೧. ಅತ್ತದನ್ತವತ್ಥು

ಅಹಂ ನಾಗೋ ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಅಪ್ಪಮಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತತ್ಥ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಸಾಮಾವತಿವತ್ಥು) –

ಮಾಗಣ್ಡಿಯಾ ತಾಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸೇವ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಾಗರಾನಂ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಚರನ್ತಂ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ತೀಸು ರತನೇಸು ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಚೋರೋಸಿ ಬಾಲೋಸಿ ಮೂಳ್ಹೋಸಿ ಥೇನೋಸಿ ಓಟ್ಠೋಸಿ ಗೋಣೋಸಿ ಗದ್ರಭೋಸಿ ನೇರಯಿಕೋಸಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋಸಿ, ನತ್ಥಿ ತುಯ್ಹಂ ಸುಗತಿ, ದುಗ್ಗತಿಯೇವ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ನಾಗರಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇಸು ಪರಿಭಾಸನ್ತೇಸು ಪುನ ಕತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೇಸು ಪರಿಭಾಸನ್ತೇಸು ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ತತೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ನ ಏವಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಯತ್ಥ ಅಧಿಕರಣಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇವ ತಸ್ಮಿಂ ವೂಪಸನ್ತೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕೇ ಪನ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಹತ್ಥಿಸದಿಸೋ. ಸಙ್ಗಾಮಂ ಓತಿಣ್ಣಹತ್ಥಿನೋ ಹಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗತೇ ಸರೇ ಸಹಿತುಂ ಭಾರೋ, ತಥೇವ ಬಹೂಹಿ ದುಸ್ಸೀಲೇಹಿ ಕಥಿತಕಥಾನಂ ಸಹನಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೨೦. ‘‘ಅಹಂ ನಾಗೋವ ಸಙ್ಗಾಮೇ, ಚಾಪತೋ ಪತಿತಂ ಸರಂ;

ಅತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹಿ ಬಹುಜ್ಜನೋ.

೩೨೧. ‘‘ದನ್ತಂ ನಯನ್ತಿ ಸಮಿತಿಂ, ದನ್ತಂ ರಾಜಾಭಿರೂಹತಿ;

ದನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೋತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖತಿ.

೩೨೨. ‘‘ವರಮಸ್ಸತರಾ ದನ್ತಾ, ಆಜಾನೀಯಾ ಚ ಸಿನ್ಧವಾ;

ಕುಞ್ಜರಾ ಚ ಮಹಾನಾಗಾ, ಅತ್ತದನ್ತೋ ತತೋ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಗೋವಾತಿ ಹತ್ಥೀ ವಿಯ. ಚಾಪತೋ ಪತಿತನ್ತಿ ಧನುತೋ ಮುತ್ತಂ. ಅತಿವಾಕ್ಯನ್ತಿ ಅಟ್ಠಅನರಿಯವೋಹಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀತಿಕ್ಕಮವಚನಂ. ತಿತಿಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯಥಾ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೋ ಸುದನ್ತೋ ಮಹಾನಾಗೋ ಖಮೋ ಸತ್ತಿಪಹಾರಾದೀನಿ ಚಾಪತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಪತಿತೇ ಸರೇ ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ತಿತಿಕ್ಖತಿ, ಏವಮೇವ ಏವರೂಪಂ ಅತಿವಾಕ್ಯಂ ತಿತಿಕ್ಖಿಸ್ಸಂ, ಸಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹೀತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಬಹುದುಸ್ಸೀಲೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಚರತಿ, ತತ್ಥ ಅಧಿವಾಸನಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನಮೇವ ಮಮ ಭಾರೋ. ಸಮಿತಿನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಮಣ್ಡಲಾದೀಸು ಮಹಾಜನಮಜ್ಝಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ದನ್ತಮೇವ ಗೋಣಜಾತಿಂ ವಾ ಅಸ್ಸಜಾತಿಂ ವಾ ಯಾನೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನಯನ್ತಿ. ರಾಜಾತಿ ತಥಾರೂಪೇಹೇವ ವಾಹನೇಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜಾಪಿ ದನ್ತಮೇವ ಅಭಿರೂಹತಿ. ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸುಪಿ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋವ ಸೇಟ್ಠೋ. ಯೋತಿವಾಕ್ಯನ್ತಿ ಯೋ ಏವರೂಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮವಚನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ತಿತಿಕ್ಖತಿ ನ ಪಟಿಪ್ಫರತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ಏವರೂಪೋ ದನ್ತೋ ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಸ್ಸತರಾತಿ ವಳವಾಯ ಗದ್ರಭೇನ ಜಾತಾ. ಆಜಾನೀಯಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸದಮಸಾರಥಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಂ ಜಾನನಸಮತ್ಥಾ. ಸಿನ್ಧವಾತಿ ಸಿನ್ಧವರಟ್ಠೇ ಜಾತಾ ಅಸ್ಸಾ. ಮಹಾನಾಗಾತಿ ಕುಞ್ಜರಸಙ್ಖಾತಾ ಮಹಾಹತ್ಥಿನೋ. ಅತ್ತದನ್ತೋತಿ ಏತೇ ಅಸ್ಸತರಾ ಚ ಸಿನ್ಧವಾ ಚ ಕುಞ್ಜರಾ ಚ ದನ್ತಾವ ವರಂ, ನ ಅದನ್ತಾ. ಯೋ ಪನ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ದನ್ತತಾಯ ಅತ್ತದನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ, ಅಯಂ ತತೋಪಿ ವರಂ, ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಏತೇಹಿ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೀಥಿಸಿಙ್ಘಾಟಕಾದೀಸು ಠತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಪರಿಭಾಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೋ ಮಹಾಜನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಅತ್ತದನ್ತವತ್ಥು ಪಠಮಂ.