೧೧. ಜರಾವಗ್ಗೋ

೧. ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾನಂ ವತ್ಥು

ಕೋ ನು ಹಾಸೋ ಕಿಮಾನನ್ದೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾಯೋ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಇಮಾ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಯೋ ವಿಸಾಖಂ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸುಂ. ತಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ವಾ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಸುರಾಛಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಛಣೇ ಸಙ್ಘುಟ್ಠೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸುರಂ ಪಟಿಯಾದೇಸುಂ. ತೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಸುರಾಛಣಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಕಮ್ಮನ್ತಭೇರಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಗಮಂಸು. ತಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಮಯಂ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುರಂ ಪಾತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ, ಅವಸೇಸಾ ಸುರಾ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಯಥಾ ತೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮ, ಅಯ್ಯೇ, ಉಯ್ಯಾನಂ ದಟ್ಠು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮಾ, ತೇನ ಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಕಾರೇನ ಸುರಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮತ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು. ವಿಸಾಖಾಪಿ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಇಮಾಹಿ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಮಂ ‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ವಿಸಾಖಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಿಚರತೀ’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ ಅಯುತ್ತಂ ವೋ ಕತಂ, ಮಮಪಿ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಸಾಮಿಕಾಪಿ ವೋ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ, ಅಯ್ಯೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಥ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ. ತಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ಕರಿಂಸು. ಅಥ ತಾಸಂ ಸಾಮಿಕಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಚ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಚ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗಿಲಾನಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತಾಹಿ ಅವಸೇಸಸುರಾ ಪೀತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸುಂ. ತಾ ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಛಣವಾರೇ ತಥೇವ ಸುರಂ ಪಿವಿತುಕಾಮಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಉಯ್ಯಾನಂ ನೋ ನೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಗಚ್ಛಥ, ನ ವೋ ಅಹಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ಕಾತುಕಾಮಾಮ್ಹಾ, ವಿಹಾರಂ ನೋ ನೇಹೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ಅಮ್ಮಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಗಚ್ಛಥ, ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕರೋಥಾತಿ. ತಾ ಚಙ್ಕೋಟಕೇಹಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸುರಾಪುಣ್ಣೇ ಮುಟ್ಠಿವಾರಕೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಮಹಾಪಟೇ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿವಾರಕೇಹೇವ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಾರಕೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ವಿಸಾಖಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಪಿ ಮದವೇಗೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಸರೀರಾ ‘‘ಇಚ್ಚಾಮ, ಗಾಯಾಮಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ. ಅಥೇಕಾ ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪುರತೋ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿ. ತಾಸು ಏಕಚ್ಚಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸಿತುಂ, ಏಕಚ್ಚಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಓತಾರಂ ಲಭಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮಿ. ನ ಹಿ ಮಯಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಓತಾರಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ ತಾ ಸಂವೇಜೇತುಂ ಭಮುಕಲೋಮತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಾವದೇವ ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾ ಅಹೋಸಿ. ತಾ ಭೀತಾ ಅಹೇಸುಂ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ. ತೇನ ತಾಸಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸುರಾ ಜೀರಿ. ಸತ್ಥಾ ನಿಸಿನ್ನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ಉಣ್ಣಾಲೋಮತೋ ರಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಚನ್ದಸಹಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾಹಿ ಪಮತ್ತಾಹಿ ಆಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಪಮಾದೇನೇವ ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಓತಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಹಸಾದೀನಂ ಅಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಹಸಾದೀನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಗ್ಗೀನಂ ನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೬. ‘‘ಕೋ ನು ಹಾಸೋ ಕಿಮಾನನ್ದೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಸತಿ;

ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಓನದ್ಧಾ, ಪದೀಪಂ ನ ಗವೇಸಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಆನನ್ದೋತಿ ತುಟ್ಠಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ರಾಗಾದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಸತಿ ಕೋ ನು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹಾಸೋ ವಾ ತುಟ್ಠಿ ವಾ? ನನು ಏಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬರೂಪೋಯೇವ. ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕೇನ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾನ್ಧಕಾರೇನ ಓನದ್ಧಾ ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ಧಕಾರಸ್ಸ ವಿಧಮನತ್ಥಾಯ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಞಾಣಪ್ಪದೀಪಂ ನ ಗವೇಸಥ ನ ಕರೋಥಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಾಸಂ ಅಚಲಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸುರಾ ನಾಮೇಸಾ ಪಾಪಿಕಾ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ನಾಮ ಇಮಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸನಗೀತನಚ್ಚಾದೀನಿ ಆರಭಿಂಸೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ವಿಸಾಖೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಏವ ಏಸಾ ಸುರಾ ನಾಮ. ಏತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನೇಕೇ ಸತ್ತಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪನೇಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತುಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೬.೩೩ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸೀತಿ.

ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾನಂ ವತ್ಥು ಪಠಮಂ.

೨. ಸಿರಿಮಾವತ್ಥು

ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಿರಿಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ರಾಜಗಹೇ ಅಭಿರೂಪಾ ಗಣಿಕಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಪುಣ್ಣಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಧೀತಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ನಾಮ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಪಸಾದೇತುಕಾಮಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ –

‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧಂ, ಅಸಾಧುಂ ಸಾಧುನಾ ಜಿನೇ;

ಜಿನೇ ಕದರಿಯಂ ದಾನೇನ, ಸಚ್ಚೇನಾಲಿಕವಾದಿನ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೨; ಧ. ಪ. ೨೨೩) –

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನ ಕೋಧವಗ್ಗೇ ಅನುಮೋದನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ ಪನ ಸಿರಿಮಾ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ನಿಬದ್ಧಂ ದಾಪೇಸಿ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಸಪ್ಪಿಂ ಗಣ್ಹಥ, ಖೀರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತಿ. ಏಕೇನ ಲದ್ಧಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹೋತಿ. ದೇವಸಿಕಂ ಸೋಳಸಕಹಾಪಣಪರಿಬ್ಬಯೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದೀಯತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಯಂ ಥೇರುಪಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ. ಸಿರಿಮಾಯ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಮೇ ಭುತ್ತನ್ತಿ. ಮನಾಪಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಆವುಸೋತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತಸ್ಸಾ ಭತ್ತಂ ವಣ್ಣೇತುಂ, ಅತಿವಿಯ ಪಣೀತಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಏಕೇನ ಲದ್ಧಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮತೋಪಿ ದಸ್ಸನಮೇವ ಉತ್ತರಿತರಂ. ಸಾ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಏವರೂಪಾ ಚ ಏವರೂಪಾ ಚಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಗುಣೇ ವಣ್ಣೇಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅದಸ್ಸನೇನೇವ ಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಿತಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಆವುಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ತ್ವಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಪಾತೋವ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಹಿಯ್ಯೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಗತವೇಲಾಯಮೇವ ಅಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ದಾಸಿಯೋ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾ ಸಹತ್ಥಾ ಪತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತುಂ ವಾ ಪರಿವಿಸಿತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದಾಸಿಯೋ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ ಪತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ, ಅಯ್ಯೇ, ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತವೇಲಾಯ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತವೇಲಾಯ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸಾ ‘‘ಮಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನೇಥ, ಅಯ್ಯೇ, ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀತಾ ವೇಧಮಾನೇನ ಸರೀರೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಿಲಾನಾಯ ತಾವ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ರೂಪಸೋಭಾ, ಅರೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕೀದಿಸೀ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನೇಕವಸ್ಸಕೋಟಿಸನ್ನಿಚಿತೋ ಕಿಲೇಸೋ ಸಮುದಾಚರಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಹುತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪಿಧಾಯ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಾಚನ್ತೋಪಿ ಭೋಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸಿರಿಮಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಜೀವಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ, ಸಿರಿಮಾ, ಕಾಲಮಕಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಸಿರಿಮಾಯ ಝಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಆಮಕಸುಸಾನೇ ತಂ ಯಥಾ ಕಾಕಸುನಖಾದಯೋ ನ ಖಾದನ್ತಿ, ತಥಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಯೋ ದಿವಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಸರೀರಂ ಉದ್ಧುಮಾಯಿ, ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ಪುಳವಾ ಪಗ್ಘರಿಂಸು, ಸಕಲಸರೀರಂ ಭಿನ್ನಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಚಾಟಿ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗೇಹರಕ್ಖಕೇ ದಾರಕೇ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣಾನಿ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿ ಕಞ್ಚ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರೋ ದಿವಸೇ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಪೂತಿಕಂ ಜಾತಂ, ಪತ್ತೇ ಮಲಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಥಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತೋಪಿ ‘‘ಸಿರಿಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪದೇಯೇವ ಸಹಸಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭಣಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಿರಿಮಂ ದಟ್ಠುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋಪಿ ರಾಜಪರಿಸಾಪಿ ಉಪಾಸಕಪರಿಸಾಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾಪರಿಸಾಪಿ ಏಕೇಕಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಾ ಏಸಾ, ಮಹಾರಾಜೋ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಜೀವಕಸ್ಸ ಭಗಿನೀ, ಸಿರಿಮಾ, ನಾಮಾತಿ. ಸಿರಿಮಾ, ಏಸಾತಿ. ಆಮ, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಹಿ ‘‘ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಸಿರಿಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಏಕೋಪಿ ‘ಹ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಹು’ನ್ತಿ ವಾ ವದನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಘಂ ಓಹಾರೇಹೀತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹನಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ ಸತಾನಿ, ದ್ವೇ ಸತಾನಿ, ಸತಂ, ಪಣ್ಣಾಸಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಕಹಾಪಣೇ, ದಸ ಕಹಾಪಣೇ, ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣೇ, ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ಅಡ್ಢಂ, ಪಾದಂ, ಮಾಸಕಂ, ಕಾಕಣಿಕಂ ದತ್ವಾ ಸಿರಿಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಕೋಚಿ ತಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ‘‘ಮುಧಾಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ‘ಹ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಹು’ನ್ತಿ ವಾ ವದನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮುಧಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕದಿವಸಂ ಲಭಿಂಸು, ಇದಾನಿ ಮುಧಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ರೂಪಂ ಖಯವಯಪ್ಪತ್ತಂ, ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆತುರಂ ಅತ್ತಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೭. ‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ಬಿಮ್ಬಂ, ಅರುಕಾಯಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ;

ಆತುರಂ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಕತನ್ತಿ ಕತಚಿತ್ತಂ, ವತ್ಥಾಭರಣಮಾಲಾಲತ್ತಕಾದೀಹಿ ವಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ದೀಘಾದಿಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ದೀಘಾದೀಹಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಸಣ್ಠಿತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಅರುಕಾಯನ್ತಿ ನವನ್ನಂ ವಣಮುಖಾನಂ ವಸೇನ ಅರುಭೂತಂ ಕಾಯಂ. ಸಮುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ. ಆತುರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಇರಿಯಾಪಥಾದೀಹಿ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತಾಯ ನಿಚ್ಚಗಿಲಾನಂ. ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಮಹಾಜನೇನ ಬಹುಧಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಿತಂ. ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಧುವಭಾವೋ ವಾ ಠಿತಿಭಾವೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಏಕನ್ತೇನ ಭೇದನವಿಕಿರಣವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಮೇವೇತಂ, ಇಮಂ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಸಿರಿಮಾವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.

೩. ಉತ್ತರಾಥೇರೀವತ್ಥು

ಪರಿಜಿಣ್ಣಮಿದನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉತ್ತರಾಥೇರಿಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಥೇರೀ ಕಿರ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕಾ ಜಾತಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಪಿಣ್ಡಪಾತಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ದತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರಾ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ದುತಿಯೇಪಿ ತತಿಯೇಪಿ ದಿವಸೇ ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರಾ ಅಹೋಸಿ, ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಪನ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೀ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಬಾಧಟ್ಠಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀ ಓಲಮ್ಬನ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಕಣ್ಣಂ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭಗಿನಿ, ಪರಿಜಿಣ್ಣೋ ತೇ ಅತ್ತಭಾವೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೮. ‘‘ಪರಿಜಿಣ್ಣಮಿದಂ ರೂಪಂ, ರೋಗನೀಳಂ ಪಭಙ್ಗುರಂ;

ಭಿಜ್ಜತಿ ಪೂತಿಸನ್ದೇಹೋ, ಮರಣನ್ತಞ್ಹಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಗಿನಿ ಇದಂ ತವ ಸರೀರಸಙ್ಖಾತಂ ರೂಪಂ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವೇನ ಪರಿಜಿಣ್ಣಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬರೋಗಾನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ರೋಗನೀಳಂ, ಯಥಾ ಖೋ ಪನ ತರುಣೋಪಿ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ‘‘ಜರಸಿಙ್ಗಾಲೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತರುಣಾಪಿ ಗಳೋಚೀಲತಾ ‘‘ಪೂತಿಲತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ತದಹುಜಾತಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ಪಗ್ಘರಣಟ್ಠೇನ ಪೂತಿತಾಯ ಪಭಙ್ಗುರಂ, ಸೋ ಏಸ ಪೂತಿಕೋ ಸಮಾನೋ ತವ ದೇಹೋ ಭಿಜ್ಜತಿ, ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಮರಣನ್ತಞ್ಹಿ ಜೀವಿತಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಾ ಥೇರೀ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಉತ್ತರಾಥೇರೀವತ್ಥು ತತಿಯಂ.

೪. ಸಮ್ಬಹುಲಅಧಿಮಾನಿಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಯಾನಿಮಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಅಧಿಮಾನಿಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತಾ ವಾಯಮನ್ತಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಸಮುದಾಚಾರೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ನೋ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ಅತ್ತನಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗಮಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಂ ಪತ್ತಕಾಲೇಯೇವ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಆನನ್ದ, ಏತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಆಮಕಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ. ಥೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತೇ ‘‘ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇನಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾವ ‘‘ದೀಘದಸ್ಸಿನಾ ಬುದ್ಧೇನ ಕಾರಣಂ ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಮಕಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕುಣಪಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಪತಿತೇಸು ಕುಣಪೇಸು ಆಘಾತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಖಣಂ ಪತಿತೇಸು ಅಲ್ಲಸರೀರೇಸು ರಾಗಂ ಉಪ್ಪಾದಯಿಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅತ್ತನೋ ಸಕಿಲೇಸಭಾವಂ ಜಾನಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಮುಖೇ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ನಪ್ಪತಿರೂಪಂ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಗರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೯. ‘‘ಯಾನಿಮಾನಿ ಅಪತ್ಥಾನಿ, ಅಲಾಬೂನೇವ ಸಾರದೇ;

ಕಾಪೋತಕಾನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ, ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾನ ಕಾ ರತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪತ್ಥಾನೀತಿ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ. ಸಾರದೇತಿ ಸರದಕಾಲೇ ವಾತಾತಪಪಹತಾನಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಅಲಾಬೂನಿ ವಿಯ. ಕಾಪೋತಕಾನೀತಿ ಕಪೋತಕವಣ್ಣಾನಿ. ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾನಾತಿ ತಾನಿ ಏವರೂಪಾನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಾ ರತಿ, ನನು ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಕಾಮರತಿಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾಠಿತಾವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಮಾನಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿಂಸೂತಿ.

ಸಮ್ಬಹುಲಅಧಿಮಾನಿಕಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ರೂಪನನ್ದಾಥೇರೀವತ್ಥು

ಅಟ್ಠೀನಂ ನಗರಂ ಕತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ರೂಪನನ್ದಾಥೇರಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋ, ಪುತ್ತೋಪಿಸ್ಸ ರಾಹುಲಕುಮಾರೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಭತ್ತಾಪಿ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಮಾತಾಪಿ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏತ್ತಕೇ ಞಾತಿಜನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಗೇಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ ಞಾತಿಸಿನೇಹೇನೇವ, ನೋ ಸದ್ಧಾಯ, ಅಭಿರೂಪತಾಯ ಪನ ರೂಪನನ್ದಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ, ವೇದನಾ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ವದೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ಏವಂ ದಸ್ಸನೀಯೇ ಪಾಸಾದಿಕೇ ಮಮಪಿ ರೂಪೇ ದೋಸಂ ಕಥೇಯ್ಯಾತಿ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಪಾತೋವ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನುಪೋಸಥಾ ಸುದ್ಧುತ್ತರಾಸಙ್ಗಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಜೇತವನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ. ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋಪಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚ್ಛನ್ದೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ. ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋವ ಪವಿಸತಿ.

ಚತುಪ್ಪಮಾಣಿಕೇ ಹಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಅಪ್ಪಕಾವ ತೇ ಸತ್ತಾ, ಯೇಸಂ ತಥಾಗತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಪಸಾದೋ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ರೂಪಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಪಿ ಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಘೋಸಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಪಿ ಅನೇಕಾನಿ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಸತ್ಥು ಗುಣಘೋಸಞ್ಚೇವ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಘೋಸಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಲೂಖಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಪಿಸ್ಸ ಚೀವರಾದಿಲೂಖತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಸೀದನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಪಿ ‘‘ಏವರೂಪಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ಏವರೂಪೋ ಸಮಾಧಿ, ಏವರೂಪಾ ಪಞ್ಞಾ, ಭಗವಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅಸಮೋ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ ಪಸೀದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಮುಖಂ ನಪ್ಪಹೋತಿ. ರೂಪನನ್ದಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚೇವ ಉಪಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ಸನ್ತಿಕಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅತಿವಿಯ ಮೇ ಭಾತಿಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತಿಯೇವ. ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಮೇ ರೂಪೇ ದೋಸಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾವ ತಥಾಗತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮಸ್ಸ ಸುಣಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಅಜ್ಜ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ರೂಪನನ್ದಾಯ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಚಿತ್ರಧಮ್ಮದೇಸನಂ ನಾನಾನಯಂ ದೇಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ತಂ ಆದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಸಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ನೇವ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ರೂಪನನ್ದಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಕೀದಿಸೀ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ರೂಪಗರುಕಾ ಏಸಾ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬಲವಸಿನೇಹಾ, ಕಣ್ಟಕೇನ ಕಣ್ಟಕುದ್ಧರಣಂ ವಿಯ ರೂಪೇನೇವಸ್ಸಾ ರೂಪಮದನಿಮ್ಮದನಂ ಸಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನಸಮಯೇ ಏಕಂ ಪನ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ರತ್ತವತ್ಥನಿವತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಬೀಜಯಮಾನಂ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿ. ತಂ ಖೋ ಪನ ಇತ್ಥಿಂ ಸತ್ಥಾ ಚೇವ ಪಸ್ಸತಿ ರೂಪನನ್ದಾ ಚ. ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಾದನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಲಕ್ಖಣವಿಚಿತ್ತಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಮುಜ್ಜಲಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸತ್ಥು ಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಅದ್ದಸ. ಸಾ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತಭಾವಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸಿಯಾ ಪುರತೋ ಕಾಕೀಸದಿಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅವಮಞ್ಞಿ. ಇದ್ಧಿಮಯರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಮಿಂಸು. ಸಾ ‘‘ಅಹೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕೇಸಾ ಸೋಭನಾ, ಅಹೋ ನಲಾಟಂ ಸೋಭನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾರೀರಪ್ಪದೇಸಾನಂ ರೂಪಸಿರಿಯಾ ಸಮಾಕಡ್ಢಿತಚಿತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ರೂಪೇ ಬಲವಸಿನೇಹಾ ಅಹೋಸಿ.

ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ಅಭಿರತಿಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋವ ತಂ ರೂಪಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀಸತಿವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರೂಪನನ್ದಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನ ವತಿದಂ ರೂಪಂ ಪುರಿಮಸದಿಸ’’ನ್ತಿ ಥೋಕಂ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಕಿಂ ವಿಜಾತವಣ್ಣಂ ಮಜ್ಝಿಮಿತ್ಥಿವಣ್ಣಂ ಜರಾಜಿಣ್ಣಮಹಲ್ಲಿಕಿತ್ಥಿವಣ್ಣಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಾಪಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನೇವ ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಹಿತಂ, ಇದಮ್ಪಿ ಅನ್ತರಹಿತ’’ನ್ತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಕಾಲೇ ತಂ ವಿರಜ್ಜಮಾನಾ ಖಣ್ಡದನ್ತಿಂ ಪಲಿತಸಿರಂ ಓಭಗ್ಗಂ ಗೋಪಾನಸಿವಙ್ಕಂ ದಣ್ಡಪರಾಯಣಂ ಪವೇಧಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ವಿರಜ್ಜಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ದಣ್ಡಞ್ಚ ತಾಲವಣ್ಟಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಮಾನಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಸಕೇ ಮುತ್ತಕರೀಸೇ ನಿಮುಗ್ಗಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವತ್ತಿ. ರೂಪನನ್ದಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ವಿರಜ್ಜಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮರಣಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸಾ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಉದ್ಧುಮಾತಕಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿ, ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ಪುಬ್ಬವಟ್ಟಿಯೋ ಚೇವ ಪುಳವಾ ಚ ಪಗ್ಘರಿಂಸು, ಕಾಕಾದಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಂಸು. ರೂಪನನ್ದಾಪಿ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥೀ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಜರಂ ಪತ್ತಾ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಪತ್ತಾ, ಮರಣಂ ಪತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಮೇ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಏವಮೇವ ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಪಸ್ಸಿ. ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಏವ ಪನ ದುಕ್ಖತೋ ಅನತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠೋಯೇವ ಹೋತಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ತಯೋ ಭವಾ ಆದಿತ್ತಾ ಗೇಹಾ ವಿಯ ಗೀವಾಯ ಬದ್ಧಕುಣಪಂ ವಿಯ ಚ ಉಪಟ್ಠಹಿಂಸು, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾಭಿಮುಖಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ. ಸತ್ಥಾ ತಾಯ ಅನಿಚ್ಚತೋ ದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಚ್ಚಯಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆಹ –

‘‘ಆತುರಂ ಅಸುಚಿಂ ಪೂತಿಂ, ಪಸ್ಸ ನನ್ದೇ ಸಮುಸ್ಸಯಂ;

ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತಂ.

‘‘ಯಥಾ ಇದಂ ತಥಾ ಏತಂ, ಯಥಾ ಏತಂ ತಥಾ ಇದಂ;

ಧಾತುತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಪಸ್ಸ, ಮಾ ಲೋಕಂ ಪುನರಾಗಮಿ;

ಭವೇ ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಉಪಸನ್ತೋ ಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. –

ಇತ್ಥಂ ಸುದಂ ಭಗವಾ ನನ್ದಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿತ್ಥಾತಿ. ನನ್ದಾ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ಉಪರಿ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸತ್ಥಾಯ ಸುಞ್ಞತಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತುಂ, ‘‘ನನ್ದೇ, ಮಾ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೀರೇ ಸಾರೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರಿ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಸಾರೋ ನತ್ಥಿ, ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಕತಂ ಅಟ್ಠಿನಗರಮೇತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೦. ‘‘ಅಟ್ಠೀನಂ ನಗರಂ ಕತಂ, ಮಂಸಲೋಹಿತಲೇಪನಂ;

ಯತ್ಥ ಜರಾ ಚ ಮಚ್ಚು ಚ, ಮಾನೋ ಮಕ್ಖೋ ಚ ಓಹಿತೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥೇವ ಹಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾದೀನಂ ಓದಹನತ್ಥಾಯ ಕಟ್ಠಾನಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ವಲ್ಲೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ನಗರಸಙ್ಖಾತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಗೇಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮಿದಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಅಟ್ಠಿಸತಾನಿ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾರುವಿನದ್ಧಂ ಮಂಸಲೋಹಿತಲೇಪನಂ ತಚಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ಜೀರಣಲಕ್ಖಣಾಯ ಜರಾಯ ಮರಣಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಚ್ಚುನೋ ಆರೋಹಸಮ್ಪದಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಞ್ಞನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಸುಕತಕಾರಣವಿನಾಸನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಮಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಓದಹನತ್ಥಾಯ ನಗರಂ ಕತಂ. ಏವರೂಪೋ ಏವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೋ ಆಬಾಧೋ ಓಹಿತೋ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಯ್ಹೂಪಗಂ ನತ್ಥೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಾ ಥೇರೀ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ರೂಪನನ್ದಾಥೇರೀವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀವತ್ಥು

ಜೀರನ್ತಿ ವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಲ್ಲಿಕಂ ದೇವಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಓನತಸರೀರಾ ಜಙ್ಘಂ ಧೋವಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕೋ ವಲ್ಲಭಸುನಖೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ತಂ ತಥಾ ಓನತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸನ್ಥವಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ಸಾ ಫಸ್ಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ದೇವಾತಿ. ಸುನಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವೋತಿ. ನತ್ಥೇತಂ, ದೇವಾತಿ. ಮಯಾ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠಂ, ನಾಹಂ ತವ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಸ್ಸ, ವಸಲೀತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಇಮಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಇಮಿನಾ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೋವ ದ್ವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಅಭೂತಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇವ, ಸಚೇ ಮೇ ಸದ್ದಹಸಿ, ಏತಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸ, ಅಹಂ ತಂ ಇಮಿನಾ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ರಾಜಾ ಮೂಳ್ಹಧಾತುಕೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ದೇವೀ ವಾತಪಾನೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಅಜಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವರೂಪಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಮಯಾ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠಂ, ನಾಹಂ ತವ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕೋವ ದ್ವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಸದ್ದಹಿ. ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಮಯಾ ವಞ್ಚಿತೋ, ಪಾಪಂ ಮೇ ಕತಂ, ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿತೋ, ಇದಂ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ಥಾಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾಪಿ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಅಸದಿಸದಾನೇ ಸಹಾಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಚ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಧನಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ನಿಸೀದನಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಆಧಾರಕೋ ಪಾದಪೀಠನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಅನಗ್ಘಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ. ಸಾ ಮರಣಕಾಲೇ ಏವರೂಪಂ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ನಾನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ರಞ್ಞೋ ಪನ ಸಾ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಲವಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಮಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಯಥಾ ಸೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ನ ಸರತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭಣೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಮುಟ್ಠೋ, ಸ್ವೇ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಯಥಾ ಸೋ ನ ಸರತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ತತೋ ಚುತಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಸರಣಭಾವಂ ಅಕಾಸೀತಿ? ಸಾ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಏವರೂಪಾ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಗೇಹೇ ಪವತ್ತಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಸರಣಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ರಾಜಕುಲದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ರಥಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತುಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕೇನ ಪಟಿಮಾನೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಮುಟ್ಠೋ, ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ. ತುಸಿತಭವನೇ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ತಾಯ ತುಸಿತಭವನೇ ಅನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿಯಾ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ತಾಯ ಸದಿಸಾ ಇತ್ಥೀ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಸ್ವೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇದಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಾನಸಂವಿಧಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸಾ ಪರಲೋಕಂ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಂ ಮೇ ನ ವಹತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧುವಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ರಥೋ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಿತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಪನ ರಥೋ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ರಥೋ ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ತವ ಪಿತು ರಥಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ತವ ಪಿತು ರಥೋ ತವ ರಥಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಕಟ್ಠಕಲಿಙ್ಗರಸ್ಸಾಪಿ ಜರಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ. ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಹಿ ಜರಾ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಾ ಪನ ಅಜೀರಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೧. ‘‘ಜೀರನ್ತಿ ವೇ ರಾಜರಥಾ ಸುಚಿತ್ತಾ,

ಅಥೋ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಜರಂ ಉಪೇತಿ;

ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತಿ,

ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವೇತಿ ನಿಪಾತೋ. ಸುಚಿತ್ತಾತಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಅಪರೇಹಿ ಚ ರಥಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿತ್ತಿತಾ ರಾಜೂನಂ ರಥಾಪಿ ಜೀರನ್ತಿ. ಸರೀರಮ್ಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರಥಾ ಏವ, ಇದಂ ಸುಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಂ ಜರಂ ಉಪೇತಿ. ಸತಞ್ಚಾತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪನ ಸನ್ತಾನಂ ನವವಿಧೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಘಾತಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಜರಂ ಉಪೇತಿ ನಾಮ. ಪವೇದಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಸಬ್ಭಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಿರೋಕುಟ್ಟೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಖು. ಪಾ. ೭.೧; ಪೇ. ವ. ೧೪) ನಯೇನ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕಥೇತಿ, ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದೀಸು ಕಥೇತಬ್ಬೇಸು ‘‘ದಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಖು. ಪಾ. ೫.೭; ಸು. ನಿ. ೨೬೬) ನಯೇನ ಮಙ್ಗಲಗಾಥಾ ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿತ್ತಂ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ’’ತಿ ರತನಸುತ್ತಂ (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) ವಾ ಕಥೇತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಲಾಳುದಾಯಿಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಗಮನೇನ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಥೇತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಏವಂ ಕಥೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಗ್ಗಿದತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೋಮದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ರಞ್ಞಾ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ. ತಸ್ಸ ದ್ವೇಯೇವ ಗೋಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಸೋಮದತ್ತ, ರಾಜಾನಂ ಮೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಗೋಣಂ ಆಹರಾ’’ತಿ. ಸೋಮದತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ರಾಜಾನಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲಹುಭಾವೋ ಮೇ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಯೇವ, ತಾತ, ರಾಜಾನಂ ಯಾಚಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ, ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದನ್ಧಪಞ್ಞೋ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದಿವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ವದತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಪನ ನಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಭಕಂ ನಾಮ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಣಕಲಾಪೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ, ಅಯಂ ಉಪರಾಜಾ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ನಾಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿತು ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ಅಭಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ನಾಮ ರಾಜಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ನಾಮ ಉಪರಾಜಾ, ರಾಜಾನಂ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಜಯತು ಭವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವಂ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಗೋಣಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ದೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಸೋ ಹಿ ಸಂವಚ್ಛರಮತ್ತೇನ ತಂ ಗಾಥಂ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಗುಣಭಾವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ, ಕಞ್ಚಿದೇವ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಪುರಿಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಕಾಲೇ ಉಸ್ಸಾಹಪ್ಪತ್ತೋ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ಕತಪಟಿಸಮ್ಮೋದನೋ, ‘‘ತಾತ, ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಆಗತತ್ಥ, ಇದಮಾಸನಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವದಥ, ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ಗಣ್ಹ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಪುನ ವದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಆಹ. ರಾಜಾ ತೇನ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಥಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸೋಮದತ್ತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಬಹೂ ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಾ ಬಹೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸೋಳಸ ಗೋಣೇ ಅಲಙ್ಕಾರಭಣ್ಡಕಂ ನಿವಾಸಗಾಮಞ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಲಾಳುದಾಯೀ, ಸೋಮದತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತತಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ವದತಿ. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಪುರಿಸೋ ಹಿ ಬಲಿಬದ್ದಸದಿಸೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೨. ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಬಲಿಬದ್ದೋವ ಜೀರತಿ;

ಮಂಸಾನಿ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾ ತಸ್ಸ ನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಪಣ್ಣಾಸಕಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಪನ ವಗ್ಗಾನಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಾನಂ ವಾಪಿ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಯಂ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋವ. ಬಲಿಬದ್ದೋವ ಜೀರತೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಜೀರಮಾನೋ ವಡ್ಢಮಾನೋ ನೇವ ಮಾತು, ನ ಪಿತು, ನ ಸೇಸಞಾತಕಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಅಥ ಖೋ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಜೀರತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ, ನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಾದೀನಿ, ನ ಭಾವನಾರಾಮತಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಜೀರತಿ, ಮಂಸಾನಿ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಬಲಿಬದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಯುಗನಙ್ಗಲಾದೀನಿ ವಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಮಂಸಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸ ಸಙ್ಘಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಉದ್ಧವಿರೇಚನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಪೋಸೇನ್ತಸ್ಸ ಮಂಸಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಥೂಲಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಪಞ್ಞಾ ತಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಪಿ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಪನ ಗಚ್ಛಲತಾದೀನಿ ವಿಯ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಾ ಚೇವ ನವವಿಧಮಾನೋ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಉದಾನವತ್ಥು

ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದಾನವಸೇನ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಹಿ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೂರಿಯೇ ಅನತ್ಥಙ್ಗತೇಯೇವ ಮಾರಬಲಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ತಮಂ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅನೇಕೇಹಿ ಬುದ್ಧಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಅವಿಜಹಿತಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೫೩. ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ;

ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

೧೫೪. ‘‘ಗಹಕಾರಕ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುನ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸಿ;

ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ;

ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋತಿ ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸ ಕಾರಕಂ ತಣ್ಹಾವಡ್ಢಕಿಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ದಟ್ಠುಂ, ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಞಾಣಸ್ಸತ್ಥಾಯ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ ಅನೇಕಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಂ ಇಮಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ ತಂ ಞಾಣಂ ಅವಿನ್ದನ್ತೋ ಅಲಭನ್ತೋಯೇವ ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಸಂಸರಿಂ, ಅಪರಾಪರಂ ಅನುವಿಚರಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಇದಂ ಗಹಕಾರಕಗವೇಸನಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಮಿಸ್ಸಿತಾಯ ಜಾತಿ ನಾಮೇಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ದುಕ್ಖಾ, ನ ಚ ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅದಿಟ್ಠೇ ನಿವತ್ತತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠೋಸೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೇನ ಮಯಾ ಇದಾನಿ ದಿಟ್ಠೋಸಿ. ಪುನ ಗೇಹನ್ತಿ ಪುನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಮಮ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸಿ. ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾತಿ ತವ ಸಬ್ಬಾ ಅವಸೇಸಾ ಕಿಲೇಸಫಾಸುಕಾ ಮಯಾ ಭಗ್ಗಾ. ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ತಯಾ ಕತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಗೇಹಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲಮ್ಪಿ ಮಯಾ ವಿದ್ಧಂಸಿತಂ. ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಗತಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಂ. ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾತಿ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಅಧಿಗತೋಸ್ಮೀತಿ.

ಉದಾನವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು

ಅಚರಿತ್ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ಮಹಾಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ನೋ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಮತ್ತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ. ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಕುಲೇ ಏಕಾ ಧೀತಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತಥೇವ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಮತ್ತಮೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಸುಂ. ತೇಸಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಆವಾಹವಿವಾಹೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕಾಲಮಕಂಸು. ದ್ವೇಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಧುತ್ತಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ಸಚಾಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಸುರಾಸೋಣ್ಡೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಮ ನಂ ಸುರಾಸೋಣ್ಡಭಾವ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಸುರಂ ಆದಾಯ ಖಜ್ಜಕಮಂಸೇ ಚೇವ ಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ಚ ದುಸ್ಸನ್ತೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಾಜಕುಲತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಲೋಣಸಕ್ಖರಂ ಮುಖೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮೂಲಕನ್ದಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವ ಸಾಮಿ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಂ ಖಾದನಪಿವನಸಮತ್ಥಾ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಏತೇ ಪಿವನ್ತೀ’’ತಿ. ಏಕಂ ಪಾನಕಂ, ಸಾಮೀತಿ. ಮನಾಪಜಾತಿಕಂ ಏತನ್ತಿ. ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಇಮಿನಾ ಸದಿಸಂ ಪಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯಾಪಿ ಪಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿವತಿ. ಅಥಸ್ಸ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ತೇ ಧುತ್ತಾ ಪಿವನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಪರಿವಾರಯಿಂಸು. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪರಿವಾರೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಸತೇನಪಿ ಸತದ್ವಯೇನಪಿ ಸುರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಕಹಾಪಣರಾಸಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಾಲಾ ಆಹರಥ, ಇಮಿನಾ ಗನ್ಧೇ, ಅಯಂ ಜನೋ ಜುತೇ ಛೇಕೋ, ಅಯಂ ನಚ್ಚೇ, ಅಯಂ ಗೀತೇ, ಅಯಂ ವಾದಿತೇ. ಇಮಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದೇಥ, ಇಮಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಕಿರನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖೀಣಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಿಂ ಭರಿಯಾಯ ಮೇ ಸನ್ತಕಂ ನತ್ಥೀತಿ. ಅತ್ಥಿ, ಸಾಮೀತಿ. ತೇನ ಹಿ ತಂ ಆಹರಥಾತಿ. ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಖೇತ್ತಆರಾಮುಯ್ಯಾನಯೋಗ್ಗಾದಿಕಮ್ಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಭಾಜನಭಣ್ಡಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣನಿಸೀದನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಖಾದಿ. ಅಥ ನಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಯೇಹಿಸ್ಸ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ಗೇಹಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತಂ, ತೇ ತಂ ಗೇಹಾ ನೀಹರಿಂಸು. ಸೋ ಭರಿಯಂ ಆದಾಯ ಪರಜನಸ್ಸ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜನಸ್ಸ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆರಭಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಆಸನಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಭೋಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ಸಿತಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸಾನನ್ದ, ಇಮಂ ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ದ್ವೇಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಆದಾಯ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಂ. ಸಚೇ ಹಿ ಅಯಂ ಪಠಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಗ್ಗಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸ, ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ದುತಿಯಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಸಚೇ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ ಭೋಗೇ ಅಖೇಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪಯೋಜಯಿಸ್ಸ, ತತಿಯಸೇಟ್ಠಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋಪಿ ಸಕದಾಗಾಮೀ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸ. ಇದಾನಿ ಪನೇಸ ಗಿಹಿಭೋಗತೋಪಿ ಪರಿಹೀನೋ ಸಾಮಞ್ಞತೋಪಿ. ಪರಿಹಾಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸುಕ್ಖಪಲ್ಲಲೇ ಕೋಞ್ಚಸಕುಣೋ ವಿಯ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೫೫. ‘‘ಅಚರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಅಲದ್ಧಾ ಯೋಬ್ಬನೇ ಧನಂ;

ಜಿಣ್ಣಕೋಞ್ಚಾವ ಝಾಯನ್ತಿ, ಖೀಣಮಚ್ಛೇವ ಪಲ್ಲಲೇ.

೧೫೬. ‘‘ಅಚರಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಅಲದ್ಧಾ ಯೋಬ್ಬನೇ ಧನಂ;

ಸೇನ್ತಿ ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವ, ಪುರಾಣಾನಿ ಅನುತ್ಥುನ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಚರಿತ್ವಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಅವಸಿತ್ವಾ. ಯೋಬ್ಬನೇತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ವಾ ಭೋಗೇ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಾ ಭೋಗೇ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲೇ ಧನಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಖೀಣಮಚ್ಛೇತಿ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಬಾಲಾ ಉದಕಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಖೀಣಮಚ್ಛೇ ಪಲ್ಲಲೇ ಪರಿಕ್ಖೀಣಪತ್ತಾ ಜಿಣ್ಣಕೋಞ್ಚಾ ವಿಯ ಅವಝಾಯನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪಲ್ಲಲೇ ಉದಕಸ್ಸ ಅಭಾವೋ ವಿಯ ಹಿ ಇಮೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವೋ, ಮಚ್ಛಾನಂ ಖೀಣಭಾವೋ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಭೋಗಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಖೀಣಪತ್ತಾನಂ ಕೋಞ್ಚಾನಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮನಾಭಾವೋ ವಿಯ ಇಮೇಸಂ ಇದಾನಿ ಜಲಥಲಪಥಾದೀಹಿ ಭೋಗೇ ಸಣ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೋ. ತಸ್ಮಾ ತೇ ಖೀಣಪತ್ತಾ ಕೋಞ್ಚಾ ವಿಯ ಏತ್ಥೇವ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅವಝಾಯನ್ತೀತಿ. ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವಾತಿ ಚಾಪತೋ ಅತಿಖೀಣಾ, ಚಾಪಾ ವಿನಿಮುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಚಾಪಾ ವಿನಿಮುತ್ತಾ ಸರಾ ಯಥಾವೇಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತಿತಾ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೇ ಅಸತಿ ತತ್ಥೇವ ಉಪಚಿಕಾನಂ ಭತ್ತಂ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಇಮೇಪಿ ತಯೋ ವಯೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಮರಣಂ ಉಪಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇನ್ತಿ ಚಾಪಾತಿಖೀಣಾವಾ’’ತಿ. ಪುರಾಣಾನಿ ಅನುತ್ಥುನನ್ತಿ ‘‘ಇತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಖಾದಿತಂ ಇತಿ ಪೀತ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾನಿ ಖಾದಿತಪಿವಿತನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಾದೀನಿ ಅನುತ್ಥುನನ್ತಾ ಸೋಚನ್ತಾ ಅನುಸೋಚನ್ತಾ ಸೇನ್ತೀತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು ನವಮಂ.

ಜರಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಏಕಾದಸಮೋ ವಗ್ಗೋ.