೨೦. ಮಗ್ಗವಗ್ಗೋ

೧. ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಮಗ್ಗಾನಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಸತ್ಥರಿ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮತೋ ಅಸುಕಗಾಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ಸಮೋ, ಅಸುಕಗಾಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸಮೋ, ಸಸಕ್ಖರೋ, ಅಸಕ್ಖರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ವಿಚರಿತಮಗ್ಗಂ ಆರಬ್ಭ ಮಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಬಾಹಿರಕಮಗ್ಗೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಞ್ಹಿ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾ ಪಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೭೩. ‘‘ಮಗ್ಗಾನಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಸಚ್ಚಾನಂ ಚತುರೋ ಪದಾ;

ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಾನಂ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಮಾ.

೨೭೪. ‘‘ಏಸೇವ ಮಗ್ಗೋ ನತ್ಥಞ್ಞೋ, ದಸ್ಸನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ;

ಏತಞ್ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ, ಮಾರಸ್ಸೇತಂ ಪಮೋಹನಂ.

೨೭೫. ‘‘ಏತಞ್ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥ;

ಅಕ್ಖಾತೋ ವೋ ಮಯಾ ಮಗ್ಗೋ, ಅಞ್ಞಾಯ ಸಲ್ಲಕನ್ತನಂ.

೨೭೬. ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಚ್ಚಮಾತಪ್ಪಂ, ಅಕ್ಖಾತಾರೋ ತಥಾಗತಾ;

ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪಮೋಕ್ಖನ್ತಿ, ಝಾಯಿನೋ ಮಾರಬನ್ಧನಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಗ್ಗಾನಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋತಿ ಜಙ್ಘಮಗ್ಗಾದಯೋ ವಾ ಹೋನ್ತು ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಮಗ್ಗಾ ವಾ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಾನಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಹಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿರೋಧಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸುಪಿ ಸಚ್ಚೇಸು ದುಕ್ಖಪರಿಜಾನನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ. ಸಚ್ಚಾನಂ ಚತುರೋ ಪದಾತಿ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೨೪) ಆಗತಂ ವಚೀಸಚ್ಚಂ ವಾ ಹೋತು, ‘‘ಸಚ್ಚೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚೋ ಖತ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿಭೇದಂ ಸಮ್ಮುತಿಸಚ್ಚಂ ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೪೪; ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೭-೧೮೮) ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಂ ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿಭೇದಂ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ವಾ ಹೋತು, ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಇಮೇಸಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಪರಿಜಾನಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಭಾವೇತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಏಕಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ ಚ ತಥಪಟಿವೇಧಟ್ಠೇನ ಚ ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚನ್ತಿಆದಯೋ ಚತುರೋ ಪದಾ ಸೇಟ್ಠಾ ನಾಮ. ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೯೦; ಅ. ನಿ. ೪.೩೪) ವಚನತೋ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತೋ ವಿರಾಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ. ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಭೇದಾನಂ ದ್ವಿಪದಾನಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ತಥಾಗತೋವ ಸೇಟ್ಠೋ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ, ಅರೂಪಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅರೂಪಧಮ್ಮಾನಮ್ಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ.

ದಸ್ಸನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಮಗ್ಗಫಲದಸ್ಸನಸ್ಸ ವಿಸುದ್ಧತ್ಥಂ ಯೋ ಮಯಾ ‘‘ಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಏಸೋವ ಮಗ್ಗೋ, ನತ್ಥಞ್ಞೋ. ಏತಞ್ಹಿ ತುಮ್ಹೇತಿ ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ಏತಮೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ. ಮಾರಸ್ಸೇತಂ ಪಮೋಹನನ್ತಿ ಏತಂ ಮಾರಮೋಹನಂ ಮಾರಮನ್ಥನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಞ್ಞಾಯ ಸಲ್ಲಕನ್ತನನ್ತಿ ರಾಗಸಲ್ಲಾದೀನಂ ಕನ್ತನಂ ನಿಮ್ಮಥನಂ ಅಬ್ಬೂಹಣಂ ಏತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಮಯಾ ವಿನಾ ಅನುಸ್ಸವಾದೀಹಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಞತ್ವಾವ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಅಕ್ಖಾತೋ, ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಆತಾಪನೇನ ‘‘ಆತಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ ತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರಣೀಯಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಅಕ್ಖಾತಾರೋವ ತಥಾಗತಾ. ತಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ಅಕ್ಖಾತವಸೇನ ಯೇ ಪಟಿಪನ್ನಾ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯಿನೋ, ತೇ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಾ ಮಾರಬನ್ಧನಾ ಪಮೋಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣವತ್ಥು

ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ‘‘ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣೇ ಅನುಯುಞ್ಜಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣೇನೇವ ತೇಸಂ ಏಕಂ ಗಾಥಂ ದೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭೭. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಖನ್ಧಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ನಿರುಜ್ಝನತೋ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಯದಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಪರಿಹರಣದುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ದುಕ್ಖಪರಿಜಾನನಾದಿವಸೇನ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾಯ ವೋದಾನತ್ಥಾಯ ಏಸ ಮಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣವತ್ಥು

ದುತಿಯಗಾಥಾಯಪಿ ಏವರೂಪಮೇವ ವತ್ಥು. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣೇ ಕತಾಭಿಯೋಗಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಖನ್ಧಾ ಪಟಿಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಾ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭೮. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾತಿ ಪಟಿಪೀಳನಟ್ಠೇನ ದುಕ್ಖಾ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣವತ್ಥು

ತತಿಯಗಾಥಾಯಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ಅನುಯುತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಖನ್ಧಾ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೭೯. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಅನತ್ತಾತಿ ‘‘ಮಾ ಜೀಯನ್ತು ಮಾ ಮೀಯನ್ತೂ’’ತಿ ವಸೇ ವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ ಅತ್ತಸುಞ್ಞಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಅನಿಸ್ಸರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಧಾನಕಮ್ಮಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಉಟ್ಠಾನಕಾಲಮ್ಹೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಧಾನಕಮ್ಮಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ತತ್ಥೇವ ಓಹೀಯಿ. ಅವಸೇಸಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಯೋಜನಮತ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಏಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಹಿ ಪತಿಮಾನೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯಪಿ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ತೇ ತದಹೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠಿಂ ಪವೇದಯಮಾನೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕಾಸಿ.

ಅಥ ನೇಸಂ ತತ್ಥ ಓಹೀನೋ ಸಹಾಯಕಭಿಕ್ಖು ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥು ಇಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಮಗ್ಗಫಲಾಭಾವೇನ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಥೇತಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಏಕೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಿತಾ, ತತ್ಥ ಪಾತೋವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಪಲೋಕೇಸುಂ. ಅಥ ನೇಸಂ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ನಿದ್ದಾವಸೇನ ಚಙ್ಕಮಕೋಟಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಪತಿ, ಊರುಟ್ಠಿ ಭಿಜ್ಜಿ. ಸೋ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ವಿರವಿ. ತಸ್ಸ ತೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸದ್ದಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪಧಾವಿಂಸು. ತೇಸಂ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾನಂಯೇವ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಹಿ, ತೇ ತಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಿಂಸು. ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮಂ ನ ಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸ ಇದಾನೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಲಾಭನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕರಣೀಯಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ಕಾತುಮಿಚ್ಛತಿ;

ವರುಣಕಟ್ಠಭಞ್ಜೋವ, ಸ ಪಚ್ಛಾ ಮನುತಪ್ಪತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೭೧) –

ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ. ತದಾ ಕಿರ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಞ್ಚಸತಾ ಮಾಣವಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕುಸೀತಮಾಣವಕೋ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ತಥಾಗತೋವ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ಹಿ ಉಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಉಟ್ಠಾನಂ ನ ಕರೋತಿ, ಸಂಸನ್ನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಹೋತಿ, ಕುಸೀತೋ ಸೋ ಝಾನಾದಿಭೇದಂ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೦. ‘‘ಉಟ್ಠಾನಕಾಲಮ್ಹಿ ಅನುಟ್ಠಹಾನೋ,

ಯುವಾ ಬಲೀ ಆಲಸಿಯಂ ಉಪೇತೋ;

ಸಂಸನ್ನಸಙ್ಕಪ್ಪಮನೋ ಕುಸೀತೋ,

ಪಞ್ಞಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಅಲಸೋ ನ ವಿನ್ದತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಟ್ಠಹಾನೋತಿ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅವಾಯಮನ್ತೋ. ಯುವಾ ಬಲೀತಿ ಪಠಮಯೋಬ್ಬನೇ ಠಿತೋ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಅಲಸಭಾವೇನ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ, ಭುತ್ವಾ ಸಯತಿ. ಸಂಸನ್ನಸಙ್ಕಪ್ಪಮನೋತಿ ತೀಹಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅವಸನ್ನಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಚಿತ್ತೋ. ಕುಸೀತೋತಿ ನಿಬ್ಬೀರಿಯೋ. ಅಲಸೋತಿ ಮಹಾಅಲಸೋ ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ವಿನ್ದತಿ, ನ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪಧಾನಕಮ್ಮಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಸೂಕರಪೇತವತ್ಥು

ವಾಚಾನುರಕ್ಖೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೂಕರಪೇತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಓರೋಹನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಹೇತು ಸಿತಸ್ಸ ಪಾತುಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ವೇಳುವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೋ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಏಕಂ ಪೇತಂ ಅದ್ದಸಂ, ತಸ್ಸ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣಂ ಸರೀರಂ, ತಂ ಮನುಸ್ಸಸರೀರಸದಿಸಂ. ಸೀಸಂ ಪನ ಸೂಕರಸ್ಸ ವಿಯ, ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಜಾತಂ, ತತೋ ಪುಳವಾ ಪಗ್ಘರನ್ತಿ. ಸ್ವಾಹಂ ‘ನ ಮೇ ಏವರೂಪೋ ಸತ್ತೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ’ತಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಚಕ್ಖುಭೂತಾ ವತ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪೇತಂ ಸತ್ತಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ಅದ್ದಸಂ. ‘ಯೇ ಪನ ಮೇ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಅಹಿತಾಯ ಅಸ್ಸಾ’ತಿ ಪರೇಸಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ನ ಕಥೇಸಿಂ. ಇದಾನಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಸಚ್ಚಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ.

ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ದ್ವೇ ಥೇರಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ, ಏಕೋ ಏಕೂನಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ. ಏಕೂನಸಟ್ಠಿವಸ್ಸೋ ಇತರಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ವಿಚರಿ, ಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಅಕಾಸಿ. ತೇಸಂ ಏಕಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ಥಭಾತೂನಂ ವಿಯ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸನ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಆಗಮಿ. ತದಾ ಚ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೋ ಹೋತಿ. ಥೇರಾ ನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಂ ನೋ ಕಥೇಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರಾ ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ನೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಧುರಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಹಿಯ್ಯೋ ಕಥಿತಟ್ಠಾನತೋವ ಥೋಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥಾಪೇಸುಂ. ಮನುಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯಪಿ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು. ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಗಾಮೇಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಂಸು.

ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ದ್ವೇಪಿ ಅತಿಮುದುಕಾ, ಮಯಾ ಉಭೋಪೇತೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಸಾಯಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗತಕಾಲೇ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥೇಹಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಥೋಕಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಥಾ ನಾಮೇಸಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ತಥೇವ ಕತ್ವಾ ತತಿಯದಿವಸೇ ತೇಸಂ ಅತಿವಿಯ ಕೋತುಹಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮಹಾಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ತುಂ ನ ವಿಸಹಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ‘‘ಹೋತು, ಆವುಸೋ, ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ನಿಪ್ಪೀಳಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅನುಥೇರೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಭೋಗೋ’’ತಿ. ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಸಿ, ಮಯಂ ಏಕಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ಥಪುತ್ತಾ ವಿಯ, ಅಮ್ಹೇಸು ಏಕೇನ ಯಂ ಲದ್ಧಂ, ಇತರೇನಾಪಿ ಲದ್ಧಮೇವ ಹೋತಿ. ಮಯಾ ಏತಸ್ಸ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಗುಣೋ ನಾಮ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋತಿ? ಏವಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಆಮಾವುಸೋತಿ. ಭನ್ತೇ ಮಂ ಅನುಥೇರೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಲಜ್ಜೀ ಪೇಸಲೋತಿ ಏತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಭೋಗಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಏವಮೇಸ ಮಂ ಆಗತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವದತೀತಿ.

ಮಹಾಥೇರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಕುದ್ಧಮಾನಸೋ ದಣ್ಡಾಭಿಹತಂ ಕುಲಾಲಭಾಜನಂ ವಿಯ ಭಿಜ್ಜಿ. ಇತರೋಪಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅನುಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ ಅವೋಚ, ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಭಿಜ್ಜಿ. ತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏಕೋಪಿ ವಿಸುಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಪನ ವಿಸುಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುಥೇರೋ ಪುರೇತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಮಹಾಥೇರೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಗಮಾಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಹೋತು, ನ ಮಯಾ ಏವಂ ಕತಪುಬ್ಬಂ, ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ವತ್ತಂ ಹಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪತ್ತಚೀವರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೋ ‘‘ಗಚ್ಛ, ದುಬ್ಬಿನೀತ, ನ ತ್ವಂ ಮಮ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತರೂಪೋ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ತೇನಪಿ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮೀತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆವುಸೋ ನವಕ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಮಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕೋಚಿ ಸಙ್ಗೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೋಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಏವಂ ಮಞ್ಞಥ ‘ಮಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕೋಚಿ ಸಙ್ಗೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ, ಏಸೋ ತೇ ವಿಹಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಇತರೋಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಏಕಮಗ್ಗೇನಾಪಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಏಕೋ ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಾರೇನ ಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿ, ಏಕೋ ಪುರತ್ಥಿಮದ್ವಾರೇನ. ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥ, ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಾವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿವತ್ತಿ. ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಧುರಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಭದ್ದನ್ತಾ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಾ ಪುಚ್ಛಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲುಪಕಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ಅಹಂ ಯಾಚನ್ತೋಪಿ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತೇಸು ಬಾಲಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ಪಣ್ಡಿತಾ ಪನ ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಭದ್ದನ್ತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಲಿತಂ ನಾಮ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಭಯಂ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ.

