೭. ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸೋ ಕಿರ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತಿರೋಕುಟ್ಟೇಸು ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಖು. ಪಾ. ೭.೧; ಪೇ. ವ. ೧೪) ನಯೇನ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕಥೇತಿ, ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದೀಸು ಕಥೇತಬ್ಬೇಸು ‘‘ದಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಚರಿಯಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಖು. ಪಾ. ೫.೭; ಸು. ನಿ. ೨೬೬) ನಯೇನ ಮಙ್ಗಲಗಾಥಾ ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿತ್ತಂ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ’’ತಿ ರತನಸುತ್ತಂ (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) ವಾ ಕಥೇತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ನ ಜಾನಾತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಲಾಳುದಾಯಿಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಾಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇಸು ಗಮನೇನ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಥೇತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ ಏವಂ ಕಥೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಗ್ಗಿದತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸೋಮದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ. ಸೋ ರಞ್ಞಾ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವತಿ. ತಸ್ಸ ದ್ವೇಯೇವ ಗೋಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಸೋಮದತ್ತ, ರಾಜಾನಂ ಮೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಗೋಣಂ ಆಹರಾ’’ತಿ. ಸೋಮದತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ರಾಜಾನಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಲಹುಭಾವೋ ಮೇ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಯೇವ, ತಾತ, ರಾಜಾನಂ ಯಾಚಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ, ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದನ್ಧಪಞ್ಞೋ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದಿವಚನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ವದತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಪನ ನಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಭಕಂ ನಾಮ ಸುಸಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಣಕಲಾಪೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ, ಅಯಂ ಉಪರಾಜಾ, ಅಯಂ ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ನಾಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿತು ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಂ ಅಭಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ನಾಮ ರಾಜಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ನಾಮ ಉಪರಾಜಾ, ರಾಜಾನಂ ಪನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘ಜಯತು ಭವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವಂ ಠತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಗೋಣಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ದೇಹಿ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಸೋ ಹಿ ಸಂವಚ್ಛರಮತ್ತೇನ ತಂ ಗಾಥಂ ಪಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಗುಣಭಾವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ತಾತ, ಕಞ್ಚಿದೇವ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಪುರಿಮತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಕಾಲೇ ಉಸ್ಸಾಹಪ್ಪತ್ತೋ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ಕತಪಟಿಸಮ್ಮೋದನೋ, ‘‘ತಾತ, ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಆಗತತ್ಥ, ಇದಮಾಸನಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವದಥ, ಯೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ದ್ವೇ ಮೇ ಗೋಣಾ ಮಹಾರಾಜ, ಯೇಹಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಮಸೇ;

ತೇಸು ಏಕೋ ಮತೋ ದೇವ, ದುತಿಯಂ ಗಣ್ಹ ಖತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಪುನ ವದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಆಹ. ರಾಜಾ ತೇನ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಕಥಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಸೋಮದತ್ತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ಬಹೂ ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿನ್ನಾ ಬಹೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸೋಳಸ ಗೋಣೇ ಅಲಙ್ಕಾರಭಣ್ಡಕಂ ನಿವಾಸಗಾಮಞ್ಚಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ದತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಲಾಳುದಾಯೀ, ಸೋಮದತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತತಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮೇವ ವದತಿ. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಪುರಿಸೋ ಹಿ ಬಲಿಬದ್ದಸದಿಸೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೫೨. ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಬಲಿಬದ್ದೋವ ಜೀರತಿ;

ಮಂಸಾನಿ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾ ತಸ್ಸ ನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಪಣ್ಣಾಸಕಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಪನ ವಗ್ಗಾನಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಏಕಸ್ಸ ವಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಾನಂ ವಾಪಿ ಅಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಯಂ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋವ. ಬಲಿಬದ್ದೋವ ಜೀರತೀತಿ ಯಥಾ ಹಿ ಬಲಿಬದ್ದೋ ಜೀರಮಾನೋ ವಡ್ಢಮಾನೋ ನೇವ ಮಾತು, ನ ಪಿತು, ನ ಸೇಸಞಾತಕಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಡ್ಢತಿ, ಅಥ ಖೋ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಜೀರತಿ, ಏವಮೇವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ನ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ, ನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಾದೀನಿ, ನ ಭಾವನಾರಾಮತಂ ಅನುಯುಞ್ಜತಿ, ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಜೀರತಿ, ಮಂಸಾನಿ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಯಥಾ ಬಲಿಬದ್ದಸ್ಸ ‘‘ಯುಗನಙ್ಗಲಾದೀನಿ ವಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಖಾದನ್ತಸ್ಸ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಮಂಸಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಸ್ಸ ಸಙ್ಘಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಉದ್ಧವಿರೇಚನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಯಂ ಪೋಸೇನ್ತಸ್ಸ ಮಂಸಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಥೂಲಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರತಿ. ಪಞ್ಞಾ ತಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಪನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಾಪಿ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಅರಞ್ಞೇ ಪನ ಗಚ್ಛಲತಾದೀನಿ ವಿಯ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಣ್ಹಾ ಚೇವ ನವವಿಧಮಾನೋ ಚ ವಡ್ಢತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಮಹಾಜನೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣೀತಿ.

ಲಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ.