ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತವಣ್ಣನಾ

ಮನೋಧಾತುಚಿತ್ತಂ

೫೬೬. ಇದಾನಿ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ಭಾಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪುನ ಕತಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತತ್ಥ ಕಿರಿಯಾತಿ ಕರಣಮತ್ತಂ. ಸಬ್ಬೇಸುಯೇವ ಹಿ ಕಿರಿಯಚಿತ್ತೇಸು ಯಂ ಜವನಭಾವಂ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ತಂ ವಾತಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ. ಯಂ ಜವನಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ತಂ ಛಿನ್ನಮೂಲಕರುಕ್ಖಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಅಫಲಂ ಹೋತಿ, ತಂತಂ ಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಕರಣಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ನೇವಕುಸಲಾನಾಕುಸಲಾತಿಆದೀಸು ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕುಸಲಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ ‘ನೇವಕುಸಲಾ’; ಅಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ ‘ನೇವಅಕುಸಲಾ’; ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಙ್ಖಾತಾನಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಭಾವಾ ‘ನೇವಕುಸಲಾನಾಕುಸಲಾ’. ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಜನಕಹೇತುನೋ ಅಭಾವಾ ನೇವಕಮ್ಮವಿಪಾಕಾ.

ಇಧಾಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇಕಗ್ಗತಾನಿದ್ದೇಸೇ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಿತಿಮತ್ತಮೇವ ಲಬ್ಭತಿ. ದ್ವೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋಧಾತುಯೋ, ತಿಸ್ಸೋ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯೋ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಹಗತನ್ತಿ ಇಮೇಸು ಸತ್ತರಸಸು ಚಿತ್ತೇಸು ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಸಣ್ಠಿತಿ ಅವಟ್ಠಿತಿಆದೀನಿ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ವಿಪಾಕಮನೋಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾ. ತಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇದಂ ಪನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ವಳಞ್ಜನಕಪ್ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ? ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ತಾವ ಇಟ್ಠಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತಅನಿಟ್ಠಅನಿಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತೇಸು ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಸಾದೇ ಘಟ್ಟಿತೇ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವಜ್ಜನವಸೇನ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟಯಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಸೋತದ್ವಾರಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ.

ಕಿರಿಯಮನೋಧಾತುಚಿತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ.

ಕಿರಿಯಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಚಿತ್ತಾನಿ

೫೬೮. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾತಿ, ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಸಾಧಾರಣಂ. ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಂ. ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಲಬ್ಭತಿ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಹಿ ಪಧಾನಸಾರುಪ್ಪಂ ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಸೋತದ್ವಾರೇ ಭಣ್ಡಭಾಜನೀಯಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಲುದ್ಧಲುದ್ಧೇಸು ಗಣ್ಹನ್ತೇಸು ‘ಏವರೂಪಾ ನಾಮ ಮೇ ಲೋಲುಪ್ಪತಣ್ಹಾ ಪಹೀನಾ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಘಾನದ್ವಾರೇ ಗನ್ಧೇಹಿ ವಾ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಪೂಜೇನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ರಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಲದ್ಧಾ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ‘ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೋ ವತ ಮೇ ಪೂರಿತೋ’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಅಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಮೇ ವತ್ತಂ ಪೂರಿತ’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚಿತ್ತೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ. ಏವಂ ತಾವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ಲಬ್ಭತಿ.

ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಅತೀತಾನಾಗತಮಾರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಜೋತಿಪಾಲಮಾಣವ(ಮ. ನಿ. ೨.೨೮೨ ಆದಯೋ) ಮಗ್ಘದೇವರಾಜ(ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೮ ಆದಯೋ) ಕಣ್ಹತಾಪಸಾದಿಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ (ಜಾ. ೧.೧೦.೧೧ ಆದಯೋ) ಕತಂ ಕಾರಣಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ತಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ತೇಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಚಿಣ್ಣಪರಿಯನ್ತೇ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸಯಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಅನಾಗತೇ ‘ತನ್ತಿಸ್ಸರೋ ಮುದಿಙ್ಗಸ್ಸರೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಿತಂ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾನಂ ಕಿಚ್ಚಂ. ತೇಸಂ ಪನ ದ್ವಿನ್ನ ಞಾಣಾನಂ ಚಿಣ್ಣಪರಿಯನ್ತೇ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ಹಾಸಯಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ನಿದ್ದೇಸವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ಸೇಸಅಹೇತುಕಚಿತ್ತೇಹಿ ಬಲವತರತಾಯ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತಾ. ವೀರಿಯಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಬಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ. ಉದ್ದೇಸವಾರೇ ಪನ ‘ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಹೋತಿ ವೀರಿಯಬಲಂ ಹೋತೀ’ತಿ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣೇನ ಬಲಟ್ಠೇನೇತಂ ದ್ವಯಂ ಬಲಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘ನೇವ ಕುಸಲಂ ನಾಕುಸಲಂ’ ತಸ್ಮಾ ಬಲನ್ತಿ ವತ್ವಾನ ಠಪಿತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಬಲಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹವಾರೇಪಿ ‘ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’ತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತಾಹೇತುಕಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೫೭೪. ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತಾತಿ ಇದಂ ಚಿತ್ತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಚಿತ್ತಕಸತ್ತಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಚಿತ್ತಕಸ್ಸ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಪನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ವೋಟ್ಠಬ್ಬನಂ ಹೋತಿ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆವಜ್ಜನಂ. ಛ ಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಾನಿಪಿ ಇಮಿನಾ ಗಹಿತಾರಮ್ಮಣಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ಮಹಾಗಜಂ ನಾಮೇತಂ ಚಿತ್ತಂ; ಇಮಸ್ಸ ಅನಾರಮ್ಮಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ‘ಅಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಗತಿಕಂ ನಾಮ ಕತಮ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಇದ’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪುರಿಮಚಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಸಪ್ಪೀತಿಕತ್ತಾ ನವಙ್ಗಿಕೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಭತ್ತೋ. ಇಧ ನಿಪ್ಪೀತಿಕತ್ತಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ.

ಇದಾನಿ ಯಾನಿ ಕುಸಲತೋ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಚಿತ್ತಾನೇವ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತಾಯ ಕಿರಿಯಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಕುಸಲನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಇಧ ಠತ್ವಾ ಹಸನಕಚಿತ್ತಾನಿ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾನಿ. ಕತಿ ಪನೇತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ ತೇರಸ. ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಹಿ ಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಹಿ, ಅಕುಸಲತೋ ಚತೂಹೀತಿ, ಅಟ್ಠಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ಸೇಕ್ಖಾ ಕುಸಲತೋ ಚತೂಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಹಿ, ಅಕುಸಲತೋ ದ್ವೀಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಹೀತಿ, ಛಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ಹಸನ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವಾ ಕಿರಿಯತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇಹಿ ಹಸನ್ತೀತಿ.

ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯಂ

೫೭೭. ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಕಿರಿಯನಿದ್ದೇಸೇಸು ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ, ಸುಖವಿಹಾರಮತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಯಾವ ನ ನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ತಾವ ಕುಸಲಾವ ಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೇ ಕಿರಿಯಾ ಹೋತಿ. ಖೀಣಾಸವಕಾಲೇ ಪನಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಕಿರಿಯಾವ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂಸದಿಸತ್ತಾ ಕುಸಲನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಅಟ್ಠಸಾಲಿನಿಯಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಬ್ಯಾಕತಪದಂ ಪನ ನೇವ ತಾವ ನಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ.

ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.