೧. ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉತ್ತರದ್ವಾರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ನಗರಮಜ್ಝೇನ ವಿಹಾರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾವಸ್ಸಿ. ತೇ ಸಮ್ಮುಖಾಗತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತೇ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸಾಮಿಕೇ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಇಮೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ, ಮಯಂ ಪನ ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಸ್ಸೇ ವಿಗತೇ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದಾದಿವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಹಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪರಾಧಂ ಪನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಾಧಾನುರೂಪಂ ಅಸಾಹಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೫೬. ‘‘ನ ತೇನ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಯೇನತ್ಥಂ ಸಾಹಸಾ ನಯೇ;

ಯೋ ಚ ಅತ್ಥಂ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಉಭೋ ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೨೫೭. ‘‘ಅಸಾಹಸೇನ ಧಮ್ಮೇನ, ಸಮೇನ ನಯತೀ ಪರೇ;

ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ, ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಕಾರಣೇನ. ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ರಾಜಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾತಬ್ಬೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋಪಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ. ಅತ್ಥನ್ತಿ ಓತಿಣ್ಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಂ. ಸಾಹಸಾ ನಯೇತಿ ಛನ್ದಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹಸೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ವಿನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಯೋ ಹಿ ಛನ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಞಾತೀತಿ ವಾ ಮಿತ್ತೋತಿ ವಾ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ಅಸಾಮಿಕಮೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಕರೋತಿ, ದೋಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ವೇರೀನಂ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಅಸಾಮಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಮೋಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾಲೇ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ವಿಯ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಜಿತಂ, ಅಯಂ ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ ಪರಂ ನೀಹರತಿ, ಭಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಇಸ್ಸರಜಾತಿಕಸ್ಸ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಜಯಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಅಯಂ ಸಾಹಸೇನ ಅತ್ಥಂ ನೇತಿ ನಾಮ. ಏಸೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಂ ಅನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಞ್ಚ ಅಭೂತಞ್ಚ ಕಾರಣಂ. ಉಭೋ ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವದತಿ. ಅಸಾಹಸೇನಾತಿ ಅಮುಸಾವಾದೇನ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇನ, ನ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ. ಸಮೇನಾತಿ ಅಪರಾಧಾನುರೂಪೇನೇವ ಪರೇ ನಯತಿ, ಜಯಂ ವಾ ಪರಾಜಯಂ ವಾ ಪಾಪೇತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಗುತ್ತೋ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮೇಧಾವೀ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತವತ್ಥು ಪಠಮಂ.