ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ

ಅಟ್ಠಸಾಲಿನೀ ನಾಮ

ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಕರುಣಾ ವಿಯ ಸತ್ತೇಸು, ಪಞ್ಞಾ ಯಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇಸು ಸಬ್ಬೇಸು, ಪವತ್ತಿತ್ಥ ಯಥಾರುಚಿ.

ದಯಾಯ ತಾಯ ಸತ್ತೇಸು, ಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಮಾನಸೋ;

ಪಾಟಿಹೀರಾವಸಾನಮ್ಹಿ, ವಸನ್ತೋ ತಿದಸಾಲಯೇ.

ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲಮ್ಹಿ, ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲನಾಮಕೇ;

ಸಿಲಾಸನೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ, ಆದಿಚ್ಚೋವ ಯುಗನ್ಧರೇ.

ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ದಸಹಾಗಮ್ಮ ಸಬ್ಬಸೋ;

ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇನ ದೇವಾನಂ, ಗಣೇನ ಪರಿವಾರಿತೋ.

ಮಾತರಂ ಪಮುಖಂ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯ ತೇಜಸಾ;

ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಾಮಗ್ಗಂ, ದೇವಾನಂ ಸಮ್ಪವತ್ತಯಿ.

ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ನಮಸ್ಸಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಿರೀಮತೋ;

ಸದ್ಧಮ್ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಪೂಜೇತ್ವಾ, ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚಞ್ಜಲಿಂ.

ನಿಪಚ್ಚಕಾರಸ್ಸೇತಸ್ಸ, ಕತಸ್ಸ ರತನತ್ತಯೇ;

ಆನುಭಾವೇನ ಸೋಸೇತ್ವಾ, ಅನ್ತರಾಯೇ ಅಸೇಸತೋ.

ವಿಸುದ್ಧಾಚಾರಸೀಲೇನ, ನಿಪುಣಾಮಲಬುದ್ಧಿನಾ;

ಭಿಕ್ಖುನಾ ಬುದ್ಧಘೋಸೇನ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಭಿಯಾಚಿತೋ.

ಯಂ ದೇವದೇವೋ ದೇವಾನಂ, ದೇಸೇತ್ವಾ ನಯತೋ ಪುನ;

ಥೇರಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ, ಸಮಾಚಿಕ್ಖಿ ವಿನಾಯಕೋ.

ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಕತ್ವಾ, ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಯಞ್ಚ ಸುತ್ವಾನ ಸೋ ಥೇರೋ, ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಹೀತಲಂ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಯಿರುದಾಹಾಸಿ, ಇತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಧಾರಿತೋ;

ಸಙ್ಗೀತಿಕಾಲೇ ಸಙ್ಗೀತೋ, ವೇದೇಹಮುನಿನಾ ಪುನ.

ತಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣೇಹಿ, ಓಗಾಳ್ಹಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ;

ನಾನಾನಯವಿಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅಭಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆದಿತೋ.

ಯಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಾದೀಹಿ, ವಸೀಹಿಟ್ಠಕಥಾ ಪುರಾ;

ಸಙ್ಗೀತಾ ಅನುಸಙ್ಗೀತಾ, ಪಚ್ಛಾಪಿ ಚ ಇಸೀಹಿ ಯಾ.

ಆಭತಾ ಪನ ಥೇರೇನ, ಮಹಿನ್ದೇನೇತಮುತ್ತಮಂ;

ಯಾ ದೀಪಂ ದೀಪವಾಸೀನಂ, ಭಾಸಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ.

ಅಪನೇತ್ವಾ ತತೋ ಭಾಸಂ, ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿನಿವಾಸಿನಂ;

ಆರೋಪಯಿತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಸಂ, ಭಾಸಂ ತನ್ತಿನಯಾನುಗಂ.

ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧೀಹಿ, ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಅನಾಕುಲಂ;

ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಂ, ದೀಪಯನ್ತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ.

ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆಗಮಟ್ಠಕಥಾಸುಪಿ;

ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ತೋಸಯನ್ತೋ ವಿಚಕ್ಖಣೇ.

ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ, ಚರಿಯಾಭಿಞ್ಞಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ;

ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ ಪನಿದಂ, ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಕಾಸಿತಂ.

ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಕಲಾಯಪಿ ತನ್ತಿಯಾ;

ಪದಾನುಕ್ಕಮತೋ ಏವ, ಕರಿಸ್ಸಾಮತ್ಥವಣ್ಣನಂ.

ಇತಿ ಮೇ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ, ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಇಮಂ;

ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ನಿಸಾಮೇಥ, ದುಲ್ಲಭಾ ಹಿ ಅಯಂ ಕಥಾತಿ.

ನಿದಾನಕಥಾ

ತತ್ಥ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ? ಧಮ್ಮಾತಿರೇಕಧಮ್ಮವಿಸೇಸಟ್ಠೇನ. ಅತಿರೇಕವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪಕೋ ಹೇತ್ಥ ‘ಅಭಿ’-ಸದ್ದೋ. ‘‘ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ’’ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೮೪; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೯೫) ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧-೨) ವಿಯ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಸಮುಸ್ಸಿತೇಸು ಬಹೂಸು ಛತ್ತೇಸು ಚೇವ ಧಜೇಸು ಚ ಯಂ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣಂ ವಿಸೇಸವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಞ್ಚ ಛತ್ತಂ, ತಂ ‘ಅತಿಚ್ಛತ್ತ’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೋ ನಾನಾವಿರಾಗವಣ್ಣವಿಸೇಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಧಜೋ ಸೋ ‘ಅತಿಧಜೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಚ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಬಹೂಸು ರಾಜಕುಮಾರೇಸು ಚೇವ ದೇವೇಸು ಚ ಯೋ ಜಾತಿಭೋಗಯಸಇಸ್ಸರಿಯಾದಿಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಅತಿರೇಕತರೋ ಚೇವ ವಿಸೇಸವನ್ತತರೋ ಚ ರಾಜಕುಮಾರೋ ಸೋ ‘ಅತಿರಾಜಕುಮಾರೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೋ ಆಯುವಣ್ಣಇಸ್ಸರಿಯಯಸಸಮ್ಪತ್ತಿಆದೀಹಿ ಅತಿರೇಕತರೋ ಚೇವ ವಿಸೇಸವನ್ತತರೋ ಚ ದೇವೋ ಸೋ ‘ಅತಿದೇವೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾರೂಪೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ‘ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಾ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮೇವ ಅಯಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಾತಿರೇಕಧಮ್ಮವಿಸೇಸಟ್ಠೇನ ‘ಅಭಿಧಮ್ಮೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸುತ್ತನ್ತಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಏಕದೇಸೇನೇವ ವಿಭತ್ತಾ, ನ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ; ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಕನಯಾನಂ ವಸೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ವಿಭತ್ತಾ. ತಥಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ, ಬಾವೀಸತಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ದ್ವಾದಸಪದಿಕೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ ನತ್ಥಿ, ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಚ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಕಂ ನತ್ಥಿ. ಸುತ್ತನ್ತಞ್ಚ ಪತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಏಕದೇಸೇನೇವ ವಿಭತ್ತಾ, ನ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ; ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ನಯಾನಂ ವಸೇನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋವ ವಿಭತ್ತಾ. ತಥಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯೋ, ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ, ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ಕೇವಲಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ ನತ್ಥಿ. ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚ ಞಾಣಂ ಏಕದೇಸೇನೇವ ವಿಭತ್ತಂ ನ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ; ತಥಾ ಕಿಲೇಸಾ. ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಪತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಏಕವಿಧೇನ ಞಾಣವತ್ಥೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೭೫೧) ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋವ ವಿಭತ್ತಂ. ತಥಾ ಏಕಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನೇಕೇಹಿ ನಯೇಹಿ ಕಿಲೇಸಾ. ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚ ಭೂಮನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏಕದೇಸೇನೇವ ವಿಭತ್ತೋ, ನ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ; ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ನಯಾನಂ ವಸೇನ ಭೂಮನ್ತರಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋವ ವಿಭತ್ತೋ. ಏವಂ ಧಮ್ಮಾತಿರೇಕಧಮ್ಮವಿಸೇಸಟ್ಠೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಕರಣಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪನೇಸ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀವಿಭಙ್ಗಧಾತುಕಥಾಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವತ್ಥುಯಮಕಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪಕರಣಾನಂ ವಸೇನ ಠಿತೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸಮಾನಕಥಾ. ವಿತಣ್ಡವಾದೀ ಪನಾಹ – ‘ಕಥಾವತ್ಥು ಕಸ್ಮಾ ಗಹಿತಂ? ನನು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನೇತಂ ಠಪಿತಂ? ತಸ್ಮಾ ಸಾವಕಭಾಸಿತತ್ತಾ ಛಡ್ಡೇಥ ನ’ನ್ತಿ. ‘ಕಿಂ ಪನ ಛಪ್ಪಕರಣಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ’ತಿ? ‘ಏವಂ ನ ವದಾಮೀ’ತಿ. ‘ಅಥ ಕಿಂ ವದೇಸೀ’ತಿ. ‘ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಾನೀ’ತಿ. ‘ಕತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತ ಕರೋಸೀ’ತಿ? ‘ಮಹಾಧಮ್ಮಹದಯಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಏತೇನ ಸಹ ಸತ್ತಾ’ತಿ. ‘ಮಹಾಧಮ್ಮಹದಯೇ ಅಪುಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಕತಿಪಯಾವ ಪಞ್ಹಾವಾರಾ ಅವಸೇಸಾ, ಕಥಾವತ್ಥುನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾ’ತಿ. ‘ನೋ ಕಥಾವತ್ಥುನಾ, ಮಹಾಧಾತುಕಥಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾ’ತಿ. ‘ಮಹಾಧಾತುಕಥಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾವ ತನ್ತಿ ಅವಸೇಸಾ. ಕಥಾವತ್ಥುನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾ’ತಿ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹಿ ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಾನಿ ದೇಸೇನ್ತೋ ಕಥಾವತ್ಥುಂ ಪತ್ವಾ ಯಾ ಏಸಾ ಪುಗ್ಗಲವಾರೇ ತಾವ ಚತೂಸು ಪಞ್ಹೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಞ್ಚಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠಮುಖಾ ವಾದಯುತ್ತಿ ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಥಾಮಗ್ಗೇಸು ಅಸಮ್ಪುಣ್ಣಭಾಣವಾರಮತ್ತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇಸಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ. ಆಮನ್ತಾ. ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ ಪರಮತ್ಥೋ ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ. ನಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹಂ…ಪೇ… ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ. ಆಮನ್ತಾ. ಯೋ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠೋ ಪರಮತ್ಥೋ ತತೋ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾತಿ. ನಹೇವಂ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ಆಜಾನಾಹಿ ನಿಗ್ಗಹಂ…ಪೇ…. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಬ್ಬದಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಬ್ಬದಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ, ಸಬ್ಬೇಸು ಪುಗ್ಗಲೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪುಗ್ಗಲೋ ನುಪಲಬ್ಭತಿ ಸಚ್ಚಿಕಟ್ಠಪರಮತ್ಥೇನಾ’’ತಿ (ಕಥಾ. ೧೫-೧೬) ಏವಂ ಪಠಮಂ ವಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಂ ನಿಗ್ಗಹಂ, ದುತಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುತಿಯಂ …ಪೇ… ಅಟ್ಠಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಮಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಸತ್ಥಾರಾ ಠಪಿತಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಾತಿಕಾಠಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನೇತಂ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಠಪೇಸಿ – ಮಮ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಕವಾದೇ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಪರವಾದೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದೀಘನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಂ ಭಾಜೇಸ್ಸತೀತಿ.

ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋಪಿ ಇದಂ ಪಕರಣಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ದೇಸೇಸಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಪನ ದಿನ್ನನಯೇನ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ದೇಸೇಸಿ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನನಯೇನ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಸಕಲಮ್ಪೇತಂ ಪಕರಣಂ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಮೇವ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತನ್ತಾದೀನಿ. ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಸುತ್ತನ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ‘‘ಯತೋನಿದಾನಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುರಿಸಂ ಪಪಞ್ಚಸಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ಚೇ ನತ್ಥಿ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬಂ ಅಭಿವದಿತಬ್ಬಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಬ್ಬಂ, ಏಸೇವನ್ತೋ ರಾಗಾನುಸಯಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೨) ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ.

ಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದಸಬಲೇನ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ಅತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ತಕೇನೇವ ಅಕಥೇತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅಪಚಿತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಆವುಸೋ ಪುರಿಸೋ ಸಾರತ್ಥಿಕೋ ಸಾರಗವೇಸೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೩) ಸಾರೋಪಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಾರರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಭಗವಾ ಸಾಖಾಪಲಾಸಸದಿಸಾ ಸಾವಕಾ, ‘‘ಸೋ ಹಾವುಸೋ ಭಗವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಸ್ಸಂ ಪಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ ಞಾಣಭೂತೋ ಧಮ್ಮಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ವತ್ತಾ ಪವತ್ತಾ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿನ್ನೇತಾ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮೀ ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಥೇರೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ‘‘ಆಕಙ್ಖಮಾನಾ ಚ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ ಸಚೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿಯಮಾನಂ ಸಮೇತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥ, ನೋ ಚೇ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಯಥಾ ವೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ ತಥಾ ನಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ.

ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ಸತ್ಥಾ ದುಕ್ಕಥಿತಂ ಕಚ್ಚಾನೇನಾತಿ ಅವತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಾಲಿಙ್ಗಂ ಉಸ್ಸಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ಗೀವಂ ಉನ್ನಾಮೇತ್ವಾ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸತಪತ್ತಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಮಹಾಮುಖಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ, ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖವೇ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ, ಮಂ ಚೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಏವಮೇವಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ತಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೇನ ಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೫) ಆಹ.

ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಮೋದಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಂ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಂ ನಾಮ ಜಾತಂ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ವಿತ್ಥಾರಿತಸುತ್ತೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಏವಮೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಾನಿ ದೇಸೇನ್ತೋ ಕಥಾವತ್ಥುಂ ಪತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇಸಿ. ಠಪೇನ್ತೋ ಚ ಪನ ಇಮಂ ಅದ್ದಸ –

ಮಮ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಟ್ಠಾರಸವಸ್ಸಾಧಿಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಕವಾದೇ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಪರವಾದೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದೀಘನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಂ ಭಾಜೇಸ್ಸತೀತಿ.

ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋಪಿ ಇಮಂ ಪಕರಣಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ದೇಸೇಸಿ, ಸತ್ಥಾರಾ ಪನ ದಿನ್ನನಯೇನ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ದೇಸೇಸಿ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ದಿನ್ನನಯೇನ ಠಪಿತಮಾತಿಕಾಯ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಸಕಲಮ್ಪೇತಂ ಪಕರಣಂ ಬುದ್ಧಭಾಸಿತಮೇವ ಜಾತಂ. ಏವಂ ಕಥಾವತ್ಥುನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಪಕರಣಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀಪಕರಣೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಿಭತ್ತಿಯೋ – ಚಿತ್ತವಿಭತ್ತಿ ರೂಪವಿಭತ್ತಿ ನಿಕ್ಖೇಪರಾಸಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೋತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲತೋ ಅಟ್ಠ, ಅಕುಸಲತೋ ದ್ವಾದಸ, ಕುಸಲವಿಪಾಕತೋ ಸೋಳಸ, ಅಕುಸಲವಿಪಾಕತೋ ಸತ್ತ, ಕಿರಿಯತೋ ಏಕಾದಸ; ರೂಪಾವಚರಕುಸಲತೋ ಪಞ್ಚ, ವಿಪಾಕತೋ ಪಞ್ಚ, ಕಿರಿಯತೋ ಪಞ್ಚ; ಅರೂಪಾವಚರಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರಿ, ವಿಪಾಕತೋ ಚತ್ತಾರಿ, ಕಿರಿಯತೋ ಚತ್ತಾರಿ; ಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲತೋ ಚತ್ತಾರಿ, ವಿಪಾಕತೋ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಏಕೂನನವುತಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಚಿತ್ತವಿಭತ್ತಿ ನಾಮ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕಛಭಾಣವಾರಂ, ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಏಕವಿಧೇನ ದುವಿಧೇನಾತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ ರೂಪವಿಭತ್ತಿ ನಾಮ. ರೂಪಕಣ್ಡನ್ತಿಪಿ ಏತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕದ್ವಿಭಾಣವಾರಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಮೂಲತೋ ಖನ್ಧತೋ ದ್ವಾರತೋ ಭೂಮಿತೋ ಅತ್ಥತೋ ಧಮ್ಮತೋ ನಾಮತೋ ಲಿಙ್ಗತೋತಿ ಏವಂ ಮೂಲಾದೀಹಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇಸಿತೋ ನಿಕ್ಖೇಪರಾಸಿ ನಾಮ. ಸೋ –

ಮೂಲತೋ ಖನ್ಧತೋ ಚಾಪಿ, ದ್ವಾರತೋ ಚಾಪಿ ಭೂಮಿತೋ;

ಅತ್ಥತೋ ಧಮ್ಮತೋ ಚಾಪಿ, ನಾಮತೋ ಚಾಪಿ ಲಿಙ್ಗತೋ;

ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದೇಸಿತತ್ತಾ, ನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ.

ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ತಿಮತ್ತಭಾಣವಾರಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಪನ ತೇಪಿಟಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಭೂತಂ ಯಾವ ಸರಣದುಕಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಂ ನಾಮ. ಯತೋ ಮಹಾಪಕರಣಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಹಾಪಕರಣೇ ಗಣನಚಾರಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಾ ಗಣನಚಾರಂ ಸಮಾನೇನ್ತಿ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ದ್ವಿಮತ್ತಭಾಣವಾರಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ಇತಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣೀಪಕರಣಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕತೇರಸಮತ್ತಭಾಣವಾರಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ. ಏವಮೇತಂ –

ಚಿತ್ತವಿಭತ್ತಿ ರೂಪಞ್ಚ, ನಿಕ್ಖೇಪೋ ಅತ್ಥಜೋತನಾ;

ಗಮ್ಭೀರಂ ನಿಪುಣಂ ಠಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ.

ತದನನ್ತರಂ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣಂ ನಾಮ. ತಂ ಖನ್ಧವಿಭಙ್ಗೋ ಆಯತನವಿಭಙ್ಗೋ ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೋ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೋ ಇದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಿಭಙ್ಗೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಿಭಙ್ಗೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವಿಭಙ್ಗೋ ಇದ್ಧಿಪಾದವಿಭಙ್ಗೋ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗವಿಭಙ್ಗೋ ಮಗ್ಗಙ್ಗವಿಭಙ್ಗೋ ಝಾನವಿಭಙ್ಗೋ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾವಿಭಙ್ಗೋ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೋ ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೋ ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೋ ಧಮ್ಮಹದಯವಿಭಙ್ಗೋತಿ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಖನ್ಧವಿಭಙ್ಗೋ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಕಾನಂ ವಸೇನ ತಿಧಾ ವಿಭತ್ತೋ. ಸೋ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪಞ್ಚಮತ್ತಭಾಣವಾರೋ, ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನೋ ಪನ ಅನನ್ತೋ ಅಪರಿಮಾಣೋ ಹೋತಿ. ತತೋ ಪರಂ ಆಯತನವಿಭಙ್ಗಾದಯೋಪಿ ಏತೇಹೇವ ತೀಹಿ ನಯೇಹಿ ವಿಭತ್ತಾ. ತೇಸು ಆಯತನವಿಭಙ್ಗೋ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕಭಾಣವಾರೋ, ಧಾತುವಿಭಙ್ಗೋ ದ್ವಿಮತ್ತಭಾಣವಾರೋ. ತಥಾ ಸಚ್ಚವಿಭಙ್ಗೋ. ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ ನತ್ಥಿ; ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪನೇಸ ಅತಿರೇಕಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ. ಪಚ್ಚಯಾಕಾರವಿಭಙ್ಗೋ ಛಮತ್ತಭಾಣವಾರೋ, ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛಕಂ ಪನೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನವಿಭಙ್ಗೋ ಅತಿರೇಕಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ; ತಥಾ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನ ಇದ್ಧಿಪಾದಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗವಿಭಙ್ಗಾ. ಝಾನವಿಭಙ್ಗೋ ದ್ವಿಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ, ಅಪ್ಪಮಞ್ಞಾವಿಭಙ್ಗೋ ಅತಿರೇಕಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇಪಿ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಂ ನತ್ಥಿ; ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪನೇಸ ಅತಿರೇಕಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ; ತಥಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಭಙ್ಗೋ. ಞಾಣವಿಭಙ್ಗೋ ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತೋ; ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪನೇಸ ತಿಮತ್ತಭಾಣವಾರೋ. ಖುದ್ದಕವತ್ಥುವಿಭಙ್ಗೋಪಿ ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತೋ; ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪನೇಸ ತಿಮತ್ತಭಾಣವಾರೋ. ಧಮ್ಮಹದಯವಿಭಙ್ಗೋ ತಿವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತೋ; ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪನೇಸ ಅತಿರೇಕದ್ವಿಭಾಣವಾರಮತ್ತೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಾ ಅನನ್ತಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ಏವಮೇತಂ ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಪಞ್ಚತಿಂಸಮತ್ತಭಾಣವಾರಂ; ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಧಾತುಕಥಾಪಕರಣಂ ನಾಮ. ತಂ ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋ, ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ; ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ; ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ; ಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಅಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಂ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಚುದ್ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕಛಭಾಣವಾರಮತ್ತಂ, ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ. ಸಾ ‘‘ಖನ್ಧಪಞ್ಞತ್ತಿ ಆಯತನಪಞ್ಞತ್ತಿ ಧಾತುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಚ್ಚಪಞ್ಞತ್ತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಾ. ಸಾ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಭಾಣವಾರಾ; ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಾ ಪನ ಅನನ್ತಾ ಅಪರಿಮಾಣಾವ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಂ ನಾಮ. ತಂ ಸಕವಾದೇ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಪರವಾದೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ಇದಾನಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ಲಿಖಿತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗೀತಿಆರೋಪಿತನಯೇನ ದೀಘನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಂ, ವಿತ್ಥಾರಿಯಮಾನಂ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಯಮಕಂ ನಾಮ. ತಂ ಮೂಲಯಮಕಂ ಖನ್ಧಯಮಕಂ ಆಯತನಯಮಕಂ ಧಾತುಯಮಕಂ ಸಚ್ಚಯಮಕಂ ಸಙ್ಖಾರಯಮಕಂ ಅನುಸಯಯಮಕಂ ಚಿತ್ತಯಮಕಂ ಧಮ್ಮಯಮಕಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಯಮಕನ್ತಿ ದಸವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಂ. ತಂ ವಾಚನಾಮಗ್ಗತೋ ವೀಸಭಾಣವಾರಸತಂ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಅನನ್ತಮಪರಿಮಾಣಂ ಹೋತಿ.

ತದನನ್ತರಂ ಮಹಾಪಕರಣಂ ನಾಮ. ಪಟ್ಠಾನನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ. ತಂ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೋ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ. ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಾವ ಚತುವೀಸತಿವಿಧೇನ ವಿಭತ್ತಂ.

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾನೇತಬ್ಬಂ. ಕುಸಲತ್ತಿಕಾದಯೋ ಹಿ ದ್ವಾವೀಸತಿ ತಿಕಾ, ನಾಮ ಹೇತೂ ಧಮ್ಮಾ ನಹೇತೂ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಸರಣಾ ಧಮ್ಮಾ ಅರಣಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮೇ ಸತಂ ದುಕಾ. ಅಪರೇಪಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿನೋ ಧಮ್ಮಾ ಅವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿನೋ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಖಯೇ ಞಾಣಂ, ಅನುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣನ್ತಿ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕಾ ನಾಮ. ತೇಸು ದ್ವಾವೀಸತಿ ತಿಕಾ ಸತಂ ದುಕಾತಿ ಅಯಂ ಆಹಚ್ಚಭಾಸಿತಾ ಜಿನವಚನಭೂತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪಕರಣಾನಂ ಮಾತಿಕಾ ನಾಮ.

ಅಥಾಪರೇ ದ್ವಾಚತ್ತಾಲೀಸ ಸುತ್ತನ್ತಿಕದುಕಾ ಕುತೋಪಭವಾ ಕೇನ ಠಪಿತಾ ಕೇನ ದೇಸಿತಾತಿ? ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಭವಾ, ತೇನ ಠಪಿತಾ, ತೇನ ದೇಸಿತಾತಿ. ಇಮೇ ಠಪೇನ್ತೋ ಪನ ಥೇರೋ ನ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ಠಪೇಸಿ. ಏಕುತ್ತರಿಯಂ ಪನ ಏಕನಿಪಾತದುಕನಿಪಾತಸಙ್ಗೀತಿ ದಸುತ್ತರಸುತ್ತನ್ತೇಹಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೇರಾನಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಕಿಲಮತ್ಥಂ ಠಪಿತಾ. ತೇ ಪನೇತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡೇಯೇವ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತಾ. ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸು ಯಾವ ಸರಣದುಕಾ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ವಿಭತ್ತೋ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಹಿ ಅನುಲೋಮಪಟ್ಠಾನೇ ದ್ವಾವೀಸತಿ ತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಸತಂ ದುಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ತತೋ ಪರಂ ದ್ವಾವೀಸತಿ ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದುಕಸತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ತತೋ ಪರಂ ದುಕಸತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ತಿಕೇ ಪನ ತಿಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ದುಕೇ ಚ ದುಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಂ. ಏವಂ –

ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ ದುಕುತ್ತಮಂ,

ದುಕತಿಕಞ್ಚೇವ ತಿಕದುಕಞ್ಚ;

ತಿಕತಿಕಞ್ಚೇವ ದುಕದುಕಞ್ಚ,

ಛ ಅನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ. (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೩೯);

ಪಚ್ಚನೀಯಪಟ್ಠಾನೇಪಿ ದ್ವಾವೀಸತಿತಿಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ದುಕಸತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ದ್ವಾವೀಸತಿತಿಕೇ ದುಕಸತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ದುಕಸತಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ತಿಕೇಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ತಿಕೇ ತಿಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಿಕತಿಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ. ದುಕೇ ದುಕೇಸುಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದುಕದುಕಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಪಚ್ಚನೀಯೇಪಿ ಛಹಿ ನಯೇಹಿ ಪಟ್ಠಾನಂ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ –

ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ ದುಕುತ್ತಮಂ,

ದುಕತಿಕಞ್ಚೇವ ತಿಕದುಕಞ್ಚ;

ತಿಕತಿಕಞ್ಚೇವ ದುಕದುಕಞ್ಚ,

ಛ ಪಚ್ಚನೀಯಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ. (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೪);

ತತೋ ಪರಂ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇಪಿ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಛ ನಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ತೇನಾಹ –

ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ ದುಕುತ್ತಮಂ,

ದುಕತಿಕಞ್ಚೇವ ತಿಕದುಕಞ್ಚ;

ತಿಕತಿಕಞ್ಚೇವ ದುಕದುಕಞ್ಚ,

ಛ ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ. (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೮);

ತದನನ್ತರಂ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮೇಪಿ ಏತೇಹೇವ ಛಹಿ ನಯೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ತೇನಾಹ –

ತಿಕಞ್ಚ ಪಟ್ಠಾನವರಂ ದುಕುತ್ತಮಂ,

ದುಕತಿಕಞ್ಚೇವ ತಿಕದುಕಞ್ಚ;

ತಿಕತಿಕಞ್ಚೇವ ದುಕದುಕಞ್ಚ,

ಛ ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮಮ್ಹಿ ನಯಾ ಸುಗಮ್ಭೀರಾತಿ. (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೫೨);

ಏವಂ ಅನುಲೋಮೇ ಛ ಪಟ್ಠಾನಾನಿ, ಪಟಿಲೋಮೇ ಛ, ಅನುಲೋಮಪಚ್ಚನೀಯೇ ಛ, ಪಚ್ಚನೀಯಾನುಲೋಮೇ ಛ ಪಟ್ಠಾನಾನೀತಿ ಇದಂ ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಸಮೋಧಾನಂ ಪಟ್ಠಾನಂ ಮಹಾಪಕರಣಂ ನಾಮ.

ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಭಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಭಾವವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಾಗರಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ, ಜಲಸಾಗರೋ, ನಯಸಾಗರೋ, ಞಾಣಸಾಗರೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ ನಾಮ –

ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ;

ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ, ಸಂಸಾರೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಂ. ಸ್ವಾಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಏತ್ತಕಾನಞ್ಹಿ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ವಾ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಾ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಾ, ಕಪ್ಪಸತಾನಂ ವಾ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಸತ್ತಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನಾಹೇಸುನ್ತಿ ವಾ, ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಅಸುಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನಾಹೇಸುನ್ತಿ ವಾ, ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನತ್ಥಿ; ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಜ್ಜಾ ನಾಹೋಸಿ ಅಥ ಪಚ್ಛಾ ಸಮಭವೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧೦.೬೧) ಇಮಿನಾ ಪನ ನಯೇನ ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ ಅನಮತಗ್ಗೋವ.

ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಪನ ಜಲಸಾಗರೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಗಮ್ಭೀರೋ. ತತ್ಥ ಉದಕಸ್ಸ ಆಳ್ಹಕಸತೇಹಿ ವಾ ಆಳ್ಹಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ಆಳ್ಹಕಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿ ವಾ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಅಥ ಖೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ಮಹಾಉದಕಕ್ಖನ್ಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ಜಲಸಾಗರೋ ನಾಮ.

ಕತಮೋ ನಯಸಾಗರೋ? ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ. ದ್ವೇಪಿ ಹಿ ತನ್ತಿಯೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಪಸಾದಬಹುಲಾನಂ ಞಾಣುತ್ತರಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಅನನ್ತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಕತಮಾ ದ್ವೇ? ವಿನಯಞ್ಚ ಅಭಿಧಮ್ಮಞ್ಚ. ವಿನಯಧರಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಹಿ ವಿನಯತನ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ದೋಸಾನುರೂಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ನಾಮ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೋಸೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ – ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅವಿಸಯೋ, ಬುದ್ಧಾನಮೇವ ವಿಸಯೋತಿ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪೇಯ್ಯಾಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ನೀಲಪೇಯ್ಯಾಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಪೇಯ್ಯಾಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಅನನ್ತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧನ್ತರಂ ಆಯತನನ್ತರಂ ಧಾತ್ವನ್ತರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯನ್ತರಂ ಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಕಮ್ಮವಿಪಾಕನ್ತರಂ ರೂಪಾರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಧಮ್ಮಂ ಗಗನತಲೇ ತಾರಕರೂಪಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಪಬ್ಬಂ ಪಬ್ಬಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿಭಜನ್ತೋ ದಸ್ಸೇಸಿ ವತ ನೋ ಸತ್ಥಾತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತನ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಾನಂ ಅನನ್ತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ.

ಏವಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಇದಂ ವತ್ಥುಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಮಹಾಗತಿಗಮಿಯತಿಸ್ಸದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ನಾಮ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪರತೀರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾವಾಯ ಉಪರಿತಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನೇವ ಪರತೀರಂ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ನ ಓರಿಮತೀರಂ, ಊಮಿವೇಗಪ್ಪಭೇದಸಮುಗ್ಗತಜಲಚುಣ್ಣಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಪನ ಪಸಾರಿತರಜತಪಟ್ಟಸುಮನಪುಪ್ಫಸನ್ಥರಸದಿಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಊಮಿವೇಗೋ ಬಲವಾ ಉದಾಹು ಚತುವೀಸತಿಪ್ಪಭೇದೇ ಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನೇ ನಯಮುಖಂ ಬಲವನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ – ಅಯಞ್ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇನ, ಏಕತೋ ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತೇನ, ಏಕತೋ ವೇಲನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ; ಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಲವಪೀತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಸೋ ಪೀತಿಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

ಅತ್ಥೇವ ಗಮ್ಭೀರಗತಂ ಸುದುಬ್ಬುಧಂ,

ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಹೇತುಸಮ್ಭವಂ;

ಯಥಾನುಪುಬ್ಬಂ ನಿಖಿಲೇನ ದೇಸಿತಂ,

ಮಹೇಸಿನಾ ರೂಪಗತಂವ ಪಸ್ಸತೀತಿ.

ಅಯಂ ನಯಸಾಗರೋ ನಾಮ.

ಕತಮೋ ಞಾಣಸಾಗರೋ? ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಞಾಣಸಾಗರೋ ನಾಮ. ಅಯಂ ಸಂಸಾರಸಾಗರೋ ನಾಮ, ಅಯಂ ಜಲಸಾಗರೋ ನಾಮ, ಅಯಂ ನಯಸಾಗರೋ ನಾಮಾತಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಞಾಣಸಾಗರೋ ನಾಮ. ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಸಾಗರೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಯಸಾಗರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇಮಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾವ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಿ.

ಅಯಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘ಇಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಮಂ ವತ ಮೇ ಧಮ್ಮಂ ಏಸನ್ತಸ್ಸ ಗವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ, ಅಥ ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೇನ ದಿಯಡ್ಢಕಿಲೇಸಸಹಸ್ಸಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿವಿದ್ಧೋ’ತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ. ತತೋ ತಮ್ಹಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ವತ ಮೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧ’ನ್ತಿ ಅನಿಮಿಸೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ದೇವತಾನಂ ‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ನೂನ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಆಲಯಂ ನ ವಿಜಹತೀ’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ.

ಸತ್ಥಾ ದೇವತಾನಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಞತ್ವಾ ತಾವದೇವ ತಾಸಂ ವಿತಕ್ಕವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕತಪಾಟಿಹಾರಿಯಞ್ಚ, ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಕತಪಾಟಿಹಾರಿಯಞ್ಚ, ಪಾಟಿಯಪುತ್ತಸಮಾಗಮೇ ಕತಪಾಟಿಹಾರಿಯಞ್ಚ, ಸಬ್ಬಂ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಕತಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಸದಿಸಮೇವ ಅಹೋಸಿ. ಏವಂ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಆಕಾಸತೋ ಓರುಯ್ಹ ಸತ್ತಾಹಂ ಚಙ್ಕಮಿ. ಇಮೇಸು ಚ ಏಕವೀಸತಿಯಾ ದಿವಸೇಸು ಏಕದಿವಸೇಪಿ ಸತ್ಥು ಸರೀರತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ.

ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ಸತ್ತಾಹೇ ಪಚ್ಛಿಮುತ್ತರಾಯ ದಿಸಾಯ ರತನಘರೇ ನಿಸೀದಿ – ರತನಘರಂ ನಾಮ ನೇವ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ಗೇಹಂ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಪನ ಪಕರಣಾನಂ ಸಮ್ಮಸಿತಟ್ಠಾನಂ ರತನಘರನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸರೀರತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ವಿಭಙ್ಗಪ್ಪಕರಣಂ ಧಾತುಕಥಂ ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಂ ಯಮಕಪ್ಪಕರಣಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸರೀರತೋ ರಸ್ಮಿಯೋ ನ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ. ಯದಾ ಪನ ಮಹಾಪಕರಣಂ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ…ಪೇ… ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಸಮ್ಮಸನಂ ಆರಭಿ, ಅಥಸ್ಸ ಚತುವೀಸತಿಸಮನ್ತಪಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಏಕನ್ತತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಮಹಾಪಕರಣೇಯೇವ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿ. ಯಥಾ ಹಿ ತಿಮಿರಪಿಙ್ಗಲಮಹಾಮಚ್ಛೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಗಮ್ಭೀರೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಯೇವ ಓಕಾಸಂ ಲಭತಿ, ಏವಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಏಕನ್ತತೋ ಮಹಾಪಕರಣೇಯೇವ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿ.

ಸತ್ಥು ಏವಂ ಲದ್ಧೋಕಾಸೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಯಥಾಸುಖಂ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಧಮ್ಮಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತಮಞ್ಜಿಟ್ಠಪಭಸ್ಸರವಸೇನ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಕೇಸಮಸ್ಸೂಹಿ ಚೇವ ಅಕ್ಖೀನಞ್ಚ ನೀಲಟ್ಠಾನೇಹಿ ನೀಲರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ಯಾಸಂ ವಸೇನ ಗಗನತಲಂ ಅಞ್ಜನಚುಣ್ಣಸಮೋಕಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ಉಮಾಪುಪ್ಫನೀಲುಪ್ಪಲದಲಸಞ್ಛನ್ನಂ ವಿಯ ವೀತಿಪತನ್ತಮಣಿತಾಲವಣ್ಟಂ ವಿಯ ಸಮ್ಪಸಾರಿತಮೇಚಕಪಟಂ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ.

ಛವಿತೋ ಚೇವ ಅಕ್ಖೀನಞ್ಚ ಪೀತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಪೀತರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು; ಯಾಸಂ ವಸೇನ ದಿಸಾಭಾಗಾ ಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾಭಿಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪಟಪಸಾರಿತಾ ವಿಯ ಕುಙ್ಕುಮಚುಣ್ಣಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಚ ವಿರೋಚಿಂಸು.

ಮಂಸಲೋಹಿತೇಹಿ ಚೇವ ಅಕ್ಖೀನಞ್ಚ ರತ್ತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಲೋಹಿತರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು ಯಾಸಂ ವಸೇನ ದಿಸಾಭಾಗಾ ಚೀನಪಿಟ್ಠಚುಣ್ಣರಞ್ಜಿತಾ ವಿಯ ಸುಪಕ್ಕಲಾಖಾರಸಸಿಞ್ಚಮಾನಾ ವಿಯ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ಜಯಸುಮನಪಾರಿಭದ್ದಕಬನ್ಧುಜೀವಕಕುಸುಮಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಚ ವಿರೋಚಿಂಸು.

ಅಟ್ಠೀಹಿ ಚೇವ ದನ್ತೇಹಿ ಚ ಅಕ್ಖೀನಞ್ಚ ಸೇತಟ್ಠಾನೇಹಿ ಓದಾತರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು; ಯಾಸಂ ವಸೇನ ದಿಸಾಭಾಗಾ ರಜತಘಟೇಹಿ ಆಸಿಞ್ಚಮಾನಖೀರಧಾರಾಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಾ ವಿಯ ಸಮ್ಪಸಾರಿತರಜತಪಟ್ಟವಿತಾನಾ ವಿಯ, ವೀತಿಪತನ್ತರಜತತಾಲವಣ್ಟಾ ವಿಯ, ಕುನ್ದಕುಮುದಸಿನ್ದುವಾರಸುಮನಮಲ್ಲಿಕಾದಿಕುಸುಮಸಞ್ಛನ್ನಾ ವಿಯ ಚ ವಿರೋಚಿಂಸು.

ಮಞ್ಜಿಟ್ಠಪಭಸ್ಸರಾ ಪನ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ಸರೀರಪ್ಪದೇಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ಇತಿ ತಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಘನಮಹಾಪಥವಿಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು.

ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಾ ಮಹಾಪಥವೀ ನಿದ್ಧನ್ತಸುವಣ್ಣಪಿಣ್ಡಿ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಮಹಾಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಪಥವಿಸನ್ಧಾರಕಂ ಅಟ್ಠನಹುತಾಧಿಕಚತುಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಂ ಉದಕಂ ಸುವಣ್ಣಕಲಸೇಹಿ ಆಸಿಞ್ಚಮಾನವಿಲೀನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಉದಕಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ. ಛನಹುತಾಧಿಕನವಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲೋ ವಾತೋ ಸಮುಸ್ಸಿತಸುವಣ್ಣಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ವಾತಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಜಟಾಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು.

ಉಪರಿಭಾಗೇನ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇ ತತೋ ಯಾಮೇ ತತೋ ತುಸಿತೇ ತತೋ ನಿಮ್ಮಾನರತೀ ತತೋ ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀ ತತೋ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ತತೋ ವೇಹಪ್ಫಲೇ ತತೋ ಪಞ್ಚ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆರುಪ್ಪೇ ಗಣ್ಹಿಂಸು. ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಆರುಪ್ಪೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಜಟಾಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು.

ತಿರಿಯಭಾಗೇಹಿ ಅನನ್ತಾ ಲೋಕಧಾತುಯೋ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು. ಏತ್ತಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಚನ್ದಮ್ಹಿ ಚನ್ದಪ್ಪಭಾ ನತ್ಥಿ, ಸೂರಿಯೇ ಸೂರಿಯಪ್ಪಭಾ ನತ್ಥಿ, ತಾರಕರೂಪೇಸು ತಾರಕರೂಪಪ್ಪಭಾ ನತ್ಥಿ, ದೇವತಾನಂ ಉಯ್ಯಾನವಿಮಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖೇಸು ಚೇವ ಸರೀರೇಸು ಚ ಆಭರಣೇಸು ಚಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಭಾ ನತ್ಥಿ. ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಆಲೋಕಫರಣಸಮತ್ಥೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಚನ್ದಸೂರಿಯತಾರಕರೂಪದೇವತುಯ್ಯಾನವಿಮಾನಕಪ್ಪರುಕ್ಖಾನಂ ಪರಿಚ್ಛೇದಮತ್ತಕಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಬುದ್ಧರಸ್ಮೀಹಿಯೇವ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಞ್ಚ ನೇವ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿ, ನ ಭಾವನಾಮಯಿದ್ಧಿ. ಸಣ್ಹಸುಖುಮಧಮ್ಮಂ ಪನ ಸಮ್ಮಸತೋ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಲೋಹಿತಂ ಪಸೀದಿ, ವತ್ಥುರೂಪಂ ಪಸೀದಿ, ಛವಿವಣ್ಣೋ ಪಸೀದಿ. ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಣ್ಣಧಾತು ಸಮನ್ತಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಪದೇಸೇ ನಿಚ್ಚಲಾವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಮ್ಮಸಿ.

ಸತ್ತ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾನಿ ಸಮ್ಮಸಿತಧಮ್ಮೋ ಕಿತ್ತಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ? ಅನನ್ತೋ ಅಪರಿಮಾಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಯಂ ತಾವ ಮನಸಾದೇಸನಾ ನಾಮ. ಸತ್ಥಾ ಪನ ಏವಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಿತಧಮ್ಮಂ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ವಸ್ಸಸತೇನಪಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಅಪರಭಾಗೇಪಿ ಹಿ ತಥಾಗತೋ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಮೂಲೇ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯಂ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಾತರಂ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸತಭಾಗೇನ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಧಮ್ಮನ್ತರಾ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾವ ದೇಸೇಸಿ. ತಯೋ ಮಾಸೇ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತಿತದೇಸನಾ ವೇಗೇನ ಪವತ್ತಾ ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ ವಿಯ ಅಧೋಮುಖಠಪಿತಉದಕಘಟಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಉದಕಧಾರಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಅನನ್ತಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಅಹೋಸಿ.

ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಭತ್ತಾನುಮೋದನಕಾಲೇಪಿ ಥೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದೇನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ದೀಘಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಾ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪನ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಾನಂ ದೇಸನಾ ಸಂಯುತ್ತಅಙ್ಗುತ್ತರಿಕದ್ವೇಮಹಾನಿಕಾಯಪ್ಪಮಾಣಾವ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಭವಙ್ಗಪರಿವಾಸೋ ಲಹುಕೋ ದನ್ತಾವರಣಂ ಸುಫುಸಿತಂ ಮುಖಾದಾನಂ ಸಿಲಿಟ್ಠಂ ಜಿವ್ಹಾ ಮುದುಕಾ ಸರೋ ಮಧುರೋ ವಚನಂ ಲಹುಪರಿವತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ಮುಹುತ್ತಂ ದೇಸಿತಧಮ್ಮೋಪಿ ಏತ್ತಕೋ ಹೋತಿ. ತೇಮಾಸಂ ದೇಸಿತಧಮ್ಮೋ ಪನ ಅನನ್ತೋ ಅಪರಿಮಾಣೋಯೇವ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಹಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಪಞ್ಚದಸ ಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಟ್ಠಿ ಪದಸಹಸ್ಸಾನಿ ಲತಾಪುಪ್ಫಾನಿ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಯ ಠಿತಪದೇನೇವ ಠತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾ ವಾಚೇತಿ ವಾ ದೇಸೇತಿ ವಾ. ಏತ್ತಕೋ ಥೇರಸ್ಸ ಏಕೋ ಉದ್ದೇಸಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ಹಿ ಅನುಪದಂ ಉದ್ದೇಸಂ ದದಮಾನೋ ಅಞ್ಞೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಸಮ್ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಅಧಿಮತ್ತಸತಿಮಾ ಅಧಿಮತ್ತಗತಿಮಾ ಅಧಿಮತ್ತಧಿತಿಮಾ ಸಾವಕೋ ಸತ್ಥಾರಾ ತೇಮಾಸಂ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ದೇಸಿತದೇಸನಂ ವಸ್ಸಸತಂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಏವಂ ತೇಮಾಸಂ ನಿರನ್ತರಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ಕಥಂ ಯಾಪೇಸೀತಿ? ಪಟಿಜಗ್ಗನೇನೇವ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸೋ ಸೋ ಕಾಲೋ ಸುವವತ್ಥಿತೋ ಸುಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಸುಪಚ್ಚಕ್ಖೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋವ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಕಾಲಂ ಓಲೋಕೇತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ‘ಇಮಸ್ಸ ಚೀವರಗ್ಗಹಣಂ ಪತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಸರಕುತ್ತಿ ಆಕಪ್ಪೋ ಚ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಹೋತು, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಅನೋತತ್ತದಹಂ ಗಚ್ಛತಿ. ದೇವತಾ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ದೇನ್ತಿ. ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಮನೋಸಿಲಾತಲೇ ಠಿತೋ ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಚಾತುಮಹಾರಾಜದತ್ತಿಯಂ ಸೇಲಮಯಂ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ಉತ್ತರಕುರುಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ ಚನ್ದನವನಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ನಯಂ ದೇತಿ. ‘ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಏತ್ತಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಮಯಾ ದೇಸಿತೋ’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ನಯಂ ದೇನ್ತೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕಸ್ಸ ವೇಲನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಸಮುದ್ದಸದಿಸಂ ನಯದಾನಂ ಹೋತಿ. ಥೇರಸ್ಸಾಪಿ ನಯಸತೇನ ನಯಸಹಸ್ಸೇನ ನಯಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಧಮ್ಮೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿಯೇವ.

ಸತ್ಥಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಗಚ್ಛತೀತಿ? ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನವೇಲಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಾಯ ವೇಲಾಯ ಗಚ್ಛತಿ. ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ವಾ ಕೇ ಜಾನನ್ತಿ ಕೇ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ? ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ರಸ್ಮಿಆದೀಸು ನಾನತ್ತಾಭಾವಾ. ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹಿ ತೇಸಂ ರಸ್ಮೀಸು ವಾ ಸರೇಸು ವಾ ವಚನೇಸು ವಾ ನಾನತ್ತಂ ನತ್ಥಿ.

ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ದೇಸೇಸಿ. ತೇಸಂ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ – ತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಖುದ್ದಕವಗ್ಗುಲಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪಬ್ಭಾರೇ ಓಲಮ್ಬನ್ತಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಸರೇ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹಮತ್ತಕೇನೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು. ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ವಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸತ್ತಪ್ಪಕರಣಉಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಅಹೋಸಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವಾಚನಾಮಗ್ಗೋ ನಾಮ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಪ್ಪಭವೋ. ಮಹಾಪಕರಣೇ ಗಣನಚಾರೋಪಿ ಥೇರೇನೇವ ಠಪಿತೋ. ಥೇರೋ ಹಿ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಧಮ್ಮನ್ತರಂ ಅಮಕ್ಖೇತ್ವಾವ ಸುಖಂ ಗಹೇತುಂ ಧಾರೇತುಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತುಂ ವಾಚೇತುಞ್ಚ ಪಹೋತೀತಿ ಗಣನಚಾರಂ ಠಪೇಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಥೇರೋವ ಪಠಮತರಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ ಹೋತೀತಿ? ನ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋವ ಪಠಮತರಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ. ಸೋ ಹಿ ನಂ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ. ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ,

ಆತಾಪಿನೋ ಝಾಯತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ಅಥಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಪಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ,

ಯತೋ ಪಜಾನಾತಿ ಸಹೇತುಧಮ್ಮಂ.

‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ,

ಆತಾಪಿನೋ ಝಾಯತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ಅಥಸ್ಸ ಕಙ್ಖಾ ವಪಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾ,

ಯತೋ ಖಯಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅವೇದಿ.

‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ,

ಆತಾಪಿನೋ ಝಾಯತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ;

ವಿಧೂಪಯಂ ತಿಟ್ಠತಿ ಮಾರಸೇನಂ,

ಸೂರಿಯೋವ ಓಭಾಸಯಮನ್ತಲಿಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. (ಮಹಾವ. ೧-೩; ಉದಾ. ೧-೩);

ಇದಂ ಪಠಮಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ. ಧಮ್ಮಪದಭಾಣಕಾ ಪನ –

‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ;

ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ.

‘‘ಗಹಕಾರಕ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುನ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸಿ;

ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ;

ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೧೫೩-೧೫೪);

ಇದಂ ಪಠಮಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ.

ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ನಿಪನ್ನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಮನ್ತಯಾಮಿ ವೋ, ವಯಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೧೮) ವುತ್ತವಚನಂ ಪಚ್ಛಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ.

ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಗನ್ಥೇನ್ತೇನ ವಿಯ, ರತನಾವಲಿಂ ಆವುನನ್ತೇನ ವಿಯ, ಚ ಕಥಿತೋ ಅಮತಪ್ಪಕಾಸನೋ ಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಮಜ್ಝಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ.