೧೭. ಕೋಧವಗ್ಗೋ

೧. ರೋಹಿನೀಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾವತ್ಥು

ಕೋಧಂ ಜಹೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ರೋಹಿನಿಂ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸಮಯೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಞಾತಕಾ ‘‘ಥೇರೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು ಠಪೇತ್ವಾ ರೋಹಿನಿಂ ನಾಮ ಥೇರಸ್ಸ ಭಗಿನಿಂ. ಥೇರೋ ಞಾತಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಹಂ, ರೋಹಿನೀ’’ತಿ? ‘‘ಗೇಹೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಇಧ ನಾಗತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸರೀರೇ ತಸ್ಸಾ ಛವಿರೋಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಲಜ್ಜಾಯ ನಾಗತಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಕಞ್ಚುಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಆಗತಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ರೋಹಿನಿ, ಕಸ್ಮಾ ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸರೀರೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಛವಿರೋಗೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಲಜ್ಜಾಯ ನಾಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಪುಞ್ಞಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಸನಸಾಲಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಕಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಮೂಲ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದಸಸಹಸ್ಸಮೂಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ಥೇರೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಞಾತಕೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಇಧೇವ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇ ಆಹರಥಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹರಿಂಸು.

ಥೇರೋ ಆಸನಸಾಲಂ ಸಂವಿದಹನ್ತೋ ರೋಹಿನಿಂ ಆಹ – ‘‘ದ್ವಿಭೂಮಿಕಂ ಆಸನಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪದರಾನಂ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಸಾಲಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಹಿ, ನಿಬದ್ಧಂ ಪಾನೀಯಘಟೇ ಉಪಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಆಸನಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪದರಾನಂ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾಸಾಲಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾದೀನಿ ಅಕಾಸಿ. ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದನ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತಿಯಾವ ಛವಿರೋಗೋ ಮಿಲಾಯಿ. ಸಾ ಆಸನಸಾಲಾಯ ನಿಟ್ಠಿತಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ‘‘ಕಸ್ಸೇತಂ ದಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಭಗಿನಿಯಾ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ರೋಹಿನಿಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಸಾ ಪನ ಕಹ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಗೇಹೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’’ನ್ತಿ? ಸಾ ಆಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಮ್ಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿಯೇವ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಪನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಆಹ – ‘‘ರೋಹಿನಿ, ಕಸ್ಮಾ ನಾಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಸರೀರೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಛವಿರೋಗೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ನಾಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನ ಕಿಂ ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಸ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ತವ ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಏಸೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಏಕಿಸ್ಸಾ ರಞ್ಞೋ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯಾ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಮಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಕಚ್ಛುಫಲಾನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಸಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಸಯನೇ ಚೇವ ಪಾವಾರಕೋಜವಾದೀನಞ್ಚ ಅನ್ತರೇಸು ಕಚ್ಛುಚುಣ್ಣಾನಿ ಠಪಾಪೇಸಿ, ಕೇಳಿಂ ಕುರುಮಾನಾ ವಿಯ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರೇಪಿ ಓಕಿರಿ. ತಂ ಖಣಂಯೇವ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಂ ಉಪ್ಪಕ್ಕುಪ್ಪಕ್ಕಂ ಗಣ್ಡಾಗಣ್ಡಜಾತಂ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಕಣ್ಡುವನ್ತೀ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ತತ್ರಾಪಿಸ್ಸಾ ಕಚ್ಛುಚುಣ್ಣೇಹಿ ಖಾದಿಯಮಾನಾಯ ಖರತರಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತದಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ರೋಹಿನೀ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ರೋಹಿನಿ, ತದಾ ತಯಾವೇತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಹಿ ಕೋಧೋ ವಾ ಇಸ್ಸಾ ವಾ ಕಾತುಂ ನ ಯುತ್ತರೂಪೋ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೧. ‘‘ಕೋಧಂ ಜಹೇ ವಿಪ್ಪಜಹೇಯ್ಯ ಮಾನಂ,

ಸಂಯೋಜನಂ ಸಬ್ಬಮತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ;

ತಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಮಸಜ್ಜಮಾನಂ,

ಅಕಿಞ್ಚನಂ ನಾನುಪತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕೋಧನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಮ್ಪಿ ಕೋಧಂ ನವವಿಧಮ್ಪಿ ಮಾನಂ ಜಹೇಯ್ಯ. ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ಕಾಮರಾಗಸಂಯೋಜನಾದಿಕಂ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ. ಅಸಜ್ಜಮಾನನ್ತಿ ಅಲಗ್ಗಮಾನಂ. ಯೋ ಹಿ ‘‘ಮಮ ರೂಪಂ ಮಮ ವೇದನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾಮರೂಪಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಸೋಚತಿ ವಿಹಞ್ಞತಿ, ಅಯಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಮಿಂ ಸಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅವಿಹಞ್ಞನ್ತೋ ನ ಸಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಏವಂ ಅಸಜ್ಜಮಾನಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಕಿಞ್ಚನಂ ದುಕ್ಖಾ ನಾಮ ನಾನುಪತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ. ರೋಹಿನೀಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವಸ್ಸಾ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ.

ಸಾ ತತೋ ಚುತಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಚತುನ್ನಂ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಸೀಮನ್ತರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಚತ್ತಾರೋಪಿ ದೇವಪುತ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಮಮ ಸೀಮಾಯ ಅನ್ತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವಿವದನ್ತಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಇಮಂ ನೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಡ್ಡೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸಕ್ಕೋಪಿ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ಹುತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇಮಾಯ ವೋ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನೀ’’ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಆಹ – ‘‘ಮಮ ತಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಂ ಸಙ್ಗಾಮಭೇರಿ ವಿಯ ಸನ್ನಿಸೀದಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ. ದುತಿಯೋ ‘‘ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಪಬ್ಬತನದೀ ವಿಯ ಸೀಘಂ ಪವತ್ತತಿಯೇವಾ’’ತಿ. ತತಿಯೋ ‘‘ಮಮ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಕ್ಕಟಸ್ಸ ವಿಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸೂ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥೋ ‘‘ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಚೇತಿಯೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತಧಜೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಂ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ. ಅಥ ನೇ ಸಕ್ಕೋ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ತಾವ ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಸಯ್ಹರೂಪಾನಿ, ಅಹಂ ಪನ ಇಮಂ ಲಭನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಮರಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ದೇವಪುತ್ತಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮರಣೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ಸಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ. ‘‘ಅಸುಕಕೀಳಂ ನಾಮ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀತಿ.

ರೋಹಿನೀಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಯೋ ವೇ ಉಪ್ಪತಿತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾರಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನೇ ಅನುಞ್ಞಾತೇ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಸೇನಾಸನೇಸು ಕರಿಯಮಾನೇಸು ಏಕೋ ಆಳವಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಏಕಂ ಮನಾಪರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಪನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಏಕಾ ತರುಣಪುತ್ತಾ ದೇವತಾ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಠಿತಾ ಯಾಚಿ ‘‘ಮಾ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ವಿಮಾನಂ ಛಿನ್ದಿ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ ಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ಅನಾವಾಸಾ ವಿಚರಿತು’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಈದಿಸಂ ರುಕ್ಖಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನಾದಿಯಿ. ಸಾ ‘‘ಇಮಮ್ಪಿ ತಾವ ದಾರಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಓರಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಂ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ಠಪೇಸಿ. ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿಪಿತಂ ಫರಸುಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದಾರಕಸ್ಸ ಬಾಹುಂ ಛಿನ್ದಿ, ದೇವತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಕೋಧಾ ‘‘ಪಹರಿತ್ವಾ ನಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏವಂ ತಾವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ. ಸಚಾಹಂ ಇಮಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ನಿರಯಗಾಮಿನೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸೇಸದೇವತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘ಅಸುಕದೇವತಾಯ ಏವಂ ನಾಮ ಮಾರಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ಮಂ ಪಮಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಚ ಸಸಾಮಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಹತ್ಥೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ದೇವತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮೇ ಸಾವಕೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕತಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ನಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಇದಂ ನಾಮ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಾರೇತ್ವಾವ ಇಧಾಗತಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು ದೇವತೇ, ಸಾಧು ತೇ ಕತಂ ಏವಂ ಉಗ್ಗತಂ ಕೋಪಂ ಭನ್ತಂ ರಥಂ ವಿಯ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೨. ‘‘ಯೋ ವೇ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಕೋಧಂ, ರಥಂ ಭನ್ತಂವ ವಾರಯೇ;

ತಮಹಂ ಸಾರಥಿಂ ಬ್ರೂಮಿ, ರಸ್ಮಿಗ್ಗಾಹೋ ಇತರೋ ಜನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉಪ್ಪತಿತನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ರಥಂ ಭನ್ತಂ ವಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಛೇಕೋ ಸಾರಥಿ ಅತಿವೇಗೇನ ಧಾವನ್ತಂ ರಥಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಯಥಿಚ್ಛಕಂ ಠಪೇತಿ, ಏವಂ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕೋಧಂ ವಾರಯೇ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಮಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ ಸಾರಥಿಂ ಬ್ರೂಮಿ. ಇತರೋ ಜನೋತಿ ಇತರೋ ಪನ ರಾಜಉಪರಾಜಾದೀನಂ ರಥಸಾರಥಿಜನೋ ರಸ್ಮಿಗ್ಗಾಹೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಉತ್ತಮಸಾರಥೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ದೇವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ದೇವತಾ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ದೇವತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿಮಾನಂ ಮೇ ನಟ್ಠಂ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಲಂ ದೇವತೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ವಿಮಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇತವನೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಸಮೀಪೇ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಚುತದೇವತಂ ಏಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಪದಿಸನ್ತೋ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ರುಕ್ಖೋ ವಿವಿತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಉಪಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ತತ್ಥ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಬುದ್ಧದತ್ತಿಯಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ವಿಮಾನ’’ನ್ತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖದೇವತಾಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ.

ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಉತ್ತರಾಉಪಾಸಿಕಾವತ್ಥು

ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉತ್ತರಾಯ ಗೇಹೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಉತ್ತರಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತತ್ರಾಯಮನುಪುಬ್ಬೀ ಕಥಾ – ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ದಲಿದ್ದೋ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವತಿ. ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಚ ಉತ್ತರಾ ನಾಮ ಧೀತಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇಯೇವ ಗೇಹಮಾನುಸಕಾ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ರಾಜಗಹೇ ಘೋಸನಂ ಕರಿಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿ ಪಾತೋವ ಆಗತಂ ಪುಣ್ಣಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಜನೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ಭತಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸಾಮಿ, ನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಸಧನಾನಂ ಹೋತಿ, ಮಮ ಪನ ಗೇಹೇ ಸ್ವಾತನಾಯ ಯಾಗುತಣ್ಡುಲಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಮೇ ನಕ್ಖತ್ತೇನ, ಗೋಣೇ ಲಭನ್ತೋ ಕಸಿತುಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗೋಣೇ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ಬಲವಗೋಣೇ ಚ ನಙ್ಗಲಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ನಾಗರಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳನ್ತಿ, ಅಹಂ ದಲಿದ್ದತಾಯ ಭತಿಂ ಕಾತುಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತಾವ ಅಜ್ಜ ದ್ವಿಗುಣಂ ನಿವಾಪಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಆಹರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಭರಿಯಂ ವತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ತಂ ದಿವಸಂ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪುಣ್ಣಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸದ್ಧೋ ನು ಖೋ ಏಸ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ವಾ ಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ಧಭಾವಞ್ಚ ಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವಞ್ಚ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಚಸ್ಸ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಸ್ಸ ಕಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆವಾಟತೀರೇ ಏಕಂ ಗುಮ್ಬಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಪುಣ್ಣೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಕಸಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ದನ್ತಕಟ್ಠೇನ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ಪತ್ತಞ್ಚ ಪರಿಸ್ಸಾವನಞ್ಚ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಪಾನೀಯೇನ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪರೇಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಗೇಹೇ ವಸತಿ. ಸಚಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಮಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ. ಯಾವಸ್ಸಾ ಭತ್ತಂ ಆದಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಥೋಕಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾರುಳ್ಹಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ.

ಸಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಪ್ಪೇಕದಾಹಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ಅಯ್ಯಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪೇಕದಾ ಮೇ ಅಯ್ಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಹೋತಿ. ಅಜ್ಜ ಪನ ಮೇ ಅಯ್ಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚಾಯಂ ಅತ್ಥಿ, ಕರಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಂ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದಾಸಸ್ಸ ವೋ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ತಾಯ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಭಾಜನಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ತತೋ ಭತ್ತಂ ದದಮಾನಾಯ ಉಪಡ್ಢಭತ್ತೇ ದಿನ್ನೇ ‘‘ಅಲ’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿ. ಸಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕೋವ ಪಟಿವಿಸೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ದ್ವಿಧಾ ಕಾತುಂ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾಸಸ್ಸ ಇಧಲೋಕಸಙ್ಗಹಂ ಅಕತ್ವಾ ಪರಲೋಕಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥ, ನಿರವಸೇಸಮೇವ ದಾತುಕಾಮಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಭಾಗೀ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಅನುಮೋದನಂ ಕರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಮಕಾಸಿ. ಸಾಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಣ್ಡುಲೇ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಿ. ಪುಣ್ಣೋಪಿ ಅಡ್ಢಕರೀಸಮತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಕಸಿತ್ವಾ ಜಿಘಚ್ಛಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗೋಣೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಏಸ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪೀಳಿತೋ ಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ. ಸಚೇ ಮಂ ‘ಅತಿವಿಯ ಜೇ ಚಿರಾಯೀ’ತಿ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಯಾ ಮಂ ಪಹರಿಸ್ಸತಿ, ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಪಟಿಕಚ್ಚೇವಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಜ್ಜೇಕದಿವಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹಿ, ಮಾ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಕರಿ. ಅಹಞ್ಹಿ ಪಾತೋವ ತೇ ಭತ್ತಂ ಆಹರನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಭತ್ತಂ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಆಗತಾ, ಪಸಾದೇಹಿ, ಸಾಮಿ, ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಾಧು ವತ ತೇ ಕತಂ ಮಮ ಭತ್ತಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ದದಮಾನಾಯ, ಮಯಾಪಿಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಪಾತೋವ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಮುಖೋದಕಞ್ಚ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ತಂ ವಚನಂ ಅಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸುರೇ ಲದ್ಧಭತ್ತತಾಯ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ತಸ್ಸಾ ಅಙ್ಕೇ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ.

ಅಥಸ್ಸ ಪಾತೋವ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಂಸುಚುಣ್ಣಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಂ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಂ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫರಾಸಿ ವಿಯ ಸೋಭಮಾನಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ಪಬುದ್ಧೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏತಂ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಮ ಸುವಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ ಅತಿಉಸ್ಸುರೇ ಲದ್ಧಭತ್ತತಾಯ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಮನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಙ್ಗಲಸೀಸೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಮೇ ದಿನ್ನದಾನೇನ ಅಜ್ಜೇವ ವಿಪಾಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಭರಿಯಾಯ ಆಭತಂ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಕತೋಕಾಸೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ದೇವ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುವಣ್ಣಭರಿತಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಇದಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಆಹರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮ ಅಹ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಅಜ್ಜ ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಪಾತೋವ ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ಮುಖೋದಕಞ್ಚ ದಿನ್ನಂ, ಭರಿಯಾಯಪಿ ಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಆಹರಣಭತ್ತಂ ತಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಕಿರ, ಭೋ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನೇನ ವಿಪಾಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬಹೂನಿ ಸಕಟಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಂ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಸಕಟಾನಿ ಪಹಿಣಿ. ರಾಜಪುರಿಸೇಸು ‘‘ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೇಸು ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಮತ್ತಿಕಾವ ಹೋತಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಿನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು. ನ ಮಯ್ಹಂ, ತಾತಾ, ಸನ್ತಕಂ, ಗಚ್ಛಥ ‘‘ಪುಣ್ಣಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ. ತೇ ತಥಾ ಕರಿಂಸು, ಗಹಿತಗಹಿತಂ ಸುವಣ್ಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ರಾಸಿಮಕಂಸು, ಅಸೀತಿಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧೋ ರಾಸಿ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ನಾಗರೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅತ್ಥಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಏತ್ತಕಂ ಸುವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಸ್ಸ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಛತ್ತಂ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಬಾಹುಧನಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಹೋತೂ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಭೋಗೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಛತ್ತಮದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಮಯಂ, ದೇವ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪರಕುಲೇ ವಸಿಮ್ಹಾ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ನೋ ದೇಥಾ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಸ್ಸ, ಏಸ ಗುಮ್ಬೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏತಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ಪುರಾಣಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಗೇಹಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹಪ್ಪವೇಸನಮಙ್ಗಲಞ್ಚ ಛತ್ತಮಙ್ಗಲಞ್ಚ ಏಕತೋವ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮಕಥಾವಸಾನೇ ಪುಣ್ಣಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಭರಿಯಾ ಚಸ್ಸ ಧೀತಾ ಚ ಉತ್ತರಾತಿ ತಯೋ ಜನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಪುಣ್ಣಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾರೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರೋತು, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇನೇವ ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ, ದೇತು ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧೀತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಮಮ ಧೀತಾ ತೀಹಿ ರತನೇಹಿ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನೇವಸ್ಸ ಧೀತರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಬಹೂ ಸೇಟ್ಠಿಗಣಾದಯೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ‘‘ಮಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಭಿನ್ದಿ, ದೇಹಿಸ್ಸ ಧೀತರ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಸಾಳ್ಹಿಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ. ಸಾ ಪತಿಕುಲಂ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ದಾನಂ ವಾ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಂ ನಾಲತ್ಥ. ಏವಂ ಅಡ್ಢತಿಯೇಸು ಮಾಸೇಸು ವೀತಿವತ್ತೇಸು ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಂ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿತ್ತಕಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಸ್ಸ ಅವಸಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸೋ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ. ಸಾ ಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಏವರೂಪೇ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು, ವರಂ ಮೇ ಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಕತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ದಾಸಿಂ ಸಾವೇತುಂ. ಏವರೂಪಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲಸ್ಸ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭಿಕ್ಖುದಸ್ಸನಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಂ ಕಾತುಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ.

ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ‘‘ದುಕ್ಖಿತಾ ವತ ಮೇ ಧೀತಾ’’ತಿ ಅನತ್ತಮನತಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚದಸ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಸಿರಿಮಾ ನಾಮ ಗಣಿಕಾ ಅತ್ಥಿ, ದೇವಸಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇಮೇಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋತೂ’’ತಿ. ಸಾ ಸಿರಿಮಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಹಾಯಿಕೇ ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತವ ಸಹಾಯಕಂ ಪರಿಚರಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿ. ಸಾ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಸಿರಿಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಮಮ ಸಹಾಯಿಕಾ ತುಮ್ಹೇ ಪರಿಚರತು, ಅಹಂ ಪನ ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ದಾನಞ್ಚೇವ ದಾತುಕಾಮಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಕಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ.

ಉತ್ತರಾಪಿ ಖೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇಧೇವ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಮಹಾಪವಾರಣಾ, ತಾವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ‘‘ಏವಂ ಯಾಗುಂ ಪಚಥ, ಏವಂ ಪೂವೇ ಪಚಥಾ’’ತಿ ಮಹಾನಸೇ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಂವಿದಹನ್ತೀ ವಿಚರತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ‘‘ಸ್ವೇ ಪವಾರಣಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಹಾನಸಾಭಿಮುಖೋ ವಾತಪಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರೋನ್ತೀ ಸಾ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಸೇಟ್ಠೀಧೀತರಂ ಸೇದಕಿಲಿನ್ನಂ ಛಾರಿಕಾಯ ಓಕಿಣ್ಣಂ ಅಙ್ಗಾರಮಸಿಮಕ್ಖಿತಂ ತಥಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ವಿಚರಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ಇಮಂ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಾನುಭವತಿ, ‘ಮುಣ್ಡಕಸಮಣೇ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ಹಸಿತ್ವಾ ಅಪಗಞ್ಛಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಅಪಗತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ ಸಿರಿಮಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಏಸ ಹಸೀ’’ತಿ ತೇನೇವ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಉತ್ತರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಹಸಿತಂ, ಅದ್ಧಾ ಇಮಸ್ಸ ಏತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಬಾಹಿರಕಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ವಸಮಾನಾಪಿ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಬಾಹಿರಕಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಘರಸಾಮಿನೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸಿ. ಸಾ ಉತ್ತರಾಯ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಮಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ಮಹಾನಸಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪೂವಪಚನಟ್ಠಾನೇ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಆದಾಯ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖಂ ಪಾಯಾಸಿ. ಉತ್ತರಾ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಹಾಯಿಕಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರೋ ಕತೋ, ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅತಿನೀಚಕೋ, ಮಮ ಸಹಾಯಿಕಾಯ ಗುಣೋವ ಮಹನ್ತೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದಾನಞ್ಚ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಲಭಿಂ. ಸಚೇ ಮಮ ಏತಿಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಕೋಪೋ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಸಪ್ಪಿ ಮಂ ದಹತು. ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ದಹತೂ’’ತಿ ತಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರಿ. ತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಮತ್ಥಕೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಪಕ್ಕುಥಿತಸಪ್ಪಿ ಸೀತುದಕಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ನಂ ‘‘ಇದಂ ಸೀತಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಟಚ್ಛುಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಉತ್ತರಾಯ ದಾಸಿಯೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ ದುಬ್ಬಿನೀತೇ, ನ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಾಯ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತಿಯೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಪಾದೇಹಿ ಚ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇಸುಂ. ಉತ್ತರಾ ವಾರೇನ್ತೀಪಿ ವಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಠಿತಾ ಸಬ್ಬಾ ದಾಸಿಯೋ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತೇ ಏವರೂಪಂ ಭಾರಿಯಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಸಿರಿಮಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತಪಾಕತೇಲೇನ ಅಬ್ಭಞ್ಜಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಬಾಹಿರಕಿತ್ಥಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಹಸನಮತ್ತಕಾರಣಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಿಯಾ, ಅಯಂ ‘ಗಣ್ಹಥ ನ’ನ್ತಿ ದಾಸಿಯೋ ನ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಮಂ ವಿಹೇಠನಕಾಲೇಪಿ ಸಬ್ಬದಾಸಿಯೋ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಮೇವ ಅಕಾಸಿ. ಸಚಾಹಂ ಇಮಂ ನ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮುದ್ಧಾ ಮೇ ಸತ್ತಧಾ ಫಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಖಮಾಹಿ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ಅಹಂ ಸಪಿತಿಕಾ ಧೀತಾ, ಪಿತರಿ ಖಮನ್ತೇ ಖಮಾಮೀತಿ. ಹೋತು, ಅಯ್ಯೇ, ಪಿತರಂ ತೇ ಪುಣ್ಣಸೇಟ್ಠಿಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಪುಣ್ಣೋ ಮಮ ವಟ್ಟಜನಕಪಿತಾ, ವಿವಟ್ಟಜನಕೇ ಪಿತರಿ ಖಮನ್ತೇ ಪನಾಹಂ ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಕೋ ಪನ ತೇ ವಿವಟ್ಟಜನಕಪಿತಾತಿ? ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ. ಮಯ್ಹಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಅಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಸ್ವೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಆದಾಯ ಇಧಾಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಖಮಾಪೇಹೀತಿ. ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಖಾದನೀಯಾನಿ ಚೇವ ಸೂಪೇಯ್ಯಾನಿ ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಆದಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಾವ ಸಂವಿದಹಿ. ಸಿರಿಮಾಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವಾರೇನ ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕೋ ತೇ ಅಪರಾಧೋ’’ತಿ? ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಹಿಯ್ಯೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕತಂ, ಅಥ ಮೇ ಸಹಾಯಿಕಾ ಮಂ ವಿಹೇಠಯಮಾನಾ ದಾಸಿಯೋ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಮೇವ ಅಕಾಸಿ. ಸಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಖಮಾಪೇಸಿಂ, ಅಥ ಮಂ ಏಸಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಖಮನ್ತೇಸು ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಉತ್ತರೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಸೀಸೇ ಮೇ ಸಹಾಯಿಕಾಯ ಪಕ್ಕುಥಿತಸಪ್ಪಿ ಆಸಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಅಥ ‘‘ತಯಾ ಕಿಂ ಚಿನ್ತಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅತಿನೀಚಕೋ, ಮಮ ಸಹಾಯಿಕಾಯ ಗುಣೋವ ಮಹನ್ತೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದಾನಞ್ಚ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸೋತುಂ ಅಲತ್ಥಂ, ಸಚೇ ಮೇ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ಕೋಪೋ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಮಂ ದಹತು. ನೋ ಚೇ, ಮಾ ದಹತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಫರಿಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಉತ್ತರೇ, ಏವಂ ಕೋಧಂ ಜಿನಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಕೋಧೋ ಹಿ ನಾಮ ಅಕ್ಕೋಧೇನ, ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ ಅನಕ್ಕೋಸನ್ತೇನ ಅಪರಿಭಾಸನ್ತೇನ, ಥದ್ಧಮಚ್ಛರೀ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ದಾನೇನ, ಮುಸಾವಾದೀ ಸಚ್ಚವಚನೇನ ಜಿನಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೩. ‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧಂ, ಅಸಾಧುಂ ಸಾಧುನಾ ಜಿನೇ;

ಜಿನೇ ಕದರಿಯಂ ದಾನೇನ, ಸಚ್ಚೇನಾಲಿಕವಾದಿನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಕ್ಕೋಧೇನಾತಿ ಕೋಧನೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಹುತ್ವಾ ಜಿನಿತಬ್ಬೋ. ಅಸಾಧುನ್ತಿ ಅಭದ್ದಕೋ ಭದ್ದಕೇನ ಹುತ್ವಾ ಜಿನಿತಬ್ಬೋ. ಕದರಿಯನ್ತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರೀ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಚಾಗಚಿತ್ತೇನ ಜಿನಿತಬ್ಬೋ. ಅಲಿಕವಾದೀ ಸಚ್ಚವಚನೇನ ಜಿನಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧಂ…ಪೇ… ಸಚ್ಚೇನಾಲಿಕವಾದಿನ’’ನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಿರಿಮಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಸತಾಹಿ ಇತ್ಥೀಹಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಉತ್ತರಾಉಪಾಸಿಕಾವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಪಞ್ಹವತ್ಥು

ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಥೇರೋ ದೇವಚಾರಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಯ ದೇವತಾಯ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇವತೇ ಮಹತೀ ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಅಲತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ದೇವತಾ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಕಮ್ಮೇನ ಲಜ್ಜಮಾನಾ ಏವಂ ವದತಿ. ಸಾ ಪನ ಥೇರೇನ ‘‘ಕಥೇಹಿಯೇವಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ನೇವ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ನ ಪೂಜಾ ಕತಾ, ನ ಧಮ್ಮೋ ಸುತೋ, ಕೇವಲಂ ಸಚ್ಚಮತ್ತಂ ರಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ. ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ವಿಮಾನದ್ವಾರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗತಾಗತಾ ಅಪರಾಪಿ ದೇವಧೀತರೋ ಪುಚ್ಛಿ. ತಾಸುಪಿ ತಥೇವ ನಿಗುಹಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀಸು ಏಕಾ ತಾವ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ನೇವ ದಾನಾದೀಸು ಕತಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪರಸ್ಸ ದಾಸೀ ಅಹೋಸಿಂ, ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಸಾಮಿಕೋ ಅತಿವಿಯ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ, ಗಹಿತಗ್ಗಹಿತೇನೇವ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಲಿಙ್ಗರೇನ ವಾ ಸೀಸಂ ಭಿನ್ದತಿ. ಸಾಹಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕೋಪೇ ‘ಏಸ ತವ ಸಾಮಿಕೋ ಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ವಾ ಕಾತುಂ ನಾಸಾದೀನಿ ವಾ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಇಸ್ಸರೋ, ಮಾ ಕುಜ್ಝೀ’ತಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪರಿಭಾಸೇತ್ವಾ ಕೋಪಂ ನಾಮ ನ ಅಕಾಸಿಂ, ತೇನ ಮೇ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ. ಅಪರಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಚ್ಛುಯಟ್ಠಿಂ ಅದಾಸಿಂ’’. ಅಪರಾ ಏಕಂ ತಿಮ್ಬರುಸಕಂ ಅದಾಸಿಂ. ಅಪರಾ ಏಕಂ ಏಳಾಲುಕಂ ಅದಾಸಿಂ. ಅಪರಾ ಏಕಂ ಫಾರುಸಕಂ ಅದಾಸಿಂ. ಅಪರಾ ಏಕಂ ಮೂಲಮುಟ್ಠಿಂ. ಅಪರಾ ‘‘ನಿಮ್ಬಮುಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪರಿತ್ತದಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು.

ಥೇರೋ ತಾಹಿ ಕತಕಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಚ್ಚಕಥನಮತ್ತೇನ, ಕೋಪನಿಬ್ಬಾಪನಮತ್ತೇನ, ಅತಿಪರಿತ್ತಕೇನ ತಿಮ್ಬರುಸಕಾದಿದಾನಮತ್ತೇನ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಮಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪುಚ್ಛಸಿ, ನನು ತೇ ದೇವತಾಹಿ ಅಯಂ ಅತ್ಥೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಲಬ್ಭತಿ ಮಞ್ಞೇ ಏತ್ತಕೇನ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸಚ್ಚಮತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾಪಿ ಕೋಪಮತ್ತಂ ಜಹಿತ್ವಾಪಿ ಪರಿತ್ತಕಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾಪಿ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೪. ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ದಜ್ಜಾ ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತೋ;

ಏತೇಹಿ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹಿ, ಗಚ್ಛೇ ದೇವಾನ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಸಚ್ಚಂ ಭಣೇತಿ ಸಚ್ಚಂ ದೀಪೇಯ್ಯ ವೋಹರೇಯ್ಯ, ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ ಪರಸ್ಸ ನ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯ. ಯಾಚಿತೋತಿ ಯಾಚಕಾ ನಾಮ ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ. ತೇ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ದೇಥಾ’’ತಿ ಅಯಾಚಿತ್ವಾವ ಘರದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಯಾಚನ್ತಿಯೇವ ನಾಮ. ಏವಂ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅಪ್ಪಸ್ಮಿಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ದದೇಯ್ಯ. ಏತೇಹಿ ತೀಹೀತಿ ಏತೇಸು ತೀಸು ಏಕೇನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಪಞ್ಹವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಬುದ್ಧಪಿತುಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು

ಅಹಿಂಸಕಾ ಯೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾಕೇತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಞ್ಜನವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಟ್ಠಪಞ್ಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಭಗವತೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಸ್ಸ ಸಾಕೇತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸಾಕೇತವಾಸೀ ಮಹಲ್ಲಕಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನ್ತರಘರದ್ವಾರೇ ದಸಬಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ನನು ನಾಮ ಪುತ್ತೇಹಿ ಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾ, ಕಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಯಾ ತಾವ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಮಾತರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಏಹೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕುಹಿಂ ಗತೋಸಿ, ನನು ನಾಮ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ‘‘ಏಥ ಭಾತರಂ ವನ್ದಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಾಪೇಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯೇ ವೋ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಆಗತೇ ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಮಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹತೋ ಭತ್ತಭಾಜನಸೂಪೇಯ್ಯಭಾಜನಾನಿ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ನಿಮನ್ತನೇ ಅಸತಿ ಸತ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದೇನ್ತಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು.

ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುದ್ಧೋದನೋ ಪಿತಾ, ಮಹಾಮಾಯಾ ಮಾತಾ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಜಾನನ್ತೋವ ಸದ್ಧಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ತಥಾಗತಂ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ’ತಿ ವದತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತಥೇವ ಅಧಿವಾಸೇತಿ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ? ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಭೋಪಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಮೇವ ಪುತ್ತೋತಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಿರನ್ತರಂ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಪಿತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಪಿತಾ. ಸಾಪಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ನಿರನ್ತರಮೇವ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಚೂಳಮಾತಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಹಾಮಾತಾ. ಏವಾಹಂ ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಸಂವಡ್ಢೋ, ದಿಯಡ್ಢಜಾತಿಸಹಸ್ಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಹತ್ಥೇತಿ ತೀಣಿ ಜಾತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ತೇಸಂ ಪುತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಮನೋ ನಿವಿಸತಿ, ಚಿತ್ತಞ್ಚಾಪಿ ಪಸೀದತಿ;

ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಕೇ ಪೋಸೇ, ಕಾಮಂ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಸೇ. (ಜಾ. ೧.೧.೬೮);

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾ;

ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೪);

ಸತ್ಥಾ ತೇಮಾಸಮೇವ ತಂ ಕುಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹಾಸಿ. ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು. ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಏಕಕೂಟಾಗಾರಮೇವ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಆಳಾಹನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಿರ ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿ ಮಹಾಜನೋ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಆಳಾಹನಸಮೀಪೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ವೋ ಕಾಲಕತಾ’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅವಚುತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಸಾಯ ಆಸಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

‘‘ಅಪ್ಪಂ ವತ ಜೀವಿತಂ ಇದಂ,

ಓರಂ ವಸ್ಸಸತಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತಿ;

ಯೋ ಚೇಪಿ ಅತಿಚ್ಚ ಜೀವತಿ,

ಅಥ ಸೋ ಜರಸಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೮೧೦; ಮಹಾನಿ. ೩೯) –

ಇದಂ ಜರಾಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಚ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತೇಸಂ ಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪಾನಂ ಅಸೇಖಮುನೀನಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಅಚ್ಚುತಂ ಅಮತಂ ಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೫. ‘‘ಅಹಿಂಸಕಾ ಯೇ ಮುನಯೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತಾ;

ತೇ ಯನ್ತಿ ಅಚ್ಚುತಂ ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮುನಯೋತಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಾಯ ಮಗ್ಗಫಲಪತ್ತಾ ಅಸೇಖಮುನಯೋ. ಕಾಯೇನಾತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವೇತಂ, ತೀಹಿಪಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಸುಸಂವುತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚುತನ್ತಿ ಸಸ್ಸತಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಅಕುಪ್ಪಟ್ಠಾನಂ ಧುವಟ್ಠಾನಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ ನ ಸೋಚನ್ತಿ ನ ವಿಹಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಬುದ್ಧಪಿತುಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಪುಣ್ಣದಾಸೀವತ್ಥು

ಸದಾ ಜಾಗರಮಾನಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುಣ್ಣಂ ನಾಮ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಾಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಕೋಟ್ಟನತ್ಥಾಯ ಬಹುವೀಹಿಂ ಅದಂಸು. ಸಾ ರತ್ತಿಮ್ಪಿ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ವೀಹಿಂ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೀ ವಿಸ್ಸಮನತ್ಥಾಯ ಸೇದತಿನ್ತೇನ ಗತ್ತೇನ ಬಹಿವಾತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸೇನಾಸನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಮಗ್ಗದೇಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಲೋಕಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ. ಪುಣ್ಣಾ ತೇನಾಲೋಕೇನ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಚರನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖೇನ ಉಪದ್ದುತಾ ಇಮಾಯಪಿ ವೇಲಾಯ ನಿದ್ದಂ ನ ಉಪೇಮಿ, ಭದ್ದನ್ತಾ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಫಾಸುಕಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೀಘಜಾತಿಕೇನ ವಾ ಉಪದ್ದವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಕುಣ್ಡಕಂ ಆದಾಯ ಉದಕೇನ ತೇಮೇತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಪೂವಂ ಕತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಿತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ತಿತ್ಥಮಗ್ಗೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಘಟಂ ಆದಾಯ ತಿತ್ಥಾಭಿಮುಖೀ ಪಾಯಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಂ ತಮೇವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ.

ಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಸತ್ಥರಿ ದಿಟ್ಠೇಪಿ ಮಮ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ನ ಹೋತಿ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಮೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ. ಸಚೇ ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ದದೇಯ್ಯಾಹಂ ಇಮಂ ಪೂವ’’ನ್ತಿ ಘಟಂ ಏಕಮನ್ತೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಲೂಖಂ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಮಮ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಮಹಾರಾಜದತ್ತಿಯಂ ಪತ್ತಂ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಪೂವಂ ಗಣ್ಹಿ. ಪುಣ್ಣಾಪಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾವ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋಯೇವ ಮೇ ಸಮಿಜ್ಝತೂ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಠಿತಕೋವ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ.

ಪುಣ್ಣಾಪಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಸತ್ಥಾ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪೂವಂ ಗಣ್ಹಿ, ನ ಪನಿದಂ ಖಾದಿಸ್ಸತಿ. ಅದ್ಧಾ ಪುರತೋ ಕಾಕಸ್ಸ ವಾ ಸುನಖಸ್ಸ ವಾ ದತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ವಾ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸಾ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ನಿಸೀದನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಬಹಿನಗರೇಯೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ. ದೇವತಾ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಕಪ್ಪನಕಂ ಓಜಂ ಮಧುಪಟಲಂ ವಿಯ ಪೀಳೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಪುಣ್ಣಾ ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಥೇರೋ ಉದಕಂ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪುಣ್ಣಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪುಣ್ಣೇ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಪರಿಭವಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಪರಿಭವಾಮಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ಅಥ ತಯಾ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಕಥಿತನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ತಾವ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಖುಪದ್ದವೇನ ನಿದ್ದಂ ನ ಉಪೇಮಿ, ಭದ್ದನ್ತಾ ಕಿಮತ್ಥಂ ನಿದ್ದಂ ನ ಉಪೇನ್ತಿ, ಅದ್ಧಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೀಘಜಾತಿಕೇನ ವಾ ಉಪದ್ದವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಂ ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ಚಿನ್ತಿತನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುಣ್ಣೇ ತ್ವಂ ನ ತಾವ ದುಕ್ಖುಪದ್ದವೇನ ನಿದ್ದಾಯಸಿ, ಮಮ ಸಾವಕಾ ಸದಾ ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತತಾಯ ನ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೨೬. ‘‘ಸದಾ ಜಾಗರಮಾನಾನಂ, ಅಹೋರತ್ತಾನುಸಿಕ್ಖಿನಂ;

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಾನಂ, ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಆಸವಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಹೋರತ್ತಾನುಸಿಕ್ಖಿನನ್ತಿ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾನಂ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಜ್ಝಾಸಯಾನಂ. ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಆಸವಾ ಅತ್ಥಂ ವಿನಾಸಂ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಯಥಾಠಿತಾ ಪುಣ್ಣಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಕುಣ್ಡಕಅಙ್ಗಾರಪೂವೇನ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಕತಂ ಪುಣ್ಣಾಯ ದಿನ್ನೇನ ಕುಣ್ಡಕಅಙ್ಗಾರಪೂವೇನ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ಇಮಾಯ ದಿನ್ನಕುಣ್ಡಕಂ ಪರಿಭುತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸಂ, ಭುತ್ವಾ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ;

ಏತಂ ತೇ ಭೋಜನಂ ಆಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸಿ.

‘‘ಯತ್ಥ ಪೋಸಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾ;

ಬಹುಂ ತತ್ಥ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಪಿ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ.

‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಖೋ ಮಂ ಪಜಾನಾಸಿ, ಯಾದಿಸಾಯಂ ಹಯುತ್ತಮೋ;

ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಮಾಗಮ್ಮ, ನ ತೇ ಭಕ್ಖಾಮಿ ಕುಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೩.೧೦-೧೨) –

ಇಮಂ ಕುಣ್ಡಕಸಿನ್ಧವಪೋತಕಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ.

ಪುಣ್ಣದಾಸೀವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅತುಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಪೋರಾಣಮೇತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತುಲಂ ನಾಮ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಹಿ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಉಪಾಸಕೋ ಪಞ್ಚಸತಉಪಾಸಕಪರಿವಾರೋ ಏಕದಿವಸಂ ತೇ ಉಪಾಸಕೇ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಏಕಚಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಥೇರೇನ ‘‘ಕೇನತ್ಥೇನ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ಉಪಾಸಕೇ ಆದಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಥೇರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಧಾಗತೋ, ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಥೇರೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಾಸಕಾ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಉಪಾಸಕೋಪಿ ‘‘ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಾ ನಾಮ ಅತಿಸಣ್ಹಾ, ಥೇರೋ ಬಹುಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಮೇವ ಕಥೇಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಿನಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಆದಾಯ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಥೇರೇನಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಕುದ್ಧಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಿಮ್ಹಾ, ಸೋಪಿ ನೋ ಅತಿಸಣ್ಹಂ ಬಹುಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಮೇವ ಕಥೇಸಿ, ‘ಇಮಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಏತಸ್ಸಾಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಧಾಗಮಿಮ್ಹಾ, ಕಥೇಹಿ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಕಥ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ಹಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುಣಾಥಾತಿ ಥೇರೋ ತೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಕಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ಥೇರಸ್ಸಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು, ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಉಪಾಸಕಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಸುತೋ ಪನ ವೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಆದಿತೋ ರೇವತತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ, ಸೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ, ತೇನ ನೋ ಬಹು ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ, ತಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಮ್ಹಾ, ತೇನ ನೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ, ತಸ್ಸಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಧಾಗತಮ್ಹಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅತುಲ, ಪೋರಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಚಿಣ್ಣಮೇವೇತಂ, ತುಣ್ಹೀಭೂತಮ್ಪಿ ಬಹುಕಥಮ್ಪಿ ಮನ್ದಕಥಮ್ಪಿ ಗರಹನ್ತಿಯೇವ. ಏಕನ್ತಂ ಗರಹಿತಬ್ಬೋಯೇವ ವಾ ಹಿ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬೋಯೇವ ವಾ ನತ್ಥಿ. ರಾಜಾನೋಪಿ ಏಕಚ್ಚೇ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಮಹಾಪಥವಿಮ್ಪಿ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇಪಿ ಆಕಾಸಾದಯೋಪಿ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಏಕಚ್ಚೇ ಗರಹನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಅನ್ಧಬಾಲಾನಞ್ಹಿ ನಿನ್ದಾ ವಾ ಪಸಂಸಾ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪನ ಮೇಧಾವಿನಾ ನಿನ್ದಿತೋ ನಿನ್ದಿತೋ ನಾಮ, ಪಸಂಸಿತೋ ಚ ಪಸಂಸಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೨೭. ‘‘ಪೋರಾಣಮೇತಂ ಅತುಲ, ನೇತಂ ಅಜ್ಜತನಾಮಿವ;

ನಿನ್ದನ್ತಿ ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನಂ, ನಿನ್ದನ್ತಿ ಬಹುಭಾಣಿನಂ;

ಮಿತಭಾಣಿಮ್ಪಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ಅನಿನ್ದಿತೋ.

೨೨೮. ‘‘ನ ಚಾಹು ನ ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಚೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಏಕನ್ತಂ ನಿನ್ದಿತೋ ಪೋಸೋ, ಏಕನ್ತಂ ವಾ ಪಸಂಸಿತೋ.

೨೨೯. ‘‘ಯಂ ಚೇ ವಿಞ್ಞೂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಅನುವಿಚ್ಚ ಸುವೇ ಸುವೇ;

ಅಚ್ಛಿದ್ದವುತ್ತಿಂ ಮೇಧಾವಿಂ, ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಹಿತಂ.

೨೩೦. ‘‘ನಿಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ಕೋ ತಂ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತಿ;

ದೇವಾಪಿ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಪಸಂಸಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪೋರಾಣಮೇತನ್ತಿ ಪುರಾಣಕಂ ಏತಂ. ಅತುಲಾತಿ ತಂ ಉಪಾಸಕಂ ನಾಮೇನ ಆಲಪತಿ. ನೇತಂ ಅಜ್ಜತನಾಮಿವಾತಿ ಇದಂ ನಿನ್ದನಂ ವಾ ಪಸಂಸನಂ ವಾ ಅಜ್ಜತನಂ ಅಧುನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವಿಯ ನ ಹೋತಿ. ತುಣ್ಹಿಮಾಸೀನನ್ತಿ ಕಿಂ ಏಸೋ ಮೂಗೋ ವಿಯ ಬಧಿರೋ ವಿಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ. ಬಹುಭಾಣಿನನ್ತಿ ಕಿಂ ಏಸ ವಾತಾಹತತಾಲಪಣ್ಣಂ ವಿಯ ತಟತಟಾಯತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಕಥಾಪರಿಯನ್ತೋಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ. ಮಿತಭಾಣಿಮ್ಪೀತಿ ಕಿಂ ಏಸ ಸುವಣ್ಣಹಿರಞ್ಞಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏಕಂ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ನಿನ್ದನ್ತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಅನಿನ್ದಿತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚಾಹೂತಿ ಅತೀತೇಪಿ ನಾಹೋಸಿ, ಅನಾಗತೇಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

ಯಂ ಚೇ ವಿಞ್ಞೂತಿ ಬಾಲಾನಂ ನಿನ್ದಾ ವಾ ಪಸಂಸಾ ವಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾ, ಯಂ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಅನುವಿಚ್ಚ ನಿನ್ದಕಾರಣಂ ವಾ ಪಸಂಸಕಾರಣಂ ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿದ್ದಾಯ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾಯ ವಾ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅಚ್ಛಿದ್ದವುತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಸೀಲಸಮಾಹಿತಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣದೋಸವಿರಹಿತಂ ಘಟ್ಟನಮಜ್ಜನಕ್ಖಮಂ ಜಮ್ಬೋನದನಿಕ್ಖಂ ವಿಯ ಕೋ ನಿನ್ದಿತುಮರಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇವಾಪೀತಿ ದೇವತಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಟ್ಠಾಯ ಥೋಮೇನ್ತಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮುನಾಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ, ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾಪಿ ಏಸ ಪಸಂಸಿತೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಉಪಾಸಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಅತುಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯವತ್ಥು

ಕಾಯಪ್ಪಕೋಪನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತೇಸಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಯಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಟ್ಠಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಖಟಖಟಾತಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಂ ಪಾದುಕಾ ಆರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಖಟಖಟಸದ್ದೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಕಾಯಾದೀನಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೨೩೧. ‘‘ಕಾಯಪ್ಪಕೋಪಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ಸಿಯಾ;

ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಹಿತ್ವಾ, ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇ.

೨೩೨. ‘‘ವಚೀಪಕೋಪಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ವಾಚಾಯ ಸಂವುತೋ ಸಿಯಾ;

ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಹಿತ್ವಾ, ವಾಚಾಯ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇ.

೨೩೩. ‘‘ಮನೋಪಕೋಪಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಮನಸಾ ಸಂವುತೋ ಸಿಯಾ;

ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಹಿತ್ವಾ, ಮನಸಾ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇ.

೨೩೪. ‘‘ಕಾಯೇನ ಸಂವುತಾ ಧೀರಾ, ಅಥೋ ವಾಚಾಯ ಸಂವುತಾ;

ಮನಸಾ ಸಂವುತಾ ಧೀರಾ, ತೇ ವೇ ಸುಪರಿಸಂವುತಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕಾಯಪ್ಪಕೋಪನ್ತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ. ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ದುಚ್ಚರಿತಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಸಂವುತೋ ಪಿಹಿತದ್ವಾರೋ ಸಿಯಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಹಿತ್ವಾ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಚರನ್ತೋ ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಹಿತ್ವಾ, ಕಾಯೇನ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನನ್ತರಗಾಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕಾಯೇನ ಸಂವುತಾ ಧೀರಾತಿ ಯೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಾ ಕಾಯೇನ, ಮುಸಾವಾದಾದೀನಿ ಅಕರೋನ್ತಾ ವಾಚಾಯ, ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಿ ಅಸಮುಟ್ಠಪೇನ್ತಾ ಮನಸಾ ಸಂವುತಾ, ತೇ ಇಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಸುಸಂವುತಾ ಸುರಕ್ಖಿತಾ ಸುಗೋಪಿತಾ ಸುಪಿಹಿತದ್ವಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

ಕೋಧವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತರಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.