೪. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಮಾತುಥೇರೀವತ್ಥು

ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಮಾನಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಪತಿಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಿನಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಾಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ನಾಹಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕಿಮೇತಂ’’, ಸೀಲಂ ವತ ಮೇ ಅರೋಗಮೇವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಯಂ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಮ, ಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಕಿಂ ದಾನಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಕಾರಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ದಹರಾ ಮಾ ಮಂ, ಅಯ್ಯೇ, ನಾಸೇಥ, ನಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಏಥ, ಮಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಜೇತವನಂ ನೇಥಾತಿ. ತಾ ತಂ ಆದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಪರವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲಂ ಮಹಾಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಿಸಾಖಾಉಪಾಸಿಕಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಮಹಾಕುಲಾನಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಹರಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಮ್ಮಂ ಪರಿಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ವಿಸಾಖಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದನಾಭಿಉದರಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾಸದಿವಸೇ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವೇ ಇಮಾಯ ಗಬ್ಭೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಥೇರೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಾರಕಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸೇಸ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಕುಮಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಧಾತೀನಂ ಅದಾಸಿ. ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪೋತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಸೋ ಕೀಳಾಮಣ್ಡಲೇ ದಾರಕೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಮ್ಮಾತಾಪಿತಿಕೇನಮ್ಹಾ ಪಹಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಮಂ ‘ನಿಮ್ಮಾತಾಪಿತಿಕೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮಾತರಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಧಾತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ತೇ ಮಾತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಏತ್ತಿಕಾ ಮೇ ಮಾತರೋ, ಏಕಾಯ ಮೇ ಮಾತರಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಂ ವಞ್ಚೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ತಾತ, ತವ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಾ ಆನೀತೋತಿ. ಸೋ ತಾವತಕೇನೇವ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಪುನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ಧವನೇ ವಿಹಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಏಕತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಿಕ್ಖು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞೋ ಬ್ಯಾಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಇಮೇಸಂ ಅತ್ಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಾತುಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಿಂಸು. ಸಾ ಪುತ್ತವಿಯೋಗದುಕ್ಖಿತಾ ಅಸ್ಸುತಿನ್ತೇನೇವ ಮುಖೇನ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಮಾನಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ, ‘‘ಪುತ್ತ, ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಉಪಧಾವಮಾನಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿ. ಸಾ ಥನೇಹಿ ಖೀರಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇಹಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಚೀವರಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಧುರವಚನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಥದ್ಧಮೇವ ಕತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಿಚರಸಿ, ಸಿನೇಹಮತ್ತಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಅಹೋ ಕಕ್ಖಳಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತೇನ ತಥೇವ ವುತ್ತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಅಯಂ ಪನೇವಂ ಥದ್ಧಹದಯೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂದಿವಸಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಏವಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ ಚ ಥೇರೀ ಚ ನಾಸಿತಾ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ತೇಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತೋ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಅಹಂ ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನೇಸಂ ಅಹಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಹೋಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯ, ನ ಸಾಖಮುಪಸಂವಸೇ;

ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಮಿಂ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಸಾಖಸ್ಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೨; ೧.೧೦.೮೧) –

ಇಮಂ ನಿಗ್ರೋಧಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ಸಾಖಮಿಗೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾ, ವಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಮಿಗಧೇನು ಥೇರೀ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ, ಗಬ್ಭಿನೀಮಿಗಿಯಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಗತೋ ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಿಯಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾನಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಠಿತೇನ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಪರಾಯಣೇನ ವಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ, ಪರೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೦. ‘‘ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ, ಕೋ ಹಿ ನಾಥೋ ಪರೋ ಸಿಯಾ;

ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಸುದನ್ತೇನ, ನಾಥಂ ಲಭತಿ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಥೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿ ಠಿತೇನ ಅತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಭಾವೇತುಂ, ಫಲಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಪರೋ ಕೋ ನಾಮ ಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನಾ ಏವ ಹಿ ಸುದನ್ತೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತಂ ದುಲ್ಲಭಂ ನಾಥಂ ಲಭತಿ. ಅರಹತ್ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇಧ ‘‘ನಾಥಂ ಲಭತಿ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಮಾತುಥೇರೀವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.