ತೇಪಿ ಥೇರಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಚಿತ್ತಸುಖಂ ನಾಮ ನ ಲಭಿಂಸು. ಮಹಾಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ನವಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಮುಹುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆಹ – ‘ಮಹಾಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಭೋಗಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’’ತಿ. ಇತರೋಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಮುಹುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಆಗನ್ತುಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆಹ – ‘ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಭೋಗಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’’ತಿ. ತೇಸಂ ನೇವ ಸಜ್ಝಾಯೋ ನ ಮನಸಿಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇ ವಸ್ಸಸತಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇಸಂ ಏಕಮೇವ ಸೇನಾಸನಂ ಪಾಪುಣಿ. ಮಹಾಥೇರೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಇತರೋಪಿ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಇತರೋಪಿ ಮಹಾಥೇರಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣೇಹಿ ನೇತ್ತೇಹಿ ‘‘ಕಥೇಮಿ ನು ಖೋ ಮಾ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನ ತಂ ಸದ್ಧೇಯ್ಯರೂಪ’’ನ್ತಿ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರಿಂ, ಅಪಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಸು ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಂ ಅವಚುತ್ಥ ‘‘ಮಾ ಏತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಭೋಗಮಕಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ಕಥೇಮಿ, ತಯಾ ಕಿರ ಮಮ ಅನ್ತರೇ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ‘‘ತೇನ ಅಮ್ಹೇ ಭಿನ್ದಿತುಕಾಮೇನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಯಿಂಸು. ತೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭನ್ತಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಸಮಗ್ಗಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಆಯಾಮ, ನಂ ತತೋ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು.

ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋಪಿ ಥೇರೇ ದಿಸ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ. ಥೇರಾ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿತುಂ ಯುತ್ತರೂಪೋ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿಂಸು. ಸೋ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಾವದೇವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಅಥ ನಂ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಉಪಸನ್ತರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೧. ‘‘ವಾಚಾನುರಕ್ಖೀ ಮನಸಾ ಸುಸಂವುತೋ,

ಕಾಯೇನ ಚ ನಾಕುಸಲಂ ಕಯಿರಾ;

ಏತೇ ತಯೋ ಕಮ್ಮಪಥೇ ವಿಸೋಧಯೇ,

ಆರಾಧಯೇ ಮಗ್ಗಮಿಸಿಪ್ಪವೇದಿತ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಚತುನ್ನಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾನಂ ವಜ್ಜನೇನ ವಾಚಾನುರಕ್ಖೀ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನೇನ ಮನಸಾ ಚ ಸುಟ್ಠು ಸಂವುತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಯೋ ಪಜಹನ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಚ ಅಕುಸಲಂ ನ ಕಯಿರಾ. ಏವಂ ಏತೇ ತಯೋ ಕಮ್ಮಪಥೇ ವಿಸೋಧಯೇ. ಏವಂ ವಿಸೋಧೇನ್ತೋ ಹಿ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಸಕೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಇಸೀಹಿ ಪವೇದಿತಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಂ ಆರಾಧೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸೂಕರಪೇತವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪೋಟ್ಠಿಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯೋಗಾ ವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪೋಟ್ಠಿಲಂ ನಾಮ ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ತೇಪಿಟಕೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ‘ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ ಸಂವೇಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಏಹಿ, ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲ, ವನ್ದ, ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲ, ನಿಸೀದ, ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲ, ಯಾಹಿ, ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಉಟ್ಠಾಯ ಗತಕಾಲೇಪಿ ‘‘ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲೋ ಗತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸಾಟ್ಠಕಥಾನಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಧಾರೇಮಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾಗಣೇ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಮಿ, ಅಥ ಪನ ಮಂ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ, ‘ತುಚ್ಛಪೋಟ್ಠಿಲಾ’ತಿ ವದೇತಿ, ಅದ್ಧಾ ಮಂ ಸತ್ಥಾ ಝಾನಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಏವಂ ವದೇತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ‘‘ದಾನಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಪರಿವೇಣೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ನಂ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸುಂ. ಸೋ ವೀಸಯೋಜನಸತಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾವಾಸೇ ತಿಂಸ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತಿ, ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ನಾಮ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಸೀತಿ? ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಕರೋಥ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಥಾತಿ. ತೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಖೀಣಾಸವಾವ. ಅಥ ನಂ ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನೋ ಅತ್ಥಿಯೇವಾ’’ತಿ ಅನುಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿ. ಸೋಪಿ ನಂ ತಥೇವಾಹ. ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಂ ಪೇಸೇನ್ತಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬನವಕಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿಂಸು. ಏವಮಸ್ಸ ಮಾನಂ ನೀಹರಿಂಸು.

ಸೋ ನಿಹತಮಾನೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಹಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹೋ, ಆಚರಿಯ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥ, ತುಮ್ಹೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಯಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ. ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಹೋಹಿಯೇವ ಮೇ ಅವಸ್ಸಯೋತಿ. ಭನ್ತೇ, ಸಚೇಪಿ ಓವಾದಕ್ಖಮಾ ಭವಿಸ್ಸಥ, ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ವೋ ಅವಸ್ಸಯೋತಿ. ಹೋಮಿ, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಅಹಂ ‘‘ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಪವಿಸಾಮಿಯೇವಾತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಸರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಥಾನಿವತ್ಥಪಾರುತೋವ ಇಮಂ ಸರಂ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಹಿಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘಾನಂ ದುಪಟ್ಟಚೀವರಾನಂ ನಿವತ್ಥಪಾರುತಭಾವಂ ಞತ್ವಾಪಿ ‘‘ಓವಾದಕ್ಖಮೋ ನು ಖೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಥೇರೋಪಿ ಏಕವಚನೇನೇವ ಉದಕಂ ಓತರಿ. ಅಥ ನಂ ಚೀವರಕಣ್ಣಾನಂ ತೇಮಿತಕಾಲೇ ‘‘ಏಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕವಚನೇನೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಛ ಛಿದ್ದಾನಿ, ತತ್ಥ ಏಕೇನ ಛಿದ್ದೇನ ಗೋಧಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಾ, ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಇತರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಛಿದ್ದಾನಿ ಥಕೇತ್ವಾ ಛಟ್ಠಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠಛಿದ್ದೇನೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಛದ್ವಾರಿಕೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೇಸಾನಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಾನಿ ಪಿಧಾಯ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇಥಾ’’ತಿ. ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಪದೀಪುಜ್ಜಲನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವ ಹೋತು ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಕರಜಕಾಯೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಆರಭಿ.

ಸತ್ಥಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥೇವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ, ಏವಮೇವಂ ಅನೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೨. ‘‘ಯೋಗಾ ವೇ ಜಾಯತೀ ಭೂರಿ, ಅಯೋಗಾ ಭೂರಿಸಙ್ಖಯೋ;

ಏತಂ ದ್ವೇಧಾಪಥಂ ಞತ್ವಾ, ಭವಾಯ ವಿಭವಾಯ ಚ;

ತಥಾತ್ತಾನಂ ನಿವೇಸೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಭೂರಿ ಪವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋಗಾತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರಾ. ಭೂರೀತಿ ಪಥವೀಸಮಾಯ ವಿತ್ಥತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯೇತಂ ನಾಮಂ. ಸಙ್ಖಯೋತಿ ವಿನಾಸೋ. ಏತಂ ದ್ವೇಧಾಪಥನ್ತಿ ಏತಂ ಯೋಗಞ್ಚ ಅಯೋಗಞ್ಚ. ಭವಾಯ ವಿಭವಾಯ ಚಾತಿ ವುದ್ಧಿಯಾ ಚ ಅವುದ್ಧಿಯಾ ಚ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಅಯಂ ಭೂರಿಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ನಿವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪೋಟ್ಠಿಲತ್ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಪೋಟ್ಠಿಲತ್ಥೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಪಞ್ಚಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

ವನಂ ಛಿನ್ದಥಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ಮಹದ್ಧನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಹಾಯಕಾ ಏಕತೋ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ಕಿಂ ನೋ ಘರಾವಾಸೇನಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಿಹಾರಪರಿಯನ್ತೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕತೋವ ವಸಿಂಸು. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸೇವ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು. ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಮಧುರಪಾಚಿಕಾ ನಾಮ, ಸಾ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಉಪಕಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಾಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಗೇಹೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ? ಸಾಪಿ ನೇಸಂ ಯಥಾಸನ್ನಿಹಿತಂ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ದೇತಿ. ಸಾ ಅಞ್ಞತರಾಬಾಧೇನ ಫುಟ್ಠಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಅಥ ತೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗೀವಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಪಾಚಿಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ ವಿಲಪನ್ತಾ ರೋದಿಂಸು. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಉಪಧಾವಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ನೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಕಾಲಕತಾ, ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತಿವಿಯ ಉಪಕಾರಿಕಾ. ಇದಾನಿ ಕುತೋ ತಥಾರೂಪಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ರೋದಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ಚರಮಾನಾ ಸಮುದ್ದಊಮಿಯಾ ಸಮುದ್ದಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಮಾರಿತಾಯ ಕಾಕಿಯಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ತಂ ನೀಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇಹಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಉಸ್ಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಕಿಲಮಿಂಸೂ’’ತಿ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಅಪಿ ನು ಹನುಕಾ ಸನ್ತಾ, ಮುಖಞ್ಚ ಪರಿಸುಸ್ಸತಿ;

ಓರಮಾಮ ನ ಪಾರೇಮ, ಪೂರತೇವ ಮಹೋದಧೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೪೬);

ಇಮಂ ಕಾಕಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಗದೋಸಮೋಹವನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ತಂ, ತಂ ವನಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ನಿದ್ದುಕ್ಖಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೮೩. ‘‘ವನಂ ಛಿನ್ದಥ ಮಾ ರುಕ್ಖಂ, ವನತೋ ಜಾಯತೇ ಭಯಂ;

ಛೇತ್ವಾ ವನಞ್ಚ ವನಥಞ್ಚ, ನಿಬ್ಬನಾ ಹೋಥ ಭಿಕ್ಖವೋ.

೨೮೪. ‘‘ಯಾವ ಹಿ ವನಥೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ,

ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ನರಸ್ಸ ನಾರಿಸು;

ಪಟಿಬದ್ಧಮನೋವ ತಾವ ಸೋ,

ವಚ್ಛೋ ಖೀರಪಕೋವ ಮಾತರೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮಾ ರುಕ್ಖನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಹಿ ‘‘ವನಂ ಛಿನ್ದಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಅಮ್ಹೇ ವಾಸಿಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವನಂ ಛಿನ್ದಾಪೇತೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತುಕಾಮತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನೇ ‘‘ಮಯಾ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ, ನ ರುಕ್ಖೇ’’ತಿ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ‘‘ಮಾ ರುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ವನತೋತಿ ಯಥಾ ಪಾಕತಿಕವನತೋ ಸೀಹಾದಿಭಯಂ ಜಾಯತಿ, ಏವಂ ಜಾತಿಆದಿಭಯಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸವನತೋ ಜಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವನಞ್ಚ ವನಥಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಹನ್ತಾ ರುಕ್ಖಾ ವನಂ ನಾಮ, ಖುದ್ದಕಾ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ಠಿತತ್ತಾ ವನಥಾ ನಾಮ. ಪುಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕರುಕ್ಖಾ ವಾ ವನಂ ನಾಮ, ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ವನಥಾ ನಾಮ. ಏವಮೇವ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಭವಾಕಡ್ಢನಕಾ ಕಿಲೇಸಾ ವನಂ ನಾಮ, ಪವತ್ತಿಯಂ ವಿಪಾಕದಾಯಕಾ ವನಥಾ ನಾಮ. ಪುಬ್ಬಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ವನಂ ನಾಮ, ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ವನಥಾ ನಾಮ. ತಂ ಉಭಯಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಛೇತ್ವಾ ವನಞ್ಚ ವನಥಞ್ಚ, ನಿಬ್ಬನಾ ಹೋಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ. ನಿಬ್ಬನಾ ಹೋಥಾತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಹೋಥ. ಯಾವ ಹಿ ವನಥೋತಿ ಯಾವ ಏಸ ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ಕಿಲೇಸವನಥೋ ನರಸ್ಸ ನಾರೀಸು ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಸೋ ಖೀರಪಕೋ ವಚ್ಛೋ ಮಾತರಿ ವಿಯ ಪಟಿಬದ್ಧಮನೋ ಲಗ್ಗಚಿತ್ತೋವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಪಿ ತೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಸುವಣ್ಣಕಾರತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಉಚ್ಛಿನ್ದಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಸುವಣ್ಣಕಾರಪುತ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿ. ಥೇರೋ ‘‘ತರುಣಾನಂ ರಾಗೋ ಉಸ್ಸನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಾಗಪಟಿಘಾತಾಯ ಅಸುಭಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ತಂ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ. ತಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತೇಮಾಸಂ ವಾಯಮನ್ತೋ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪುನ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರೇನ ‘‘ಉಪಟ್ಠಿತಂ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವೋಸಾನಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ತದೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಾಧುಕಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ದುತಿಯವಾರೇಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋಪಿ ಸಕಾರಣಂ ಸಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ತದೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ಪುನಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಾರಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಯೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಕಾರಕೋ, ನೋ ಅಕಾರಕೋ, ಪಟಿಪನ್ನೋ, ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಅಹಂ ಪನೇತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯೋ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ಮಯಾ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಂ ನಾಮೇತಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ವಿಸಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕತರಕುಲಾ ನು ಖೋ ಏಸ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸುವಣ್ಣಕಾರಕುಲಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಅತೀತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಾರಕುಲೇಯೇವ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅತ್ತಭಾವಸತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ದಹರೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಕಾರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಪದುಮಪುಪ್ಫಾದೀನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮೇವ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ಅಸುಭಪಟಿಕೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಮನಾಪಮೇವಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ತಯಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಕಿಲಮಿತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಜ್ಜ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಥೇರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಚಕ್ಕಮತ್ತಂ ಸುವಣ್ಣಪದುಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತೇಹಿ ಚೇವ ನಾಲೇಹಿ ಚ ಉದಕಬಿನ್ದೂನಿ ಮುಞ್ಚನ್ತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ಪದುಮಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಾಲುಕರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕ’ನ್ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಹತ್ಥತೋ ಪದುಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದಿ. ಸೋ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪದುಮನಾಲಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಲೋಹಿತಕಂ ಲೋಹಿತಕ’’ನ್ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನೀವರಣಾನಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿಂಸು, ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತದನನ್ತರಂ ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀನಿಪಿ ಪತ್ವಾ ವಸೀಭೂತೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇನ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಝಾನಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಏಸ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಉತ್ತರಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಪದುಮಂ ಮಿಲಾಯತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿ. ತಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮದ್ದಿತಪದುಮಂ ಮಿಲಾಯನ್ತಂ ವಿಯ ಕಾಳವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಪದುಮಂ ಜರಾಯ ಪಹಟಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕೇಪಿ ಏವಂ ಜರಾಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನೇ ಉಪಾದಿಣ್ಣಕೇ ಕಥಾವ ನತ್ಥಿ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ಜರಾ ಅಭಿಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿಟ್ಠೇ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ತಯೋ ಭವಾ ಆದಿತ್ತಾ ವಿಯ ಕಣ್ಡೇ ಬದ್ಧಕುಣಪಾ ವಿಯ ಚ ಖಾಯಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕುಮಾರಕಾ ಏಕಂ ಸರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಕುಮುದಾನಿ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಥಲೇ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸೋ ಜಲೇ ಚ ಥಲೇ ಚ ಕುಮುದಾನಿ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಜಲೇ ಕುಮುದಾನಿ ಅಭಿರೂಪಾನಿ ಉದಕಪಗ್ಘರನ್ತಾನಿ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ಇತರಾನಿ ಅಗ್ಗಗ್ಗೇಸು ಪರಿಮಿಲಾತಾನಿ. ಸೋ ‘‘ಅನುಪಾದಿಣ್ಣಕಂ ಜರಾ ಏವಂ ಪಹರತಿ, ಉಪಾದಿಣ್ಣಕಂ ಕಿಂ ಪನ ನ ಪಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಅದ್ದಸ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪಾಕಟೀಭೂತಂ ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪಹರಿ. ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠಿತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೫. ‘‘ಉಚ್ಛಿನ್ದ ಸಿನೇಹಮತ್ತನೋ, ಕುಮುದಂ ಸಾರದಿಕಂವ ಪಾಣಿನಾ;

ಸನ್ತಿಮಗ್ಗಮೇವ ಬ್ರೂಹಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಚ್ಛಿನ್ದಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಉಚ್ಛಿನ್ದ. ಸಾರದಿಕನ್ತಿ ಸರದಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ. ಸನ್ತಿಮಗ್ಗನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ. ಬ್ರೂಹಯಾತಿ ವಡ್ಢಯ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಸುಗತೇನ ದೇಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ.

ಸುವಣ್ಣಕಾರತ್ಥೇರವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಮಹಾಧನವಾಣಿಜವತ್ಥು

ಇಧ ವಸ್ಸನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಧನವಾಣಿಜಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತಾನಂ ವತ್ಥಾನಂ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ ನದೀತೀರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ನದಿಂ ಉತ್ತರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಸಕಟಾನಿ ಮೋಚೇತ್ವಾ ವಸಿ. ರತ್ತಿಂ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಿ. ನದೀ ಸತ್ತಾಹಂ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ನಾಗರಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಂಸು. ಕುಸುಮ್ಭರತ್ತೇಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ನಿಟ್ಠಿತಂ. ವಾಣಿಜೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ದೂರಂ ಆಗತೋ. ಸಚೇ ಪುನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇಧೇವ ವಸ್ಸಞ್ಚ ಹೇಮನ್ತಞ್ಚ ಗಿಮ್ಹಞ್ಚ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಸಿತ್ವಾ ಇಮಾನಿ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಪಾತುಕರಿತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠೋ ಆಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ತೇ, ಆನನ್ದ, ಮಹಾಧನವಾಣಿಜೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಇಧೇವ ವಸಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತುಂ ಚಿತ್ತಮಕಾಸೀತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮಾನನ್ದ, ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಜೀವಿತ್ವಾ ಸೋ ಮಚ್ಚುಮುಖೇ ಪತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಕಿಚ್ಚಮಾತಪ್ಪಂ, ಕೋ ಜಞ್ಞಾ ಮರಣಂ ಸುವೇ;

ನ ಹಿ ನೋ ಸಙ್ಗರಂ ತೇನ, ಮಹಾಸೇನೇನ ಮಚ್ಚುನಾ.

‘‘ಏವಂ ವಿಹಾರಿಂ ಆತಾಪಿಂ, ಅಹೋರತ್ತಮತನ್ದಿತಂ;

ತಂ ವೇ ಭದ್ದೇಕರತ್ತೋತಿ, ಸನ್ತೋ ಆಚಿಕ್ಖತೇ ಮುನೀ’’ತಿ. (ಮ. ನಿ. ೩.೨೭೨);

ಗಚ್ಛಾಮಿಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಗಚ್ಛಾನನ್ದಾತಿ. ಥೇರೋ ಸಕಟಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿ. ವಾಣಿಜೋ ಥೇರಂ ಆಹಾರೇನ ಪತಿಮಾನೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ದೂರತೋ ಆಗತೋ’’. ಸಚೇ ಪುನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಇಧ ವಸಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಉಪಾಸಕ, ದುಜ್ಜಾನೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ, ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಮ, ಉಪಾಸಕ, ಸತ್ತಾಹಮೇವ ತೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ’’. ಸೋ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ‘ಇಧೇವ ವಸ್ಸಾದೀನಿ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಮೇವ ಚಿನ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೬. ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಧ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಿಸು;

ಇತಿ ಬಾಲೋ ವಿಚಿನ್ತೇತಿ, ಅನ್ತರಾಯಂ ನ ಬುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಇಧ ವಸ್ಸನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಚತುಮಾಸಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹಿಸೂತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹೇಸುಪಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ಅತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಬಾಲೋ ವಿಚಿನ್ತೇತಿ. ಅನ್ತರಾಯನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ವಾ ದೇಸೇ ವಾ ವಯೇ ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ವಾಣಿಜೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ. ವಾಣಿಜೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸರೋಗೋ ವಿಯ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ತಥಾನಿಪನ್ನೋವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ಮಹಾಧನವಾಣಿಜವತ್ಥು ದಸಮಂ.

೧೧. ಕಿಸಾಗೋತಮೀವತ್ಥು

ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಸಾಗೋತಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸಹಸ್ಸವಗ್ಗೇ –

‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಅಮತಂ ಪದಂ;

ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೧೪) –

ಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ. ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಸಾಗೋತಮಿ ಲದ್ಧಾ ತೇ ಏಕಚ್ಛರಮತ್ತಾ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ಲದ್ಧಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಕಲಗಾಮೇ ಜೀವನ್ತೇಹಿ ಕಿರ ಮತಕಾ ಏವ ಬಹುತರಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ‘ಮಮೇವ ಪುತ್ತೋ ಮತೋ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ, ಧುವಧಮ್ಮೋ ಏಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ. ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಜ್ಝಾಸಯೇ ಏವ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಪರಿಕಡ್ಢಮಾನೋ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೮೭. ‘‘ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ;

ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಮಹೋಘೋವ, ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತನ್ತಿ ತಂ ರೂಪಬಲಾದಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪುತ್ತೇ ಚ ಪಸೂ ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸಮತ್ಥಾ, ಮಮ ಗೋಣಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅರೋಗಾ ಮಹಾಭಾರವಹಾ, ಮಮ ಗಾವೀ ಬಹುಖೀರಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ಪಸೂಹಿ ಚ ಸಮ್ಮತ್ತಂ ನರಂ. ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸನ್ತಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಸು ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀಸು ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಲಭಿತ್ವಾ ತತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಪತ್ಥನತಾಯ ಆಸತ್ತಮಾನಸಂ ವಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗನತಾಯ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮಾನಸಂ ವಾ. ಸುತ್ತಂ ಗಾಮನ್ತಿ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತಂ ಸತ್ತನಿಕಾಯಂ. ಮಹೋಘೋವಾತಿ ಯಥಾ ಏವರೂಪಂ ಗಾಮಂ ಗಮ್ಭೀರವಿತ್ಥತೋ ಮಹನ್ತೋ ಮಹಾನದೀನಂ ಓಘೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುನಖಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನರಂ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕಿಸಾಗೋತಮೀವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.

೧೨. ಪಟಾಚಾರಾವತ್ಥು

ನ ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಟಾಚಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಸಹಸ್ಸವಗ್ಗೇ –

‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ;

ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೧೩) –

ಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥಿತಂ. ತದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಪಟಾಚಾರಂ ತನುಭೂತಸೋಕಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಪಟಾಚಾರೇ ಪುತ್ತಾದಯೋ ನಾಮ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಾಣಂ ವಾ ಲೇಣಂ ವಾ ಸರಣಂ ವಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ತೇ ನ ಸನ್ತಿಯೇವ. ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪನ ಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಮೇವ ಸೋಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೮೮. ‘‘ನ ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ತಾಣಾಯ, ನ ಪಿತಾ ನಾಪಿ ಬನ್ಧವಾ;

ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ.

೨೮೯. ‘‘ಏತಮತ್ಥವಸಂ ಞತ್ವಾ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಂವುತೋ;

ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿಸೋಧಯೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ತಾಣಾಯಾತಿ ತಾಣಭಾವಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ. ಬನ್ಧವಾತಿ ಪುತ್ತೇ ಚ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜಾ. ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಮರಣೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಪವತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಪುತ್ತಾದಯೋ ಅನ್ನಪಾನಾದಿದಾನೇನ ಚೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚನಿತ್ಥರಣೇನ ಚ ತಾಣಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಮರಣಕಾಲೇ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಮರಣಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ತಾಣತ್ಥಾಯ ಲೇಣತ್ಥಾಯ ನ ಸನ್ತಿ ನಾಮ. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ – ‘‘ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ’’ತಿ. ಏತಮತ್ಥವಸನ್ತಿ ಏವಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ತಾಣಂ ಭವಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾರಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ ಸಂವುತೋ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ವಿಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಟಾಚಾರಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪಟಾಚಾರಾವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ.

ಮಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ.