೧೮. ಮಲವಗ್ಗೋ

೧. ಗೋಘಾತಕಪುತ್ತವತ್ಥು

ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋವ ದಾನಿಸೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಗೋಘಾತಕಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಗೋಘಾತಕೋ ಗಾವೋ ವಧಿತ್ವಾ ವರಮಂಸಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಂಸಞ್ಚ ಖಾದತಿ, ಮೂಲೇನ ಚ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ಸೋ ಏವಂ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಗೋಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಯಾಗುಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ವಾ ನ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಚ ವಿನಾ ಮಂಸೇನ ಭತ್ತಂ ನ ಭುಞ್ಜತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ದಿವಸಭಾಗೇ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಪಚಿತುಂ ಏಕಂ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಭರಿಯಾಯ ದತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಥೋಕಂ ಮೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿಯಮಂಸಂ ದೇಹಿ, ಗೇಹಂ ಮೇ ಪಾಹುನಕೋ ಆಗತೋ’’ತಿ. ನತ್ಥಿ ವಿಕ್ಕಿಣಿಯಮಂಸಂ, ಸಹಾಯಕೋ ತೇ ಮಂಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಗತೋತಿ. ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಸಚೇ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಅತ್ಥಿ, ದೇಹೀತಿ. ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ತೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮಂಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಮೇ ಅತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಮಂಸತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಂಸಂ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಚ ವಿನಾ ಮಂಸೇನ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ನಾಯಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಮಂಯೇವ ತಂ ಮಂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಗೋಘಾತಕೋಪಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಆಗತೋ ತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಕಪಣ್ಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಭತ್ತೇ ಉಪನೀತೇ ಆಹ ‘‘ಕಹಂ ಮಂಸ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ನನು ಅಹಂ ಪಚ್ಚನತ್ಥಾಯ ಮಂಸಂ ದತ್ವಾ ಗತೋತಿ. ತವ ಸಹಾಯಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪಾಹುನಕೋ ಮೇ ಆಗತೋ, ವಿಕ್ಕಿಣಿಯಮಂಸಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಯಾ ‘‘ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ತೇ ಠಪಿತಮಂಸತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಂಸಂ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಚ ವಿನಾ ಮಂಸೇನ ನ ಭುಞ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ತಂ ಮಂಸಂ ಸಾಮಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋತಿ. ಅಹಂ ವಿನಾ ಮಂಸೇನ ಭತ್ತಂ ನ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಹರಾಹಿ ನನ್ತಿ. ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ಭುಞ್ಜ, ಸಾಮೀತಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಭುಞ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಭತ್ತಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಪಚ್ಛಾಗೇಹೇ ಠಿತೋ ಗೋಣೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಖೇ ಹತ್ಥಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥೇನ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪಾತಿಯಂ ಪತಿ. ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕಂ ವಿಪಾಕಂ ಲಭಿ. ಸೋಪಿ ಖೋ ಗೋಣೋ ವಿಯ ಲೋಹಿತಧಾರಾಯ ಮುಖತೋ ಪಗ್ಘರನ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ವಿಚರನ್ತೋ ವಿರವಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಗೋಘಾತಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಪಿತರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸ, ಪುತ್ತ, ಇಮಂ ಗೋಘಾತಕಂ ಗೋಣಂ ವಿಯ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ವಿರವನ್ತಂ, ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ತವ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಸ್ಸತಿ, ಮಮಮ್ಪಿ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಸೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಮಾತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ, ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಗೋಘಾತಕೋಪಿ ಗೋಣೋ ವಿಯ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ವಿರವನ್ತೋ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಗೋಣೋಪಿ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಗೋಘಾತಕಪುತ್ತೋಪಿ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರಕಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸಾಚರಿಯೋ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋಪಿ ತಥಾರೂಪಂ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಜೀವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಡ್ಢಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಘರಾವಾಸಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಪಿತಾಪಿ ನೇಸಂ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಂ ಅಕತ್ವಾವ ಜರಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ ‘‘ಪಿತಾ ನೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಿತು ಅತ್ಥಾಯ ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು. ತೇ ಪುನದಿವಸೇ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಇದಂ ಪಿತು ಜೀವಭತ್ತಂ ದಿನ್ನಂ, ಪಿತು ನೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಪರಿಪಕ್ಕಸರೀರೋ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸದಿಸೋ, ತವ ಪರಲೋಕಗಮನಾಯ ಕುಸಲಪಾಥೇಯ್ಯಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕರೋಹಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಭವ, ಮಾ ಬಾಲೋ’’ತಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೩೫. ‘‘ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋವ ದಾನಿಸಿ,

ಯಮಪುರಿಸಾಪಿ ಚ ತೇ ಉಪಟ್ಠಿತಾ;

ಉಯ್ಯೋಗಮುಖೇ ಚ ತಿಟ್ಠಸಿ,

ಪಾಥೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಚ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

೨೩೬. ‘‘ಸೋ ಕರೋಹಿ ದೀಪಮತ್ತನೋ,

ಖಿಪ್ಪಂ ವಾಯಮ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭವ;

ನಿದ್ಧನ್ತಮಲೋ ಅನಙ್ಗಣೋ,

ದಿಬ್ಬಂ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಉಪೇಹಿಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋವ ದಾನಿಸೀತಿ, ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಯಮಪುರಿಸಾತಿ ಯಮದೂತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಇದಂ ಪನ ಮರಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಮರಣಂ ತೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಯ್ಯೋಗಮುಖೇತಿ ಪರಿಹಾನಿಮುಖೇ, ಅವುಡ್ಢಿಮುಖೇ ಚ ಠಿತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಗಮಿಕಸ್ಸ ತಣ್ಡುಲಾದಿಪಾಥೇಯ್ಯಂ ವಿಯ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತವ ಕುಸಲಪಾಥೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಕರೋಹೀತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಸಮುದ್ದೇ ನಾವಾಯ ಭಿನ್ನಾಯ ದೀಪಸಙ್ಖಾತಂ ಪತಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲಪತಿಟ್ಠಂ ಕರೋಹಿ. ಕರೋನ್ತೋ ಚ ಖಿಪ್ಪಂ ವಾಯಮ, ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭ, ಅತ್ತನೋ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪತಿಟ್ಠಕರಣೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭವ. ಯೋ ಹಿ ಮರಣಮುಖಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇವ ಕುಸಲಂ ಕರೋತಿ, ಏಸ ಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ, ತಾದಿಸೋ ಭವ, ಮಾ ಅನ್ಧಬಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಬ್ಬಂ ಅರಿಯಭೂಮಿನ್ತಿ ಏವಂ ವೀರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಾಗಾದೀನಂ ಮಲಾನಂ ನೀಹಟತಾಯ ನಿದ್ಧನ್ತಮಲೋ ಅಙ್ಗಣಾಭಾವೇನ ಅನಙ್ಗಣೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಸುದ್ಧಾವಾಸಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ತೇ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನುಮೋದನಕಾಲೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತು ಜೀವಭತ್ತಮೇವ, ಇಮಸ್ಸೇವ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೩೭. ‘‘ಉಪನೀತವಯೋ ಚ ದಾನಿಸಿ,

ಸಮ್ಪಯಾತೋಸಿ ಯಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ;

ವಾಸೋ ತೇ ನತ್ಥಿ ಅನ್ತರಾ,

ಪಾಥೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಚ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ.

೨೩೮. ‘‘ಸೋ ಕರೋಹಿ ದೀಪಮತ್ತನೋ,

ಖಿಪ್ಪಂ ವಾಯಮ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭವ;

ನಿದ್ಧನ್ತಮಲೋ ಅನಙ್ಗಣೋ,

ನ ಪುನ ಜಾತಿಜರಂ ಉಪೇಹಿಸೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಪನೀತವಯೋತಿ ಉಪಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ನೀತವಯೋತಿ ವಿಗತವಯೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತವಯೋ, ತ್ವಞ್ಚಸಿ ದಾನಿ ತಯೋ ವಯೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮರಣಮುಖೇ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಪಯಾತೋಸಿ ಯಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕನ್ತಿ ಮರಣಮುಖಂ ಗನ್ತುಂ ಸಜ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಾಸೋ ತೇ ನತ್ಥಿ ಅನ್ತರಾತಿ ಯಥಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ವಸನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಥ ಕತಿಪಾಹಂ, ದಾನಂ ತಾವ ದೇಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ತಾವ ಸುಣಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ತುಂ. ಇತೋ ಪನ ಚವಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋವ ಹೋತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ಪಾಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇದಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಕಥಿತಂ. ಜಾತಿಜರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ಹೇಟ್ಠಿಮಗಾಥಾಹಿ ಚ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ, ಇಧ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಯಥಾ ನಾಮ ರಞ್ಞಾ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಪಮಾಣೇನ ಕಬಳಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪನೀತೇ ಸೋ ಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಪಮಾಣೇನೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವ ಸತ್ಥಾರಾ ಉಪರಿಮಗ್ಗವಸೇನ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇಪಿ ಉಪಾಸಕೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅನುಮೋದನಾಯ ಅವಸಾನೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ. ಸೇಸಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಗೋಘಾತಕಪುತ್ತವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಪಾರುಪನಟ್ಠಾನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಪನ ಠಾನಂ ವಿರೂಳ್ಹತಿಣಂ ಹೋತಿ. ಅಥೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಸ್ಸ ಚೀವರಕಣ್ಣೋ ತಿಣೇಸು ಪವಟ್ಟೇನ್ತೋ ಉಸ್ಸಾವಬಿನ್ದೂಹಿ ತೇಮಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇಮಂ ಠಾನಂ ಅಪ್ಪಹರಿತಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇ ಕುದ್ದಾಲಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಖಲಮಣ್ಡಲಸದಿಸಂ ಅಕಾಸಿ. ಪುನದಿವಸೇಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಚೀವರಕಣ್ಣಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಪಂಸುಮ್ಹಿ ಪವಟ್ಟಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಧ ವಾಲುಕಂ ಓಕಿರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಓಕಿರಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಚಣ್ಡೋ ಆತಪೋ ಅಹೋಸಿ, ತದಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತಾನಂ ಗತ್ತತೋ ಸೇದೇ ಮುಚ್ಚನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಮಯಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ, ವದ್ದಲಿಕಂ ಅಹೋಸಿ. ತದಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ಠಿತೋ ತಿನ್ತಚೀವರಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಾ ಸಾಲಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಸಾಲಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥು ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಪಾರುಪನಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಠಿತೋ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕಾರೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಣ್ಡಿತಾ ನಾಮ ಖಣೇ ಖಣೇ ಥೋಕಂ ಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಕುಸಲಮಲಂ ನೀಹರನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೩೯. ‘‘ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮೇಧಾವೀ, ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಖಣೇ ಖಣೇ;

ಕಮ್ಮಾರೋ ರಜತಸ್ಸೇವ, ನಿದ್ಧಮೇ ಮಲಮತ್ತನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನುಪುಬ್ಬೇನಾತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಖಣೇ ಖಣೇತಿ ಓಕಾಸೇ ಓಕಾಸೇ ಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಕಮ್ಮಾರೋ ರಜತಸ್ಸೇವಾತಿ ಯಥಾ ಸುವಣ್ಣಕಾರೋ ಏಕವಾರಮೇವ ಸುವಣ್ಣಂ ತಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮಲಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಿಲನ್ಧನವಿಕತಿಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಾಪೇನ್ತೋ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ಪನ ಮಲಂ ನೀಹರತಿ, ತತೋ ಅನೇಕವಿಧಂ ಪಿಲನ್ಧನವಿಕತಿಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಸಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಅತ್ತನೋ ರಾಗಾದಿಮಲಂ ನಿದ್ಧಮೇಯ್ಯ, ಏವಂ ನಿದ್ಧನ್ತಮಲೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠತಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅಞ್ಞತರಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಯಸಾವ ಮಲನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಜನಪದವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸೂಪಗತೋ ಅಟ್ಠಹತ್ಥಕಂ ಥೂಲಸಾಟಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಪವಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗಿನಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ‘‘ನ ಮೇ ಏಸೋ ಸಾಟಕೋ ಭಾತು ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ತಂ ತಿಖಿಣಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹೀರಹೀರಂ ಕತ್ವಾ ಉದುಕ್ಖಲೇ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪವಿಸೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸುಖುಮಸುತ್ತಂ ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಸಾಟಕಂ ವಾಯಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋಪಿ ಸುತ್ತಞ್ಚೇವ ಸೂಚಿಯೋ ಚ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಚೀವರಕಾರಕೇ ದಹರಸಾಮಣೇರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಭಗಿನಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಂ ಮೇ ಸಾಟಕಂ ದೇಥ, ಚೀವರಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ನವಹತ್ಥಂ ಸಾಟಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಾಟಕೋ ಥೂಲೋ ಅಟ್ಠಹತ್ಥೋ, ಅಯಂ ಸುಖುಮೋ ನವಹತ್ಥೋ. ನಾಯಂ ಮಮ ಸಾಟಕೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏಸ, ನ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ತಮೇವ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಏಸೋ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ? ಸೋ ನೇವ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಿಚ್ಚಂ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಮೇವೇಸ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೀವರಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭಗಿನೀ ಚೀವರಕಾರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತದಿವಸೇ ಪನ ಅತಿರೇಕಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸಿ. ಸೋ ಚೀವರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ‘‘ಸ್ವೇ ದಾನಿ ನಂ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಚೀವರವಂಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಂ ರತ್ತಿಂ ಭುತ್ತಾಹಾರಂ ಜಿರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚೀವರೇ ಊಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಭಗಿನೀಪಿಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾದೇಸು ಪವತ್ತಮಾನಾ ರೋದಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವ ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ‘‘ಭಾಜೇಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ತಂ ಚೀವರಂ ನೀಹರಾಪೇಸುಂ. ಸಾ ಊಕಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸನ್ಧಾವಿ. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಅಭಾಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾ ಕರಿಂಸು.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನು ಖೋ ಸತ್ಥಾ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಚೀವರಂ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅನುಜಾನೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಸ್ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರೇ ಊಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಭಾಜಿಯಮಾನೇ ‘ಇಮೇ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೀ’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಧಾವಿ. ಸಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚೀವರೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ತುಮ್ಹೇಸು ಮನಂ ಪದುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇನ ಚಾಹಂ ಚೀವರಂ ನಿಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿಂ. ಇದಾನಿ ಪನ ಸಾ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ತೇನ ವೋ ಮಯಾ ಚೀವರಗಹಣಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ತೇಹಿ ‘‘ಭಾರಿಯಾ ವತ ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ತಣ್ಹಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾ ನಾಮ ಭಾರಿಯಾ. ಯಥಾ ಅಯತೋ ಮಲಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಯಮೇವ ಖಾದತಿ ವಿನಾಸೇತಿ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಸತ್ತೇ ನಿರಯಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇತಿ, ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪೦. ‘‘ಅಯಸಾವ ಮಲಂ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ,

ತತುಟ್ಠಾಯ ತಮೇವ ಖಾದತಿ;

ಏವಂ ಅತಿಧೋನಚಾರಿನಂ,

ಸಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ನಯನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಯಸಾವಾತಿ ಅಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ. ತತುಟ್ಠಾಯಾತಿ ತತೋ ಉಟ್ಠಾಯ. ಅತಿಧೋನಚಾರಿನನ್ತಿ ಧೋನಾ ವುಚ್ಚತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ‘‘ಇದಮತ್ಥಂ ಏತೇ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನಪಞ್ಞಾ, ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚರನ್ತೋ ಅತಿಧೋನಚಾರೀ ನಾಮ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಅಯತೋ ಮಲಂ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ ತಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏವಮೇವಂ ಚತುಪಚ್ಚಯೇ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಅತಿಧೋನಚಾರಿನಂ ಸಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಠಿತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನೇವ ತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ದುಗ್ಗತಿಂ ನಯನ್ತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಕೋಟಿಮತ್ತಾ ಅರಿಯಸಾವಕಾ ವಸನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಕೋಟಿಮತ್ತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಸನ್ತಿ. ತೇಸು ಅರಿಯಸಾವಕಾ ಪುರೇಭತ್ತಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತವತ್ಥಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಉದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏತೇಸಂ ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಕಥೇಥ, ಮಮ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಕಿಂ ನು ಖೋ ನ ಕಥೇಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸಪಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸೋತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನದಿವಸೋ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ.

ತೇಹಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನವೇಲಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ನೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರೋ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಪದಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಸರಭಾಣತ್ಥಾಯ ಪುನ ತಂ ಆಸನಂ ಆರೋಪಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ರತ್ತಿಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಸನಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಸರಭಞ್ಞಂ ಭಣಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ರತ್ತಿಂ ಥೇರಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ರತ್ತಿಂ ಅಞ್ಞೋ ಕಥೇತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಓತರಿ. ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ರತ್ತಿಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚೂಸೇ ತಂ ಆನಯಿಂಸು. ಸೋ ಪುನಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನಾದ್ದಸ. ಮಹಾಜನೋ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ತ್ವಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ವಣ್ಣೇ ಕಥಿಯಮಾನೇ ಏವಞ್ಚೇವಞ್ಚ ವದೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನ್ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ಸೋ ಪಲಾಯನ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ಪತಿ.

ಮಹಾಜನೋ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಲಾಲುದಾಯೀ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಗುಣಕಥಾಯ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಉಸ್ಸೂಯನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೋಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೇಹಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾಸೀ’ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಪಿಯಮಾನೋ ವಚ್ಚಕುಟಿಯಾ ಪತಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಸೋ ಗೂಥಕೂಪೇ ನಿಮುಗ್ಗೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಚತುಪ್ಪದೋ ಅಹಂ ಸಮ್ಮ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮ ಚತುಪ್ಪದೋ;

ಏಹಿ ಸಮ್ಮ ನಿವತ್ತಸ್ಸು, ಕಿಂ ನು ಭೀತೋ ಪಲಾಯಸಿ.

‘‘ಅಸುಚಿಪೂತಿಲೋಮೋಸಿ, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ವಾಸಿ ಸೂಕರ;

ಸಚೇ ಯುಜ್ಝಿತುಕಾಮೋಸಿ, ಜಯಂ ಸಮ್ಮ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೫-೬) –

ಇಮಂ ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ತದಾ ಸೀಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೂಕರೋ ಲಾಲುದಾಯೀತಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಲಾಲುದಾಯಿನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ, ಸಜ್ಝಾಯಂ ಪನ ನೇವ ಅಕಾಸಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಸಜ್ಝಾಯಕರಣಂ ಮಲಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೪೧. ‘‘ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾ ಮನ್ತಾ, ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾ;

ಮಲಂ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜಂ, ಪಮಾದೋ ರಕ್ಖತೋ ಮಲ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾತಿ ಯಾಕಾಚಿ ಪರಿಯತ್ತಿ ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅನನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಿನಸ್ಸತಿ ವಾ ನಿರನ್ತರಂ ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸಜ್ಝಾಯಮಲಾ ಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಜಿಣ್ಣಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಘರಂ ನಾಮ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾನಮಲಾ ಘರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಗಿಹಿಸ್ಸ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನ ಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ವಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಮಲಂ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕೋಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಗಾವೋ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಪಮಾದವಸೇನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಕೀಳನ್ತಸ್ಸ ವಾ ತಾ ಗಾವೋ ಅತಿತ್ಥಪಕ್ಖನ್ದನಾದಿನಾ ವಾ ವಾಳಮಿಗಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವೇನ ವಾ ಪರೇಸಂ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಾದೀನಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಖಾದನವಸೇನ ವಿನಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ದಣ್ಡಂ ವಾ ಪರಿಭಾಸಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ಪನ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಅರಕ್ಖನ್ತಂ ಪಮಾದವಸೇನ ಕಿಲೇಸಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಸಾಸನಾ ಚಾವೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಮಾದೋ ರಕ್ಖತೋ ಮಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿಸ್ಸ ವಿನಾಸಾವಹನೇನ ಮಲಟ್ಠಾನಿಯತ್ತಾ ಮಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಲಾಲುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಞ್ಞತರಕುಲಪುತ್ತವತ್ಥು

ಮಲಿತ್ಥಿಯಾ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಕುಲಕುಮಾರಿಕಂ ಆನೇಸುಂ. ಸಾ ಆನೀತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತಿಚಾರಿನೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಅತಿಚಾರೇನ ಲಜ್ಜಿತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ನ ದಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ನದೀಆದಿಸದಿಸಾ, ತಾಸು ಪಣ್ಡಿತೇನ ಕೋಧೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತ್ವಂ ಪನ ಭವಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ –

‘‘ಯಥಾ ನದೀ ಚ ಪನ್ಥೋ ಚ, ಪಾನಾಗಾರಂ ಸಭಾ ಪಪಾ;

ಏವಂ ಲೋಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ, ವೇಲಾ ತಾಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೬೫; ೧.೧೨.೯) –

ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಹಿ ಅತಿಚಾರಿನಿಭಾವೋ ಮಲಂ, ದಾನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇರಂ ಮಲಂ, ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ಸತ್ತಾನಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ವಿನಾಸನತ್ಥೇನ ಮಲಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಪನ ಸಬ್ಬಮಲಾನಂ ಉತ್ತಮಮಲ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೪೨. ‘‘ಮಲಿತ್ಥಿಯಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ, ಮಚ್ಛೇರಂ ದದತೋ ಮಲಂ;

ಮಲಾ ವೇ ಪಾಪಕಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ.

೨೪೩. ‘‘ತತೋ ಮಲಾ ಮಲತರಂ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಪರಮಂ ಮಲಂ;

ಏತಂ ಮಲಂ ಪಹನ್ತ್ವಾನ, ನಿಮ್ಮಲಾ ಹೋಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಅತಿಚಾರೋ. ಅತಿಚಾರಿನಿಞ್ಹಿ ಇತ್ಥಿಂ ಸಾಮಿಕೋಪಿ ಗೇಹಾ ನೀಹರತಿ, ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಮ್ಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ಕುಲಸ್ಸ ಅಗಾರವಭೂತಾ, ಅಕ್ಖೀಹಿಪಿ ನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ’’ತಿ ತಂ ನೀಹರನ್ತಿ. ಸಾ ಅನಾಥಾ ವಿಚರನ್ತೀ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತೇನಸ್ಸಾ ದುಚ್ಚರಿತಂ ‘‘ಮಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದದತೋತಿ ದಾಯಕಸ್ಸ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಖೇತ್ತಕಸನಕಾಲೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೇತ್ತೇ ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಫನ್ನೇ ಸಸ್ಸೇಪಿ ಮಚ್ಛೇರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಾಗಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತಿ, ಸೋ ಮಚ್ಛೇರವಸೇನ ಚಾಗಚಿತ್ತೇ ಅವಿರೂಹನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ನ ಲಭತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಮಚ್ಛೇರಂ ದದತೋ ಮಲ’’ನ್ತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಾಪಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಅಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ಪನ ಇಧಲೋಕೇ ಚ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಮಲಮೇವ.

ತತೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮಲತೋ. ಮಲತರನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಮಲಂ ವೋ ಕಥೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಾತಿ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಂ ಅಞ್ಞಾಣಮೇವ ಪರಮಂ ಮಲಂ. ಪಹನ್ತ್ವಾನಾತಿ ಏತಂ ಮಲಂ ಜಹಿತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ನಿಮ್ಮಲಾ ಹೋಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಞ್ಞತರಕುಲಪುತ್ತವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಚೂಳಸಾರಿವತ್ಥು

ಸುಜೀವನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಸಾರಿಂ ನಾಮ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸೇ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ಮಯಾ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧಂ, ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಏವರೂಪಂ ಭೋಜನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಥ, ಇಮಂ ಭುಞ್ಜಥ, ಅಹಂ ತೇ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಏವರೂಪಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಿರಿಕೋ ನಾಮ ಪಗಬ್ಭೋ ಕಾಕಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಠತ್ವಾ ಸುಖಂ ಜೀವತಿ, ಹಿರಿಓತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪನ ದುಕ್ಖಂ ಜೀವತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೪೪. ‘‘ಸುಜೀವಂ ಅಹಿರಿಕೇನ, ಕಾಕಸೂರೇನ ಧಂಸಿನಾ;

ಪಕ್ಖನ್ದಿನಾ ಪಗಬ್ಭೇನ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಜೀವಿತಂ.

೨೪೫. ‘‘ಹಿರೀಮತಾ ಚ ದುಜ್ಜೀವಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಸುಚಿಗವೇಸಿನಾ;

ಅಲೀನೇನಾಪ್ಪಗಬ್ಭೇನ, ಸುದ್ಧಾಜೀವೇನ ಪಸ್ಸತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹಿರಿಕೇನಾತಿ ಛಿನ್ನಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಕೇನ. ಏವರೂಪೇನ ಹಿ ಅಮಾತರಮೇವ ‘‘ಮಾತಾ ಮೇ’’ತಿ ಅಪಿತಾದಯೋ ಏವ ಚ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ವಾ ಏಕವೀಸತಿವಿಧಾಯ ಅನೇಸನಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸುಖೇನ ಜೀವತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ಕಾಕಸೂರೇನಾತಿ ಸೂರಕಾಕಸದಿಸೇನ. ಯಥಾ ಹಿ ಸೂರಕಾಕೋ ಕುಲಘರೇಸು ಯಾಗುಆದೀನಿ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ ಭಿತ್ತಿಆದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಓಲೋಕನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕೋ ವಿಯ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಮಾದಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸೂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತೇಸುಯೇವ ಭಾಜನತೋ ಮುಖಪೂರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಹಿರಿಕಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ವವತ್ಥಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಆದಾಯ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಆಸನಸಾಲಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅಕತ್ವಾ ಗಾಮಾಭಿಮುಖೋವ ಹೋತಿ.

ಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಪಸ್ಸಥಿಮ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನೋಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞವಿಹಿತೋ ವಿಯ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ವಿಯ ಗಣ್ಠಿಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ ಚೀವರಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ವವತ್ಥಪಿತಗೇಹೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಗೇಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಘರಮಾನುಸಕೇಸು ಥೋಕಂ ಕವಾಟಂ ಪಿಧಾಯ ದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತೇಸುಪಿ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕವಾಟಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತಿ. ಅಥ ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಕಾಮಕಾಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಆದೀಸು ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ದೇನ್ತಿ. ಸೋ ಯಾವದತ್ಥಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಪತ್ತೇನಾದಾಯ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಅಯಂ ಕಾಕಸೂರೋ ನಾಮ. ಏವರೂಪೇನ ಅಹಿರಿಕೇನ ಸುಜೀವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಧಂಸಿನಾತಿ ‘‘ಅಸುಕತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೇಸು – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮಯಂ ನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ ಪರೇಸಂ ಗುಣಧಂಸನತಾಯ ಧಂಸಿನಾ. ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಞ್ಞೂಪುರಿಸಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಮ್ಹಾಪಿ ಲಾಭಾ ಪರಿಹಾಯತಿ. ಏವಂ ಧಂಸಿಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಪರಸ್ಸಪಿ ಲಾಭಂ ನಾಸೇತಿಯೇವ.

ಪಕ್ಖನ್ದಿನಾತಿ ಪಕ್ಖನ್ದಚಾರಿನಾ. ಪರೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಾನಿಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಾತೋವ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀಸು ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರೇನ ಥೋಕಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಂ ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಣ್ಡುಕಾಸಾವಪಾರುಪನಅಕ್ಖಿಅಞ್ಜನಸೀಸಮಕ್ಖನಾದೀಹಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ ದ್ವೇ ತಯೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಪಹಾರೇ ದತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಾಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾತೋವ ‘‘ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ವಿಹಾರೋ ಇಮಂ ದಹರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಲಭತಿ, ಇಮಂ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಏವರೂಪೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿನಾಪಿ ಸುಜೀವಂ. ಪಗಬ್ಭೇನಾತಿ ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ. ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಜೀವನ್ತೇನ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ದುಜ್ಜೀವಿತಂ ಪಾಪಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಹಿರೀಮತಾ ಚಾತಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ದುಜ್ಜೀವಂ. ಸೋ ಹಿ ಅಮಾತಾದಯೋವ ‘‘ಮಾತಾ ಮೇ’’ತಿಆದೀನಿ ಅವತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಗೂಥಂ ವಿಯ ಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಲೂಖಂ ಜೀವಿಕಂ ಜೀವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಚಿಗವೇಸಿನಾತಿ ಸುಚೀನಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಗವೇಸನ್ತೇನ. ಅಲೀನೇನಾತಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಮನಲ್ಲೀನೇನ. ಸುದ್ಧಾಜೀವೇನ ಪಸ್ಸತಾತಿ ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ಏವಂ ಸುದ್ಧಾಜೀವೇನ ತಮೇವ ಸುದ್ಧಾಜೀವಂ ಸಾರತೋ ಪಸ್ಸತಾ ಲೂಖಜೀವಿತವಸೇನ ದುಜ್ಜೀವಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಚೂಳಸಾರಿವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಯೋ ಪಾಣನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಉಪಾಸಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇಸು ಹಿ ಏಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಸಿಕ್ಖಾಪದಮೇವ ರಕ್ಖತಿ, ಇತರೇ ಇತರಾನಿ. ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಅಹಂ ದುಕ್ಕರಂ ಕರೋಮಿ, ದುಕ್ಕರಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಸೀಲಮ್ಪಿ ಕನಿಟ್ಠಕಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಾನೇವ ದುರಕ್ಖಾನೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೪೬. ‘‘ಯೋ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತಿ, ಮುಸಾವಾದಞ್ಚ ಭಾಸತಿ;

ಲೋಕೇ ಅದಿನ್ನಮಾದಿಯತಿ, ಪರದಾರಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ.

೨೪೭. ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಞ್ಚ, ಯೋ ನರೋ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ;

ಇಧೇವ ಮೇಸೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಮೂಲಂ ಖಣತಿ ಅತ್ತನೋ.

೨೪೮. ‘‘ಏವಂ ಭೋ ಪುರಿಸ ಜಾನಾಹಿ, ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞತಾ;

ಮಾ ತಂ ಲೋಭೋ ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಚಿರಂ ದುಕ್ಖಾಯ ರನ್ಧಯು’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಯೋ ಪಾಣಮತಿಪಾತೇತೀತಿ ಯೋ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀಸು ಛಸು ಪಯೋಗೇಸು ಏಕಪಯೋಗೇನಾಪಿ ಪರಸ್ಸ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದತಿ. ಮುಸಾವಾದನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥಭಞ್ಜನಕಂ ಮುಸಾವಾದಞ್ಚ ಭಾಸತಿ. ಲೋಕೇ ಅದಿನ್ನಮಾದಿಯತೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಥೇಯ್ಯಾವಹಾರಾದೀಸು ಏಕೇನಪಿ ಅವಹಾರೇನ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಆದಿಯತಿ. ಪರದಾರಞ್ಚ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪರಸ್ಸ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೇಸು ಭಣ್ಡೇಸು ಅಪರಜ್ಝನ್ತೋ ಉಪ್ಪಥಚಾರಂ ಚರತಿ. ಸುರಾಮೇರಯಪಾನನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸುರಾಯ ಚೇವ ಮೇರಯಸ್ಸ ಚ ಪಾನಂ. ಅನುಯುಞ್ಜತೀತಿ ಸೇವತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ. ಮೂಲಂ ಖಣತೀತಿ ತಿಟ್ಠತು ಪರಲೋಕೋ, ಸೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯೇನ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದಿನಾ ಮೂಲೇನ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯ, ತಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಾ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಂ ಖಣತಿ, ಅನಾಥೋ ಕಪಣೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಏವಂ, ಭೋತಿ ಪಞ್ಚದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಕಾರಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಆಲಪತಿ. ಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಲಾಮಕಧಮ್ಮಾ. ಅಸಞ್ಞತಾತಿ ಕಾಯಸಞ್ಞತಾದಿರಹಿತಾ. ಅಚೇತಸಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಚಿತ್ತಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಲೋಭೋ ಅಧಮ್ಮೋ ಚಾತಿ ಲೋಭೋ ಚೇವ ದೋಸೋ ಚ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ. ಚಿರಂ ದುಕ್ಖಾಯ ರನ್ಧಯುನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ ನಿರಯದುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ತಂ ಏತೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಾ ರನ್ಧೇನ್ತು ಮಾ ಮತ್ಥೇನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚ ಉಪಾಸಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ತಿಸ್ಸದಹರವತ್ಥು

ದದಾತಿ ವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಸ್ಸದಹರಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯಾತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅರಿಯಸಾವಕಕೋಟೀನಂ ದಾನಂ ನಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಚರಿ, ಅಸದಿಸದಾನಮ್ಪಿ ನಿನ್ದಿಯೇವ. ತೇಸಂ ತೇಸಂ ದಾನಗ್ಗೇ ಸೀತಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀತಲ’’ನ್ತಿ ನಿನ್ದಿ, ಉಣ್ಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಉಣ್ಹ’’ನ್ತಿ ನಿನ್ದಿ. ಅಪ್ಪಂ ದೇನ್ತೇಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ನಿನ್ದಿ, ಬಹುಂ ದೇನ್ತೇಪಿ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಗೇಹೇ ಠಪನಟ್ಠಾನಂ ಮಞ್ಞೇ ನತ್ಥಿ, ನನು ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಏತ್ತಕಂ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತೀ’’ತಿ ನಿನ್ದಿ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಞಾತಕೇ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಅಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾನಂ ಗೇಹಂ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓಪಾನಭೂತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಪಸಂಸಂ ಪವತ್ತೇಸಿ. ಸೋ ಪನೇಕಸ್ಸ ದೋವಾರಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಜನಪದಂ ವಿಚರನ್ತೇಹಿ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಾನಾದೀನಿ ನಿನ್ದನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ತವ ಞಾತಕಾ ಕಹಂ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮೇ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾವ ಕತಿಪಯೇ ದಹರೇ ಪೇಸೇಸುಂ. ತೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಾಮವಾಸಿಕೇಹಿ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕತಸಕ್ಕಾರಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ಗಾಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ದಹರೋ ಅತ್ಥಿ. ತಸ್ಸ ಕತಮೇ ಞಾತಕಾ’’ತಿ? ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇಧ ಕುಲಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತದಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕೋ ದೋವಾರಿಕಪುತ್ತೋ ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಸುಣೋಮ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದೇಥ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ತತ್ಥ ಇಸ್ಸರಞಾತಕಾನಂ ಅಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾರಣಮೇವ, ಭನ್ತೇ, ತಿಸ್ಸೋ ವಿಲಪನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ತಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ವಿಕತ್ಥೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವಿಕತ್ಥಕೋವ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಬಹುಮ್ಪಿ ಸೋ ವಿಕತ್ಥೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ಜನಪದಂ ಗತೋ;

ಅನ್ವಾಗನ್ತ್ವಾನ ದೂಸೇಯ್ಯ, ಭುಞ್ಜ ಭೋಗೇ ಕಟಾಹಕಾ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೨೫) –

ಇಮಂ ಕಟಾಹಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇಹಿ ಅಪ್ಪಕೇ ವಾ ಬಹುಕೇ ವಾ ಲೂಖೇ ವಾ ಪಣೀತೇ ವಾ ದಿನ್ನೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅದಿನ್ನೇ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಝಾನಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಾದೀನಿ ವಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೪೯. ‘‘ದದಾತಿ ವೇ ಯಥಾಸದ್ಧಂ, ಯಥಾಪಸಾದನಂ ಜನೋ;

ತತ್ಥ ಯೋ ಚ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ, ಪರೇಸಂ ಪಾನಭೋಜನೇ;

ನ ಸೋ ದಿವಾ ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ, ಸಮಾಧಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ.

೨೫೦. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಮೂಲಘಚ್ಚಂ ಸಮೂಹತಂ;

ಸ ವೇ ದಿವಾ ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ, ಸಮಾಧಿಮಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ದದಾತಿ ವೇ ಯಥಾಸದ್ಧನ್ತಿ ಲೂಖಪಣೀತಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದೇನ್ತೋ ಜನೋ ಯಥಾಸದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಾನುರೂಪಮೇವ ದೇತಿ. ಯಥಾಪಸಾದನನ್ತಿ ಥೇರನವಾದೀಸು ಚಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಪಸಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ಯಥಾಪಸಾದನಂ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಾನುರೂಪಮೇವ ದೇತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪರಸ್ಸ ದಾನೇ ‘‘ಮಯಾ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಲದ್ಧಂ, ಲೂಖಂ ವಾ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಮಙ್ಕುಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ದಿವಾ ವಾ ರತ್ತಿಂ ವಾ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾವಸೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಫಲವಸೇನ ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಸ ಚೇತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಏತಂ ಏಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಮಙ್ಕುಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅಕುಸಲಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಂ ಮೂಲಘಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಮೂಹತಂ, ಸೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ತಿಸ್ಸದಹರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ನತ್ಥಿ ರಾಗಸಮೋ ಅಗ್ಗೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಉಪಾಸಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ‘‘ಅಯಂ ಖತ್ತಿಯೋ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಯಂ ಅಡ್ಢೋ, ಅಯಂ ದುಗ್ಗತೋ, ಇಮಸ್ಸ ಉಳಾರಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಸ ನೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಂ ಓತಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ದೇಸೇತಿ. ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ತೇಸಂ ಏಕೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ನಿದ್ದಾಯಿ, ಏಕೋ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಭೂಮಿಂ ಲಿಖನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಏಕೋ ಪನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಬೀಜಯಮಾನೋ ತೇಸಂ ಆಕಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮೇಸಂ ಮಹಾಮೇಘಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜನ್ತಾ ವಿಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಥ, ಏತೇ ಪನ ತುಮ್ಹೇಸುಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೇಸು ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ. ‘‘ಆನನ್ದ, ತ್ವಂ ಏತೇ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಏತೇಸು ಹಿ ಯೋ ಏಸ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಏಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಸಪ್ಪಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭೋಗೇಸು ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿ, ಇದಾನಿಪಿಸ್ಸ ನಿದ್ದಾಯ ತಿತ್ತಿ ನತ್ಥಿ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತೀತಿ. ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕಥೇಥ, ಉದಾಹು ಅನ್ತರನ್ತರಾತಿ. ಆನನ್ದ, ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಕಾಲೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ, ಕಾಲೇನ ದೇವತ್ತಂ, ಕಾಲೇನ ನಾಗತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಪಪತ್ತಿಯೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನೇಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಾಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ನಿದ್ದಾಯ ಅತಿತ್ತೋಯೇವ. ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಭೂಮಿಂ ಲಿಖನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಗಣ್ಡುಪ್ಪಾದಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಖಣಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಭೂಮಿಂ ಖಣನ್ತೋವ ಮಮ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣಾತಿ. ಏಸ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಕ್ಕಟಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ರುಕ್ಖಂ ಚಾಲೇತಿಯೇವ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತಿ. ಏಸ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಆಕಾಸಮೇವ ಉಲ್ಲೋಕೇತಿ, ನಾಸ್ಸ ಕಣ್ಣಂ ಮಮ ಸದ್ದೋ ಪವಿಸತಿ. ಏಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನಪುರಿಸೋ ಪನ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಮನ್ತಜ್ಝಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಇದಾನಿಪಿ ಮನ್ತಂ ಸಂಸನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತೀತಿ.

‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಛವಿಆದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಇಮೇ ತುಮ್ಹೇಸುಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ನ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಮ ಧಮ್ಮೋ ಸುಸ್ಸವನೀಯೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ದುಸ್ಸವನೀಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆನನ್ದ, ಬುದ್ಧೋತಿ ವಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾ ಸಙ್ಘೋತಿ ವಾ ಪದಂ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ಅನೇಕೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸೇಸು ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಂಯೇವ ಸುಣನ್ತಾ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸುರಾಪಾನಕೇಳಿಮಣ್ಡಲಾದೀಸು ಗಾಯನ್ತಾ ನಚ್ಚನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನೇತೇ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ?

ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ರಾಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೋಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮೋಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ರಾಗಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಛಾರಿಕಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಸತ್ತೇ ದಹತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸತ್ತಸೂರಿಯಪಾತುಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕಪ್ಪವಿನಾಸಕೋ ಅಗ್ಗಿಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾವ ಲೋಕಂ ದಹತಿ, ಸೋ ಪನ ಅಗ್ಗಿ ಕದಾಚಿಯೇವ ದಹತಿ. ರಾಗಗ್ಗಿನೋ ಅದಹನಕಾಲೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಗಸಮೋ ವಾ ಅಗ್ಗಿ ದೋಸಸಮೋ ವಾ ಗಹೋ ಮೋಹಸಮಂ ವಾ ಜಾಲಂ ತಣ್ಹಾಸಮಾ ವಾ ನದೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫೧. ‘‘ನತ್ಥಿ ರಾಗಸಮೋ ಅಗ್ಗಿ, ನತ್ಥಿ ದೋಸಸಮೋ ಗಹೋ;

ನತ್ಥಿ ಮೋಹಸಮಂ ಜಾಲಂ, ನತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾಸಮಾ ನದೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ರಾಗಸಮೋತಿ ಧೂಮಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಯೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಝಾಪನವಸೇನ ರಾಗೇನ ಸಮೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ದೋಸಸಮೋತಿ ಯಕ್ಖಗಹಅಜಗರಗಹಕುಮ್ಭಿಲಗಹಾದಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ದೋಸಗಹೋ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕನ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ದೋಸೇನ ಸಮೋ ಗಹೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಮೋಹಸಮನ್ತಿ ಓನನ್ಧನಪರಿಯೋನನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಪನ ಮೋಹಸಮಂ ಜಾಲಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತಣ್ಹಾಸಮಾತಿ ಗಙ್ಗಾದೀನಂ ನದೀನಂ ಪುಣ್ಣಕಾಲೋಪಿ ಊನಕಾಲೋಪಿ ಸುಕ್ಖಕಾಲೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಪನ ಪುಣ್ಣಕಾಲೋ ವಾ ಸುಕ್ಖಕಾಲೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಊನಾವ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದುಪ್ಪೂರಣಟ್ಠೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮಾ ನದೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪಞ್ಚಉಪಾಸಕವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾತಿಯಾವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ, ಭರಿಯಾಯ ಚಸ್ಸ ಚನ್ದಪದುಮಾಯ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ, ಸುಣಿಸಾಯ ಚ ಸುಮನದೇವಿಯಾ, ನತ್ತಾಯ ಚಸ್ಸ ವಿಸಾಖಾಯ, ದಾಸಸ್ಸ ಚ ಪುಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಯಾವನೇ ವಿಹಾಸಿ. ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಜಾತೋತಿ? ತಸ್ಸ ಕಿರ ಪಚ್ಛಿಮಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕರೀಸಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಪಮಾಣಾ ಸುವಣ್ಣಮೇಣ್ಡಕಾ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪಹರಮಾನಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇಸಂ ಮುಖೇಸು ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ಗೇಣ್ಡುಕಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀಹಿ ವಾ ವತ್ಥಚ್ಛಾದನಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ವಾ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ತೇಸಂ ಮುಖತೋ ಗೇಣ್ಡುಕೇ ಅಪನೇನ್ತಿ, ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಮೇಣ್ಡಕಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕಂ ಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತವತ್ಥಚ್ಛಾದನಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ.

ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಿ? ವಿಪಸ್ಸೀಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಏಸ ಅವರೋಜಸ್ಸ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಮಾತುಲೇನ ಸಮಾನನಾಮೋ ಅವರೋಜೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತುಲೋ ಸತ್ಥು ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಮಾತುಲ, ಉಭೋಪಿ ಸಹೇವ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇನ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕಾಲೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಕತಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಠಾನೇ ಕುಞ್ಜರಸಾಲಂ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞತೋ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಥಮ್ಭಂ ಸುವಣ್ಣಖಚಿತಂ, ಏಕಂ ರಜತಖಚಿತಂ, ಏಕಂ ಮಣಿಖಚಿತಂ, ಏಕಂ ಸತ್ತರತನಖಚಿತನ್ತಿ ಏವಂ ತುಲಾಸಙ್ಘಾತದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನಗೋಪಾನಸೀಛದನಿಟ್ಠಕಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸುವಣ್ಣಾದಿಖಚಿತಾವ ಕಾರೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಕುಞ್ಜರಸಾಲಂ ಕಾರೇಸಿ. ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಘನರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಕಮ್ಬಲಾ ಪವಾಳಮಯಾ ಸಿಖರಥೂಪಿಕಾಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಕುಞ್ಜರಸಾಲಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇ ರತನಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಘನರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಪಾದಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಥಾ ಚತಸ್ಸೋ ಅಟನಿಯೋ. ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಸುವಣ್ಣಮೇಣ್ಡಕೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಪೇಸಿ, ದ್ವೇ ಮೇಣ್ಡಕೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಾದಪೀಠಕಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಪೇಸಿ, ಛ ಸುವಣ್ಣಮೇಣ್ಡಕೇ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪೇನ್ತೋ ಠಪೇಸಿ. ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಪಠಮಂ ಸುತ್ತಮಯೇಹಿ ರಜ್ಜುಕೇಹಿ ವಾಯಾಪೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಸುವಣ್ಣಸುತ್ತಮಯೇಹಿ ಉಪರಿ ಮುತ್ತಮಯೇಹಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ವಾಯಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಚನ್ದನಮಯೋ ಅಪಸ್ಸಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಕುಞ್ಜರಸಾಲಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಲಾಮಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠೀಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಓಸಾನದಿವಸೇ ತಿಚೀವರಂ ಅದಾಸಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘನವಕಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸೀಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುರೋಹಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯ, ನಕ್ಖತ್ತಮುಹುತ್ತಂ, ಉಪಧಾರೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ಉಪಧಾರೇಮಿ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಕೀದಿಸಂ ಜನಪದಚಾರಿತ್ತನ್ತಿ? ಏಕಂ ಭಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಕಿಂ ಭಯಂ ನಾಮಾತಿ? ಛಾತಕಭಯಂ ಸೇಟ್ಠೀತಿ. ಕದಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ? ಇತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂವಚ್ಛರಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನಾತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಬಹುಂ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಧನೇನಾಪಿ ಧಞ್ಞಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇರಸಾನಿ ಕೋಟ್ಠಸತಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಕೇ ವೀಹೀಹಿ ಪರಿಪೂರೇಸಿ. ಕೋಟ್ಠೇಸು ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಚಾಟಿಆದೀನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಭೂಮಿಯಂ ಆವಾಟೇ ಕತ್ವಾ ನಿಖಣಿ. ನಿಧಾನಾವಸೇಸಂ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಯೋ ಲಿಮ್ಪಾಪೇಸಿ.

ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಛಾತಕಭಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಯಥಾನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಧಞ್ಞಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕೋಟ್ಠೇಸು ಚ ಚಾಟಿಆದೀಸು ಚ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧಞ್ಞೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಪರಿಜನೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಜೀವನ್ತಾ ಸುಭಿಕ್ಖಕಾಲೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛಥ, ಅನಾಗನ್ತುಕಾಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಥಾ’’ತಿ. ತೇ ರೋದಮಾನಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ತಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ಏಕೋವ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ದಾಸೋ ಓಹೀಯಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಜಾಯಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಸುಣಿಸಾತಿ ಪಞ್ಚೇವ ಜನಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ಭೂಮಿಯಂ ಆವಾಟೇಸು ನಿಹಿತಧಞ್ಞೇಪಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಭಿತ್ತಿಮತ್ತಿಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ತತೋ ಲದ್ಧಧಞ್ಞೇನ ಯಾಪಯಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸ ಜಾಯಾ ಛಾತಕೇ ಅವತ್ಥರನ್ತೇ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಖೀಯಮಾನಾಯ ಭಿತ್ತಿಪಾದೇಸು ಅವಸಿಟ್ಠಮತ್ತಿಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಅಡ್ಢಾಳ್ಹಕಮತ್ತಂ ವೀಹಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಛಾತಕಕಾಲೇ ಚೋರಾ ಬಹೂ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಚೋರಭಯೇನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಛಾತೋಮ್ಹಿ, ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ. ಸಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏಕಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಹಂ ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಚೋರಭಯೇನ ಮೇ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚಾಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ಯಾಗುಂ ಪಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ದ್ವೇ ವಾರೇ ಲಭಿಸ್ಸತಿ. ಸಚೇ ಭತ್ತಂ ಪಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕವಾರಮೇವ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಪಚಾಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮ, ಭತ್ತಮೇವ ಪಚಾಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾತಿ. ಅನ್ತೋಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಕಿರ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಲೇನ ಜಿಘಚ್ಛಾ ನ ಬಾಧತಿ. ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಾನಂ ಪನ ಬಲವತೀ ಹುತ್ವಾ ಉದರಪಟಲಂ ಡಯ್ಹನ್ತೀ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಲಭನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ತೇಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಛಾತಕಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ನಾಳಿಕೋದನೋವ ಪಕ್ಕೋ, ಸದ್ಧಾ ನು ಖೋ ಏತೇ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಮಮ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸದ್ಧಭಾವಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರತೋ ದ್ವಾರೇ ಠಿತಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ದಾನಸ್ಸ ಅದಿನ್ನತ್ತಾ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಂ ದಿಟ್ಠಂ, ಇದಂ ಖೋ ಪನ ಭತ್ತಂ ಮಂ ಏಕದಿವಸಮೇವ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪನ ದಿನ್ನಂ ಅನೇಕಾಸು ಕಪ್ಪಕೋಟೀಸು ಮಮ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾದಪೀಠೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಪಾತಿಮಾದಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಓಕಿರಿ. ಉಪಡ್ಢಾವಸೇಸೇ ಭತ್ತೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿ. ಅಥ ನಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಾಯ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಪಕ್ಕಓದನಸ್ಸ ಅಯಂ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಇಮಂ ದ್ವಿಧಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಇಧಲೋಕೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥ, ಅಹಂ ನಿರವಸೇಸಂ ದಾತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಭತ್ತಮದಾಸಿ. ದತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ‘‘ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಪುನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಭಯಂ ಅದ್ದಸಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಬೀಜಭತ್ತಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಸಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಂ, ಅಡ್ಢತೇರಸ ಕೋಟ್ಠಸತಾನಿ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಮೇ ರತ್ತಸಾಲಿಧಾರಾ ಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠೇ ಪೂರೇಯ್ಯುಂ. ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಚ ಅಯಮೇವ ಭರಿಯಾ, ಅಯಮೇವ ಪುತ್ತೋ, ಅಯಮೇವ ಸುಣಿಸಾ, ಅಯಮೇವ ದಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ.

ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ‘‘ಮಮ ಸಾಮಿಕೇ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪೀಳಿಯಮಾನೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಭಯಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಭತ್ತಥಾಲಿಕಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಭತ್ತಂ ದೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಚ ಮೇ ಯಾವ ನ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾವ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪೂರಿತಮೇವ ಹೋತು. ಅಯಮೇವ ಸಾಮಿಕೋ, ಅಯಮೇವ ಪುತ್ತೋ, ಅಯಮೇವ ಸುಣಿಸಾ, ಅಯಮೇವ ದಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ. ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಭಯಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಏಕಞ್ಚ ಮೇ ಸಹಸ್ಸಥವಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಕಹಾಪಣಂ ದೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಯಂ ಸಹಸ್ಸಥವಿಕಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾವ ಹೋತು, ಇಮೇಯೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹೋನ್ತು, ಅಯಂ ಭರಿಯಾ, ಅಯಂ ದಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ.

ಸುಣಿಸಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಭಯಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಏಕಞ್ಚ ಮೇ ಧಞ್ಞಪಿಟಕಂ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸೀನಂ ಬೀಜಭತ್ತಂ ದೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಖೀಣಭಾವೋ ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಇಮೇಯೇವ ಸಸುರಾ ಹೋನ್ತು, ಅಯಮೇವ ಸಾಮಿಕೋ, ಅಯಮೇವ ದಾಸೋ ಹೋತೂ’’ತಿ. ದಾಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಂ ಛಾತಕಭಯಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಂ, ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ ಸಾಮಿಕಾ ಹೋನ್ತು, ಕಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಮೇ ಇತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಏತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕಾತಿ ದಾರುಅಮ್ಬಣಮತ್ತಾ ಸತ್ತ ಸತ್ತ ಸೀತಾಯೋ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಲದ್ಧುಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ಸಾಮಿಕೇಸು ಸಿನೇಹೇನ ‘‘ಇಮೇಯೇವ ಮೇ ಸಾಮಿಕಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ. ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ವಚನಾವಸಾನೇ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ ತುಯ್ಹಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತು;

ಸಬ್ಬೇ ಪೂರೇನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಚನ್ದೋ ಪನ್ನರಸೋ ಯಥಾ.

‘‘ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ ತುಯ್ಹಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸಮಿಜ್ಝತು;

ಸಬ್ಬೇ ಪೂರೇನ್ತು ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಮಣಿ ಜೋತಿರಸೋ ಯಥಾ’’ತಿ. –

ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾವ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತಾ ಇಮೇ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭತ್ತಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಭಜಿ. ತಂ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪಹೋತಿ. ತೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಯೇವ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪನ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಉಕ್ಖಲಿಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪೀಳಿತೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ. ಸೋ ಸಾಯನ್ಹೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅತಿವಿಯ ಛಾತೋಮ್ಹಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಉಕ್ಖಲಿಯಾ ತಲೇ ಝಾಮಕಸಿತ್ಥಾನೀ’’ತಿ. ಸಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉಕ್ಖಲಿಯಾ ಠಪಿತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೀಪಿ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಉಕ್ಖಲಿಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಕ್ಖಲಿಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಕ್ಖಲಿಂ ವಿವರಿ, ತಾವದೇವ ಸುಮನಮಕುಲಸದಿಸವಣ್ಣಸ್ಸ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರಾ ಉಕ್ಖಲಿ ಪಿಧಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಪೀತಿಯಾ ಫುಟ್ಠಸರೀರಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ – ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಉಕ್ಖಲಿಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಿದಹಿಂ, ಸಾ ಪನ ಸುಮನಮಕುಲಸದಿಸವಣ್ಣಸ್ಸ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪೂರಾ, ಪುಞ್ಞಾನಿ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬರೂಪಾನಿ, ದಾನಂ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಸಾಮಿ, ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂ’’ತಿ. ಸಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಿತಾಪುತ್ತಾನಂ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ತೇಸು ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇಸು ಸುಣಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ನ ಖೀಯತಿ, ಕಟಚ್ಛುನಾ ಸಕಿಂ ಗಹಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಂದಿವಸಮೇವ ಕೋಟ್ಠಾದಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪೂರಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪುನ ಪೂರಯಿಂಸು. ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಬೀಜಭತ್ತೇಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ನಗರೇ ಘೋಸನಂ ಕಾರೇಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಗೇಹತೋ ಬೀಜಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂಸುಯೇವ.

ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಮಹಾಭೋಗಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಚ್ಛಾಗೇಹೇ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಮೇಣ್ಡಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಪುತ್ತೋಪಿ ನೇಸಂ ಪುತ್ತೋವ, ಸುಣಿಸಾ ಸುಣಿಸಾವ, ದಾಸೋ ದಾಸೋವ ಅಹೋಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಅಡ್ಢತೇರಸಾನಿ ಕೋಟ್ಠಸತಾನಿ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ರತ್ತಸಾಲೀನಂ ಪೂರಯಿಂಸು. ಸೋ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಭರಿಯಞ್ಚ ಪುತ್ತಾದಯೋ ಚ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ತಣ್ಡುಲೇ ಮಿನಾಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಭತ್ತಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಚ್ಛುಂ ಆದಾಯ ‘‘ಭತ್ತೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಉಪನೀತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸಕಲದಿವಸಮ್ಪಿ ದೇನ್ತಿಯಾ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಗಹಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಪುರಿಮಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಉಕ್ಖಲಿಂ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಕಟಚ್ಛುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭತ್ತಸ್ಸ ದಿನ್ನತ್ತಾ ವಾಮಹತ್ಥತಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪದುಮಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥತಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚನ್ದಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಾಮಹತ್ಥತೋ ಧಮ್ಮಕರಣಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ದದಮಾನಾ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಪಾದತಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಚನ್ದಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಾಮಪಾದತಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪದುಮಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಚನ್ದಪದುಮಾತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು.

ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾತೋ ಸಹಸ್ಸಥವಿಕಂ ಆದಾಯ ‘‘ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಗಹಿತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಥವಿಕಾಯ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿಯೇವ. ಸುಣಿಸಾಪಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವೀಹಿಪಿಟಕಂ ಆದಾಯ ಆಕಾಸಙ್ಗಣೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಬೀಜಭತ್ತೇಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಗಹಿತಭಾಜನಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಪಿಟಕಂ ಯಥಾಪೂರಿತಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ದಾಸೋಪಿಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಯುಗೇಸು ಸುವಣ್ಣಯೋತ್ತೇಹಿ ಗೋಣೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪತೋದಯಟ್ಠಿಂ ಆದಾಯ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೋಣಾನಂ ಗನ್ಧಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಕಾನಿ ದತ್ವಾ ವಿಸಾಣೇಸು ಸುವಣ್ಣಕೋಸಕೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಜೇಸಿ. ಇತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಏತ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಜ್ಝೇ ಏಕಾತಿ ಸತ್ತ ಸೀತಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು. ಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಭತ್ತಬೀಜಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದೀಸು ಯಥಾರುಚಿತಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹತೋಯೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ.

ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತಂ, ಗಹಪತಿ, ಕಿರಿಯವಾದೋ ಸಮಾನೋ ಅಕಿರಿಯವಾದಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ನಿವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಅವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾರಿತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಗಹಪತಿ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ನಾಮ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಪರೇಸಂ ದೋಸಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭುಸಂ ವಿಯ ಓಪುನನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫೨. ‘‘ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜಮಞ್ಞೇಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದುದ್ದಸಂ;