೨. ಸಿರಿಮಾವತ್ಥು

ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಿರಿಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ.

ಸಾ ಕಿರ ರಾಜಗಹೇ ಅಭಿರೂಪಾ ಗಣಿಕಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇ ಸುಮನಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಪುಣ್ಣಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಧೀತಾಯ ಉತ್ತರಾಯ ನಾಮ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ಪಸಾದೇತುಕಾಮಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಂ ಸುತ್ವಾ –

‘‘ಅಕ್ಕೋಧೇನ ಜಿನೇ ಕೋಧಂ, ಅಸಾಧುಂ ಸಾಧುನಾ ಜಿನೇ;

ಜಿನೇ ಕದರಿಯಂ ದಾನೇನ, ಸಚ್ಚೇನಾಲಿಕವಾದಿನ’’ನ್ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೨; ಧ. ಪ. ೨೨೩) –

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನ ಕೋಧವಗ್ಗೇ ಅನುಮೋದನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏವಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ ಪನ ಸಿರಿಮಾ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ನಿಬದ್ಧಂ ದಾಪೇಸಿ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಟ್ಠ ಭಿಕ್ಖೂ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಸಪ್ಪಿಂ ಗಣ್ಹಥ, ಖೀರಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತಿ. ಏಕೇನ ಲದ್ಧಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹೋತಿ. ದೇವಸಿಕಂ ಸೋಳಸಕಹಾಪಣಪರಿಬ್ಬಯೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದೀಯತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಏಕಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಯಂ ಥೇರುಪಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ. ಸಿರಿಮಾಯ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಮೇ ಭುತ್ತನ್ತಿ. ಮನಾಪಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಆವುಸೋತಿ. ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತಸ್ಸಾ ಭತ್ತಂ ವಣ್ಣೇತುಂ, ಅತಿವಿಯ ಪಣೀತಂ ಕತ್ವಾ ದೇತಿ, ಏಕೇನ ಲದ್ಧಂ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮತೋಪಿ ದಸ್ಸನಮೇವ ಉತ್ತರಿತರಂ. ಸಾ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಏವರೂಪಾ ಚ ಏವರೂಪಾ ಚಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಗುಣೇ ವಣ್ಣೇಸಿ.

ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅದಸ್ಸನೇನೇವ ಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಿತಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಆವುಸೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ತ್ವಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೋಪಿ ಪಾತೋವ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಹಿಯ್ಯೋ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಗತವೇಲಾಯಮೇವ ಅಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಅಥಸ್ಸಾ ದಾಸಿಯೋ ಅಟ್ಠಕಭತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸಾ ಸಹತ್ಥಾ ಪತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇತುಂ ವಾ ಪರಿವಿಸಿತುಂ ವಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದಾಸಿಯೋ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಮಾ ಪತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ, ಅಯ್ಯೇ, ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತವೇಲಾಯ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿ. ತಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಭತ್ತವೇಲಾಯ ಭತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚಯಿಂಸು. ಸಾ ‘‘ಮಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನೇಥ, ಅಯ್ಯೇ, ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನೀತಾ ವೇಧಮಾನೇನ ಸರೀರೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಿಲಾನಾಯ ತಾವ ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ರೂಪಸೋಭಾ, ಅರೋಗಕಾಲೇ ಪನ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾಯ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕೀದಿಸೀ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಅನೇಕವಸ್ಸಕೋಟಿಸನ್ನಿಚಿತೋ ಕಿಲೇಸೋ ಸಮುದಾಚರಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞಾಣೀ ಹುತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪತ್ತಮಾದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪಿಧಾಯ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ.

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಾಚನ್ತೋಪಿ ಭೋಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಸಿರಿಮಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಜೀವಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ, ಸಿರಿಮಾ, ಕಾಲಮಕಾಸೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಸಿರಿಮಾಯ ಝಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಆಮಕಸುಸಾನೇ ತಂ ಯಥಾ ಕಾಕಸುನಖಾದಯೋ ನ ಖಾದನ್ತಿ, ತಥಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಾಪೇಥಾ’’ತಿ. ರಾಜಾಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಯೋ ದಿವಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಚತುತ್ಥೇ ದಿವಸೇ ಸರೀರಂ ಉದ್ಧುಮಾಯಿ, ನವಹಿ ವಣಮುಖೇಹಿ ಪುಳವಾ ಪಗ್ಘರಿಂಸು, ಸಕಲಸರೀರಂ ಭಿನ್ನಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಚಾಟಿ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗೇಹರಕ್ಖಕೇ ದಾರಕೇ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣಾನಿ ದಣ್ಡೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿ ಕಞ್ಚ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋಪಿ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಚತ್ತಾರೋ ದಿವಸೇ ಕಸ್ಸಚಿ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಛಿನ್ನಭತ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಪೂತಿಕಂ ಜಾತಂ, ಪತ್ತೇ ಮಲಂ ಉಟ್ಠಹಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸಹಾಯಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ಸಿರಿಮಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಥಾ ಛಾತಜ್ಝತ್ತೋಪಿ ‘‘ಸಿರಿಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಪದೇಯೇವ ಸಹಸಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಭಣಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಸತ್ಥಾ ಸಿರಿಮಂ ದಟ್ಠುಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಥವಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೋಪಿ ರಾಜಪರಿಸಾಪಿ ಉಪಾಸಕಪರಿಸಾಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾಪರಿಸಾಪಿ ಏಕೇಕಪಸ್ಸೇ ಅಟ್ಠಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಾ ಏಸಾ, ಮಹಾರಾಜೋ’’ತಿ. ಭನ್ತೇ, ಜೀವಕಸ್ಸ ಭಗಿನೀ, ಸಿರಿಮಾ, ನಾಮಾತಿ. ಸಿರಿಮಾ, ಏಸಾತಿ. ಆಮ, ಭನ್ತೇತಿ. ತೇನ ಹಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಹಿ ‘‘ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಸಿರಿಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ. ರಾಜಾ ತಥಾ ಕಾರೇಸಿ. ಏಕೋಪಿ ‘ಹ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಹು’ನ್ತಿ ವಾ ವದನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಗ್ಘಂ ಓಹಾರೇಹೀತಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಪಞ್ಚಸತಾನಿ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹನಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಾನಿ ಸತಾನಿ, ದ್ವೇ ಸತಾನಿ, ಸತಂ, ಪಣ್ಣಾಸಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಕಹಾಪಣೇ, ದಸ ಕಹಾಪಣೇ, ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣೇ, ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ಅಡ್ಢಂ, ಪಾದಂ, ಮಾಸಕಂ, ಕಾಕಣಿಕಂ ದತ್ವಾ ಸಿರಿಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ಕೋಚಿ ತಂ ನ ಇಚ್ಛಿ. ‘‘ಮುಧಾಪಿ ಗಣ್ಹನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ. ‘ಹ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಹು’ನ್ತಿ ವಾ ವದನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಮುಧಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಮಾತುಗಾಮಂ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕದಿವಸಂ ಲಭಿಂಸು, ಇದಾನಿ ಮುಧಾ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ರೂಪಂ ಖಯವಯಪ್ಪತ್ತಂ, ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆತುರಂ ಅತ್ತಭಾವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೭. ‘‘ಪಸ್ಸ ಚಿತ್ತಕತಂ ಬಿಮ್ಬಂ, ಅರುಕಾಯಂ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ;

ಆತುರಂ ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀ’’ತಿ.

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಕತನ್ತಿ ಕತಚಿತ್ತಂ, ವತ್ಥಾಭರಣಮಾಲಾಲತ್ತಕಾದೀಹಿ ವಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಿಮ್ಬನ್ತಿ ದೀಘಾದಿಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ದೀಘಾದೀಹಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇಹಿ ಸಣ್ಠಿತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ. ಅರುಕಾಯನ್ತಿ ನವನ್ನಂ ವಣಮುಖಾನಂ ವಸೇನ ಅರುಭೂತಂ ಕಾಯಂ. ಸಮುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ಸಮುಸ್ಸಿತಂ. ಆತುರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಇರಿಯಾಪಥಾದೀಹಿ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬತಾಯ ನಿಚ್ಚಗಿಲಾನಂ. ಬಹುಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಮಹಾಜನೇನ ಬಹುಧಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಿತಂ. ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಠಿತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಧುವಭಾವೋ ವಾ ಠಿತಿಭಾವೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಏಕನ್ತೇನ ಭೇದನವಿಕಿರಣವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಮೇವೇತಂ, ಇಮಂ ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಸಿರಿಮಾವತ್ಥು ದುತಿಯಂ.