೧. ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾನಂ ವತ್ಥು

ಕೋ ನು ಹಾಸೋ ಕಿಮಾನನ್ದೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾಯೋ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಇಮಾ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಯೋ ವಿಸಾಖಂ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸುಂ. ತಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ವಾ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಸುರಾಛಣೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಛಣೇ ಸಙ್ಘುಟ್ಠೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸುರಂ ಪಟಿಯಾದೇಸುಂ. ತೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಸುರಾಛಣಂ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಕಮ್ಮನ್ತಭೇರಿಯಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅಗಮಂಸು. ತಾಪಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಮಯಂ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸುರಂ ಪಾತುಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ, ಅವಸೇಸಾ ಸುರಾ ಚ ಅತ್ಥಿ, ಇದಂ ಯಥಾ ತೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಥಾ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಚ್ಛಾಮ, ಅಯ್ಯೇ, ಉಯ್ಯಾನಂ ದಟ್ಠು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮಾ, ತೇನ ಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಕಾರೇನ ಸುರಂ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮತ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು. ವಿಸಾಖಾಪಿ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಇಮಾಹಿ ಕತಂ, ಇದಾನಿ ಮಂ ‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಿಕಾ ವಿಸಾಖಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಿಚರತೀ’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ ಅಯುತ್ತಂ ವೋ ಕತಂ, ಮಮಪಿ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಸಾಮಿಕಾಪಿ ವೋ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ. ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ, ಅಯ್ಯೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಥ ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ. ತಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ಕರಿಂಸು. ಅಥ ತಾಸಂ ಸಾಮಿಕಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಚ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಚ ಕಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗಿಲಾನಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತಾಹಿ ಅವಸೇಸಸುರಾ ಪೀತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸುಂ. ತಾ ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಛಣವಾರೇ ತಥೇವ ಸುರಂ ಪಿವಿತುಕಾಮಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಉಯ್ಯಾನಂ ನೋ ನೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ಗಚ್ಛಥ, ನ ವೋ ಅಹಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಯ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಏವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹಂಸು, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ಕಾತುಕಾಮಾಮ್ಹಾ, ವಿಹಾರಂ ನೋ ನೇಹೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ಅಮ್ಮಾ ಯುಜ್ಜತಿ, ಗಚ್ಛಥ, ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕರೋಥಾತಿ. ತಾ ಚಙ್ಕೋಟಕೇಹಿ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸುರಾಪುಣ್ಣೇ ಮುಟ್ಠಿವಾರಕೇ ಹತ್ಥೇಹಿ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಮಹಾಪಟೇ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಮಾನಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿವಾರಕೇಹೇವ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ವಾರಕೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿಂಸು.

ವಿಸಾಖಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ, ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಪಿ ಮದವೇಗೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಸರೀರಾ ‘‘ಇಚ್ಚಾಮ, ಗಾಯಾಮಾ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ. ಅಥೇಕಾ ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ‘‘ಇಮಾಸಂ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪುರತೋ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಾಸಂ ಸರೀರೇ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿ. ತಾಸು ಏಕಚ್ಚಾ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸಿತುಂ, ಏಕಚ್ಚಾ ನಚ್ಚಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಓತಾರಂ ಲಭಿತುಂ ದಸ್ಸಾಮಿ. ನ ಹಿ ಮಯಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೇನ ಮಾರಕಾಯಿಕಾನಂ ಓತಾರಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪೂರಿತಾ’’ತಿ ತಾ ಸಂವೇಜೇತುಂ ಭಮುಕಲೋಮತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಾವದೇವ ಅನ್ಧಕಾರತಿಮಿಸಾ ಅಹೋಸಿ. ತಾ ಭೀತಾ ಅಹೇಸುಂ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ. ತೇನ ತಾಸಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಸುರಾ ಜೀರಿ. ಸತ್ಥಾ ನಿಸಿನ್ನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ ಠತ್ವಾ ಉಣ್ಣಾಲೋಮತೋ ರಸ್ಮಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ಚನ್ದಸಹಸ್ಸುಗ್ಗಮನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಾಹಿ ಪಮತ್ತಾಹಿ ಆಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಪಮಾದೇನೇವ ಮಾರಕಾಯಿಕಾ ದೇವತಾ ಓತಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಹಸಾದೀನಂ ಅಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಹಸಾದೀನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಗ್ಗೀನಂ ನಿಬ್ಬಾಪನತ್ಥಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೬. ‘‘ಕೋ ನು ಹಾಸೋ ಕಿಮಾನನ್ದೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಸತಿ;

ಅನ್ಧಕಾರೇನ ಓನದ್ಧಾ, ಪದೀಪಂ ನ ಗವೇಸಥಾ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಆನನ್ದೋತಿ ತುಟ್ಠಿ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ರಾಗಾದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಅಗ್ಗೀಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಪಜ್ಜಲಿತೇ ಸತಿ ಕೋ ನು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹಾಸೋ ವಾ ತುಟ್ಠಿ ವಾ? ನನು ಏಸ ಅಕತ್ತಬ್ಬರೂಪೋಯೇವ. ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕೇನ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾನ್ಧಕಾರೇನ ಓನದ್ಧಾ ತುಮ್ಹೇ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ಧಕಾರಸ್ಸ ವಿಧಮನತ್ಥಾಯ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಞಾಣಪ್ಪದೀಪಂ ನ ಗವೇಸಥ ನ ಕರೋಥಾತಿ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ತಾಸಂ ಅಚಲಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿನೇರುಮತ್ಥಕಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸುರಾ ನಾಮೇಸಾ ಪಾಪಿಕಾ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ನಾಮ ಇಮಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹಸನಗೀತನಚ್ಚಾದೀನಿ ಆರಭಿಂಸೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ವಿಸಾಖೇ, ಪಾಪಿಕಾ ಏವ ಏಸಾ ಸುರಾ ನಾಮ. ಏತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನೇಕೇ ಸತ್ತಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪನೇಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತುಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೧೬.೩೩ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸೀತಿ.

ವಿಸಾಖಾಯ ಸಹಾಯಿಕಾನಂ ವತ್ಥು ಪಠಮಂ.