯೋ, ಸಿತಂ ಕರೋತಿ, ಏಕೋ ನಟಕಾರಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಾಮಿಕೋಪಿಸ್ಸಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಇದಂ ತೇಸಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ತೇ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ನಟಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಪುರಿಸೋ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ, ಭದ್ದೇ, ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿವಚನಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ನಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಿ. ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಸ್ಸ ದಿನ್ನಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಸಾಪಿ ನಟಧೀತಾ ‘‘ಯಾ ಮೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗತಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸಾ ಏವ ಗತೀ’’ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಉಗ್ಗಸೇನವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತವತ್ಥು

ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಲಾಕಗ್ಗೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಸಲಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಯಾಗುಂ ಆದಾಯ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿವಿ. ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಉದಕತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ತಂ ಏಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ದಿಸ್ವಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪುನ ಪಾನೀಯೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಇಧೇವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾ ಪಾನೀಯಂ ನ ಲಭತಿ, ತದಾ ತತ್ಥೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ದೇತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಯಾಗುಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸನ್ತಿಕೇ ಚಸ್ಸ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ ನಾಮ, ಕೇವಲಂ ಮಯಂ ವಿಚರಣಕಮನುಸ್ಸಮೇವ ನ ಲಭಾಮಾ’’ತಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸೋ ಕಥಿಪಾಹೇನೇವ ತಸ್ಸಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಆಗನ್ತುಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಕಿಸೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪಣ್ಡುಕಜಾತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಮ್ಹಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು. ತೇಪಿ ನಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ’ತಿ ವಾ ‘ಸಕದಾಗಾಮೀ’ತಿ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅವದಾಪೇತ್ವಾ ‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’ತಿ ವದಾಪೇಸಿ, ಭಾರಿಯಂ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಾ ಮಂ ಇತ್ಥೀ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಏತಂ ತಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಂ. ಸಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಂ ಪಹಾಯ ತಂಮುಹುತ್ತದಿಟ್ಠಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ –

ಅತೀತೇ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ತುಟ್ಠೇನ ದಿನ್ನಂ ಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಕಣ್ಡೇಹಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಚೋರೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಣ್ಡೇಸು ಖೀಣೇಸು ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಸಿಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಯ ತಙ್ಖಣಂ ದಿಟ್ಠಚೋರೇ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಚೋರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಸಿಥರುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚೋರೇನ ಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಮಾರಿತಭಾವಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಚೋರೇನ ಚ ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಮಮ್ಪಿ ಏಸಾ ಅಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ವಿಯ ಮಾರಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಾಯಾ’’ತಿ ಏಕಂ ನದಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಓರಿಮತೀರೇ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಭಣ್ಡಕಂ ಆದಾಯ ‘‘ತ್ವಂ ಇಧೇವ ಹೋಹಿ, ಯಾವಾಹಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಉತ್ತಾರೇಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ತಂ ಪಹಾಯ ಗಮನಭಾವಞ್ಚ ಆವಿಕತ್ವಾ –

‘‘ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಮಾದಾಯ, ಪಾರಂ ತಿಣ್ಣೋಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪಂ, ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿತೋ.

‘‘ಅಸನ್ಥುತಂ ಮಂ ಚಿರಸನ್ಥುತೇನ,

ನಿಮೀನಿ ಭೋತೀ ಅದ್ಧುವಂ ಧುವೇನ;

ಮಯಾಪಿ ಭೋತೀ ನಿಮಿನೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಂ,

ಇತೋ ಅಹಂ ದೂರತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಂ.

‘‘ಕಾಯಂ ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬೇ, ಕರೋತಿ ಅಹುಹಾಸಿಯಂ;

ನಯೀಧ ನಚ್ಚಂ ವಾ ಗೀತಂ ವಾ, ತಾಳಂ ವಾ ಸುಸಮಾಹಿತಂ;

ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇ ಸುಸೋಣಿ, ಕಿಂ ನು ಜಗ್ಘಸಿ ಸೋಭನೇ.

‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲ ಬಾಲ ದುಮ್ಮೇಧ, ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋಸಿ ಜಮ್ಬುಕ;

ಜೀನೋ ಮಚ್ಛಞ್ಚ ಪೇಸಿಞ್ಚ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸಿ.

‘‘ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜಮಞ್ಞೇಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದುದ್ದಸಂ;

ಜೀನಾ ಪತಿಞ್ಚ ಜಾರಞ್ಚ, ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸಿ.

‘‘ಏವಮೇತಂ ಮಿಗರಾಜ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಜಮ್ಬುಕ;

ಸಾ ನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭತ್ತು ಹೇಸ್ಸಂ ವಸಾನುಗಾ.

‘‘ಯೋ ಹರೇ ಮತ್ತಿಕಂ ಥಾಲಂ, ಕಂಸಥಾಲಮ್ಪಿ ಸೋ ಹರೇ;

ಕತಞ್ಚೇವ ತಯಾ ಪಾಪಂ, ಪುನಪೇವಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೫.೧೨೮-೧೩೪) –

ಇಮಂ ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೇ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ತ್ವಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಏತರಹಿ ಅಯಂ ಕುಮಾರಿಕಾ, ಸಿಙ್ಗಾಲರೂಪೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಿಗ್ಗಹಕಾರಕೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತಂಮುಹುತ್ತದಿಟ್ಠಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಗ್ಗಪಣ್ಡಿತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ, ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತವ ತಣ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಹರಾಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೪೯. ‘‘ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ,

ತಿಬ್ಬರಾಗಸ್ಸ ಸುಭಾನುಪಸ್ಸಿನೋ;

ಭಿಯ್ಯೋ ತಣ್ಹಾ ಪವಡ್ಢತಿ,

ಏಸ ಖೋ ದಳ್ಹಂ ಕರೋತಿ ಬನ್ಧನಂ.

೩೫೦. ‘‘ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮೇ ಚ ಯೋ ರತೋ,

ಅಸುಭಂ ಭಾವಯತೇ ಸದಾ ಸತೋ;

ಏಸ ಖೋ ಬ್ಯನ್ತಿ ಕಾಹಿತಿ,

ಏಸ ಛೇಚ್ಛತಿ ಮಾರಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ನಿಮ್ಮಥಿತಸ್ಸ. ತಿಬ್ಬರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಬಹಲರಾಗಸ್ಸ. ಸುಭಾನುಪಸ್ಸಿನೋತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಗಾಹಾದಿವಸೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಾನಸತಾಯ ಸುಭನ್ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ. ತಣ್ಹಾತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಝಾನಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಅಥ ಖೋ ಛದ್ವಾರಿಕಾ ತಣ್ಹಾಯೇವ ಭಿಯ್ಯೋ ವಡ್ಢತಿ. ಏಸ ಖೋತಿ ಏಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಂ ದಳ್ಹಂ ಸುಥಿರಂ ಕರೋತಿ. ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮೇತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತೇ ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ. ಸದಾ ಸತೋತಿ ಯೋ ಏತ್ಥ ಅಭಿರತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾಯ ಸತೋ ತಂ ಅಸುಭಝಾನಂ ಭಾವೇತಿ. ಬ್ಯನ್ತಿ ಕಾಹಿತೀತಿ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು ತೀಸು ಭವೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಂ ತಣ್ಹಂ ವಿಗತನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಮಾರಬನ್ಧನನ್ತಿ ಏಸೋ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಂ ಮಾರಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.