೫. ಬುದ್ಧಪಿತುಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಅಹಿಂಸಕಾ ಯೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾಕೇತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಜನವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಭಗವತೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಸ್ಸ ಸಾಕೇತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸಾಕೇತವಾಸೀ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನ್ತರಘರದ್ವಾರೇ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ನನು ನಾಮ ಪುತ್ತೇಹಿ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾ, ಕಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಯಾ ತಾವ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಮಾತರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಏಹೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕುಹಿಂ ಗತೋಸಿ, ನನು ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ‘‘ಏಥ ಭಾತರಂ ವನ್ದಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯೇ ವೋ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಆಗತೇ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಮಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹತೋ ಭತ್ತಭಾಜನಸೂಪೇಯ್ಯಭಾಜನಾನಿ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ನಿಮನ್ತನೇ ಅಸತಿ ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುದ್ಧೋದನೋ ಪಿತಾ, ಮಹಾಮಾಯಾ ಮಾತಾ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಜಾನನ್ತೋವ ಸದ್ಧಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ತಥಾಗತಂ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ’ತಿ ವದತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತಥೇವ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಮೇವ ಪುತ್ತೋತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಿರನ್ತರಂ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಪಿತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಪಿತಾ. ಸಾಪಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಮಾತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಮಾತಾ. ಏವಾಹಂ ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಹತ್ಥೇತಿ ತೀಣಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಮನೋ ನಿವಿಸತಿ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಾಪಿ ಪಸೀದತಿ;

ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಕೇ ಪೋಸೇ, ಕಾಮಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಸೇ. (ಜಾ. ೧.೧.೬೮);

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾ;

ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೪);

ಸತ್ಥಾ ತೇಮಾಸಮೇವ ತಂ ಕುಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹಾಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಏಕಕೂಟಾಗಾರಮೇವ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಆಳಾಹನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಆಳಾಹನಸಮೀಪೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ವೋ ಕಾಲಕತಾ’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಆಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಅಪ್ಪಂ ವತ ಜೀವಿತಂ ಇದಂ,

ಓರಂ ವಸ್ಸಸತಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತಿ;

ಯೋ ಚೇಪಿ ಅತಿಚ್ಚ ಜೀವತಿ,

ಅಥ ಸೋ ಜರಸಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೮೧೦; ಮಹಾನಿ. ೩೯) –

ಇದಂ ಜರಾಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪಾನಂ ಅಸೇಖಮುನೀನಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತಂ ಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೫. ‘‘ಅಹಿಂಸಕಾ ಯೇ ಮುನಯೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತಾ;

ತೇ ಯನ್ತಿ ಅಚ್ಚುತಂ ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುನಯೋತಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಾಯ ಮಗ್ಗಫಲಪತ್ತಾ ಅಸೇಖಮುನಯೋ. ಕಾಯೇನಾತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವೇತಂ, ತೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸುಸಂವುತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚುತನ್ತಿ ಸಸ್ಸತಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಅಕುಪ್ಪಟ್ಠಾನಂ ಧುವಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ ನ ಸೋಚನ್ತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಬುದ್ಧಪಿತುಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.