೨. ಉಪನನ್ದಸಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪನನ್ದಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಛೇಕೋ. ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ತಿಚೀವರೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು. ತೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸೋಯೇವ ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಜನಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದಹರಸಾಮಣೇರಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಪೇಮೇನ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ‘‘ಇಧ ಕಿತ್ತಕಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಏಕೇಕೋ ಸಾಟಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಉಪಾಹನಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ದುತಿಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೇ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ ಠಪೇಸಿ. ತತಿಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ತಯೋ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತ್ಥ ಉದಕತುಮ್ಬಂ ಠಪೇಸಿ. ಚತುತ್ಥಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸಾಟಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಗಹಟ್ಠಾನಞ್ಚೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇ ನಂ ಬಹೂಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಚೇವ ಚೀವರೇಹಿ ಚ ಪೂಜೇಸುಂ. ಸೋ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೋ ಇತರೇಸುಪಿ ವಿಹಾರೇಸು ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಠಪಿತತ್ತಾ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ, ತಂ ಮೇ ಪಹಿಣನ್ತೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ.

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ದ್ವೇ ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ದ್ವೇ ಸಾಟಕೇ ಏಕಞ್ಚ ಕಮ್ಬಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಸಾಟಕಾ ಹೋನ್ತು, ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಬಲೋ’’ತಿ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿವದನ್ತಿ. ತೇ ತಂ ಥೇರಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು. ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಭಾಜೇಥಾತಿ. ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಯೇವ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ. ತೇನ ಹಿ ಮಮ ವಚನೇ ಠಸ್ಸಥಾತಿ. ಆಮ, ಠಸ್ಸಾಮಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧೂ’’ತಿ ತೇಸಂ ದ್ವೇ ಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾರುಪನಾರಹೋ’’ತಿ ಮಹಗ್ಘಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ದಹರಭಿಕ್ಖೂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಕರೋತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತಸ್ಮಿಂ ಅನುತೀರಚಾರೀ ಚ ಗಮ್ಭೀರಚಾರೀ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಉದ್ದಾ ಮಹನ್ತಂ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸೀಸಂ ಹೋತು, ತವ ನಙ್ಗುಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ ಭಾಜೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಏಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಾತುಲ, ಇಮಂ ನೋ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ. ಅಹಂ ರಞ್ಞಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ತತ್ಥ ಚಿರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಜಙ್ಘವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥೀತಿ. ಮಾತುಲ, ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥ, ಭಾಜೇತ್ವಾ ಏವ ನೋ ದೇಥಾತಿ. ಮಮ ವಚನೇ ಠಸ್ಸಥಾತಿ. ಠಸ್ಸಾಮ, ಮಾತುಲಾತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸೋ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಅಕಾಸಿ, ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಏಕಮನ್ತೇ. ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ, ‘‘ತಾತಾ, ಯೇನ ವೋ ಅನುತೀರೇ ಚರಿತಂ, ಸೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಗಣ್ಹಾತು. ಯೇನ ಗಮ್ಭೀರೇ ಚರಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ಹೋತು. ಅಯಂ ಪನ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ ಮಮ ವಿನಿಚ್ಛಯಧಮ್ಮೇ ಠಿತಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ –

‘‘ಅನುತೀರಚಾರಿ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ, ಸೀಸಂ ಗಮ್ಭೀರಚಾರಿನೋ;

ಅಚ್ಚಾಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಖಣ್ಡೋ, ಧಮ್ಮಟ್ಠಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೭.೩೩) –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಖಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ತೇಪಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಮೇಸ ಅತೀತೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಅಕಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಉಪನನ್ದಂ ಗರಹನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಂ ಓವದನ್ತೇನ ನಾಮ ಪಠಮಮೇವ ಅತ್ತಾ ಪತಿರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೮. ‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ;

ಅಥಞ್ಞಮನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣೇಹಿ ವಾ ಅರಿಯವಂಸಪಟಿಪದಾದೀಹಿ ವಾ ಪರಂ ಅನುಸಾಸಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಥಞ್ಞಂ ತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ. ಅತ್ತಾನಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಪರಮೇವ ಅನುಸಾಸಮಾನೋ ಪರತೋ ನಿನ್ದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ನಾಮ, ತತ್ಥ ಅತ್ತಾನಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಅನುಸಾಸಮಾನೋ ಪರತೋ ಪಸಂಸಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ ನಾಮ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಉಪನನ್ದಸಕ್ಯಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.