೧೯. ಧಮ್ಮಟ್ಠವಗ್ಗೋ

೧. ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉತ್ತರದ್ವಾರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ನಗರಮಜ್ಝೇನ ವಿಹಾರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾವಸ್ಸಿ. ತೇ ಸಮ್ಮುಖಾಗತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತೇ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇ ಅಸಾಮಿಕೇ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಇಮೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ, ಮಯಂ ಪನ ‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಸ್ಸೇ ವಿಗತೇ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛನ್ದಾದಿವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಹಸೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪರಾಧಂ ಪನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪರಾಧಾನುರೂಪಂ ಅಸಾಹಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋನ್ತಾ ಏವ ಧಮ್ಮಟ್ಠಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೫೬. ‘‘ನ ತೇನ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಯೇನತ್ಥಂ ಸಾಹಸಾ ನಯೇ;

ಯೋ ಚ ಅತ್ಥಂ ಅನತ್ಥಞ್ಚ, ಉಭೋ ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೨೫೭. ‘‘ಅಸಾಹಸೇನ ಧಮ್ಮೇನ, ಸಮೇನ ನಯತೀ ಪರೇ;

ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ, ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಕಾರಣೇನ. ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ರಾಜಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾತಬ್ಬೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋಪಿ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ. ಅತ್ಥನ್ತಿ ಓತಿಣ್ಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಂ. ಸಾಹಸಾ ನಯೇತಿ ಛನ್ದಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಸಾಹಸೇನ ಮುಸಾವಾದೇನ ವಿನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಯೋ ಹಿ ಛನ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಞಾತೀತಿ ವಾ ಮಿತ್ತೋತಿ ವಾ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ಅಸಾಮಿಕಮೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಕರೋತಿ, ದೋಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ವೇರೀನಂ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಅಸಾಮಿಕಂ ಕರೋತಿ, ಮೋಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಾಲೇ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ವಿಯ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮುಸಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಜಿತಂ, ಅಯಂ ಪರಾಜಿತೋ’’ತಿ ಪರಂ ನೀಹರತಿ, ಭಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಇಸ್ಸರಜಾತಿಕಸ್ಸ ಪರಾಜಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಜಯಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಅಯಂ ಸಾಹಸೇನ ಅತ್ಥಂ ನೇತಿ ನಾಮ. ಏಸೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಂ ಅನತ್ಥಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಞ್ಚ ಅಭೂತಞ್ಚ ಕಾರಣಂ. ಉಭೋ ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಭೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥೇ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ವದತಿ. ಅಸಾಹಸೇನಾತಿ ಅಮುಸಾವಾದೇನ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇನ, ನ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ. ಸಮೇನಾತಿ ಅಪರಾಧಾನುರೂಪೇನೇವ ಪರೇ ನಯತಿ, ಜಯಂ ವಾ ಪರಾಜಯಂ ವಾ ಪಾಪೇತಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮಗುತ್ತೋ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮೇಧಾವೀ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ವಿಹಾರೇಪಿ ಗಾಮೇಪಿ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಆಕುಲಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಮೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಗತೇ ದಹರೇ ಸಾಮಣೇರೇ ಚ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕೀದಿಸಂ, ಆವುಸೋ, ಭತ್ತಗ್ಗ’’ನ್ತಿ? ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಪುಚ್ಛಥ, ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾ ‘‘ಮಯಮೇವ ವಿಯತ್ತಾ, ಮಯಮೇವ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಇಮೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಕಚವರಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಓಕಿರನ್ತಾ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಆಕುಲಂ ಅಕಂಸೂತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಹುಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಪರೇ ವಿಹೇಠಯಮಾನಂ ‘ಪಣ್ಡಿತೋ’ತಿ ವದಾಮಿ, ಖೇಮಿನಂ ಪನ ಅವೇರೀನಂ ಅಭಯಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫೮. ‘‘ನ ತೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋತಿ, ಯಾವತಾ ಬಹು ಭಾಸತಿ;

ಖೇಮೀ ಅವೇರೀ ಅಭಯೋ, ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝಾದೀಸು ಬಹುಂ ಕಥೇತಿ, ತೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ಖೇಮೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವೇರಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅವೇರೀ ನಿಬ್ಭಯೋ, ಯಂ ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಭಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಏಕುದಾನಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರವತ್ಥು

