೧೩. ಲೋಕವಗ್ಗೋ

೧. ದಹರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಹೀನಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದಹರಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ದಹರಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾತೋವ ವಿಸಾಖಾಯ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ವಿಸಾಖಾಯ ಗೇಹೇ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧುವಯಾಗು ನಿಚ್ಚಪಞ್ಞತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ದಹರಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ವಿಸಾಖಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ. ಸಾ ತಸ್ಸ ದಹರಸ್ಸ ಉದಕಂ ಪರಿಸ್ಸಾವೇನ್ತೀ ಚಾಟಿಯಂ ಅತ್ತನೋ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಸಿ, ದಹರೋಪಿ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹಸಿ. ಸಾ ತಂ ಹಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಛಿನ್ನಸೀಸೋ ಹಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ದಹರೋ ‘‘ತ್ವಂ ಛಿನ್ನಸೀಸಾ, ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ತೇ ಛಿನ್ನಸೀಸಾ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿ. ಸಾ ರೋದಮಾನಾ ಮಹಾನಸೇ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸಾ ದಹರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಕುಜ್ಝಿ, ನ ಏತಂ ಛಿನ್ನಕೇಸನಖಸ್ಸ ಛಿನ್ನನಿವಾಸನಪಾರುಪನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನಕಪಾಲಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅಗರುಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ದಹರೋ ಆಮ, ಉಪಾಸಿಕೇ, ತ್ವಂ ಮಮ ಛಿನ್ನಕೇಸಾದಿಭಾವಂ ಜಾನಾಸಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಮಂ ‘‘ಛಿನ್ನಸೀಸೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಿತುಂ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀತಿ. ವಿಸಾಖಾ ನೇವ ದಹರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಖಿ, ನಪಿ ದಾರಿಕಂ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮಿದಂ ಉಪಾಸಿಕೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ದಹರಂ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಪೇಹಿ, ಆವುಸೋ, ನಾಯಂ ಛಿನ್ನಕೇಸನಖವತ್ಥಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ನಕಪಾಲಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಕೋಸೋ, ತುಣ್ಹೀ ಹೋಹೀ’’ತಿ. ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ಅತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮಂ ತಜ್ಜೇಥ, ಮಂ ‘‘ಛಿನ್ನಸೀಸೋ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತುಂ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ವಿಸಾಖಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ದಹರಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಇಮಂ ದಹರಂ ಅನುವತ್ತಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ವಿಸಾಖೇ ತವ ದಾರಿಕಾಯ ಛಿನ್ನಕೇಸಾದಿಮತ್ತಕೇನೇವ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಛಿನ್ನಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ದಹರೋ ತಾವದೇವ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತಂ ಪಞ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇವ ಸುಟ್ಠು ಜಾನಾಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾ ಚ ಸುಟ್ಠು ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ದಹರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅನುಕುಲಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮಗುಣಂ ಆರಬ್ಭ ಹಸನಭಾವೋ ನಾಮ ಹೀನೋ ಧಮ್ಮೋ, ಹೀನಞ್ಚ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ಸೇವಿತುಂ ಪಮಾದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೬೭. ‘‘ಹೀನಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ಪಮಾದೇನ ನ ಸಂವಸೇ;

ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ, ನ ಸಿಯಾ ಲೋಕವಡ್ಢನೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಹೀನಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಂ ಧಮ್ಮಂ. ಸೋ ಹಿ ಹೀನೋ ಧಮ್ಮೋ ನ ಅನ್ತಮಸೋ ಓಟ್ಠಗೋಣಾದೀಹಿಪಿ ಪಟಿಸೇವಿತಬ್ಬೋ. ಹೀನೇಸು ಚ ನಿರಯಾದೀಸು ಠಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇತೀತಿ ಹೀನೋ ನಾಮ, ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ. ಪಮಾದೇನಾತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನಾಪಿ ನ ಸಂವಸೇ. ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಲೋಕವಡ್ಢನೋತಿ ಯೋ ಹಿ ಏವಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಲೋಕವಡ್ಢನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅಕರಣೇನ ನ ಸಿಯಾ ಲೋಕವಡ್ಢನೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ದಹರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ದಹರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಸುದ್ಧೋದನವತ್ಥು

ಉತ್ತಿಟ್ಠೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಿತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಪಠಮಗಮನೇನ ಕಪಿಲಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತೀಹಿ ಕತಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನೋ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮಂ ಪತ್ವಾ ಞಾತೀನಂ ಮಾನಭಿನ್ದನತ್ಥಾಯ ಆಕಾಸೇ ರತನಚಙ್ಕಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಞಾತೀ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸು. ತಸ್ಮಿಂ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಮಹಾಜನೇನ ಕಥಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತಾಯ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೨.೨೨.೧೬೫೫ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ. ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೇಸು ಞಾತೀಸು ಏಕೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ಮಮ ಗೇಹಂ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಕಹಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನಿಮನ್ತೇತ್ವಾವ ಅಗಮಾಸಿ. ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಪನ ಗೇಹೇ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅತೀತಬುದ್ಧಾ ಪಿತು ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಉಜುಕಮೇವ ಞಾತಿಕುಲಂ ಪವಿಸಿಂಸು, ಉದಾಹು ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಂಸೂ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಿಂಸೂ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಠಮಗೇಹತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಪಾಯಾಸಿ. ರಾಹುಲಮಾತಾ ಪಾಸಾದತಲೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸಾಟಕಂ ಸಣ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವೇಗೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ – ‘‘ಪುತ್ತ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ನಾಸೇಸಿ, ಅತಿವಿಯ ತೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೇನ ಲಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ, ಯುತ್ತಂ ನಾಮ ವೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾದೀಹಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತುಂ, ಕಿಂ ಮಂ ಲಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಲಜ್ಜಾಪೇಮಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಕುಲವಂಸಂ ಅನುವತ್ತಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ತಾತ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವನವಂಸೋ ಮಮ ವಂಸೋ’’ತಿ? ‘‘ನೇಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತವ ವಂಸೋ, ಮಮ ಪನೇಸೋ ವಂಸೋ. ಅನೇಕಾನಿ ಹಿ ಬುದ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾವ ಜೀವಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೬೮. ‘‘ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇ;

ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ.

೧೬೯. ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರೇ ಸುಚರಿತಂ, ನ ನಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರೇ;

ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಸುಖಂ ಸೇತಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಉತ್ತಿಟ್ಠೇತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಘರದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಪಿಣ್ಡೇ. ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತಞ್ಹಿ ಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ಪಮಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಪನ ನ ಪಮಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಿಟ್ಠೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಸಪದಾನಂ ಚರನ್ತೋ ತಮೇವ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಧಮ್ಮಂ ಸುಚರಿತಂ ಚರೇ. ಸುಖಂ ಸೇತೀತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಏವಂ ಪನೇತಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಧಮ್ಮಂ ಚರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಇಧ ಲೋಕೇ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಸುಖಂ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಂ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ವೇಸಿಯಾದಿಭೇದೇ ಅಗೋಚರೇ ಚರನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಧಮ್ಮಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಅಚರಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಚರೇ ಸುಚರಿತಂ, ನ ನಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಚರೇ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ರಾಜಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸುದ್ಧೋದನವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಪಞ್ಚಸತವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಯಥಾ ಪುಬ್ಬುಳಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ವಿಪಸ್ಸಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತೇ ಕಿರ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತಾ ವಾಯಮನ್ತಾ ಅಪ್ಪವಿಸೇಸಾ ‘‘ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮರೀಚಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತಾವ ಆಗಮಿಂಸು. ತೇಸಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇಯೇವ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ. ತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಮುಖೇಸು ಠತ್ವಾ ಧಾರಾವೇಗೇನ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಪುಬ್ಬಳಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನತ್ಥೇನ ಪುಬ್ಬುಳಕಸದಿಸೋಯೇವಾ’’ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೦. ‘‘ಯಥಾ ಪುಬ್ಬುಳಕಂ ಪಸ್ಸೇ, ಯಥಾ ಪಸ್ಸೇ ಮರೀಚಿಕಂ;

ಏವಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ, ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಮರೀಚಿಕನ್ತಿ ಮಯೂಖಂ. ತೇ ಹಿ ದೂರತೋವ ಗೇಹಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾಪಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಗಯ್ಹೂಪಗಾ ರಿತ್ತಕಾ ತುಚ್ಛಕಾವ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನತ್ಥೇನ ಪುಬ್ಬುಳಕಂ ರಿತ್ತತುಚ್ಛಾದಿಭಾವೇನೇವ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತಂ ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪಞ್ಚಸತವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರವತ್ಥು

ಏಥ ಪಸ್ಸಥಿಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ತಸ್ಸ ಕಿರ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಏಕಂ ನಚ್ಚಗೀತಕುಸಲಂ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ರಜ್ಜಮದಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಗೇಹಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖನ್ತೋವ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ನದೀತಿತ್ಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತೋ ವಿಯ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ನಚ್ಚಗೀತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ. ಸಾಪಿ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಸನ್ತತಿಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ ನಾಟಕಿತ್ಥೀ ವಿಯ ಸತ್ಥಕವಾತಾನಂ ವಸೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಕುಮಾರೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಕೋ ‘‘ನ ಮೇ ಇಮಂ ಸೋಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೋಕಂ ಮೇ ನಿಬ್ಬಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತಯಾ ಹಿ, ಕುಮಾರ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಏವಮೇವ ಮತಕಾಲೇ ರೋದನ್ತೇನ ಪವತ್ತಿತಾನಂ ಅಸ್ಸೂನಂ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಸೋಕಸ್ಸ ತನುಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಕುಮಾರ, ಮಾ ಸೋಚಿ, ಬಾಲಜನಾನಂ ಸಂಸೀದನಟ್ಠಾನಮೇತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೧. ‘‘ಏಥ ಪಸ್ಸಥಿಮಂ ಲೋಕಂ, ಚಿತ್ತಂ ರಾಜರಥೂಪಮಂ;

ಯತ್ಥ ಬಾಲಾ ವಿಸೀದನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಗೋ ವಿಜಾನತ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ತೇ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ರಾಜಕುಮಾರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಖನ್ಧಲೋಕಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಸತ್ತರತನಾದಿವಿಚಿತ್ತಂ ರಾಜರಥಂ ವಿಯ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದಿಚಿತ್ತಿತಂ. ಯತ್ಥ ಬಾಲಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬಾಲಾ ಏವಂ ವಿಸೀದನ್ತಿ. ವಿಜಾನತನ್ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಏತ್ಥ ರಾಗಸಙ್ಗಾದೀಸು ಏಕೋಪಿ ಸಙ್ಗೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಅಭಯರಾಜಕುಮಾರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಪಾತೋ ವಾ ಸಾಯಂ ವಾತಿ ವೇಲಂ ಪಮಾಣಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋವ ವಿಚರತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಕುಸೀತೋ ಜನಸ್ಸ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಓವಾದಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏಹಾವುಸೋತಿ. ಕಿಂ, ಭನ್ತೇತಿ? ಗಚ್ಛ ನ್ಹತ್ವಾ ಏಹೀತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಓವದನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೇನ ವಿಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪಾತೋ ಏವ ಪನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೇನ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಅಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಪಿ ನಾಮ ಓಕಾಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಕ್ಲಾಪಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥೇರ, ತಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಕ್ಲಾಪಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಸಮ್ಮಜ್ಜಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಪಮಾದಕಾಲೇ ಏವಂ ಕತಂ, ಇದಾನಾಮ್ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಮಾದಕಾಲೇ ಸಮ್ಮಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಚರಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ನ ಸಮ್ಮಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೨. ‘‘ಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ;

ಸೋಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಬ್ಬೇ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಕರಣೇನ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಾದೀಹಿ ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಅಬ್ಭಾದೀಹಿ ಮುತ್ತೋ ಚನ್ದೋವ ಓಕಾಸಲೋಕಂ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಇಮಂ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕಂ ಓಭಾಸೇತಿ, ಏಕಾಲೋಕಂ ಕರೋತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಸಮ್ಮಜ್ಜನತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಯಸ್ಸ ಪಾಪನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ವತ್ಥು ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸುತ್ತನ್ತವಸೇನೇವ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೪೭ ಆದಯೋ) ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಥೇರೋ ಪನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ರಹೋಗತೋ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ. ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತಿ;

ಸೋಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. –

ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಥೇರೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ? ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಕಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಪಾಪಮಕಾಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಪಚ್ಚಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಸ್ಸ ತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕುಸಲೇನ ಪಿಹಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೩. ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಾಪಂ ಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲೇನ ಪಿಧೀಯತಿ;

ಸೋಮಂ ಲೋಕಂ ಪಭಾಸೇತಿ, ಅಬ್ಭಾ ಮುತ್ತೋವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕುಸಲೇನಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲತ್ಥೇರವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪೇಸಕಾರಧೀತಾವತ್ಥು

ಅನ್ಧಭೂತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪೇಸಕಾರಧೀತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಆಳವಿವಾಸಿನೋ ಸತ್ಥರಿ ಆಳವಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅದ್ಧುವಂ ಮೇ ಜೀವಿತಂ, ಧುವಂ ಮೇ ಮರಣಂ, ಅವಸ್ಸಂ ಮಯಾ ಮರಿತಬ್ಬಮೇವ, ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನಂ ಮೇ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಿತಮೇವ ಅನಿಯತಂ, ಮರಣಂ ನಿಯತನ್ತಿ ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಥ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಅಭಾವಿತಾ, ತೇ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ ಆಸೀವಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಅದಣ್ಡಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಸನ್ತಾಸಪ್ಪತ್ತಾ ಭೇರವರವಂ ರವನ್ತಾ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಯೇಸಂ ಪನ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವಿತಾ, ತೇ ದೂರತೋವ ಆಸೀವಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಠಿತಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಕಾಲೇ ನ ಸನ್ತಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅವಸೇಸಜನಾ ಸಕಿಚ್ಚಪ್ಪಸುತಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಏಕಾ ಪನ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಪೇಸಕಾರಧೀತಾ ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಥಾ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಿಯಾ, ಮಯಾ ಪನ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಮೇವ ಭಾವೇಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಕುಮಾರಿಕಾ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಸಿಯೇವ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮಾಯ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಮಮ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸುತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವಿತಾ, ಇದಾನಾಹಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿಯಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸಾ ಗಾಥಾವಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಗ್ಗಾಳವವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಆಳವಿವಾಸಿನೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು. ತದಾ ಸಾಪಿ ಕುಮಾರಿಕಾ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಆಗತೋ ಕಿರ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ, ಸಾಮಿ, ಆಚರಿಯೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಮುಖೋ ಮಹಾಗೋತಮಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂವಚ್ಛರಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಸತ್ಥಾ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ದಟ್ಠುಂ ಮಧುರೋಜಞ್ಚ ವರಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪಿತಾ ಪನಸ್ಸಾ ಸಾಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪರಸನ್ತಕೋ ಮೇ ಸಾಟಕೋ ಆರೋಪಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ ಅನಿಟ್ಠಿತಂ, ತಂ ಅಜ್ಜ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಘಂ ಮೇ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಆಹರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ, ಪಿತಾ ಚ ಮಂ ಏವಂ ಆಹ. ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಮಿ, ಉದಾಹು ಪಿತು ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಹರಾಮೀ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಪಿತಾ ಮಂ ತಸರೇ ಅನಾಹರಿಯಮಾನೇ ಪೋಥೇಯ್ಯಪಿ ಪಹರೇಯ್ಯಪಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇಸಿ.

ಆಳವಿವಾಸಿನೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಯಮಹಂ ಕುಲಧೀತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಂಸಯೋಜನಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ, ಸಾ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭತಿ. ತಾಯ ಓಕಾಸೇ ಲದ್ಧೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಿಸಹತಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ಕುಮಾರಿಕಾ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಸಾ ಓಲೋಕಿತಾಕಾರೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಏವರೂಪಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಮಾಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀ’’ತಿ. ಸಾ ತಸರಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಓಲೋಕೇಸೀತಿ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಏಸಾ ಏತ್ತೋವ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅನಿಯತಗತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ನಿಯತಗತಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ತಂ ದಿವಸಂ ಮರಣತೋ ಮುತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಾ ಓಲೋಕಿತಸಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸೀನಂ ಅನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತಥಾರೂಪಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ತಂ ಆಹ – ‘‘ಕುಮಾರಿಕೇ, ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಕತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಇತಿ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಮಹಾಜನೋ ಉಜ್ಝಾಯಿ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಪಸ್ಸಥ, ಅಯಂ ಪೇಸಕಾರಧೀತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ಕಥೇಸಿ, ನನು ನಾಮ ಇಮಾಯ ‘ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛಸೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಪೇಸಕಾರಗೇಹತೋ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಪೇಸಕಾರಸಾಲ’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಂ ನಿಸ್ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಕುಮಾರಿಕೇ, ತ್ವಂ ಕುತೋ ಆಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾನಾಮೀತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಪೇಸಕಾರಗೇಹತೋ ಆಗತಭಾವಂ ಜಾನಾಥ, ‘‘ಕುತೋ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಪನ ‘‘ಕುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಥ. ಅಹಂ ಪನ ನ ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕುತೋ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಧ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಕುಮಾರಿಕೇ, ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೋವ ತಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಪುನ ಪುಟ್ಠಾ ಕಸ್ಮಾ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ತಸರಪಚ್ಛಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೇಸಕಾರಸಾಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಜಾನಾಥ, ‘‘ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಥ. ಅಹಞ್ಚ ಇತೋ ಚುತಾ ನ ಜಾನಾಮಿ ‘‘ಕತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೋಯೇವ ತಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘ನ ಜಾನಾಸೀ’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮರಣಭಾವಂ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೋಯೇವ ತಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ‘ಜಾನಾಸೀ’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘ನ ಜಾನಾಮೀ’ತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ. ಮಮ ಮರಣಭಾವಮೇವ ಅಹಂ ಜಾನಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ‘‘ರತ್ತಿನ್ದಿವಪುಬ್ಬಣ್ಹಾದೀಸು ಪನ ಅಸುಕಕಾಲೇ ನಾಮ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಮೀತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೋಯೇವ ತಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ಚತುತ್ಥಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಾಯ ಕಥಿತಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಕೇವಲಂ ಉಜ್ಝಾಯಥೇವ. ಯೇಸಞ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನತ್ಥಿ, ತೇ ಅನ್ಧಾ ಏವ. ಯೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಏವ ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೪. ‘‘ಅನ್ಧಭೂತೋ ಅಯಂ ಲೋಕೋ, ತನುಕೇತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸತಿ;

ಸಕುಣೋ ಜಾಲಮುತ್ತೋವ, ಅಪ್ಪೋ ಸಗ್ಗಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅನ್ಧಭೂತೋ ಅಯಂ ಲೋಕೋತಿ ಅಯಂ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವೇನ ಅನ್ಧಭೂತೋ. ತನುಕೇತ್ಥಾತಿ ತನುಕೋ ಏತ್ಥ, ನ ಬಹು ಜನೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸತಿ. ಜಾಲಮುತ್ತೋವಾತಿ ಯಥಾ ಛೇಕೇನ ಸಾಕುಣಿಕೇನ ಜಾಲೇನ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಯ್ಹಮಾನೇಸು ವಟ್ಟಕೇಸು ಕೋಚಿದೇವ ಜಾಲತೋ ಮುಚ್ಚತಿ. ಸೇಸಾ ಅನ್ತೋಜಾಲಮೇವ ಪವಿಸನ್ತಿ. ತಥಾ ಮರಣಜಾಲೇನ ಓತ್ಥಟೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಬಹೂ ಅಪಾಯಗಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೋ ಕೋಚಿದೇವ ಸತ್ತೋ ಸಗ್ಗಾಯ ಗಚ್ಛತಿ, ಸುಗತಿಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಾ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕುಮಾರಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಸಾಪಿ ತಸರಪಚ್ಛಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸೋಪಿ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ನಿದ್ದಾಯಿ. ತಸ್ಸಾ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ತಸರಪಚ್ಛಿಂ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿಯಾ ತಸರಪಚ್ಛಿ ವೇಮಕೋಟಿಯಂ ಪಟಿಹಞ್ಞಿತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಕುರುಮಾನಾ ಪತಿ. ಸೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗಹಿತನಿಮಿತ್ತೇನೇವ ವೇಮಕೋಟಿಂ ಆಕಡ್ಢಿ. ವೇಮಕೋಟಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಉರೇ ಪಹರಿ, ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಕಲಸರೀರೇನ ಲೋಹಿತಮಕ್ಖಿತೇನ ಪತಿತ್ವಾ ಮತಂ ಅದ್ದಸ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಸೋಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಸೋ ‘‘ನ ಮಮ ಸೋಕಂ ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ರೋದನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸೋಕಂ ಮೇ ನಿಬ್ಬಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಸೋಚಿ, ಉಪಾಸಕ. ಅನಮತಗ್ಗಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಂಸಾರೇ ತವ ಏವಮೇವ ಧೀತು ಮರಣಕಾಲೇ ಪಗ್ಘರಿತಅಸ್ಸು ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಾನಂ ಉದಕತೋ ಅತಿರೇಕತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ತನುಭೂತಸೋಕೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಪೇಸಕಾರಧೀತಾವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ತಿಂಸಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಹಂಸಾದಿಚ್ಚಪಥೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಿಂಸ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ದಿಸಾವಾಸಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವತ್ತಕರಣವೇಲಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಇಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೇ ಕತೇ ವತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅಗಮಿಂಸು. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತೇಸು ಚಿರಾಯನ್ತೇಸು ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇದಾನೇವ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಗತಾ, ತೇ ಕುಹಿ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಗತಾ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕತರೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಕಾಸೇನಾನನ್ದಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಖೀಣಾಸವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮಾನನ್ದ, ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖಣೇ ಆಕಾಸೇನ ಹಂಸಾ ಆಗಮಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಾನನ್ದ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಸುಭಾವಿತಾ, ಸೋ ಹಂಸಾ ವಿಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೫. ‘‘ಹಂಸಾದಿಚ್ಚಪಥೇ ಯನ್ತಿ, ಆಕಾಸೇ ಯನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ;

ನೀಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಲೋಕಮ್ಹಾ, ಜೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ಸವಾಹಿನಿ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಇಮೇ ಹಂಸಾ ಆದಿಚ್ಚಪಥೇ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಯೇಸಂ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಸುಭಾವಿತಾ, ತೇಪಿ ಆಕಾಸೇ ಯನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ. ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸವಾಹಿನಿಂ ಮಾರಂ ಜೇತ್ವಾ ಇಮಮ್ಹಾ ವಟ್ಟಲೋಕಾ ನೀಯನ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ತಿಂಸಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾವತ್ಥು

ಏಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಪಠಮಬೋಧಿಯಞ್ಹಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪುಥುಭೂತೇಸು ಸಾವಕೇಸು ಅಪ್ಪಮಾಣೇಸು ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಓಕ್ಕನ್ತೇಸು ಪತ್ಥಟೇ ಗುಣಸಮುದಯೇ ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉದಪಾದಿ. ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕಸದಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ. ತೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋವ ಬುದ್ಧೋ, ಮಯಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಾ, ಕಿಂ ತಸ್ಸೇವ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಮೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ದೇಥ ಸಕ್ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮನುಸ್ಸೇ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಾಪಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ರಹೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಸೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು.

ತದಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ನಾಮೇಕಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ದೇವಚ್ಛರಾ ವಿಯ. ಅಸ್ಸಾ ಸರೀರತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ. ಅಥೇಕೋ ಖರಮನ್ತೀ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು. ಅಥ ಸಾ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಥೇಸುಂ. ಸಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮೇ ದೋಸೋ’’ತಿ ಯಾವತತಿಯಂ ‘‘ವನ್ದಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಕೋ ನು ಖೋ ಮೇ ದೋಸೋ, ಕಿಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಭಗಿನಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅಮ್ಹೇ ವಿಹೇಠಯನ್ತಂ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ, ಕಿಂ ಪನೇತ್ಥ ಮಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ, ಭಗಿನಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖಮಿಚ್ಛಸಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಸೇಹೀ’’ತಿ.

ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಾ, ಮಯ್ಹಂವೇಸೋ ಭಾರೋ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಮಾಯಾಸು ಕುಸಲತಾಯ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮನಸಮಯೇ ಇನ್ದಗೋಪಕವಣ್ಣಂ ಪಟಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖೀ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಮ ಗಮನಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜೇತವನಸಮೀಪೇ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ‘‘ಅಗ್ಗವನ್ದನಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೇ ಉಪಾಸಕಜನೇ ಜೇತವನಸ್ಸ ಅನ್ತೋವುಟ್ಠಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸತಿ. ‘‘ಕುಹಿಂ ವುಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಮ ವುಟ್ಠಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಾಸದ್ಧಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನಾ ಜೇತವನೇ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ವುಟ್ಠಾಮ್ಹೀತಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ನು ಖೋ ಏತಂ, ನೋ’’ತಿ ಕಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತೇಮಾಸಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ಉದರಂ ವೇಠೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಿನಿವಣ್ಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ರತ್ತಪಟಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಗಬ್ಭೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೇ ಸದ್ದಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠನವಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಉದರೇ ದಾರುಮಣ್ಡಲಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಪಟಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ ಗೋಹನುಕೇನ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ಉಸ್ಸದೇ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಥಾಗತೇ ಅಲಙ್ಕತಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾಸಮಣ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ತಾವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಮಧುರೋ ತೇ ಸದ್ದೋ, ಸಮ್ಫುಸಿತಂ ದನ್ತಾವರಣಂ. ಅಹಂ ಪನ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಗಬ್ಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಜಾತಾ, ನೇವ ಮೇ ಸೂತಿಘರಂ ಜಾನಾಸಿ, ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಸಯಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಂ ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ವಾ ‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’ತಿ ನ ವದೇಸಿ, ಅಭಿರಮಿತುಂಯೇವ ಜಾನಾಸಿ, ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಗೂಥಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ದೂಸೇತುಂ ವಾಯಮನ್ತೀ ವಿಯ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ತಥಾಗತಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ. ತಥಾಗತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಅಭಿನದನ್ತೋ, ‘‘ಭಗಿನಿ, ತಯಾ ಕಥಿತಸ್ಸ ತಥಭಾವಂ ವಾ ವಿತಥಭಾವಂ ವಾ ಅಹಮೇವ ಚ ತ್ವಞ್ಚ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಸಮಣ, ತಯಾ ಚ ಮಯಾ ಚ ಞಾತಭಾವೇನೇತಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ‘‘ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ತಥಾಗತಂ ಅಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ವತ್ಥುಂ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚತೂಹಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಮಿ. ದೇವಪುತ್ತಾ ಮೂಸಿಕಪೋತಕಾ ಹುತ್ವಾ ದಾರುಮಣ್ಡಲಿಕಸ್ಸ ಬನ್ಧನರಜ್ಜುಕೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ಪಾರುತಪಟಂ ವಾತೋ ಉಕ್ಖಿಪಿ, ದಾರುಮಣ್ಡಲಿಕಂ ಪತಮಾನಂ ತಸ್ಸಾ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿ, ಉಭೋ ಅಗ್ಗಪಾದಾ ಛಿಜ್ಜಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಧೀ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ ಸೀಸೇ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದಿಹತ್ತಾ ಜೇತವನಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಅಥಸ್ಸಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿವರಮದಾಸಿ, ಅವೀಚಿತೋ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿ. ಸಾ ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಪಾರುಪಮಾನಾ ವಿಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ವಡ್ಢಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಏವಂ ಉಳಾರಗುಣಂ ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏಸಾ ಮಂ ಅಭೂತೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ನಾದಟ್ಠಾ ಪರತೋ ದೋಸಂ, ಅಣುಂ ಥೂಲಾನಿ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಇಸ್ಸರೋ ಪಣಯೇ ದಣ್ಡಂ, ಸಾಮಂ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿಯಾ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ದ್ವಾದಸನಿಪಾತೇ ಮಹಾಪದುಮಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೨.೧೦೬) ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ –

ತದಾ ಕಿರೇಸಾ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತು ಸಪತ್ತೀ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇನ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತವ ಪುತ್ತೋ ಮಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಿಂ ಇಮಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ಕುದ್ಧೋ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಚೋರಪಪಾತೇ ಖಿಪಿ. ಅಥ ನಂ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಯಂ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಫಣಗಬ್ಭೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ನಾಗರಾಜಾ ತಂ ನಾಗಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜೇನ ಸಮ್ಮಾನೇಸಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇನ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ರಜ್ಜೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಪನ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ ಓವದಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ರೋದಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪುತ್ತೇನ ವಿಯೋಗಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ದೇವಾ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಂ ಉದ್ಧಂಪಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೋರಪಪಾತೇ ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ. ತದಾ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತು ಸಪತ್ತೀ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಂ ಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚವಚನಂ ಪಹಾಯ ಮುಸಾವಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾನಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಲೋಕಾನಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬಪಾಪಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೬. ‘‘ಏಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅತೀತಸ್ಸ, ಮುಸಾವಾದಿಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ;

ವಿತಿಣ್ಣಪರಲೋಕಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ ಅಕಾರಿಯ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಏಕಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಮುಸಾವಾದಿಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ದಸಸು ವಚನೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಿನೋ. ವಿತಿಣ್ಣಪರಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಲೋಕಸ್ಸ. ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೇವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅವಸಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿನ್ತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ನತ್ಥಿ ಪಾಪನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಇದಂ ನಾಮ ಪಾಪಂ ಅಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ನತ್ಥಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾವತ್ಥು ನವಮಂ.

೧೦. ಅಸದಿಸದಾನವತ್ಥು

ನ ವೇ ಕದರಿಯಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಸದಿಸದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ಜೇತವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ರಾಜಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಆಗನ್ತುಕದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ದಾನಂ ಮೇ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ನಾಗರೇ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ನಾಗರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ದಾನಂ, ದೇವೋ, ಪಸ್ಸತೂ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಹಿಣಿಂಸು. ರಾಜಾ ತೇಸಂ ದಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಮಮ ದಾನತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಕತಂ, ಪುನ ದಾನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ದಾನಂ ಸಜ್ಜೇಸಿ. ನಾಗರಾಪಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು. ಏವಂ ನೇವ ರಾಜಾ ನಾಗರೇ ಪರಾಜೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ನಾಗರಾ ರಾಜಾನಂ. ಅಥ ಛಟ್ಠೇ ವಾರೇ ನಾಗರಾ ಸತಗುಣಂ ಸಹಸ್ಸಗುಣಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಇಮೇಸಂ ದಾನೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ, ಏವಂ ದಾನಂ ಸಜ್ಜಯಿಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮೇಸಂ ದಾನತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಜೀವಿತೇನಾ’’ತಿ ಉಪಾಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥ ನಂ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಂ ನಿಪನ್ನೋಸಿ, ಕೇನ ತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಕಿಲನ್ತಾನಿ ವಿಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ನ ದಾನಿ ತ್ವಂ, ದೇವಿ, ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ. ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಅಥ ನಂ ಮಲ್ಲಿಕಾ ಆಹ – ‘‘ದೇವ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಕಹಂ ತಯಾ ಪಥವಿಸ್ಸರೋ ರಾಜಾ ನಾಗರೇಹಿ ಪರಾಜಿಯಮಾನೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ ವಾ ಸುತಪುಬ್ಬೋ ವಾ, ಅಹಂ ತೇ ದಾನಂ ಸಂವಿದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಇತಿಸ್ಸ ಅಸದಿಸದಾನಂ ಸಂವಿದಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ವತ್ವಾ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಲಕಲ್ಯಾಣಿಪದರೇಹಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅನ್ತೋ ಆವಟ್ಟೇ ನಿಸೀದನಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇಹಿ, ಸೇಸಾ ಬಹಿಆವಟ್ಟೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪಞ್ಚ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸತಾನಿ ಕಾರೇಹಿ, ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಹತ್ಥೀ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಧಾರಯಮಾನಾ ಠಸ್ಸನ್ತಿ. ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣನಾವಾಯೋ ಕಾರೇಹಿ, ತಾ ಮಣ್ಡಪಮಜ್ಝೇ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ. ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕೇಕಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗನ್ಧೇ ಪಿಸಿಸ್ಸತಿ, ಏಕೇಕಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತಾ ಬೀಜನಂ ಆದಾಯ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬೀಜಮಾನಾ ಠಸ್ಸತಿ, ಸೇಸಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ಪಿಸೇ ಪಿಸೇ ಗನ್ಧೇ ಹರಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣನಾವಾಸು ಪಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾಸು ಏಕಚ್ಚಾ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ನೀಲುಪ್ಪಲಕಲಾಪೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣನಾವಾಸು ಪಕ್ಖಿತ್ತಗನ್ಧೇ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಗಾಹಾಪೇಸ್ಸನ್ತಿ. ನಾಗರಾನಞ್ಹಿನೇವ ಖತ್ತಿಯಧೀತರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಾನಿ, ನ ಹತ್ಥಿನೋ ಚ. ಇಮೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಾಗರಾ ಪರಾಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಕರೋಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂ ತೇ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ತಾಯ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನ ಸಬ್ಬಂ ಕಾರೇಸಿ. ಏಕಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೋ ಹತ್ಥಿ ನಪ್ಪಹೋಸಿ. ಅಥ ರಾಜಾ ಮಲ್ಲಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೋ ಹತ್ಥಿ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ, ದೇವ, ಪಞ್ಚ ಹತ್ಥಿಸತಾನಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ದೇವಿ, ಅವಸೇಸಾ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿನೋ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾವ ವೇರಮ್ಭವಾತಾ ವಿಯ ಚಣ್ಡಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ದೇವ, ಅಹಂ ಏಕಸ್ಸ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಪೋತಕಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತ್ಥ ನಂ ಠಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಹತ್ಥಿಪೋತಕೋ ವಾಲಧಿಂ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಭೋ ಕಣ್ಣೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ನಿಮಿಲೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಚಣ್ಡಹತ್ಥಿನೋ ಅಯಮಾಕಾರೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಮೇವ ಓಲೋಕೇಸಿ.

ರಾಜಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನಗ್ಗೇ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಾನೇ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಚುದ್ದಸಕೋಟಿಧನಂ ಹೋತಿ. ಸತ್ಥು ಪನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ನಿಸೀದನಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಆಧಾರಕೋ ಪಾದಪೀಠಿಕಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅನಗ್ಘಾನೇವ. ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ದಾನಂ ನಾಮ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಹೋಸಿ, ತೇನೇವ ತಂ ‘‘ಅಸದಿಸದಾನ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ತಂ ಕಿರ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಏಕವಾರಂ ಹೋತಿಯೇವ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಸಂವಿದಹತಿ. ರಞ್ಞೋ ಪನ ಕಾಳೋ ಚ ಜುಣ್ಹೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಕಾಳೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ, ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಚುದ್ದಸಕೋಟಿಧನಂ ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಇಮೇ ಇಮಂ ದಾನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಾ ನಿದ್ದಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹೋ ನಟ್ಠಂ ರಾಜಕುಲ’’ನ್ತಿ. ಜುಣ್ಹೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ರಞ್ಞೋ ದಾನಂ ಸುದಿನ್ನಂ. ನ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ರಾಜಭಾವೇ ಅಟ್ಠಿತೇನ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ಅದೇನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನಿದಂ ದಾನಂ ಅನುಮೋದಾಮೀ’’ತಿ.

ಸತ್ಥು ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ರಾಜಾ ಅನುಮೋದನತ್ಥಾಯ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ. ಸತ್ಥಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞಾ ಮಹೋಘಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಮಹಾದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ಅಸಕ್ಖಿ ನು ಖೋ ಮಹಾಜನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತುಂ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ಸೋ ತೇಸಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ರಞ್ಞೋ ದಾನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನುಮೋದನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಳಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾ ಸತ್ತಧಾ ಫಲಿಸ್ಸತಿ, ಜುಣ್ಹೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಕಾಳೇ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಏವರೂಪಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಚತುಪ್ಪದಿಕಂ ಗಾಥಮೇವ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ನ ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಂ ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಭಾಯಿಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ. ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲೋ ಭಾಯತಿ. ಖೀಣಾಸವಉಸಭಾನಞ್ಹಿ ಅನ್ತರೇ ಜೇಟ್ಠಕಉಸಭಾ ಮಮ ಪುತ್ತಸದಿಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಭಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಉಸಭಂ ಪವರಂ ವೀರಂ, ಮಹೇಸಿಂ ವಿಜಿತಾವಿನಂ;

ಅನೇಜಂ ನ್ಹಾತಕಂ ಬುದ್ಧಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೪೨೨; ಸು. ನಿ. ೬೫೧);

ರಾಜಾಪಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಏವರೂಪಾಯ ನಾಮ ಪರಿಸಾಯ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕತ್ವಾ ಗಾಥಮೇವ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಗತೋ. ಮಯಾ ಸತ್ಥು ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದಾನಂ ಅಕತ್ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಅದತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಾ ದಿನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಮೇ ಕುಪಿತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಅಸದಿಸದಾನಂ ನಾಮ, ದಾನಾನುರೂಪಂ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ದಾನಂ ನ ದಿನ್ನಂ, ಉದಾಹು ದಾನಾನುರೂಪಂ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಅದತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಮೇವ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಕಿಮೇತಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಾನಾನುಚ್ಛವಿಕಾ ಅನುಮೋದನಾ ಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ತೇ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ. ಏತಞ್ಹಿ ಅಸದಿಸದಾನಂ ನಾಮ, ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕವಾರಮೇವ ಸಕ್ಕಾ ದಾತುಂ, ಪುನ ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ದಾನಂ ದುದ್ದದ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಮೇ ದಾನಾನುರೂಪಂ ಅನುಮೋದನಂ ನ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಪರಿಸಾಯ ಅಸುದ್ಧತ್ತಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಪರಿಸಾಯ ದೋಸೋ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಕಾಳೇ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅನುಮೋದನಾಯ ಅಕತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತೇ, ಕಾಳ, ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ದೇನ್ತೇ ತುಯ್ಹಂ ಕಾ ಪೀಳಾ. ಗಚ್ಛ, ಭೋ, ಯಂ ತೇ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ತಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತು, ರಟ್ಠತೋ ಪನ ಮೇ ನಿಕ್ಖಮಾ’’ತಿ ತಂ ರಟ್ಠಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಜುಣ್ಹಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸಾಧು, ಮಾತುಲ, ಪಸನ್ನೋಸ್ಮಿ, ತ್ವಂ ಮಮ ಪರಿಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯಾ ದಿನ್ನನಿಯಾಮೇನೇವ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭನ್ತೇ, ಬಾಲಸ್ಸ ಕರಣಂ, ಮಯಾ ಏವಂ ದಿನ್ನದಾನೇ ಪಹಾರಮದಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಬಾಲಾ ನಾಮ ಪರಸ್ಸ ದಾನಂ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿಪರಾಯಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಧೀರಾ ಪನ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ದಾನಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಏವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೭. ‘‘ನ ವೇ ಕದರಿಯಾ ದೇವಲೋಕಂ ವಜನ್ತಿ, ಬಾಲಾ ಹವೇ ನಪ್ಪಸಂಸನ್ತಿ ದಾನಂ;

ಧೀರೋ ಚ ದಾನಂ ಅನುಮೋದಮಾನೋ, ತೇನೇವ ಸೋ ಹೋತಿ ಸುಖೀ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಕದರಿಯಾತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿನೋ. ಬಾಲಾತಿ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕಂ ಅಜಾನನಕಾ. ಧೀರೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ. ಸುಖೀ ಪರತ್ಥಾತಿ ತೇನೇವ ಸೋ ದಾನಾನುಮೋದನಪುಞ್ಞೇನ ಪರಲೋಕೇ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಸುಖೀ ಹೋತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಜುಣ್ಹೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ, ಜುಣ್ಹೋಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನನಿಯಾಮೇನೇವ ದಾನಂ ಅದಾಸೀತಿ.

ಅಸದಿಸದಾನವತ್ಥು ದಸಮಂ.

೧೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಕಪುತ್ತಕಾಲವತ್ಥು

ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಾಲಂ ನಾಮ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನೇವ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ, ನ ಗೇಹಂ ಆಗತಕಾಲೇ ದಟ್ಠುಂ, ನ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ, ನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಪಿತರಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ, ತಾತ, ಕರೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸುಣಾತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಏವರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಅವೀಚಿಪರಾಯಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಮಯಿ ಪಸ್ಸನ್ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಲೋಕೇ ಧನದಾನೇನ ಅಭಿಜ್ಜನಕಸತ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಧನೇನ ನಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಹಿ, ಕಹಾಪಣಸತಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ದಸ್ಸಥ, ತಾತಾತಿ. ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪುತ್ತಾತಿ. ಸೋ ಯಾವತತಿಯಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಪನಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸಯಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಘಮಸ್ಸ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ‘‘ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹಟಾಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಪೀಳಂ ಅಸಹನ್ತೋ ಕಹಾಪಣಭಣ್ಡಂ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾವ ಆಹಾರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಪುನದಿವಸೇ ಸೇಟ್ಠಿ, ‘‘ತಾತ, ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ. ಸೋಪಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಠತ್ವಾವ ಏಕಮೇವ ಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಪದಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉಪರಿಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಠತ್ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇವ. ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸುಣನ್ತೋವ ಕಿರ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತಿ ನಾಮ. ಏವಞ್ಚ ಕಿರ ಸುಣನ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಯೋ ದೇತಿ. ಸೋಪಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸುಣಾತಿ, ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಣಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ. ಸೋ ‘‘ಉಪರಿಪದಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಠತ್ವಾ ಸುಣನ್ತೋವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ.

ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಾವಿಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಕಾರೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ತಸ್ಸಪಿ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಪಿತಾ ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಹಾಪಣೇ ನ ದದೇಯ್ಯ, ಕಹಾಪಣಕಾರಣಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನಸ್ಸ ಹಿಯ್ಯೋವ ಕಹಾಪಣಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಯಾಗುಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸಪಿ ದಾಪೇಸಿ. ಸೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀಭೂತೋವ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಖಾದಿ, ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿ. ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸತ್ಥು ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ಮಯಾ ತೇ ‘ಸಹಸ್ಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪಹಿತೋ. ಇದಂ ತೇ ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಕಹಾಪಣೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಲಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಕಹಾಪಣೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಗಣ್ಹ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ. ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಕಾರೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಾ ಏಸ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ‘ಕಹಾಪಣಸತಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪೇಸಿತೋ. ಪುನದಿವಸೇ ಕಹಾಪಣೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ದಿಯ್ಯಮಾನೇಪಿ ಕಹಾಪಣೇ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಅಜ್ಜ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿತೋಪಿ ದೇವಲೋಕಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮೇವ ವರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೭೮. ‘‘ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನ, ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಗಮನೇನ ವಾ;

ಸಬ್ಬಲೋಕಾಧಿಪಚ್ಚೇನ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವರ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಪಥಬ್ಯಾ ಏಕರಜ್ಜೇನಾತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜೇನ. ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಗಮನೇನ ವಾತಿ ಛಬ್ಬೀಸತಿವಿಧಸ್ಸ ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗಮನೇನ. ಸಬ್ಬಲೋಕಾಧಿಪಚ್ಚೇನಾತಿ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏತ್ತಕೇ ಲೋಕೇ ನಾಗಸುಪಣ್ಣವೇಮಾನಿಕಪೇತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಆಧಿಪಚ್ಚೇನ. ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ವರನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾಪಿ ನಿರಯಾದೀಹಿ ಅಮುತ್ತೋವ ಹೋತಿ, ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಪನ ಪಿಹಿತಾಪಾಯದ್ವಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲೋಪಿ ಅಟ್ಠಮೇ ಭವೇ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಮೇವ ವರಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಕಪುತ್ತಕಾಲವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ.

ಲೋಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇರಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.