೯. ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು

ಅಚರಿತ್ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ಮಹಾಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ನೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಮತ್ತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಕುಲೇ ಏಕಾ ಧೀತಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಥೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಮತ್ತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ. ತೇಸಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಆವಾಹವಿವಾಹೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕಾಲಮಕಂಸು. ದ್ವೇಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಧುತ್ತಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸುರಾಸೋಣ್ಡೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಮ ನಂ ಸುರಾಸೋಣ್ಡಭಾವ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಸುರಂ ಆದಾಯ ಖಜ್ಜಕಮಂಸೇ ಚೇವ ಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ಚ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಾಜಕುಲತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಲೋಣಸಕ್ಖರಂ ಮುಖೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವ ಸಾಮಿ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಂ ಖಾದನಪಿವನಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಏತೇ ಪಿವನ್ತೀ’’ತಿ. ಏಕಂ ಪಾನಕಂ, ಸಾಮೀತಿ. ಮನಾಪಜಾತಿಕಂ ಏತನ್ತಿ. ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸಂ ಪಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯಾಪಿ ಪಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿವತಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ತೇ ಧುತ್ತಾ ಪಿವನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪರಿವಾರೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತೇನಪಿ ಸತದ್ವಯೇನಪಿ ಸುರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಕಹಾಪಣರಾಸಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಾಲಾ ಆಹರಥ, ಇಮಿನಾ ಗನ್ಧೇ, ಅಯಂ ಜನೋ ಜುತೇ ಛೇಕೋ, ಅಯಂ ನಚ್ಚೇ, ಅಯಂ ಗೀತೇ, ಅಯಂ ವಾದಿತೇ. ಇಮಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದೇಥ, ಇಮಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಕಿರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖೀಣಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಿಂ ಭರಿಯಾಯ ಮೇ ಸನ್ತಕಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಸಾಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ತಂ ಆಹರಥಾತಿ. ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಖೇತ್ತಆರಾಮುಯ್ಯಾನಯೋಗ್ಗಾದಿಕಮ್ಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಭಾಜನಭಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣನಿಸೀದನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಖಾದಿ. ಅಥ ನಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಯೇಹಿಸ್ಸ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಗೇಹಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ, ತೇ ತಂ ಗೇಹಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸೋ ಭರಿಯಂ ಆದಾಯ ಪರಜನಸ್ಸ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜನಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಆಸನಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಭೋಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಿತಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸಾನನ್ದ, ಇಮಂ ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ದ್ವೇಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಯಂ ಪಠಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಗ್ಗಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸ, ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ದುತಿಯಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ತತಿಯಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋಪಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಪನೇಸ ಗಿಹಿಭೋಗತೋಪಿ ಪರಿಹೀನೋ ಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ. ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸುಕ್ಖಪಲ್ಲಲೇ ಕೋಞ್ಚಸಕುಣೋ ವಿಯ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೫೫. ‘‘ಅಚರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಅಲದ್ಧಾ ಯೋಬ್ಬನೇ ಧನಂ;

ಜಿಣ್ಣಕೋಞ್ಚಾವ ಝಾಯನ್ತಿ, ಖೀಣಮಚ್ಛೇವ ಪಲ್ಲಲೇ.

೧೫೬. ‘‘ಅಚರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಅಲದ್ಧಾ ಯೋಬ್ಬನೇ ಧನಂ;

ಸೇನ್ತಿ ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವ, ಪುರಾಣಾನಿ ಅನುತ್ಥುನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಚರಿತ್ವಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಅವಸಿತ್ವಾ. ಯೋಬ್ಬನೇತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ವಾ ಭೋಗೇ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಾ ಭೋಗೇ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಧನಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಖೀಣಮಚ್ಛೇತಿ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಬಾಲಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಖೀಣಮಚ್ಛೇ ಪಲ್ಲಲೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣಪತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಕೋಞ್ಚಾ ವಿಯ ಅವಝಾಯನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಲ್ಲಲೇ ಉದಕಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಯ ಹಿ ಇಮೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ, ಮಚ್ಛಾನಂ ಖೀಣಭಾವೋ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಭೋಗಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಖೀಣಪತ್ತಾನಂ ಕೋಞ್ಚಾನಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮನಾಭಾವೋ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಇದಾನಿ ಜಲಥಲಪಥಾದೀಹಿ ಭೋಗೇ ಸಣ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೋ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಖೀಣಪತ್ತಾ ಕೋಞ್ಚಾ ವಿಯ ಏತ್ಥೇವ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅವಝಾಯನ್ತೀತಿ. ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವಾತಿ ಚಾಪತೋ ಅತಿಖೀಣಾ, ಚಾಪಾ ವಿನಿಮುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಚಾಪಾ ವಿನಿಮುತ್ತಾ ಸರಾ ಯಥಾವೇಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿತಾ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೇ ಅಸತಿ ತತ್ಥೇವ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಭತ್ತಂ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಇಮೇಪಿ ತಯೋ ವಯೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಮರಣಂ ಉಪಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇನ್ತಿ ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವಾ’’ತಿ. ಪುರಾಣಾನಿ ಅನುತ್ಥುನನ್ತಿ ‘‘ಇತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಖಾದಿತಂ ಇತಿ ಪೀತ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾನಿ ಖಾದಿತಪಿವಿತನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಾದೀನಿ ಅನುತ್ಥುನನ್ತಾ ಸೋಚನ್ತಾ ಅನುಸೋಚನ್ತಾ ಸೇನ್ತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು ನವಮಂ.

ಜರಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕಾದಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.