೧೧. ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಹನನ್ತಿ ಭೋಗಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ‘‘ಅಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಕಸ್ಸ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತಹಿ ದಿವಸೇಹಿ ತಸ್ಸ ಗೇಹತೋ ಧನಂ ರಾಜಕುಲಂ ಅಭಿಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ಕುತೋ ನು ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಗಚ್ಛಸಿ ದಿವಾದಿವಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ಕಾಲಕತೋ, ತಮಹಂ ಅಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ರಾಜನ್ತೇಪುರಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೦) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸೋ ಕಿರ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನೇ ಉಪನೀತೇ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಕೇಳಿಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಭೋಜನೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ಕಣಾಜಕಂ ಭುಞ್ಜತಿ ಬಿಳಙ್ಗದುತಿಯಂ. ವತ್ಥಯಾನಛತ್ತೇಸುಪಿ ಮನಾಪೇಸು ಉಪಟ್ಠಾಪಿತೇಸು ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪಹರನ್ತೋ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಾನಿ ಧಾರೇತಿ, ಜಜ್ಜರರಥಕೇನ ಯಾತಿ ಪಣ್ಣಛತ್ತಕೇನ ಧಾರಿಯಮಾನೇನಾತಿ ಏವಂ ರಞ್ಞಾ ಆರೋಚಿತೇ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ.

ಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ತಗರಸಿಖಿಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ. ‘‘ದೇಥ ಸಮಣಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಬಾಲೇ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ಇಮಸ್ಸ ಮುಖತೋ ‘ದೇಹೀ’ತಿ ವಚನಂ ಸುತಂ, ಅಜ್ಜ ಮಮ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತೀ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋಪಿ ನಿವತ್ತಮಾನೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಸಮಣ, ಕಿಞ್ಚಿ ತೇ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ವರಮೇತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಸಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ತೇ ಹಿ ಇಮಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸತಿ, ನಟ್ಠೋ ಮೇ ಸೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಭಾತು ಚ ಪನ ಏಕಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ. ಸೋ ಕಿರಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತುಸನ್ತಕಂ ಯಾನಕಂ, ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಗೋಣೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಇದಾನಿ ತಾವೇಸ ಏವಂ ವದೇತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಭೋಗೇ ಕೋ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ನೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಚ್ಛಮೂಲೇ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದಂ ವಿಯ ಗೀವಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ತಗರಸಿಖಿಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೇಟ್ಠಿತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ. ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ ‘ವರಮೇತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಸಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ಭತ್ತಭೋಗಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ, ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ವತ್ಥಭೋಗಾಯ, ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ಯಾನಭೋಗಾಯ, ನಾಸ್ಸುಳಾರಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ ಭೋಗಾಯ ಚಿತ್ತಂ ನಮತಿ. ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ಭಾತು ಚ ಪನ ಏಕಪುತ್ತಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ಥ, ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಂ ಸತ್ತಮಂ ಅಪುತ್ತಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ರಾಜಕೋಸಂ ಪವೇಸೇತಿ. ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಪುರಾಣಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ನವಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಂ ಅನುಪಚಿತಂ. ಅಜ್ಜ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ಮಹಾರೋರುವೇ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೩೧).

ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಏತ್ತಕೇ ನಾಮ ಭೋಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ನ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇ ಬುದ್ಧೇ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ದುಮ್ಮೇಧಪುಗ್ಗಲಾ ನಾಮ ಭೋಗೇ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಗವೇಸನ್ತಿ, ಭೋಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾ ಪನೇತೇ ದೀಘರತ್ತಂ ಹನತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೫೫. ‘‘ಹನನ್ತಿ ಭೋಗಾ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ;

ಭೋಗತಣ್ಹಾಯ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಹನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇವ ಅತ್ತನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋತಿ ಯೇ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಗವೇಸಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಾ, ನ ತೇ ಭೋಗಾ ಹನನ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇವ ಅತ್ತನನ್ತಿ ಭೋಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಹನತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.