೮. ಮಾರವತ್ಥು

ಅತ್ಥಮ್ಹೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಕಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೀಳೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜೇ ದಣ್ಡಕರಣಪೀಳಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಂ ಅಹನಂ ಅಘಾತಯಂ, ಅಜಿನಂ ಅಜಾಪಯಂ, ಅಸೋಚಂ ಅಸೋಚಾಪಯಂ ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತು’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಇದಾನಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ರಜ್ಜಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಸಕ್ಕಾ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತುಂ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಉಸ್ಸಾಹಮಸ್ಸ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಾರೇತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ರಜ್ಜಂ, ಕಾರೇತು ಸುಗತೋ ರಜ್ಜಂ ಅಹನಂ ಅಘಾತಯಂ, ಅಜಿನಂ ಅಜಾಪಯಂ, ಅಸೋಚಂ ಅಸೋಚಾಪಯಂ ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮೇ ತ್ವಂ, ಪಾಪಿಮ, ಪಸ್ಸಸಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಗವತಾ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಸುಭಾವಿತಾ. ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಂ ‘ಸುವಣ್ಣ’ನ್ತಿ ಅಧಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ತಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಅಸ್ಸ, ಅಹಮ್ಪಿ ಖೋ ಧನೇನ ಧನಕರಣೀಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ತೇನ ವುತ್ತೇ –

‘‘ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ, ಜಾತರೂಪಸ್ಸ ಕೇವಲೋ;

ದ್ವಿತ್ತಾವ ನಾಲಮೇಕಸ್ಸ, ಇತಿ ವಿದ್ವಾ ಸಮಞ್ಚರೇ.

‘‘ಯೋ ದುಕ್ಖಮದಕ್ಖಿ ಯತೋನಿದಾನಂ,

ಕಾಮೇಸು ಸೋ ಜನ್ತು ಕಥಂ ನಮೇಯ್ಯ;

ಉಪಧಿಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗೋತಿ ಲೋಕೇ,

ತಸ್ಸೇವ ಜನ್ತು ವಿನಯಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೬) –

ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಏವ ಖೋ, ಪಾಪಿಮ, ತವ ಓವಾದೋ, ಅಞ್ಞೋ ಮಮ, ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಧಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಞ್ಹಿ ಏವಂ ಓವದಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೩೧. ‘‘ಅತ್ಥಮ್ಹಿ ಜಾತಮ್ಹಿ ಸುಖಾ ಸಹಾಯಾ,

ತುಟ್ಠೀ ಸುಖಾ ಯಾ ಇತರೀತರೇನ;

ಪುಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಯಮ್ಹಿ,

ಸಬ್ಬಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಖಂ ಪಹಾನಂ.

೩೩೨. ‘‘ಸುಖಾ ಮತ್ತೇಯ್ಯತಾ ಲೋಕೇ,

ಅಥೋ ಪೇತ್ತೇಯ್ಯತಾ ಸುಖಾ;

ಸುಖಾ ಸಾಮಞ್ಞತಾ ಲೋಕೇ,

ಅಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತಾ ಸುಖಾ.

೩೩೩. ‘‘ಸುಖಂ ಯಾವ ಜರಾಸೀಲಂ, ಸುಖಾ ಸದ್ಧಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ;

ಸುಖೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಲಾಭೋ, ಪಾಪಾನಂ ಅಕರಣಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅತ್ಥಮ್ಹೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಚೀವರಕರಣಾದಿಕೇ ವಾ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮಾದಿಕೇ ವಾ ಗಿಹಿನೋಪಿ ಕಸಿಕಮ್ಮಾದಿಕೇ ವಾ ಬಲವಪಕ್ಖಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇಹಿ ಅಭಿಭವನಾದಿಕೇ ವಾ ಕಿಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯೇ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತುಂ ವಾ ವೂಪಸಮೇತುಂ ವಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವರೂಪಾ ಸುಖಾ ಸಹಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತುಟ್ಠೀ ಸುಖಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗಿಹಿನೋಪಿ ಸಕೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಆರಭನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅನೇಸನಂ. ಇತಿ ತೇ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿಯೇವ. ತಸ್ಮಾ ಯಾ ಇತರೀತರೇನ ಪರಿತ್ತೇನ ವಾ ವಿಪುಲೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಿ, ಅಯಮೇವ ಸುಖಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಮರಣಕಾಲೇ ಪನ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಮೇವ ಸುಖಂ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ಪನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಹಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಮೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸುಖಂ ನಾಮ.

ಮತ್ತೇಯ್ಯತಾತಿ ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಪೇತ್ತೇಯ್ಯತಾತಿ ಪಿತರಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಉಭಯೇನಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಉಪಟ್ಠಾನಮೇವ ಕಥಿತಂ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಅನುಪಟ್ಠಹನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ನಿದಹನ್ತಿ, ಪರೇಸಂ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೀ’’ತಿ ನೇಸಂ ನಿನ್ದಾಪಿ ವಡ್ಢತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಗೂಥನಿರಯೇಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ಯೇ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಂ ಧನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಾಮಞ್ಞತಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತಾತಿ ಬಾಹಿತಪಾಪೇಸು ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯೇವ. ಉಭಯೇನಪಿ ತೇಸಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗನಭಾವೋ ಕಥಿತೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಲೋಕೇ ಸುಖಂ ನಾಮ ಕಥಿಕಂ.

ಸೀಲನ್ತಿ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲರತ್ತವತ್ಥಾದಯೋ ಹಿ ಅಲಙ್ಕಾರಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಯೇ ಠಿತಾನಂಯೇವ ಸೋಭನ್ತಿ. ನ ದಹರಾನಂ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ, ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರೋ ದಹರಕಾಲೇ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಏಸ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಗರಹುಪ್ಪಾದನೇನ ಪನ ದೋಸಮೇವ ಜನೇತಿ. ಪಞ್ಚಸೀಲದಸಸೀಲಾದಿಭೇದಂ ಪನ ಸೀಲಂ ದಹರಸ್ಸಾಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸಾಪಿ ಸಬ್ಬವಯೇಸು ಸೋಭತಿಯೇವ, ‘‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಸೀಲವಾ’’ತಿ ಪಸಂಸುಪ್ಪಾದನೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಮೇವ ಆವಹತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ಸುಖಂ ಯಾವ ಜರಾ ಸೀಲನ್ತಿ. ಸದ್ಧಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರತೋ ದುವಿಧಾಪಿ ಸದ್ಧಾ ನಿಚ್ಚಲಾ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಸುಖೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಲಾಭೋ ಸುಖೋ. ಪಾಪಾನಂ ಅಕರಣನ್ತಿ ಸೇತುಘಾತವಸೇನ ಪನ ಪಾಪಾನಂ ಅಕರಣಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂನಂ ದೇವತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಮಾರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

ನಾಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ.