೧೨. ಅತ್ತವಗ್ಗೋ

೧. ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರವತ್ಥು

ಅತ್ತಾನಞ್ಚೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಭೇಸಕಳಾವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಪಥವೀತಲೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಾಸಾದೇಹಿ ಅಸದಿಸರೂಪಂ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಮಾನಂ ವಿಯ ಕೋಕನುದಂ ನಾಮ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ತಯಾ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಏವರೂಪೋ ಪಾಸಾದೋ ಕತಪುಬ್ಬೋ, ಉದಾಹು ಪಠಮಸಿಪ್ಪಮೇವ ತೇ ಇದ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪಠಮಸಿಪ್ಪಮೇವ, ದೇವಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಏವರೂಪಂ ಪಾಸಾದಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಪಾಸಾದೋ ಅನಚ್ಛರಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಇಮಂ ಮಯಾ ಮಾರೇತುಂ ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ವಾಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪಾಸಾದಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸಞ್ಜೀವಕಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಮಾಣವಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಏಸ ವಡ್ಢಕಿಂ ನಾಸೇಸ್ಸತಿ, ಅನಗ್ಘೋ ಸಿಪ್ಪೀ, ಸೋ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಮಾ ನಸ್ಸತು, ಸಞ್ಞಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾಸಾದೇ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಕುಮಾರೋ ತಂ ನಾಸೇತುಕಾಮೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ವಡ್ಢಕೀಪಿ ‘‘ಭದ್ದಕಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಕತಂ ಮಮ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಸಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಸಾದೇ ಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ರಾಜಕುಮಾರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ತಾವ, ದೇವ, ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಬಹು ಅವಸಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಅವಸಿಟ್ಠನ್ತಿ? ಪಚ್ಛಾ, ದೇವ, ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಾರೂನಿ ತಾವ ಆಹರಾಪೇಥಾತಿ. ಕಿಂ ದಾರೂನಿ ನಾಮಾತಿ? ನಿಸ್ಸಾರಾನಿ ಸುಕ್ಖದಾರೂನಿ, ದೇವಾತಿ. ಸೋ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ದೇವ, ತೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ನಾಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸುಖುಮಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಮ್ಮವಿಕ್ಖೇಪೋ ಹೋತಿ, ಆಹಾರವೇಲಾಯಂ ಪನ ಮೇ ಭರಿಯಾವ ಆಹಾರಂ ಆಹರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ರಾಜಕುಮಾರೋಪಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿ. ಸೋಪಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಾನಿ ದಾರೂನಿ ತಚ್ಛೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತದಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಸೀದನಯೋಗ್ಗಂ ಗರುಳಸಕುಣಂ ಕತ್ವಾ ಆಹಾರವೇಲಾಯ ಪನ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಗೇಹೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಕಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ. ರಾಜಕುಮಾರೋಪಿ ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ. ವಡ್ಢಕೀಪಿ ಸಕುಣಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾರಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಭರಿಯಂ ವತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಪುತ್ತದಾರಂ ಸಕುಣಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಪಾನೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಸೋ ತೇಸಂ, ‘‘ದೇವ, ವಡ್ಢಕೀ ಪಲಾಯತೀ’’ತಿ ಕನ್ದನ್ತಾನಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಏಕಂ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ರಾಜಕುಮಾರೋಪಿ ‘‘ಪಾಸಾದಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದೇ ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧೇಹಿ ಪರಿಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಉಮ್ಮಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚೇಲಪಟಿಕಂ ಪತ್ಥರಿ. ಸೋ ಕಿರ ಅಪುತ್ತಕೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿ. ಸೋ ಸತ್ಥರಿ ಆಗತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪವಿಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ನ ಪಾವಿಸಿ, ಸೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾವ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಥೇರೋ ಓಲೋಕಿತಸಞ್ಞಾಯೇವ ವತ್ಥಾನಂ ಅನಕ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ‘‘ಸಂಹರತು, ರಾಜಕುಮಾರ, ದುಸ್ಸಾನಿ, ನ ಭಗವಾ ಚೇಲಪಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಜನತಂ ತಥಾಗತೋ ಓಲೋಕೇತೀ’’ತಿ ದುಸ್ಸಾನಿ ಸಂಹರಾಪೇಸಿ. ಸೋ ದುಸ್ಸಾನಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕೇನ ಸಮ್ಮಾನೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರಕೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ಕುಚ್ಛಿಗತೋ ಚ ಕಿರಮ್ಹಿ ಏಕವಾರಂ ಸರಣಂ ಗತೋ, ದುತಿಯಂ ತರುಣದಾರಕಕಾಲೇ, ತತಿಯಂ ವಿಞ್ಞುಭಾವಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ. ತಸ್ಸ ಮೇ ಕಸ್ಮಾ ಚೇಲಪಟಿಕಂ ನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚೇಲಾನಿ ಅತ್ಥರೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ಲಚ್ಛಾಮಿ, ಸತ್ಥಾ ಮೇ ಚೇಲಪಟಿಕಂ ಅಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನೇವಾಹಂ ತಂ ನ ಅಕ್ಕಮಿನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುತ್ತಂ ವಾ ಧೀತರಂ ವಾ ನೇವ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಕುಮಾರಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುರಿಮಕಅತ್ತಭಾವೇ ಜಾಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪಮಾದಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನೇಕಸತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹತಿಯಾ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ನಾವಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಭಿಜ್ಜಿ. ದ್ವೇ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಏಕಂ ಫಲಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರದೀಪಕಂ ಪವಿಸಿಂಸು, ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥೇವ ಮರಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ದೀಪಕೇ ಮಹಾಸಕುಣಸಙ್ಘೋ ವಸತಿ. ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಾ ಸಕುಣಅಣ್ಡಾನಿ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು, ತೇಸು ಅಪ್ಪಹೋನ್ತೇಸು ಸಕುಣಚ್ಛಾಪೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು. ಏವಂ ಪಠಮವಯೇಪಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇಪಿ ಖಾದಿಂಸುಯೇವ. ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಯೇ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ನಾಪಜ್ಜಿಂಸು, ಏಕೋಪಿ ಚ ನೇಸಂ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ನಾಪಜ್ಜಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಹಿ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ತದಾ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಯೇ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸ, ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಯೇ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಪನ ವೋ ಏಕೋಪಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸ. ಕುಮಾರ, ಅತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಪಿಯಂ ಮಞ್ಞಮಾನೇನ ತೀಸುಪಿ ವಯೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಅತ್ತಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಏಕವಯೇಪಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೭. ‘‘ಅತ್ತಾನಞ್ಚೇ ಪಿಯಂ ಜಞ್ಞಾ, ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ನಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ;

ತಿಣ್ಣಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಯಾಮಂ, ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಯಾಮನ್ತಿ ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರತಾಯ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಚ ಇಧ ತಿಣ್ಣಂ ವಯಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ವಯಂ ಯಾಮನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಿಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ರಕ್ಖೇಯ್ಯ ನಂ ಸುರಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಸುರಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ಗೀಹೀ ಸಮಾನೋ ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದತಲೇ ಸುಸಂವುತಂ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನಾರಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೋಪಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಸಂವುತೇ ಪಿಹಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನೇ ಲೇಣೇ ವಿಹರನ್ತೋಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ರಕ್ಖತಿಯೇವ. ಗಿಹೀ ಪನ ಸಮಾನೋ ಯಥಾಬಲಂ ದಾನಸೀಲಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಪನ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಪರಿಯತ್ತಿಮನಸಿಕಾರೇಸು ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ರಕ್ಖತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ತೀಸು ವಯೇಸು ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಯೇ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಹಿ ಗಿಹಿಭೂತೋ ಪಠಮವಯೇ ಖಿಡ್ಡಾಪಸುತತಾಯ ಕುಸಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಹುತ್ವಾ ಕುಸಲಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇನ್ತೋ ಕುಸಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ. ಏವಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಅತ್ತಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ತಾ ಪಿಯೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಾಯಪರಾಯಣಮೇವ ನಂ ಕರೋತಿ. ಸಚೇ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಠಮವಯೇ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧಾರೇನ್ತೋ ವಾಚೇನ್ತೋ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಸಚೇ ಪಠಮವಯೇ ಉಗ್ಗಹಿತಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕಾರಣಾಕಾರಣಞ್ಚ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋಯೇವ. ಏವಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಅತ್ತಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತೋವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಅತ್ತಾ ಪಿಯೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಪಚ್ಛಾನುತಾಪೇನೇವ ನಂ ತಾಪೇತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಉಪನನ್ದಸಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪನನ್ದಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಛೇಕೋ. ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ತಿಚೀವರೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ತೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸೋಯೇವ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಜನಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದಹರಸಾಮಣೇರಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಪೇಮೇನ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ಇಧ ಕಿತ್ತಕಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಏಕೇಕೋ ಸಾಟಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಉಪಾಹನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ದುತಿಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ಠಪೇಸಿ. ತತಿಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತಯೋ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಉದಕತುಮ್ಬಂ ಠಪೇಸಿ. ಚತುತ್ಥಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ನಂ ಬಹೂಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಚೇವ ಚೀವರೇಹಿ ಚ ಪೂಜೇಸುಂ. ಸೋ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಇತರೇಸುಪಿ ವಿಹಾರೇಸು ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಠಪಿತತ್ತಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ, ತಂ ಮೇ ಪಹಿಣನ್ತೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದ್ವೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ದ್ವೇ ಸಾಟಕೇ ಏಕಞ್ಚ ಕಮ್ಬಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಾ ಹೋನ್ತು, ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಬಲೋ’’ತಿ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿವದನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ಥೇರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಭಾಜೇಥಾತಿ. ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ. ತೇನ ಹಿ ಮಮ ವಚನೇ ಠಸ್ಸಥಾತಿ. ಆಮ, ಠಸ್ಸಾಮಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧೂ’’ತಿ ತೇಸಂ ದ್ವೇ ಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾರುಪನಾರಹೋ’’ತಿ ಮಹಗ್ಘಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಅನುತೀರಚಾರೀ ಚ ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಉದ್ದಾ ಮಹನ್ತಂ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸೀಸಂ ಹೋತು, ತವ ನಙ್ಗುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಾತುಲ, ಇಮಂ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಹಂ ರಞ್ಞಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ತತ್ಥ ಚಿರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಜಙ್ಘವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಮಾತುಲ, ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥ, ಭಾಜೇತ್ವಾ ಏವ ನೋ ದೇಥಾತಿ. ಮಮ ವಚನೇ ಠಸ್ಸಥಾತಿ. ಠಸ್ಸಾಮ, ಮಾತುಲಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸೋ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಅಕಾಸಿ, ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಏಕಮನ್ತೇ. ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ, ‘‘ತಾತಾ, ಯೇನ ವೋ ಅನುತೀರೇ ಚರಿತಂ, ಸೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಗಣ್ಹಾತು. ಯೇನ ಗಮ್ಭೀರೇ ಚರಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಹೋತು. ಅಯಂ ಪನ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ ಮಮ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ –

‘‘ಅನುತೀರಚಾರಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ, ಸೀಸಂ ಗಮ್ಭೀರಚಾರಿನೋ;

ಅಚ್ಚಾಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೩೩) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಮೇಸ ಅತೀತೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉಪನನ್ದಂ ಗರಹನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ಓವದನ್ತೇನ ನಾಮ ಪಠಮಮೇವ ಅತ್ತಾ ಪತಿರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೮. ‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ;

ಅಥಞ್ಞಮನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇಹಿ ವಾ ಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಾದೀಹಿ ವಾ ಪರಂ ಅನುಸಾಸಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಥಞ್ಞಂ ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ. ಅತ್ತಾನಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಪರಮೇವ ಅನುಸಾಸಮಾನೋ ಪರತೋ ನಿನ್ದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಅನುಸಾಸಮಾನೋ ಪರತೋ ಪಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಉಪನನ್ದಸಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಧಾನಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅತ್ತಾನಞ್ಚೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಧಾನಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಧರಮಾನಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹಿತಂ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುಪತಿ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮಯಾಮೇ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಸೋ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ‘ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಗತಾ, ಸೀಘಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ ಸುಪತಿ. ಇತರೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಬಹಿ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ಸೋ ಪುನಪಿ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ವಿಹಾರಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥೇವ ಸುಪತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಏವಂ ಕರೋನ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಜ್ಝಾಯಂ ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಮನಸಿಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಚಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅತಿವಿಯ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ, ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಟ್ಠಮ್ಹಾ, ಆವುಸೋ, ಆಚರಿಯೋ ನೋ ತುಚ್ಛರವಂ ರವತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ತೇಸಂ ಅತಿವಿಯ ನಿದ್ದಾಯ ಕಿಲಮನ್ತಾನಂ ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ತೇ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತರಾಯಮಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ –

‘‘ಅಮಾತಾಪಿತರಸಂವಡ್ಢೋ, ಅನಾಚೇರಕುಲೇ ವಸಂ;

ನಾಯಂ ಕಾಲಂ ಅಕಾಲಂ ವಾ, ಅಭಿಜಾನಾತಿ ಕುಕ್ಕುಟೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೧೯) –

ಇಮಂ ಅಕಾಲರಾವಿಕುಕ್ಕುಟಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ. ‘‘ತದಾ ಹಿ ಸೋ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಅಯಂ ಪಧಾನಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಅಹೋಸಿ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇ ಮಾಣವಾ ಅಹೇಸುಂ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ಓವದನ್ತೇನ ನಾಮ ಅತ್ತಾ ಸುದನ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಏವಂ ಓವದನ್ತೋ ಹಿ ಸುದನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ದಮೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೯. ‘‘ಅತ್ತಾನಞ್ಚೇ ತಥಾ ಕಯಿರಾ, ಯಥಾಞ್ಞಮನುಸಾಸತಿ;

ಸುದನ್ತೋ ವತ ದಮೇಥ, ಅತ್ತಾ ಹಿ ಕಿರ ದುದ್ದಮೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಪಠಮಯಾಮಾದೀಸು ಚಙ್ಕಮಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಂ ಓವದತಿ, ಸಯಂ ಚಙ್ಕಮನಾದೀನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಞ್ಚೇ ತಥಾ ಕಯಿರಾ, ಯಥಾಞ್ಞಮನುಸಾಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸುದನ್ತೋ ವತ ದಮೇಥಾತಿ ಯೇನ ಗುಣೇನ ಪರಂ ಅನುಸಾಸತಿ, ತೇನ ಅತ್ತನಾ ಸುದನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ದಮೇಯ್ಯ. ಅತ್ತಾ ಹಿ ಕಿರ ದುದ್ದಮೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ದುದ್ದಮೋ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸೋ ಸುದನ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದಮೇತಬ್ಬೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚ ಸತಾಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪಧಾನಿಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಮಾತುಥೇರೀವತ್ಥು

ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ರಾಜಗಹನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಮಾನಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಪತಿಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಿನಿಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಾಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ನಾಹಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕಿಮೇತಂ’’, ಸೀಲಂ ವತ ಮೇ ಅರೋಗಮೇವಾತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತಂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಯಂ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಮ, ಕಾಲಂ ನ ಜಾನಾಮ, ಕಿಂ ದಾನಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಕಾರಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ದಹರಾ ಮಾ ಮಂ, ಅಯ್ಯೇ, ನಾಸೇಥ, ನಾಹಂ ದೇವದತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಏಥ, ಮಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಜೇತವನಂ ನೇಥಾತಿ. ತಾ ತಂ ಆದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಪರವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸೇನದಿಕೋಸಲಂ ಮಹಾಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಿಸಾಖಾಉಪಾಸಿಕಂ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಮಹಾಕುಲಾನಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಹರಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಚತುಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಕಮ್ಮಂ ಪರಿಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ವಿಸಾಖಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಾಣಿಯಂ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದನಾಭಿಉದರಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಮಾಸದಿವಸೇ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವೇ ಇಮಾಯ ಗಬ್ಭೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಥೇರೋ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಾರಕಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಜಾತೋ, ತಸ್ಸೇಸ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಕುಮಾರಂ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಧಾತೀನಂ ಅದಾಸಿ. ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪೋತಿ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢಿತತ್ತಾ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋತಿ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು. ಸೋ ಕೀಳಾಮಣ್ಡಲೇ ದಾರಕೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಮ್ಮಾತಾಪಿತಿಕೇನಮ್ಹಾ ಪಹಟಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಮಂ ‘ನಿಮ್ಮಾತಾಪಿತಿಕೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮಾತರಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಧಾತಿಯೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾ ತೇ ಮಾತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಏತ್ತಿಕಾ ಮೇ ಮಾತರೋ, ಏಕಾಯ ಮೇ ಮಾತರಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಮಂ ವಞ್ಚೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ತಾತ, ತವ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಾ ಆನೀತೋತಿ. ಸೋ ತಾವತಕೇನೇವ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಸೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಪುನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ಧವನೇ ವಿಹಾಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಏಕತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಿಕ್ಖು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞೋ ಬ್ಯಾಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಇಮೇಸಂ ಅತ್ಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾವಸಾನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ನಿಕ್ಖನ್ತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಮಾತುಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಕ್ಖೀಹಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಿಂಸು. ಸಾ ಪುತ್ತವಿಯೋಗದುಕ್ಖಿತಾ ಅಸ್ಸುತಿನ್ತೇನೇವ ಮುಖೇನ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಮಾನಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ, ‘‘ಪುತ್ತ, ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಉಪಧಾವಮಾನಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿ. ಸಾ ಥನೇಹಿ ಖೀರಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇಹಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಚೀವರಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಮಧುರವಚನಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ, ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ. ಥದ್ಧಮೇವ ಕತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೀ ವಿಚರಸಿ, ಸಿನೇಹಮತ್ತಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ‘‘ಅಹೋ ಕಕ್ಖಳಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತೇನ ತಥೇವ ವುತ್ತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಅಯಂ ಪನೇವಂ ಥದ್ಧಹದಯೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂದಿವಸಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೇನ ಏವಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ ಚ ಥೇರೀ ಚ ನಾಸಿತಾ, ಸತ್ಥಾ ಪನ ತೇಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತೋ, ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಅಹಂ ಇಮೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನೇಸಂ ಅಹಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಹೋಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯ, ನ ಸಾಖಮುಪಸಂವಸೇ;

ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಮಿಂ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಸಾಖಸ್ಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೧೨; ೧.೧೦.೮೧) –

ಇಮಂ ನಿಗ್ರೋಧಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ಸಾಖಮಿಗೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾ, ವಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಮಿಗಧೇನು ಥೇರೀ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ, ಗಬ್ಭಿನೀಮಿಗಿಯಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಗತೋ ನಿಗ್ರೋಧಮಿಗರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಿಯಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾನಕತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಠಿತೇನ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಪರಾಯಣೇನ ವಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ, ಪರೋ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೦. ‘‘ಅತ್ತಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಥೋ, ಕೋ ಹಿ ನಾಥೋ ಪರೋ ಸಿಯಾ;

ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಸುದನ್ತೇನ, ನಾಥಂ ಲಭತಿ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಾಥೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿ ಠಿತೇನ ಅತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿತುಂ, ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಭಾವೇತುಂ, ಫಲಂ ವಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ. ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅತ್ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ, ಪರೋ ಕೋ ನಾಮ ಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾ ಸಿಯಾ. ಅತ್ತನಾ ಏವ ಹಿ ಸುದನ್ತೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಸಙ್ಖಾತಂ ದುಲ್ಲಭಂ ನಾಥಂ ಲಭತಿ. ಅರಹತ್ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಇಧ ‘‘ನಾಥಂ ಲಭತಿ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಮಾತುಥೇರೀವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಮಹಾಕಾಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಕತಂ ಪಾಪನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಹಾಕಾಲಂ ನಾಮ ಸೋತಾಪನ್ನಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಮಾಸಸ್ಸ ಅಟ್ಠದಿವಸೇಸು ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಾತಿ. ಅಥ ರತ್ತಿಂ ಚೋರಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೋಹಭಾಜನಸದ್ದೇನ ಪಬುದ್ಧೇಹಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಗಹಿತಭಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಸಾಮಿಕಾಪಿ ತೇ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸುಯೇವ, ತೇ ದಿಸಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ಏಕೋ ಪನ ವಿಹಾರಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಕಾಲಸ್ಸ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಪೋಕ್ಖರಣಿತೀರೇ ಮುಖಂ ಧೋವನ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ. ಚೋರೇ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಗತಮನುಸ್ಸಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ನೋ ಗೇಹಸನ್ಧಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಹರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಗಮಿಂಸು. ಅಥ ನಂ ಪಾತೋವ ಪಾನೀಯಘಟಂ ಆದಾಯ ಗತಾ ದಹರಸಾಮಣೇರಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಯಿತಉಪಾಸಕೋ ಅಯುತ್ತಂ ಮರಣಂ ಲಭತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಾಲೇನ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಮರಣಂ ಲದ್ಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ತೇನ ಯುತ್ತಮೇವ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ವಿಜಿತೇ ಏಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಸ್ಸ ಅಟವಿಮುಖೇ ಚೋರಾ ಪಹರನ್ತಿ. ರಾಜಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಂ ರಾಜಭಟಂ ಠಪೇಸಿ, ಸೋ ಭತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಓರತೋ ಪಾರಂ ನೇತಿ, ಪಾರತೋ ಓರಂ ಆನೇತಿ. ಅಥೇಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಅಭಿರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಚೂಳಯಾನಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ರಾಜಭಟೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾವ ಸಞ್ಜಾತಸಿನೇಹೋ ತೇನ ‘‘ಅಟವಿಂ ನೋ, ಸಾಮಿ, ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ವಿಕಾಲೋ, ಪಾತೋವ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸಕಾಲೋ, ಸಾಮಿ, ಇದಾನೇವ ನೋ ನೇಹೀತಿ. ನಿವತ್ತ, ಭೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಆಹಾರೋ ಚ ನಿವಾಸೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಸೋ ನೇವ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಇಚ್ಛಿ. ಇತರೋ ಪುರಿಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ನಿವಾಸಂ ದತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಗೇಹೇ ಏಕಂ ಮಣಿರತನಂ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ತಂ ತಸ್ಸ ಯಾನಕನ್ತರೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಚೋರಾನಂ ಪವಿಟ್ಠಸದ್ದಂ ಕಾರೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪುರಿಸಾ ‘‘ಮಣಿರತನಂ, ಸಾಮಿ, ಚೋರೇಹಿ ಹಟ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ಗಾಮದ್ವಾರೇಸು ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತೋಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇತರೋಪಿ ಪಾತೋವ ಯಾನಕಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಯಾನಕಂ ಸೋಧೇನ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಠಪಿತಂ ಮಣಿರತನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಸೀ’’ತಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ‘‘ಗಹಿತೋ ನೋ, ಸಾಮಿ, ಚೋರೋ’’ತಿ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ಸೋ ‘‘ಭತಕಸ್ಸ ವತ ಮೇ ಗೇಹೇ ನಿವಾಸಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ದಿನ್ನಂ, ಮಣಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ, ಗಣ್ಹಥ ನಂ ಪಾಪಪುರಿಸ’’ನ್ತಿ ಪೋಥಾಪೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ. ಇದಂ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ. ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ದೀಘರತ್ತಂ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಅತ್ತಭಾವಸತೇ ತಥೇವ ಪೋಥಿತೋ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಕಾಲಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಇಮೇ ಸತ್ತೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಮೇವ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಭಿಮತ್ಥತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೧. ‘‘ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ತಜಂ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ;

ಅಭಿಮತ್ಥತಿ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ವಜಿರಂವಸ್ಮಮಯಂ ಮಣಿ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ವಜಿರಂವಸ್ಮಮಯಂ ಮಣಿನ್ತಿ ವಜಿರಂವ ಅಸ್ಮಮಯಂ ಮಣಿಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಪಾಸಾಣಮಯಂ ಪಾಸಾಣಸಮ್ಭವಂ ವಜಿರಂ ತಮೇವ ಅಸ್ಮಮಯಂ ಮಣಿಂ ಅತ್ತನೋ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಪಾಸಾಣಮಣಿಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಛಿದ್ದಂ ಛಿದ್ದಂ ಖಣ್ಡಂ ಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಅತ್ತನಿ ಜಾತಂ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ ಪಾಪಂ ದುಮ್ಮೇಧಂ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಅಭಿಮತ್ಥತಿ ಕನ್ತತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಕಾಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದೇವದತ್ತವತ್ಥು

ಯಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಾರಣೇನ ವಡ್ಢಿತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಪಿತುವಧೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇವದತ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುರುಙ್ಗಮಿಗಜಾತಕಾದೀನಿ (ಜಾ. ೧.೨.೧೧೧-೨) ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲಂ ನಾಮ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಣ್ಹಾ ಮಾಲುವಾ ವಿಯ ಸಾಲಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭಞ್ಜಮಾನಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಾಮಾಹ –

೧೬೨. ‘‘ಯಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ, ಮಾಲುವಾ ಸಾಲಮಿವೋತ್ಥತಂ;

ಕರೋತಿ ಸೋ ತಥತ್ತಾನಂ, ಯಥಾ ನಂ ಇಚ್ಛತೀ ದಿಸೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲ್ಯನ್ತಿ ಏಕನ್ತದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋ. ಗಿಹೀ ವಾ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಕರೋನ್ತೋ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲೋ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಯೋ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ದುಸ್ಸೀಲೋ, ಏತಸ್ಸ ಗತಿಯಾ ಆಗತಂ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದುಸ್ಸೀಲಭಾವೋತಿ ಚೇತ್ಥ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತಣ್ಹಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಮಾಲುವಾ ಸಾಲಮಿವೋತ್ಥತನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಂ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಾಲುವಾ ಸಾಲಂ ಓತ್ಥರನ್ತೀ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಪತ್ತೇಹಿ ಉದಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭಞ್ಜನವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಪರಿಯೋನನ್ಧತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಓತ್ಥತಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಂ. ಸೋ ಮಾಲುವಾಯ ಸಮ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತಿಯಮಾನೋ ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ತಾಯ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮ್ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪಾಯೇಸು ಪಾತಿಯಮಾನೋ, ಯಥಾ ನಂ ಅನತ್ಥಕಾಮೋ ದಿಸೋ ಇಚ್ಛತಿ, ತಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಕರೋತಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ದೇವದತ್ತವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸಙ್ಘಭೇದಪರಿಸಕ್ಕನವತ್ಥು

ಸುಕರಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಙ್ಘಭೇದಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿಂ. ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ. ದಿಸ್ವಾ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ದಾನಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಞ್ಚಾ’ತಿ. ಅಜ್ಜ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಉಪೋಸಥಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ಚಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಸುಕರಂ ಸಾಧುನಾ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಪಾಪೇನ ದುಕ್ಕರಂ;

ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರಂ, ಪಾಪಮರಿಯೇಹಿ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ. (ಉದಾ. ೪೮) –

ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಅತ್ತನೋ ಅಹಿತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸುಕರಂ, ಹಿತಕಮ್ಮಮೇವ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೩. ‘‘ಸುಕರಾನಿ ಅಸಾಧೂನಿ, ಅತ್ತನೋ ಅಹಿತಾನಿ ಚ;

ಯಂ ವೇ ಹಿತಞ್ಚ ಸಾಧುಞ್ಚ, ತಂ ವೇ ಪರಮದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅಸಾಧೂನಿ ಸಾವಜ್ಜಾನಿ ಅಪಾಯಸಂವತ್ತನಿಕತ್ತಾಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಅಹಿತಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಸುಕರಾನಿ. ಯಂ ಪನ ಸುಗತಿಸಂವತ್ತನಿಕತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜತ್ಥೇನ ಸಾಧುಞ್ಚ ಸುಗತಿಸಂವತ್ತನಿಕಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸಂವತ್ತನಿಕಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಪಾಚೀನನಿನ್ನಾಯ ಗಙ್ಗಾಯ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಮುಖಕರಣಂ ವಿಯ ಅತಿದುಕ್ಕರನ್ತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸಙ್ಘಭೇದಪರಿಸಕ್ಕನವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಕಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯೋ ಸಾಸನನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಾಲತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಾ ಇತ್ಥೀ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ತಂ ಥೇರಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ತಸ್ಸಾ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಗೇಹೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಿಯಾ, ಅಹೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಮಧುರಾ’’ತಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ. ಸಾ ಇತ್ಥೀ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸೋತುಕಾಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ತತ್ಥ ಮಾ ಗಮೀ’’ತಿ ತಂ ನಿವಾರೇಸಿ. ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪುನದಿವಸೇಪೀತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ತೇನ ನಿವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಸೋತುಕಾಮಾವ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಸೋ ಪನೇತಂ ನಿವಾರೇಸೀತಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಮಯಿ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಾ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸಾಧುಕಂ ಅಯ್ಯಂ ಪರಿವಿಸೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಧೀತಾಪಿಸ್ಸಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಉಟ್ಠಿತೇನ ಡಾಹೇನ ಸನ್ತಪ್ಪಮಾನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಸಾ ಮಯಿ ಭಿನ್ನಾ’’ತಿ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ದನ್ಧಾ ಸುಖುಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಖನ್ಧಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಸುಖುಮಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ದಾನಕಥಂ ವಾ ಸೀಲಕಥಂ ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪಾಪಿಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಸಿ. ಅತ್ತಘಾತಾಯೇವ ವಾಯಮಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೪. ‘‘ಯೋ ಸಾಸನಂ ಅರಹತಂ, ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಜೀವಿನಂ;

ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಪಿಕಂ;

ಫಲಾನಿ ಕಟ್ಠಕಸ್ಸೇವ, ಅತ್ತಘಾತಾಯ ಫಲ್ಲತೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನೋ ಸಕ್ಕಾರಹಾನಿಭಯೇನ ಪಾಪಿಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋಸ್ಸಾಮ, ದಾನಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಅರಹತಂ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮಜೀವಿನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನಂ ಸಾ ಚ ಪಾಪಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ ವೇಳುಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕಟ್ಠಕಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ವಿಯ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಕಟ್ಠಕೋ ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅತ್ತಘಾತಾಯ ಫಲ್ಲತಿ, ಅತ್ತನೋ ಘಾತತ್ಥಮೇವ ಫಲತಿ, ಏವಂ ಸೋಪಿ ಅತ್ತಘಾತಾಯ ಫಲ್ಲತೀತಿ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಫಲಂ ವೇ ಕದಲಿಂ ಹನ್ತಿ, ಫಲಂ ವೇಳುಂ ಫಲಂ ನಳಂ;

ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸತರಿಂ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಚೂಳವ. ೩೩೫; ಅ. ನಿ. ೪.೬೮);

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಕಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಚೂಳಕಾಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಕತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಕಾಲಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಮಹಾಕಾಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಮಙ್ಗಚೋರಾ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ರತ್ತಿಂ ವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾತೋವ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ರತ್ತಿಂ ಚೋರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ವಿಯ ಚರತಿ, ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ತಂ ಪೋಥಯಿಂಸು. ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ಉದಕತಿತ್ಥಂ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಥ, ಸಾಮಿ, ನಾಯಂ ಏವರೂಪಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ತಂ ಮೋಚೇಸುಂ. ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಮ್ಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ನಾಸಿತೋ, ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೂಳಕಾಲಉಪಾಸಕೋ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ಚೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಅಕರಣಭಾವೇನ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿ. ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಸತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಅತ್ತನಾವ ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಪನ ಸುಗತಿಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅತ್ತನಾವ ವಿಸುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೫. ‘‘ಅತ್ತನಾ ಹಿ ಕತಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ತನಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ;

ಅತ್ತನಾ ಅಕತಂ ಪಾಪಂ, ಅತ್ತನಾವ ವಿಸುಜ್ಝತಿ;

ಸುದ್ಧೀ ಅಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ, ನಾಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞಂ ವಿಸೋಧಯೇ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸತಿ. ಯೇನ ಪನ ಅತ್ತನಾ ಅಕತಂ ಪಾಪಂ, ಸೋ ಸುಗತಿಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ವಿಸುಜ್ಝತಿ. ಕುಸಲಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ ಸುದ್ಧಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾ ಚ ಅಸುದ್ಧಿ ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಕಾರಕಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನಿಯೇವ ವಿಪಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ವಿಸೋಧಯೇ ನೇವ ವಿಸೋಧೇತಿ, ನ ಕಿಲೇಸೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚೂಳಕಾಲೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಚೂಳಕಾಲಉಪಾಸಕವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಅತ್ತದತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅತ್ತದತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತದತ್ಥತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸತ್ಥಾರಾ ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಹಂ ಇತೋ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗಾ ಸತ್ತಸತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಮಾನಾ ವಿಚರನ್ತಿ. ಅತ್ತದತ್ಥತ್ಥೇರೋ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚಮ್ಹಿ ಅವೀತರಾಗೋ, ಸತ್ಥರಿ ಧರಮಾನೇಯೇವ ಅರಹತ್ತತ್ಥಾಯ ವಾಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ನೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಾಪಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ, ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಧರನ್ತೇಸುಯೇವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಸ್ಸ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಅತ್ತದತ್ಥೇನ ವಿಯ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ನ ಹಿ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಮಂ ಪೂಜೇನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಮಂ ಪೂಜೇನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಅತ್ತದತ್ಥಸದಿಸೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೬. ‘‘ಅತ್ತದತ್ಥಂ ಪರತ್ಥೇನ, ಬಹುನಾಪಿ ನ ಹಾಪಯೇ;

ಅತ್ತದತ್ಥಮಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸದತ್ಥಪಸುತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಗಿಹಿಭೂತಾ ತಾವ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇನಾಪಿ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ಥೇನ ನ ಹಾಪಯೇ. ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತೇನಾಪಿ ಹಿಸ್ಸ ಅತ್ತದತ್ಥೋವ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇಯ್ಯ, ನ ಪರತ್ಥೋ. ಇದಂ ಪನ ಏವಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನ ಕಥಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅತ್ತದತ್ಥಂ ನ ಹಾಪೇಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಚೇತಿಯಪಟಿಸಙ್ಖರಣಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿವತ್ತಂ ವಾ ನ ಹಾಪೇತಬ್ಬಂ. ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಞ್ಹಿ ಪೂರೇನ್ತೋಯೇವ ಅರಿಯಫಲಾದೀನಿ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತದತ್ಥೋವ. ಯೋ ಪನ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸುವೇ ವಾ’’ತಿ ಪಟಿವೇಧಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ವಿಚರತಿ, ತೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಾದೀನಿಪಿ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ಅತ್ತದತ್ಥಮಭಿಞ್ಞಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ಸದತ್ಥಪಸುತೋ ಸಿಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಕೇ ಅತ್ಥೇ ಉಯ್ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅತ್ತದತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು ದಸಮಂ.

ಅತ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದ್ವಾದಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.