೪. ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಕೋಟಿಮತ್ತಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಸನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಕೋಟಿಮತ್ತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಸನ್ತಿ. ತೇಸು ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತವತ್ಥಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಕಥೇಥ, ಮಮ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿಂ ನು ಖೋ ನ ಕಥೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸಪಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನವೇಲಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ನೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಪದಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸರಭಾಣತ್ಥಾಯ ಪುನ ತಂ ಆಸನಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ರತ್ತಿಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ರತ್ತಿಂ ಥೇರಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞೋ ಕಥೇತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ರತ್ತಿಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚೂಸೇ ತಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾದ್ದಸ. ಮಹಾಜನೋ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ವಣ್ಣೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಏವಞ್ಚೇವಞ್ಚ ವದೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸೋ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ಪತಿ.

ಮಹಾಜನೋ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಲಾಲುದಾಯೀ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಗುಣಕಥಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಉಸ್ಸೂಯನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೋಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೇಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಸೀ’ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಪಿಯಮಾನೋ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ಪತಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಸೋ ಗೂಥಕೂಪೇ ನಿಮುಗ್ಗೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಚತುಪ್ಪದೋ ಅಹಂ ಸಮ್ಮ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮ ಚತುಪ್ಪದೋ;

ಏಹಿ ಸಮ್ಮ ನಿವತ್ತಸ್ಸು, ಕಿಂ ನು ಭೀತೋ ಪಲಾಯಸಿ.

‘‘ಅಸುಚಿಪೂತಿಲೋಮೋಸಿ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಸಿ ಸೂಕರ;

ಸಚೇ ಯುಜ್ಝಿತುಕಾಮೋಸಿ, ಜಯಂ ಸಮ್ಮ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೫-೬) –

ಇಮಂ ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಸೀಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೂಕರೋ ಲಾಲುದಾಯೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಲುದಾಯಿನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಪನ ನೇವ ಅಕಾಸಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ ಮಲಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪೧. ‘‘ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾ ಮನ್ತಾ, ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾ;

ಮಲಂ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜಂ, ಪಮಾದೋ ರಕ್ಖತೋ ಮಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಯಾಕಾಚಿ ಪರಿಯತ್ತಿ ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಿನಸ್ಸತಿ ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾ ಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಘರಂ ನಾಮ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಗಿಹಿಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ವಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಲಂ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಗಾವೋ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಮಾದವಸೇನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಕೀಳನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಾ ಗಾವೋ ಅತಿತ್ಥಪಕ್ಖನ್ದನಾದಿನಾ ವಾ ವಾಳಮಿಗಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವೇನ ವಾ ಪರೇಸಂ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಾದೀನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಖಾದನವಸೇನ ವಿನಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ದಣ್ಡಂ ವಾ ಪರಿಭಾಸಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ಪನ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಅರಕ್ಖನ್ತಂ ಪಮಾದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಾಸನಾ ಚಾವೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಮಾದೋ ರಕ್ಖತೋ ಮಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿಸ್ಸ ವಿನಾಸಾವಹನೇನ ಮಲಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಮಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.