೧೦. ಮಹಾಪದೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ದಸಮೇ ಭೋಗನಗರೇ ವಿಹರತೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ಆನನ್ದಚೇತಿಯೇತಿ ಆನನ್ದಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತವಿಹಾರೇ. ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಮಹಾಓಕಾಸೇ ಮಹಾಅಪದೇಸೇ ವಾ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಮಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇಹಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ಸೋತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಹಿ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಇದಾನಿ ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಬಾಲೋ ವದತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಕ್ಖತಿ. ತೇನಾಹ – ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾತಿ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ಪದಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ. ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಕಥಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಗಹೇತ್ವಾ. ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತರಿತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿನಯೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವಿನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೫೭) ವಿನಯೋತಿ ಖನ್ಧಕೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯಾತಿಸಾರೇ’’ತಿ. ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಪನ ಸುತ್ತಂ, ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಅಥ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಯೇವ ಪಿಟಕಾನಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನಿ ವಾ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ನ ತಾವ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಸುತ್ತನಾಮಕಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಜಾತಕಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿದ್ದೇಸೋ ಸುತ್ತನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ವಿಮಾನವತ್ಥು ಪೇತವತ್ಥು ಥೇರಗಾಥಾ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಅಪದಾನನ್ತಿ.

ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಅಸುತ್ತನಾಮಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯೋ ಪನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹರಿ –

‘‘ಯೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿರಾಗಾಯ, ಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿಸಂಯೋಗಾಯ, ಸಉಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅನುಪಾದಾನಾಯ, ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಪವಿವೇಕಾಯ, ಆಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನೇಸೋ ವಿನಯೋ ನೇತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸರಾಗಾಯ, ವಿಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಂಯೋಗಾಯ. ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಉಪಾದಾನಾಯ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ, ಪವಿವೇಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ, ಅಪಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಆಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವಿನಯೋ ಏತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೦೬; ಅ. ನಿ. ೮.೫೩).

ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇತಿ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗಾದಿವಿನಯಕಾರಣೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚೇವ ಸುತ್ತೇ ಓತರನ್ತೀತಿ ಸುತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಛಲ್ಲಿಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರ-ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗ-ಗುಳ್ಹವಿನಯವೇದಲ್ಲಪಿಟಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಹಿ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇ ಚ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇತಿ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಮಹಾಪದೇಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ.

ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.