ನ ತಾವತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕುದಾನತ್ಥೇರಂ ನಾಮ ಖೀಣಾಸವಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಏಕಕೋವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ, ಏಕಮೇವಸ್ಸ ಉದಾನಂ ಪಗುಣಂ –

‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ,

ಮುನಿನೋ ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋ;

ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತಾದಿನೋ,

ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಪಾಚಿ. ೧೫೩; ಉದಾ. ೩೭);

ಸೋ ಕಿರ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ಸಯಮೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಘೋಸೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವದತಿ. ಪಥವಿಉನ್ದ್ರಿಯನಸದ್ದೋ ವಿಯ ದೇವತಾನಂ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೋ ಹೋತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಸತಪರಿವಾರಾ ದ್ವೇ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು. ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾವ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ‘‘ಸಾಧು ವೋ ಕತಂ ಇಧ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ, ಅಜ್ಜ ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಆವುಸೋ, ಇಧ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ವನಸಣ್ಡೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೇ ದೇವತಾನಂ ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೇನ ಏಕನಿನ್ನಾದೋ ಹೋತೀತಿ. ತೇಸು ಏಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಧಮ್ಮಂ ಓಸಾರೇಸಿ, ಏಕೋ ಕಥೇಸಿ. ಏಕದೇವತಾಪಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ನಾದಾಸಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ದೇವತಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ದೇನ್ತೀತಿ ವದೇಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಸಾಧುಕಾರಸದ್ದೇನ ಏಕನಿನ್ನಾದೋ ಏವ ಹೋತಿ, ನ ಅಜ್ಜ ಪನ ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ವದೇಸಿ. ದೇವತಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಮದಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಪರಿವಾರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ದೇವತಾ ಮುಖೋಲೋಕನೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದನ್ತಿ, ತಿಪಿಟಕಧರಭಿಕ್ಖೂಸು ಏತ್ತಕಂ ಭಣನ್ತೇಸುಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಸಂಸನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವತ್ವಾ ಏಕೇನ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೇನ ಏಕಗಾಥಾಯ ಕಥಿತಾಯ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇಪಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹತಿ ವಾ ಭಾಸತಿ ವಾ, ತಂ ಧಮ್ಮಧರೋತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮಧರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫೯. ‘‘ನ ತಾವತಾ ಧಮ್ಮಧರೋ, ಯಾವತಾ ಬಹು ಭಾಸತಿ;

ಯೋ ಚ ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾನ, ಧಮ್ಮಂ ಕಾಯೇನ ಪಸ್ಸತಿ;

ಸ ವೇ ಧಮ್ಮಧರೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಉಗ್ಗಹಣಧಾರಣವಾಚನಾದಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಬಹುಂ ಭಾಸತಿ, ತಾವತ್ತಕೇನ ಧಮ್ಮಧರೋ ನ ಹೋತಿ, ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋ ಪನ ಪವೇಣಿಪಾಲಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋ ಚ ಅಪ್ಪಮ್ಪೀತಿ ಯೋ ಪನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮನ್ವಾಯ ಅತ್ಥಮನ್ವಾಯ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ನಾಮಕಾಯೇನ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸ ವೇ ಧಮ್ಮಧರೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತೀತಿ ಯೋಪಿ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಅಜ್ಜೇವಾತಿ ಪಟಿವೇಧಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಧರೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಏಕುದಾನಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಥೇರೋ ಸೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಥೇರೇ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತಮತ್ತೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಏವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇತೋ ಗತಂ ಏಕಂ ಥೇರಂ ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನು ದಿಟ್ಠೋ ವೋ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಣೇರಂ ಪಸ್ಸಿಮ್ಹಾ’’ತಿ. ‘‘ನ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾಮಣೇರೋ, ಥೇರೋ ಏವ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅತಿವಿಯ ಖುದ್ದಕೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಥೇರಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಕೇನ ಥೇರೋತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಪನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಹಿಂಸಕಭಾವೇ ಠಿತೋ, ಅಯಂ ಥೇರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬೦. ‘‘ನ ತೇನ ಥೇರೋ ಸೋ ಹೋತಿ, ಯೇನಸ್ಸ ಪಲಿತಂ ಸಿರೋ;

ಪರಿಪಕ್ಕೋ ವಯೋ ತಸ್ಸ, ಮೋಘಜಿಣ್ಣೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೨೬೧. ‘‘ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚ, ಅಹಿಂಸಾ ಸಂಯಮೋ ದಮೋ;

ಸ ವೇ ವನ್ತಮಲೋ ಧೀರೋ, ಥೇರೋ ಇತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪರಿಪಕ್ಕೋತಿ ಪರಿಣತೋ, ವುಡ್ಢಭಾವಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮೋಘಜಿಣ್ಣೋತಿ ಅನ್ತೋ ಥೇರಕರಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಾವೇನ ತುಚ್ಛಜಿಣ್ಣೋ ನಾಮ. ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ಯಮ್ಹಿ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಚ್ಚಂ, ಞಾಣೇನ ಸಚ್ಛಿಕತತ್ತಾ ನವವಿಧೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥಿ. ಅಹಿಂಸಾತಿ ಅಹಿಂಸನಭಾವೋ. ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಯಮ್ಹಿ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಪಿ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಭಾವನಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಯಮೋ ದಮೋತಿ ಸೀಲಞ್ಚೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಚ. ವನ್ತಮಲೋತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ನೀಹಟಮಲೋ. ಧೀರೋತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಥೇರೋತಿ ಸೋ ಇಮೇಹಿ ಥಿರಭಾವಕಾರಕೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಥೇರೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಲಕುಣ್ಡಕಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ನ ವಾಕ್ಕರಣಮತ್ತೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ದಹರೇ ಚೇವ ಸಾಮಣೇರೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯಾನಮೇವ ಚೀವರರಜನಾದೀನಿ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮಯೇ ಕುಸಲಾ, ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ. ಯಂನೂನ ಮಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಮ, ‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮಯೇ ಕುಸಲಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾಪಿ ಇಮೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಮಾ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ಥಾತಿ ದಹರಸಾಮಣೇರೇ ಆಣಾಪೇಥಾ’ತಿ. ಏವಞ್ಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥಾ ವದಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪವೇಣಿವಸೇನೇವ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಭತಿ, ಇಮೇ ಪನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವಾಕ್ಕರಣಮತ್ತೇನ ಸಾಧುರೂಪಾತಿ ನ ವದಾಮಿ. ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಇಸ್ಸಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಏಸೋ ಏವ ಸಾಧುರೂಪೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬೨. ‘‘ನ ವಾಕ್ಕರಣಮತ್ತೇನ, ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ;

ಸಾಧುರೂಪೋ ನರೋ ಹೋತಿ, ಇಸ್ಸುಕೀ ಮಚ್ಛರೀ ಸಠೋ.

೨೬೩. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಮೂಲಘಚ್ಚಂ ಸಮೂಹತಂ;

ಸವನ್ತದೋಸೋ ಮೇಧಾವೀ, ಸಾಧುರೂಪೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ವಾಕ್ಕರಣಮತ್ತೇನಾತಿ ವಚೀಕರಣಮತ್ತೇನ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನವಚನಮತ್ತೇನ. ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾತಿ ಸರೀರವಣ್ಣಸ್ಸ ಮನಾಪಭಾವೇನ ವಾ. ನರೋತಿ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಪರಲಾಭಾದೀಸು ಇಸ್ಸಾಮನಕೋ ಪಞ್ಚವಿಧೇನ ಮಚ್ಛೇರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕೇರಾಟಿಕಭಾವೇನ ಸಠೋ ನರೋ ಸಾಧುರೂಪೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಚೇತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸೇತಂ ಇಸ್ಸಾದಿದೋಸಜಾತಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಮೂಲಕಂ ಛಿನ್ನಂ, ಮೂಲಘಾತಂ ಕತ್ವಾ ಸಮೂಹತಂ, ಸೋ ವನ್ತದೋಸೋ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾಧುರೂಪೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಹತ್ಥಕವತ್ಥು

ನ ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಹತ್ಥಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಸುಕವೇಲಾಯ ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ವಾದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರೇತರಮೇವ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಮಮ ಭಯೇನ ನಾಗತಾ, ಏಸೋವ ಪನ ನೇಸಂ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರನ್ತೋ ವಿಚರತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಹತ್ಥಕೋ ಕಿರ ಏವಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಹತ್ಥಕ, ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸಿ? ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ಮುಸಾವಾದಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸೀಸಮುಣ್ಡನಾದಿಮತ್ತೇನೇವ ಸಮಣೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಣೂನಿ ವಾ ಥೂಲಾನಿ ವಾ ಪಾಪಾನಿ ಸಮೇತ್ವಾ ಠಿತೋ, ಅಯಮೇವ ಸಮಣೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬೪. ‘‘ನ ಮುಣ್ಡಕೇನ ಸಮಣೋ, ಅಬ್ಬತೋ ಅಲಿಕಂ ಭಣಂ;

ಇಚ್ಛಾಲೋಭಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಮಣೋ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

೨೬೫. ‘‘ಯೋ ಚ ಸಮೇತಿ ಪಾಪಾನಿ, ಅಣುಂ ಥೂಲಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಸಮಿತತ್ತಾ ಹಿ ಪಾಪಾನಂ, ಸಮಣೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುಣ್ಡಕೇನಾತಿ ಸೀಸಮುಣ್ಡನಮತ್ತೇನ. ಅಬ್ಬತೋತಿ ಸೀಲವತೇನ ಚ ಧುತಙ್ಗವತೇನ ಚ ವಿರಹಿತೋ. ಅಲಿಕಂ ಭಣನ್ತಿ ಮುಸಾವಾದಂ ಭಣನ್ತೋ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಇಚ್ಛಾಯ ಪತ್ತೇಸು ಚ ಲೋಭೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಮಣೋ ನಾಮ ಕಿಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ? ಸಮೇತೀತಿ ಯೋ ಚ ಪರಿತ್ತಾನಿ ವಾ ಮಹನ್ತಾನಿ ವಾ ಪಾಪಾನಿ ವೂಪಸಮೇತಿ, ಸೋ ತೇಸಂ ಸಮಿತತ್ತಾ ಸಮಣೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಹತ್ಥಕವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖು ಸೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಬಾಹಿರಸಮಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಣೇನ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವದತಿ, ಮಮ್ಪಿ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಹಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಾಮಿ, ಮಮ್ಪಿ ‘ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಭಿಕ್ಖನಮತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವದಾಮಿ. ನ ಹಿ ವಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಙ್ಖಾಯ ಚರತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬೬. ‘‘ನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖು ಸೋ ಹೋತಿ, ಯಾವತಾ ಭಿಕ್ಖತೇ ಪರೇ;

ವಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ, ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ನ ತಾವತಾ.

೨೬೭. ‘‘ಯೋಧ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ, ಬಾಹೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾ;

ಸಙ್ಖಾಯ ಲೋಕೇ ಚರತಿ, ಸ ವೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾವತಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಪರೇ ಭಿಕ್ಖತೇ, ತೇನ ಭಿಕ್ಖನಮತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ವಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಸಮಂ ಧಮ್ಮಂ, ವಿಸ್ಸಗನ್ಧಂ ವಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಮಾದಾಯ ಚರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯೋಧಾತಿ ಯೋ ಇಧ ಸಾಸನೇ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ಬಾಹೇತ್ವಾ ಪನುದಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾ ಹೋತಿ. ಸಙ್ಖಾಯಾತಿ ಞಾಣೇನ. ಲೋಕೇತಿ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೇ ‘‘ಇಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಖನ್ಧಾ, ಇಮೇ ಬಾಹಿರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನಿತ್ವಾ ಚರತಿ, ಸೋ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ತಿತ್ಥಿಯವತ್ಥು

ನ ಮೋನೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಭುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಮನುಸ್ಸಾನಂ ‘‘ಖೇಮಂ ಹೋತು, ಸುಖಂ ಹೋತು, ಆಯು ವಡ್ಢತು, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಕಲಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಕಣ್ಟಕೋ ಅತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಙ್ಗಲಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಅನುಮೋದನಾದೀನಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಕಾಲೇ ಭತ್ತಗ್ಗೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಸುಣಾಮ, ಭದ್ದನ್ತಾ ಪನ ತುಣ್ಹೀಭೂತಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೀ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭತ್ತಗ್ಗಾದೀಸು ಯಥಾಸುಖಂ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋಥ, ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಂ ಕರೋಥ, ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಅನುಜಾನಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಅನುಮೋದನಾದೀನಿ ಸುಣನ್ತಾ ಉಸ್ಸಾಹಪ್ಪತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ಪನ ‘‘ಮಯಂ ಮುನಿನೋ ಮೋನಂ ಕರೋಮ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಭತ್ತಗ್ಗಾದೀಸು ಮಹಾಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಣ್ಹೀಭಾವಮತ್ತೇನ ‘ಮುನೀ’ತಿ ವದಾಮಿ. ಏಕಚ್ಚೇ ಹಿ ಅಜಾನನ್ತಾ ನ ಕಥೇನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಅವಿಸಾರದತಾಯ, ಏಕಚ್ಚೇ ‘ಮಾ ನೋ ಇಮಂ ಅತಿಸಯತ್ಥಂ ಅಞ್ಞೇ ಜಾನಿಂಸೂ’ತಿ ಮಚ್ಛೇರೇನ. ತಸ್ಮಾ ಮೋನಮತ್ತೇನ ಮುನಿ ನ ಹೋತಿ, ಪಾಪವೂಪಸಮೇನ ಪನ ಮುನಿ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೬೮. ‘‘ನ ಮೋನೇನ ಮುನೀ ಹೋತಿ, ಮೂಳ್ಹರೂಪೋ ಅವಿದ್ದಸು;

ಯೋ ಚ ತುಲಂವ ಪಗ್ಗಯ್ಹ, ವರಮಾದಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ.

೨೬೯. ‘‘ಪಾಪಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಸ ಮುನೀ ತೇನ ಸೋ ಮುನಿ;

ಯೋ ಮುನಾತಿ ಉಭೋ ಲೋಕೇ, ಮುನಿ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ನ ಮೋನೇನಾತಿ ಕಾಮಞ್ಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣಮೋನೇನ ಮುನಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಮೋನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮೂಳ್ಹರೂಪೋತಿ ತುಚ್ಛರೂಪೋ. ಅವಿದ್ದಸೂತಿ ಅವಿಞ್ಞೂ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋಪಿ ಮುನಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಅಥ ವಾ ಮೋನೇನ ಮುನಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತುಚ್ಛಸಭಾವೋ ಪನ ಅವಿಞ್ಞೂ ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಚ ತುಲಂವ ಪಗಯ್ಹಾತಿ ಯಥಾ ಹಿ ತುಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅತಿರೇಕಂ ಚೇ ಹೋತಿ, ಹರತಿ. ಊನಂ ಚೇ ಹೋತಿ, ಪಕ್ಖಿಪತಿ. ಏವಮೇವ ಯೋ ಅತಿರೇಕಂ ಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಪಾಪಂ ಹರತಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ, ಊನಕೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಕುಸಲಂ ಪರಿಪೂರೇತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಕರೋನ್ತೋ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತಂ ವರಂ ಉತ್ತಮಮೇವ ಆದಾಯ ಪಾಪಾನಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ಸ ಮುನೀತಿ ಸೋ ಮುನಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಸೋ ಮುನೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಸೋ ಮುನೀತಿ ಚೇ? ಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಕಾರಣಂ, ತೇನ ಸೋ ಮುನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಮುನಾತಿ ಉಭೋ ಲೋಕೇತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೇ ತುಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಿನನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಇಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ ಖನ್ಧಾ, ಇಮೇ ಬಾಹಿರಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಇಮೇ ಉಭೋ ಅತ್ಥೇ ಮುನಾತಿ. ಮುನಿ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮುನೀತಿ ವುಚ್ಚತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ತಿತ್ಥಿಯವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಬಾಲಿಸಿಕವತ್ಥು

ನ ತೇನ ಅರಿಯೋ ಹೋತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅರಿಯಂ ನಾಮ ಬಾಲಿಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೋ ಬಾಲಿಸಿಕೋ ಬಲಿಸೇನ ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಲಿಸಯಟ್ಠಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂ ನಾಮೋಸೀ’’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದೀನಂ ನಾಮಾನಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹಂ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಾನಿ ಕಥಯಿಂಸು. ಬಾಲಿಸಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಾಮಾನಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಮಮಮ್ಪಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಂ ಕೋ ನಾಮೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅರಿಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಉಪಾಸಕ, ತಾದಿಸಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಿನೋ ಅರಿಯಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಅರಿಯಾ ಪನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಹಿಂಸನಭಾವೇ ಠಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭೦. ‘‘ನ ತೇನ ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ, ಯೇನ ಪಾಣಾನಿ ಹಿಂಸತಿ;

ಅಹಿಂಸಾ ಸಬ್ಬಪಾಣಾನಂ, ಅರಿಯೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಿಂಸಾತಿ ಅಹಿಂಸನೇನ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇನ ಹಿ ಪಾಣಾನಿ ಹಿಂಸತಿ, ನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ. ಯೋ ಪನ ಸಬ್ಬಪಾಣಾನಂ ಪಾಣಿಆದೀಹಿ ಅಹಿಂಸನೇನ ಮೇತ್ತಾದಿಭಾವನಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಹಿಂಸತೋ ಆರಾವ ಠಿತೋ, ಅಯಂ ಅರಿಯೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಾಲಿಸಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಬಾಲಿಸಿಕವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಸಮ್ಬಹುಲಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ನ ಸೀಲಬ್ಬತಮತ್ತೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಸು ಕಿರ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಏವಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾ, ಮಯಂ ಧುತಙ್ಗಧರಾ, ಮಯಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾ, ಮಯಂ ಪನ್ತಸೇನಾಸನವಾಸಿನೋ, ಮಯಂ ಝಾನಲಾಭಿನೋ, ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅರಹತ್ತಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ಇಚ್ಛಿತದಿವಸೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಯೇಪಿ ತತ್ಥ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇದಾನಿ ಅರಹತ್ತಂ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಅಪಿ ನು ಖೋ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಪುಟ್ಠಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಏವರೂಪಾ ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಮ್ಹಾ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಾದಿಮತ್ತಕೇನ ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಸುಖಪ್ಪತ್ತಮತ್ತಕೇನ ವಾ ‘ಅಪ್ಪಕಂ ನೋ ಭವದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆಸವಕ್ಖಯಂ ಪನ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ‘ಸುಖಿತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೭೧. ‘‘ನ ಸೀಲಬ್ಬತಮತ್ತೇನ, ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ವಾ ಪನ;

ಅಥ ವಾ ಸಮಾಧಿಲಾಭೇನ, ವಿವಿತ್ತಸಯನೇನ ವಾ.

೨೭೨. ‘‘ಫುಸಾಮಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ, ಅಪುಥುಜ್ಜನಸೇವಿತಂ;

ಭಿಕ್ಖು ವಿಸ್ಸಾಸಮಾಪಾದಿ, ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಆಸವಕ್ಖಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲಬ್ಬತಮತ್ತೇನಾತಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮತ್ತೇನ ವಾ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಮತ್ತೇನ ವಾ. ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ವಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪಿಟಕಾನಂ ಉಗ್ಗಹಿತಮತ್ತೇನ ವಾ. ಸಮಾಧಿಲಾಭೇನಾತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಲಾಭೇನ. ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖನ್ತಿ ಅನಾಗಾಮಿಸುಖಂ. ತಂ ಅನಾಗಾಮಿಸುಖಂ ಫುಸಾಮೀತಿ ಏತ್ತಕಮತ್ತೇನ ವಾ. ಅಪುಥುಜ್ಜನಸೇವಿತನ್ತಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇಹಿ ಅಸೇವಿತಂ ಅರಿಯಸೇವಿತಮೇವ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ವಿಸ್ಸಾಸಮಾಪಾದೀತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖು ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾದಿಭಾವಮತ್ತಕೇನೇವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭವೋ ಅಪ್ಪಕೋ ಪರಿತ್ತಕೋ’’ತಿ ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಗೂಥೋ ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಭವೋ ದುಕ್ಖೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ದಸಮಂ.

ಧಮ್ಮಟ್ಠವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕೂನವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ.