೧. ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು

ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಪಿಲಮಚ್ಛಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಕುಲಭಾತರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠೋ ಸಾಗತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ. ಮಾತಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸಾಧಿನೀ ನಾಮ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ತಾಪನಾ ನಾಮ. ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಏವಂ ತೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಉಭೋ ಭಾತರೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಕತಿ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ಥಧುರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಕನಿಟ್ಠೋ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ತರುಣೋ, ವುಡ್ಢಕಾಲೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ಥಧುರಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ, ಪರಿವಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭೋ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮದೇನ ಮತ್ತೋ ಲಾಭತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಅತಿಪಣ್ಡಿತಮಾನಿತಾಯ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವದೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯ’’ನ್ತಿ ವದೇತಿ, ಸಾವಜ್ಜಮ್ಪಿ ‘‘ಅನವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ, ಅನವಜ್ಜಮ್ಪಿ ‘‘ಸಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಪೇಸಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓವದಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಜಾನಾಥ, ರಿತ್ತಮುಟ್ಠಿಸದಿಸಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಖುಂಸೇನ್ತೋ ವಮ್ಭೇನ್ತೋ ಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಾತು ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋಪಿ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ ಕಪಿಲ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಆಯು ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಹಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಾದೀನಿ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಮಾ ಏವಂ ಅವಚಾ’’ತಿ ಓವದಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ನಾದಿಯಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಥೇರೋ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಂ ‘‘ನಾಯಂ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನ, ಆವುಸೋ, ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸಿ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಂ ಅಞ್ಞೇ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು.

ಸೋ ದುರಾಚಾರೋ ಹುತ್ವಾ ದುರಾಚಾರಪರಿವುತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗೇ ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬೀಜನಿಂ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ವತ್ತತಿ, ಆವುಸೋ, ಏತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿವಚನೇನ ದಿನ್ನೇನಾ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮೋ ವಾ ವಿನಯೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇನ ಸುತೇನ ವಾ ಅಸುತೇನ ವಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹಿ. ಏವಂ ಸೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ. ಸಾಗತತ್ಥೇರೋಪಿ ತದಹೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ಕಪಿಲೋ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸಾಪಿಸ್ಸ ಮಾತಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ತಸ್ಸೇವ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು.

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪುರಿಸಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಜೀವನ್ತಾ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಸರಣಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಥೇರೋ ಓವದಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲವನ್ತಾ, ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ವೋ ನೇವ ಸೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ನ ಮನೋಪದೋಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಜನಪದಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ತೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸುಂ. ತೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು, ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ.

ತೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತಕುಲಿಕೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಇತರೇ ಇತರೇಸು. ಏವಂ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗಹಣಞ್ಚ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ. ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಾರಕಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಜಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪೋಸಾವನಿಕಂ ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಕಾ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸಂ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕಪುತ್ತೋವ ಯಸತೋ ಚ ತೇಜತೋ ಚ ಅಗ್ಗಪುರಿಸೋ ಅಹೋಸಿ.

ಕಪಿಲೋಪಿ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಚಿರವತಿಯಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ದುಗ್ಗನ್ಧಮುಖೋ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ಸಹಾಯಕಾ ‘‘ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜಾಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನದಿಯಾ ಖಿಪಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಅನ್ತೋಜಾಲಂ ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮವಾಸಿನೋ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಕಂಸು – ‘‘ಪುತ್ತಾ ನೋ ಪಠಮಂ ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸುವಣ್ಣಮಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿಂಸು, ಇದಾನಿ ನೋ ರಾಜಾ ಬಹುಧನಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇಪಿ ಖೋ ಸಹಾಯಕಾ ಮಚ್ಛಂ ನಾವಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ರಞ್ಞಾಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಚ್ಛೋ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಏತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಕಾರಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಚ್ಛಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಚ್ಛೇನ ಮುಖೇ ವಿವಟಮತ್ತೇಯೇವ ಸಕಲಜೇತವನಂ ಅತಿವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಮಚ್ಛೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಜಾತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತೀ’’ತಿ?

ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಲಾಭತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ, ಸೋ ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇದಾನಿ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾತೋ. ಯಂ ಪನ ಸೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವಾಚೇಸಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಮುಖತೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಯತಿ. ‘‘ಕಥಾಪೇಮಿ ನಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಥಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತ್ವಂಸಿ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಕಪಿಲೋ’’ತಿ. ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ತೇ ಸಾಗತೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಮಾತಾ ಪನ ತೇ ಸಾಧಿನೀ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ಚ ತೇ ತಾಪನಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮೇವ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಿಭೂತೋ ನಾವಂ ಸೀಸೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಮಹಾಜನೋ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ ಲೋಮಹಟ್ಠಜಾತೋ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತದಾಹು ವಸುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು. ನಿ. ೨೭೬) ಕಪಿಲಸುತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೩೪. ‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋ, ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತಿ ಮಾಲುವಾ ವಿಯ;

ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರಂ, ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ.

೩೩೫. ‘‘ಯಂ ಏಸಾ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮೀ, ತಣ್ಹಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾ;

ಸೋಕಾ ತಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಭಿವಟ್ಠಂವ ಬೀರಣಂ.

೩೩೬. ‘‘ಯೋ ಚೇತಂ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮಿಂ, ತಣ್ಹಂ ಲೋಕೇ ದುರಚ್ಚಯಂ;

ಸೋಕಾ ತಮ್ಹಾ ಪಪತನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರಾ.

೩೩೭. ‘‘ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ;

ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಖಣಥ, ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ;

ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನ ಪಮತ್ತಚಾರಿಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನೇವ ಝಾನಂ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ರುಕ್ಖಂ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೀ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಾಯ ಮಾಲುವಾಲತಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರನ್ತಿ ಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭವೇ ಭವೇ ಉಪ್ಲವತಿ ಧಾವತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ, ಯಥಾ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಾನರೋ ವನಸ್ಮಿಂ ಧಾವತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಮ್ಪಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹುರಾ ಹುರಂ ಧಾವನ್ತೋ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪವತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ.

ಯನ್ತಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏಸಾ ಲಾಮಕಭಾವೇನ ಜಮ್ಮೀ ವಿಸಾಹಾರತಾಯ ವಿಸಪುಪ್ಫತಾಯ ವಿಸಫಲತಾಯ ವಿಸಪರಿಭೋಗತಾಯ ರೂಪಾದೀಸು ವಿಸತ್ತತಾಯ ಆಸತ್ತತಾಯ ವಿಸತ್ತಿಕಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾ ಅಭಿಭವತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ವಸ್ಸಾನೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸನ್ತೇನ ದೇವೇನ ಅಭಿವಟ್ಠಂ ಬೀರಣತಿಣಂ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುರಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಜಹಿತುಂ ದುಕ್ಕರತಾಯ ದುರಚ್ಚಯಂ ತಣ್ಹಂ ಸಹತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ತಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಪಪತನ್ತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರೇ ಪದುಮಪತ್ತೇ ಪತಿತಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಂ ವೋ ವದಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವದಾಮಿ. ಭದ್ದಂ ವೋತಿ ಭದ್ದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತು, ಮಾ ಅಹಂ ಕಪಿಲೋ ವಿಯ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪುಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೂಲನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಮೂಲಂ ಖಣಥ. ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ, ಯಥಾ ಉಸೀರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಕುದಾಲೇನ ಬೀರಣಂ ಖಣತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಮೂಲಂ ಖಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ನದೀಸೋತೇ ಜಾತಂ ನಳಂ ಮಹಾವೇಗೇನ ಆಗತೋ ನದೀಸೋತೋ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಮರಣಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಞ್ಜತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಾ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆನೇಞ್ಜವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಧಮ್ಮಪರಿಭೋಗೇನ ಏಕಪರಿಭೋಗಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ.

ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು ಪಠಮಂ.