೬. ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀವತ್ಥು

ಜೀರನ್ತಿ ವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಲ್ಲಿಕಂ ದೇವಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ನ್ಹಾನಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಓನತಸರೀರಾ ಜಙ್ಘಂ ಧೋವಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕೋ ವಲ್ಲಭಸುನಖೋ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ತಂ ತಥಾ ಓನತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಸನ್ಥವಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ಸಾ ಫಸ್ಸಂ ಸಾದಿಯನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತೋ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಿಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ದೇವಾತಿ. ಸುನಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವೋತಿ. ನತ್ಥೇತಂ, ದೇವಾತಿ. ಮಯಾ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠಂ, ನಾಹಂ ತವ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ನಸ್ಸ, ವಸಲೀತಿ. ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಇಮಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಇಮಿನಾ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಏಕೋವ ದ್ವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಅಭೂತಂ ಕಥೇಸಿ. ದೇವ, ಸಚೇ ಮೇ ಸದ್ದಹಸಿ, ಏತಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸ, ಅಹಂ ತಂ ಇಮಿನಾ ವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇಸ್ಸಾಮೀತಿ. ರಾಜಾ ಮೂಳ್ಹಧಾತುಕೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಪಿ ಖೋ ದೇವೀ ವಾತಪಾನೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಅಜಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ಭದ್ದೇ, ಏವರೂಪಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಮಯಾ ಸಾಮಂ ದಿಟ್ಠಂ, ನಾಹಂ ತವ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮಂ ಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಏಕೋವ ದ್ವಿಧಾ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಸದ್ದಹಿ. ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಮಯಾ ವಞ್ಚಿತೋ, ಪಾಪಂ ಮೇ ಕತಂ, ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿತೋ, ಇದಂ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ಥಾಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾಪಿ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾಪಿ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಅಯಂ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಅಸದಿಸದಾನೇ ಸಹಾಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಚ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ಧನಸ್ಸ ಚುದ್ದಸಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ನಿಸೀದನಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಆಧಾರಕೋ ಪಾದಪೀಠನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಚತ್ತಾರಿ ಅನಗ್ಘಾನೇವ ಅಹೇಸುಂ. ಸಾ ಮರಣಕಾಲೇ ಏವರೂಪಂ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ನಾನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ರಞ್ಞೋ ಪನ ಸಾ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಲವಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಮಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಯಥಾ ಸೋ ಆಗತಕಾರಣಂ ನ ಸರತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಭಣೇ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಮುಟ್ಠೋ, ಸ್ವೇ ಪುನ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಯಥಾ ಸೋ ನ ಸರತಿ, ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ತತೋ ಚುತಾ ತುಸಿತಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಸರಣಭಾವಂ ಅಕಾಸೀತಿ? ಸಾ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಏವರೂಪಾ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಗೇಹೇ ಪವತ್ತಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ತೇನಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಸರಣಭಾವಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಸಯಮೇವ ರಾಜಕುಲದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ರಾಜಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಆರಭಿ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ರಥಸಾಲಾಯ ನಿಸೀದಿತುಂ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕೇನ ಪಟಿಮಾನೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಮುಟ್ಠೋ, ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ. ತುಸಿತಭವನೇ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ, ಭನ್ತೇ, ತಾಯ ತುಸಿತಭವನೇ ಅನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿಯಾ ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ, ನತ್ಥಿ ತಾಯ ಸದಿಸಾ ಇತ್ಥೀ. ತಸ್ಸಾ ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ‘‘ಸ್ವೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇದಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಾನಸಂವಿಧಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ತಸ್ಸಾ ಪರಲೋಕಂ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸರೀರಂ ಮೇ ನ ವಹತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧುವಧಮ್ಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ರಥೋ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಿತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಪನ ರಥೋ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ರಥೋ ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ತವ ಪಿತು ರಥಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ತವ ಪಿತು ರಥೋ ತವ ರಥಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ನಾಮ ಕಟ್ಠಕಲಿಙ್ಗರಸ್ಸಾಪಿ ಜರಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ. ಮಹಾರಾಜ, ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಹಿ ಜರಾ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಾ ಪನ ಅಜೀರಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೧. ‘‘ಜೀರನ್ತಿ ವೇ ರಾಜರಥಾ ಸುಚಿತ್ತಾ,

ಅಥೋ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಜರಂ ಉಪೇತಿ;

ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತಿ,

ಸನ್ತೋ ಹವೇ ಸಬ್ಭಿ ಪವೇದಯನ್ತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ವೇತಿ ನಿಪಾತೋ. ಸುಚಿತ್ತಾತಿ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಅಪರೇಹಿ ಚ ರಥಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿತ್ತಿತಾ ರಾಜೂನಂ ರಥಾಪಿ ಜೀರನ್ತಿ. ಸರೀರಮ್ಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ರಥಾ ಏವ, ಇದಂ ಸುಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ ಸರೀರಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಾದೀನಿ ಪಾಪುಣನ್ತಂ ಜರಂ ಉಪೇತಿ. ಸತಞ್ಚಾತಿ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪನ ಸನ್ತಾನಂ ನವವಿಧೋ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಪಘಾತಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ ನ ಜರಂ ಉಪೇತಿ ನಾಮ. ಪವೇದಯನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಸಬ್ಭಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ.