.ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ

ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾ

೧. ಪಠಮಪಣ್ಣಾಸಕಂ

೧. ಭಣ್ಡಗಾಮವಗ್ಗೋ

೧. ಅನುಬುದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಅಬುಜ್ಝನೇನ ಅಜಾನನೇನ. ಅಪ್ಪಟಿವೇಧಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕಿರಿಯಾಯ. ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ. ಸನ್ಧಾವಿತನ್ತಿ ಭವತೋ ಭವಂ ಗಮನವಸೇನ ಸನ್ಧಾವಿತಂ. ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಮನಾಗಮನವಸೇನ ಸಂಸರಿತಂ. ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚಾತಿ ಮಯಾ ಚ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ. ಅಥ ವಾ ಸನ್ಧಾವಿತಂ ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಸನ್ಧಾವನಂ ಸಂಸರಣಂ ಮಮಞ್ಚೇವ ತುಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅಹೋಸೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅರಿಯಸ್ಸಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಸ್ಸ. ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿ ಪಞ್ಞಾತಿ ಇಮೇ ಪನ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಮಗ್ಗಫಲಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ವಿಮುತ್ತಿನಾಮೇನ ಫಲಮೇವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ಭವತಣ್ಹಾತಿ ಭವೇಸು ತಣ್ಹಾ. ಭವನೇತ್ತೀತಿ ಭವರಜ್ಜು. ತಣ್ಹಾಯ ಏವ ಏತಂ ನಾಮಂ. ತಾಯ ಹಿ ಸತ್ತಾ ಗೋಣಾ ವಿಯ ಗೀವಾಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಭವಂ ನೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭವನೇತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಅನುತ್ತರಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ. ಇದಮಸ್ಸ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಪಠಮಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

೨. ಪಪತಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ಪಪತಿತೋತಿ ಪತಿತೋ ಚುತೋ. ಅಪ್ಪಪತಿತೋತಿ ಅಪತಿತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ. ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪತಿತೋಯೇವ ನಾಮ, ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಪತಿತಾ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ಏಕನ್ತಪತಿಟ್ಠಿತೋ ನಾಮ.

ಚುತಾ ಪತನ್ತೀತಿ ಯೇ ಚುತಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ ನಾಮ. ಪತಿತಾತಿ ಯೇ ಪತಿತಾ, ತೇ ಚುತಾ ನಾಮ. ಚುತತ್ತಾ ಪತಿತಾ, ಪತಿತತ್ತಾ ಚುತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಿದ್ಧಾತಿ ರಾಗರತ್ತಾ. ಪುನರಾಗತಾತಿ ಪುನ ಜಾತಿಂ ಪುನ ಜರಂ ಪುನ ಬ್ಯಾಧಿಂ ಪುನ ಮರಣಂ ಆಗತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಕತಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ. ರತಂ ರಮ್ಮನ್ತಿ ರಮಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕೇ ಗುಣಜಾತೇ ರಮಿತಂ. ಸುಖೇನಾನ್ವಾಗತಂ ಸುಖನ್ತಿ ಸುಖೇನ ಸುಖಂ ಅನುಆಗತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ. ಮಾನುಸಕಸುಖೇನ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ, ಝಾನಸುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖೇನ ಮಗ್ಗಸುಖಂ, ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಫಲಸುಖಂ, ಫಲಸುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಅಧಿಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩. ಪಠಮಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩. ತತಿಯಂ ದುಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ. ಗಾಥಾಸು ಪನ ನಿನ್ದಿಯನ್ತಿ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ. ನಿನ್ದತೀತಿ ಗರಹತಿ. ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೋ. ವಿಚಿನಾತಿ ಮುಖೇನ ಸೋ ಕಲಿನ್ತಿ ಯೋ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ, ತೇನ ಮುಖೇನ ಕಲಿಂ ವಿಚಿನಾತಿ ನಾಮ. ಕಲಿನಾ ತೇನ ಸುಖಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ತೇನ ಚ ಕಲಿನಾ ಸುಖಂ ನ ಪಟಿಲಭತಿ. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ಅತ್ತನಾತಿ ಸಬ್ಬೇನಪಿ ಸಕೇನ ಧನೇನ ಚೇವ ಅತ್ತನಾ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋ ಪರಾಜಯೋ, ಸೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋವ ಕಲೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೋ ಸುಗತೇಸೂತಿ ಯೋ ಪನ ಸಮ್ಮಗ್ಗತೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪದುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಯಂ ಚಿತ್ತಪದೋಸೋವ ತತೋ ಕಲಿತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಕಲಿ. ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತತರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ನಿರಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸಂ. ಛತ್ತಿಂಸತೀತಿ ಅಪರಾನಿ ಚ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ನಿರಬ್ಬುದಾನಿ. ಪಞ್ಚ ಚಾತಿ ಅಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಚ ಪಞ್ಚ ಅಬ್ಬುದಾನಿ. ಯಮರಿಯಗರಹೀತಿ ಯಂ ಅರಿಯೇ ಗರಹನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಏತ್ತಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ.

೪. ದುತಿಯಖತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಚತುತ್ಥೇ ಮಾತರಿ ಪಿತರಿ ಚಾತಿಆದೀಸು ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಮಾತರಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ಅಜಾತಸತ್ತು ಪಿತರಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ದೇವದತ್ತೋ ತಥಾಗತೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ತಥಾಗತಸಾವಕೇ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ. ಬಹುಞ್ಚಾತಿ ಬಹುಕಮೇವ. ಪಸವತೀತಿ ಪಟಿಲಭತಿ. ತಾಯಾತಿ ತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಾಯ. ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ. ಅಪಾಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ನಿರಯಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೫. ಅನುಸೋತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಸೋತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನುಸೋತಗಾಮೀ. ಕಿಲೇಸಸೋತಸ್ಸ ಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಟಿಸೋತಗಾಮೀ. ಠಿತತ್ತೋತಿ ಠಿತಸಭಾವೋ. ತಿಣ್ಣೋತಿ ಓಘಂ ತರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಪಾರಙ್ಗತೋತಿ ಪರತೀರಂ ಗತೋ. ಥಲೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಥಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸೇಟ್ಠೋ ನಿದ್ದೋಸೋ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ಕಾಮೇ ಚ ಪಟಿಸೇವತೀತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವತಿ. ಪಾಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಾಪಞ್ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ಪಾಪಞ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಪಞ್ಚವೇರಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಿತತ್ತೋತಿ ಅಯಂ ಅನಾಗಾಮೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಮಾ ಲೋಕಾ ಪುನ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅನಾಗಮನತೋ ಠಿತತ್ತೋ ನಾಮ.

ತಣ್ಹಾಧಿಪನ್ನಾತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅಧಿಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ, ತಣ್ಹಂ ವಾ ಅಧಿಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹಾ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸೇಖೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಠಿತೋ. ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋತಿ ಅಪರಿಹೀನಸಭಾವೋ. ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಚಿತ್ತವಸೀಭಾವಂ ಪತ್ತೋ. ಏವರೂಪೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಹೋತಿ, ಇಧ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀ ಕಥಿತೋ. ಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಸಮಾಹಿತಛಳಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಪರೋಪರಾತಿ ಪರೋವರಾ ಉತ್ತಮಲಾಮಕಾ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಞಾಣೇನ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸಿತಾ ಝಾಪಿತಾ ವಾ. ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಲೋಕನ್ತಗೂತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಗತೋ. ಪಾರಗತೋತಿ ಛಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಾರಗತೋ. ಇಧ ಖೀಣಾಸವೋವ ಕಥಿತೋ. ಇತಿ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೬. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬. ಛಟ್ಠೇ ಅನುಪಪನ್ನೋತಿ ಅನುಪಾಗತೋ. ಸುತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗನಿದ್ದೇಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಸುತ್ತನಿಪಾತಮಙ್ಗಲಸುತ್ತರತನಸುತ್ತ- ನಾಳಕಸುತ್ತತುವಟಕಸುತ್ತಾನಿ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚ ಸುತ್ತನಾಮಕಂ ತಥಾಗತವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ವಿಸೇಸೇನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಸಕಲೋಪಿ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ. ಸಕಲಮ್ಪಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಸುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಧಮ್ಮಪದ-ಥೇರಗಾಥಾ-ಥೇರಿಗಾಥಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ನೋಸುತ್ತನಾಮಿಕಾ ಸುದ್ಧಿಕಗಾಥಾ ಚ ಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದ್ವೇಅಸೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಉದಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ದಸುತ್ತರಸತಸುತ್ತನ್ತಾ ಇತಿವುತ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಕಸತಾನಿ ಜಾತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆನನ್ದೇ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಚೂಳವೇದಲ್ಲಮಹಾವೇದಲ್ಲಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಕ್ಕಪಞ್ಹಸಙ್ಖಾರಭಾಜನಿಯಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತಾದಯೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವೇದಞ್ಚ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚ ಲದ್ಧಾ ಲದ್ಧಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ನ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಅಜಾನಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುರೂಪಧಮ್ಮಂ ಸಹಸೀಲಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ನ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಠಮವಾರೇ ಪನೇತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತದುಸ್ಸೀಲೋ ಕಥಿತೋ, ದುತಿಯೇ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಖೀಣಾಸವೋ, ತತಿಯೇ ಬಹುಸ್ಸುತದುಸ್ಸೀಲೋ, ಚತುತ್ಥೇ ಬಹುಸ್ಸುತಖೀಣಾಸವೋ.

ಸೀಲೇಸು ಅಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸೀಲೇಸು ಅಪರಿಪೂರಕಾರೀ. ಸೀಲತೋ ಚ ಸುತೇನ ಚಾತಿ ಸೀಲಭಾಗೇನ ಚ ಸುತಭಾಗೇನ ಚ ‘‘ಅಯಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ’’ತಿ ಏವಂ ತಂ ಗರಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇ ಸುತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ತೇನ ಸುತೇನ ಸುತಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸುತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ. ನಾಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇತಿ ಸುತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ. ಧಮ್ಮಧರನ್ತಿ ಸುತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಧಾರಭೂತಂ. ಸಪ್ಪಞ್ಞನ್ತಿ ಸುಪಞ್ಞಂ. ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವಾತಿ ಜಮ್ಬುನದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಜಾತಿಸುವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಸ ಜಮ್ಬುನದಸ್ಸ ನೇಕ್ಖಂ ವಿಯ, ಪಞ್ಚಸುವಣ್ಣಪರಿಮಾಣಂ ಸುವಣ್ಣಘಟಿಕಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭. ಸೋಭನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭. ಸತ್ತಮೇ ವಿಯತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ವಿನೀತಾತಿ ವಿನಯಂ ಉಪೇತಾ ಸುವಿನೀತಾ. ವಿಸಾರದಾತಿ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಸಹಗತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಧಮ್ಮಧರಾತಿ ಸುತಧಮ್ಮಾನಂ ಆಧಾರಭೂತಾ. ಭಿಕ್ಖು ಚ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಕೇಕಸ್ಸೇವ ಏಕೇಕೋ ಗುಣೋ ಕಥಿತೋ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ.

೮. ವೇಸಾರಜ್ಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮. ಅಟ್ಠಮೇ ವೇಸಾರಜ್ಜಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಾರಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ, ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಸಾರಜ್ಜಾಭಾವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಮನಸ್ಸಮಯಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ಆಸಭಂ ಠಾನನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ಉತ್ತಮಟ್ಠಾನಂ. ಆಸಭಾ ವಾ ಪುಬ್ಬಬುದ್ಧಾ, ತೇಸಂ ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪಿಚ ಗವಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ಉಸಭೋ, ಗವಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ. ವಜಸತಜೇಟ್ಠಕೋ ವಾ ಉಸಭೋ, ವಜಸಹಸ್ಸಜೇಟ್ಠಕೋ ವಸಭೋ, ಸಬ್ಬಗವಸೇಟ್ಠೋ ಸಬ್ಬಪರಿಸ್ಸಯಸಹೋ ಸೇತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಮಹಾಭಾರವಹೋ ಅಸನಿಸತಸದ್ದೇಹಿಪಿ ಅಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿಯೋ ನಿಸಭೋ, ಸೋ ಇಧ ಉಸಭೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಇದಮ್ಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ. ಉಸಭಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಆಸಭಂ. ಠಾನನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ವವತ್ಥಾನಂ. ಇದಂ ಪನ ಆಸಭಂ ವಿಯಾತಿ ಆಸಭಂ. ಯಥೇವ ಹಿ ನಿಸಭಸಙ್ಖಾತೋ ಉಸಭೋ ಚತೂಹಿ ಪಾದೇಹಿ ಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋಪಿ ಚತೂಹಿ ವೇಸಾರಜ್ಜಪಾದೇಹಿ ಅಟ್ಠಪರಿಸಪಥವಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಕೇನಚಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇನ ಅಕಮ್ಪಿಯೋ ಅಚಲಟ್ಠಾನೇನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋವ ತಂ ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಅತ್ತನಿ ಆರೋಪೇತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಸಭಂ ಠಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ.

ಪರಿಸಾಸೂತಿ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು. ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀತಿ ಸೇಟ್ಠನಾದಂ ಅಭೀತನಾದಂ ನದತಿ, ಸೀಹನಾದಸದಿಸಂ ವಾ ನಾದಂ ನದತಿ. ಅಯಮತ್ಥೋ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇನ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ವಾ ಸೀಹೋ ಸಹನತೋ ಚ ಹನನತೋ ಚ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾನಂ ಸಹನತೋ ಪರಪ್ಪವಾದಾನಞ್ಚ ಹನನತೋ ಸೀಹೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಹಸ್ಸ ನಾದಂ ಸೀಹನಾದಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸೀಹೋ ಸೀಹಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ, ಏವಂ ತಥಾಗತಸೀಹೋಪಿ ತಥಾಗತಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಟ್ಠಸು ಪರಿಸಾಸು ವಿಸಾರದೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ‘‘ಇತಿ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಾವಿಧದೇಸನಾವಿಲಾಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಸಾಸು ಸೀಹನಾದಂ ನದತೀ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಉತ್ತಮಂ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಚಕ್ಕಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ –

‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಲಕ್ಖಣೇ ಚ, ರಥಙ್ಗೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ;

ದಾನೇ ರತನಧಮ್ಮೂರ-ಚಕ್ಕಾದೀಸು ಚ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಇಧ ಮತೋ, ತಞ್ಚ ದ್ವೇಧಾ ವಿಭಾವಯೇ’’.

‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕಾನಿ, ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಅ. ನಿ. ೪.೩೧) ಹಿ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ಜಾತಾನೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೫) ಏತ್ಥ ಲಕ್ಖಣೇ. ‘‘ಚಕ್ಕಂವ ವಹತೋ ಪದ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧) ಏತ್ಥ ರಥಙ್ಗೇ. ‘‘ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೯) ಏತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥೇ. ‘‘ದದಂ ಭುಞ್ಜ ಮಾ ಚ ಪಮಾದೋ, ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತಯ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ (ಜಾ. ೧.೭.೧೪೯) ಏತ್ಥ ದಾನೇ. ‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಪಾತುರಹೋಸೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೩; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೬) ಏತ್ಥ ರತನಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ಸು. ನಿ. ೫೬೨) ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೧.೧೦೪; ೧.೫.೧೦೩) ಏತ್ಥ ಉರಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಖುರಪರಿಯನ್ತೇನ ಚೇಪಿ ಚಕ್ಕೇನಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೬೬) ಏತ್ಥ ಪಹರಣಚಕ್ಕೇ. ‘‘ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೬೧; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೬೨) ಏತ್ಥ ಅಸನಿಮಣ್ಡಲೇ. ಇಧ ಪನಾಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಮತೋ.

ತಂ ಪನೇತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಞ್ಚ ದೇಸನಾಞಾಣಞ್ಚ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಪಭಾವಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ, ಕರುಣಾಪಭಾವಿತಂ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಫಲಾವಹಂ ದೇಸನಾಞಾಣಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ತುಸಿತಭವನತೋ ವಾ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೀಪಙ್ಕರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾ ಯಾವ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮ. ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪಿ ಪವತ್ತಮಾನಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಾವ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾ ಪವತ್ತಮಾನಂ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಂ ನಾಮ. ತೇಸು ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಪನೇತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ, ಬುದ್ಧಾನಂಯೇವ ಓರಸಞಾಣಂ.

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಜಾನತೋತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಯಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನತೋ ತವ. ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾತಿ ಇಮೇ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ತತ್ರ ವತಾತಿ ತೇಸು ‘‘ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ಏವಂ ದಸ್ಸಿತಧಮ್ಮೇಸು. ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಹೇತುನಾ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ. ನಿಮಿತ್ತಮೇತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೋಪಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಮಂ ಪಟಿಚೋದೇಸ್ಸತಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಮಂ ಪಟಿಚೋದೇಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಖೇಮಂ ಪತ್ತೋ. ಸೇಸಪದದ್ವಯಂ ಇಮಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ದಸಬಲಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮೋ ತಯಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಚೋದಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಾ ಚೋದನಾಕಾರಣಂ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸತೋ ‘‘ಸಭಾವಬುದ್ಧೋಯೇವ ವತ ಸಮಾನೋ ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮೀತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬಲವತರಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಞಾಣಂ ವೇಸಾರಜ್ಜಂ ನಾಮ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಖೇಮಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ. ತೇ ಅತ್ಥತೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸತ್ತ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹಿ ಅನ್ತಮಸೋ ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ. ಇಧ ಪನ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಮೇಥುನಂ ಸೇವತೋ ಹಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಸ್ಸಂಸಯಮೇವ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ.

ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ತೇ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ರಾಗಕ್ಖಯಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ಧಮ್ಮೋ ದೇಸಿತೋತಿ ಅಸುಭಭಾವನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ. ತತ್ರ ವತ ಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮೇ ಮಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಾದಪಥಾತಿ ವಾದಾಯೇವ. ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ. ಸಿತಾತಿ ಉಪನಿಬದ್ಧಾ ಅಭಿಸಙ್ಖತಾ. ಅಥ ವಾ ಪುಥುಸ್ಸಿತಾತಿ ಪುಥುಭಾವಂ ಸಿತಾ ಉಪಗತಾ, ಪುಥೂಹಿ ವಾ ಸಿತಾತಿಪಿ ಪುಥುಸ್ಸಿತಾ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಏತರಹಿಪಿ ಯಂ ವಾದಪಥಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ನ ತೇ ಭವನ್ತೀತಿ ತೇ ವಾದಪಥಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ದೇಸನಾಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಏತಂ ನಾಮಂ. ತೇಸು ದೇಸನಾಞಾಣಂ ಲೋಕಿಯಂ, ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಕೇವಲೀತಿ ಸಕಲಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ. ತಾದಿಸನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಂ.

೯. ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯. ನವಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಏತೇಸೂತಿ ಉಪ್ಪಾದಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ತಣ್ಹಾ. ತಣ್ಹಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾ, ತಣ್ಹಾವತ್ಥೂನಿ ತಣ್ಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೀವರಹೇತೂತಿ ‘‘ಕತ್ಥ ಮನಾಪಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಕಾರಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿಭವಾಭವಹೇತೂತಿ ಏತ್ಥ ಇತೀತಿ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಯಥಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು, ಏವಂ ಭವಾಭವಹೇತುಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಾಭವೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಣೀತತರಾನಿ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಾದೀನಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇಸು ಪಣೀತತರಪಣೀತತಮಭವೋತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋತಿ ಅಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತೋ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಸಂಸರನ್ತೋ ನ ಏಕಕೋವ ಸಂಸರತಿ, ತಣ್ಹಂ ಪನ ದುತಿಯಿಕಂ ಲಭನ್ತೋವ ಸಂಸರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾದುತಿಯೋ’’ತಿ. ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇತ್ಥಭಾವೋ ನಾಮ ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ನಾಮ ಅನಾಗತತ್ತಭಾವೋ. ಏವರೂಪೋ ವಾ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ಇತ್ಥಭಾವೋ ನಾಮ, ನ ಏವರೂಪೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೋ ನಾಮ. ತಂ ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವಂ. ಸಂಸಾರನ್ತಿ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾನಂ ಪಟಿಪಾಟಿಂ. ನಾತಿವತ್ತತೀತಿ ನಾತಿಕ್ಕಮತಿ. ಏವಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಆದೀನವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ತಣ್ಹಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಣ್ಹಂ ಚ ‘‘ಅಯಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸಮ್ಭೂತೋ ಸಭಾವೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ. ಇದಾನಿ ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ವೀತತಣ್ಹೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಾದಾನೋತಿ ನಿಗ್ಗಹಣೋ. ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇ ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಚರೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥಿತನ್ತಿ.

೧೦. ಯೋಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೦. ದಸಮೇ ವಟ್ಟಸ್ಮಿಂ ಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಯೋಗಾ. ಕಾಮಯೋಗೋತಿಆದೀಸು ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಯೋಗೋ. ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ಭವಯೋಗೋ, ತಥಾ ಝಾನನಿಕನ್ತಿ. ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತೋ ಚ ರಾಗೋ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ. ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋ. ಕಾಮೇಸು ವಾ ಯೋಜೇತೀತಿ ಕಾಮಯೋಗೋ. ಭವೇಸು ಯೋಜೇತೀತಿ ಭವಯೋಗೋ. ದಿಟ್ಠೀಸು ಯೋಜೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಯೋಜೇತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂಯೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ.

ಇದಾನಿ ತೇ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮುದಯನ್ತಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಂ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮನ್ತಿ ಭೇದಂ. ಅಸ್ಸಾದನ್ತಿ ಮಧುರಭಾವಂ. ಆದೀನವನ್ತಿ ಅಮಧುರಭಾವಂ ದೋಸಂ. ನಿಸ್ಸರಣನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಟಭಾವಂ. ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು. ಕಾಮರಾಗೋತಿ ಕಾಮೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನರಾಗೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನುಸೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಯೋಗೋತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಂ ಕಾಮೇಸು ಯೋಜನಕಾರಣಂ ಬನ್ಧನಕಾರಣಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಿಕಾರಣಾನಂ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ಞಾಣಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾ ಅವಿಜ್ಜಾ. ಇತಿ ಕಾಮಯೋಗೋತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ ಸದ್ದೋ ಚತೂಹಿಪಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಏವಂ ಕಾಮಯೋಗೋ, ಏವಂ ಭವಯೋಗೋ’’ತಿ. ಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪರಿವಾರಿತೋ. ಪಾಪಕೇಹೀತಿ ಲಾಮಕೇಹಿ. ಅಕುಸಲೇಹೀತಿ ಅಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತೇಹಿ. ಸಂಕಿಲೇಸಿಕೇಹೀತಿ ಸಂಕಿಲೇಸನಕೇಹಿ, ಪಸನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಸನ್ನಭಾವದೂಸಕೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕೇಹೀತಿ ಪುನಬ್ಭವನಿಬ್ಬತ್ತಕೇಹಿ. ಸದರೇಹೀತಿ ಸದರಥೇಹಿ. ದುಕ್ಖವಿಪಾಕೇಹೀತಿ ವಿಪಾಕಕಾಲೇ ದುಕ್ಖುಪ್ಪಾದಕೇಹಿ. ಆಯತಿಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಕೇಹೀತಿ ಅನಾಗತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣನಿಬ್ಬತ್ತಕೇಹಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಯೋಗಕ್ಖೇಮೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೀನಯೋಗೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ನ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ವಿಸಂಯೋಗೋತಿ ವಿಸಂಯೋಜನಕಾರಣಾನಿ. ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋತಿ ಕಾಮಯೋಗತೋ ವಿಸಂಯೋಜನಕಾರಣಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ಅಸುಭಜ್ಝಾನಂ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ, ತಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಗತೋ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಕಾಮಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ. ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಭವಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ದಿಟ್ಠಿಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯೋಗವಿಸಂಯೋಗೋ ನಾಮ. ಇದಾನಿ ತೇ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭವಯೋಗೇನ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಭವಯೋಗೇನ ಚ ಸಂಯುತ್ತಾ, ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಉಭಯೇನಾಪಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯೋಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಕ್ಖತಾತಿ ಪುರತೋ ಕತಾ, ಪರಿವಾರಿತಾ ವಾ. ಕಾಮೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಭವಯೋಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಭವಯೋಗಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮೇವ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಮೂಹಚ್ಚಾತಿ ಸಮೂಹನಿತ್ವಾ. ವಿರಾಜಯನ್ತಿ ವಿರಾಜೇನ್ತೋ, ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ವಾ. ‘‘ವಿರಾಜೇನ್ತೋ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ ಹೋತಿ, ‘‘ವಿರಾಜೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಫಲಂ. ಮುನೀತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

ಭಣ್ಡಗಾಮವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

೨. ಚರವಗ್ಗೋ

೧. ಚರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಧಿವಾಸೇತೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಸೇತಿ. ನಪ್ಪಜಹತೀತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ. ನ ವಿನೋದೇತೀತಿ ನ ನೀಹರತಿ. ನ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತೀತಿ ನ ವಿಗತನ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪರಿವಟುಮಂ ಕರೋತಿ. ನ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತೀತಿ ನ ಅನುಅಭಾವಂ ಅವಡ್ಢಿಂ ವಿನಾಸಂ ಗಮೇತಿ. ಚರಮ್ಪೀತಿ ಚರನ್ತೋಪಿ. ಅನಾತಾಪೀತಿ ನಿಬ್ಬೀರಿಯೋ. ಅನೋತ್ತಾಪೀತಿ ಉಪವಾದಭಯರಹಿತೋ. ಸತತನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಂ. ಸಮಿತನ್ತಿ ನಿರನ್ತರಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಗಾಥಾಸು ಗೇಹನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಕಿಲೇಸನಿಸ್ಸಿತಂ. ಮೋಹನೇಯ್ಯೇಸೂತಿ ಮೋಹಜನಕೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು. ಅಭಬ್ಬೋತಿ ಅಭಾಜನಭೂತೋ. ಫುಟ್ಠುಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಉತ್ತಮಞಾಣಂ ಫುಸಿತುಂ.

೨. ಸೀಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲಾ. ಸಮ್ಪನ್ನಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲೇನ ಸಂವುತಾ ಪಿಹಿತಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಥ. ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಆಚಾರೇನ ಚ ಗೋಚರೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಮುಪಾಗತಾ ಭವಥ. ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸೂತಿ ಅಣುಪ್ಪಮಾಣೇಸು ದೋಸೇಸು. ಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋತಿ ತಾನಿ ಅಣುಮತ್ತಾನಿ ವಜ್ಜಾನಿ ಭಯತೋ ದಸ್ಸನಸೀಲಾ. ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖಥ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಸಮಾದಾತಬ್ಬಂ ಸಮಾದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಥ. ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಧಮ್ಮಕ್ಖಾನೇನ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯೇ ಸಮಾದಾಪೇತ್ವಾ ಚೇವ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣೇಸು ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಉತ್ತರಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಿಮಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಮಸ್ಸಾತಿ ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯ.

ಯತಂ ಚರೇತಿ ಯಥಾ ಚರನ್ತೋ ಯತೋ ಹೋತಿ ಸಂಯತೋ, ಏವಂ ಚರೇಯ್ಯ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಅಚ್ಛೇತಿ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ. ಯತಮೇನಂ ಪಸಾರಯೇತಿ ಯಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಂ ಪಸಾರೇಯ್ಯ, ತಂ ಯತಂ ಸಂಯತಮೇವ ಕತ್ವಾ ಪಸಾರೇಯ್ಯ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಉಪರಿ. ತಿರಿಯನ್ತಿ ಮಜ್ಝಂ. ಅಪಾಚೀನನ್ತಿ ಅಧೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತೀತಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಅನಾಗತಾ ಚ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಕಥಿತಾ. ಯಾವತಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ. ಜಗತೋ ಗತೀತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿ. ಸಮವೇಕ್ಖಿತಾ ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ, ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅತೀತಾದಿಭೇದಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾನಂ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಸಮವೇಕ್ಖಿತಾ. ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ, ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಮಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಅವೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ. ಚೇತೋಸಮಥಸಾಮೀಚಿನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸಮಥಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ. ಸಿಕ್ಖಮಾನನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಂ, ಪೂರಯಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಪೇಸಿತತ್ತೋ. ಆಹೂತಿ ಕಥಯನ್ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಸೀಲಂ ಮಿಸ್ಸಕಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ಖೀಣಾಸವೋ ಕಥಿತೋ.

೩. ಪಧಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೩. ತತಿಯೇ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾನೀತಿ ಸುನ್ದರಪಧಾನಾನಿ ಉತ್ತಮವೀರಿಯಾನಿ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣವೀರಿಯಾ. ಮಾರಧೇಯ್ಯಾಭಿಭೂತಾತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ತೇ ಅಸಿತಾತಿ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ಅನಿಸ್ಸಿತಾ ನಾಮ. ಜಾತಿಮರಣಭಯಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಞ್ಚ ಮರಣಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಸ್ಸ, ಜಾತಿಮರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸೇವ ವಾ ಭಯಸ್ಸ. ಪಾರಗೂತಿ ಪಾರಙ್ಗತಾ. ತೇ ತುಸಿತಾತಿ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ತುಟ್ಠಾ ನಾಮ. ಜೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ಸವಾಹಿನಿನ್ತಿ ಸಸೇನಕಂ ಮಾರಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ತೇ ಅನೇಜಾತಿ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏಜಾಯ ಅನೇಜಾ ನಿಚ್ಚಲಾ ನಾಮ. ನಮುಚಿಬಲನ್ತಿ ಮಾರಬಲಂ. ಉಪಾತಿವತ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ತೇ ಸುಖಿತಾತಿ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖೇನ ಸುಖಿತಾ ನಾಮ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಸುಖಿತಾ ವತ ಅರಹನ್ತೋ, ತಣ್ಹಾ ನೇಸಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ, ಮೋಹಜಾಲಂ ಪದಾಲಿತ’’ನ್ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೬);

೪. ಸಂವರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಧಾನಾನೀತಿ ವೀರಿಯಾನಿ. ಸಂವರಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಸಂವರನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ. ಪಹಾನಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಪಜಹನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ. ಭಾವನಾಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ. ಅನುರಕ್ಖಣಾಪ್ಪಧಾನನ್ತಿ ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನವೀರಿಯಂ.

ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು ವಿವೇಕೋ, ವಿರಾಗೋ, ನಿರೋಧೋತಿ ತೀಣಿಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ನಾಮಾನಿ. ನಿಬ್ಬಾನಂ ಹಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕತ್ತಾ ವಿವೇಕೋ, ತಂ ಆಗಮ್ಮ ರಾಗಾದಯೋ ವಿರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಿರಾಗೋ, ನಿರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ನಿರೋಧೋ. ತಸ್ಮಾ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿಆದೀಸು ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಾ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬವಸೇನ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಾ – ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಚ. ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾ ತದಙ್ಗವಸೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಚ ಖನ್ಧೇ ಚ ರಾಗಂ ಪರಿಚ್ಚಜತೀತಿ ಪರಿಚ್ಚಾಗವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ಮಗ್ಗೋ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದನವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ. ತಸ್ಮಾ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿನ್ತಿ ಯಥಾ ಭಾವಿಯಮಾನೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಪರಿಣಮತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವಞ್ಚ ಮಗ್ಗಭಾವಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಏವಂ ತಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಭದ್ದಕನ್ತಿ ಲದ್ಧಕಂ. ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾದಿವಸೇನ ಅಧಿಗತೋ ಸಮಾಧಿಯೇವ. ಅನುರಕ್ಖತೀತಿ ಸಮಾಧಿಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಧಮ್ಮೇ ರಾಗದೋಸಮೋಹೇ ಸೋಧೇನ್ತೋ ರಕ್ಖತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಅಟ್ಠಿಕಸಞ್ಞಾದಿಕಾ ಪಞ್ಚೇವ ಸಞ್ಞಾ ವುತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ದಸಪಿ ಅಸುಭಾನಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರೋ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೦೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತೋಯೇವ. ಗಾಥಾಯ ಸಂವರಾದಿನಿಪ್ಫಾದಕಂ ವೀರಿಯಮೇವ ವುತ್ತಂ. ಖಯಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾಪುಣೇತಿ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾತಿ.

೫. ಪಞ್ಞತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಗ್ಗಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋತಿ ಉತ್ತಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ. ಅತ್ತಭಾವೀನನ್ತಿ ಅತ್ತಭಾವವನ್ತಾನಂ. ಯದಿದಂ ರಾಹು ಅಸುರಿನ್ದೋತಿ ಯೋ ಏಸ ರಾಹು ಅಸುರಿನ್ದೋ ಅಯಂ ಅಗ್ಗೋತಿ. ಏತ್ಥ ರಾಹು ಕಿರ ಅಸುರಿನ್ದೋ ಚತ್ತಾರಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಉಚ್ಚೋ, ಬಾಹನ್ತರಮಸ್ಸ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಸತಾನಿ, ಹತ್ಥತಲಪಾದತಲಾನಂ ಪುಥುಲತಾ ತೀಣಿ ಯೋಜನಸತಾನಿ. ಅಙ್ಗುಲಿಪಬ್ಬಾನಿ ಪಣ್ಣಾಸ ಯೋಜನಾನಿ, ಭಮುಕನ್ತರಂ ಪಣ್ಣಾಸಯೋಜನಂ, ನಲಾಟಂ ತಿಯೋಜನಸತಂ, ಸೀಸಂ ನವಯೋಜನಸತಂ. ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಯದಿದಂ ರಾಜಾ ಮನ್ಧಾತಾತಿ ಯೋ ಏಸ ರಾಜಾ ಮನ್ಧಾತಾ ನಾಮ, ಅಯಂ ದಿಬ್ಬೇಪಿ ಮಾನುಸಕೇಪಿ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನಕಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ. ಏಸ ಹಿ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಾಯುಕೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಹಿರಞ್ಞವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇನ್ತೋ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ ದೀಘರತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ. ದೇವಲೋಕೇ ಪನ ಯಾವ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಇನ್ದಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಾವ ಪಣೀತೇ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೀತಿ ಕಾಮಭೋಗೀನಂ ಅಗ್ಗೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ. ತಥಾಗತೋ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ತಥಾಗತೋ ಅಗ್ಗೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ ಅಕ್ಖಾಯತಿ.

ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ಪರಿವಾರಸಙ್ಖಾತೇನ ಯಸಸಾ ಚ ಜಲನ್ತಾನಂ. ಉದ್ಧಂ ತಿರಿಯಂ ಅಪಾಚೀನನ್ತಿ ಉಪರಿ ಚ ಮಜ್ಝೇ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ. ಯಾವತಾ ಜಗತೋ ಗತೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ಲೋಕನಿಪ್ಫತ್ತಿ.

೬. ಸೋಖುಮ್ಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬. ಛಟ್ಠೇ ಸೋಖುಮ್ಮಾನೀತಿ ಸುಖುಮಲಕ್ಖಣಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಾನಿ ಞಾಣಾನಿ. ರೂಪಸೋಖುಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀತಿ ರೂಪೇ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಪರಮೇನಾತಿ ಉತ್ತಮೇನ. ತೇನ ಚ ರೂಪಸೋಖುಮ್ಮೇನಾತಿ ತೇನ ಯಾವ ಅನುಲೋಮಭಾವಂ ಪತ್ತೇನ ಸುಖುಮಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕಞಾಣೇನ. ನ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ನತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ನ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ನತ್ಥಿಭಾವೇನೇವ ನ ಪತ್ಥೇತಿ. ವೇದನಾಸೋಖುಮ್ಮಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ರೂಪಸೋಖುಮ್ಮತಂ ಞತ್ವಾತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕೇನ ಞಾಣೇನ ಸುಖುಮತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ವೇದನಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಚ ಪಭವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಞ್ಞಾ ಯತೋ ಸಮುದೇತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಸಮುದೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಞ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯತ್ಥ ಚಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ತಞ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರತೋ ಞತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಂ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಲುಜ್ಜನಭಾವೇನ ಪರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಇಮಿನಾ ಹಿ ಪದೇನ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ದುಕ್ಖತೋ ನೋ ಚ ಅತ್ತತೋತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಖಾನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಸನ್ತೋತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತೋ. ಸನ್ತಿಪದೇ ರತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ರತೋ. ಇತಿ ಸುತ್ತನ್ತೇ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾವ ಕಥಿತಾ, ಗಾಥಾಸು ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋಪೀತಿ.

೭. ಪಠಮಅಗತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭-೧೯. ಸತ್ತಮೇ ಅಗತಿಗಮನಾನೀತಿ ನಗತಿಗಮನಾನಿ. ಛನ್ದಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಛನ್ದೇನ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಭಯಾ ಮೋಹಾತಿ ಛನ್ದೇನ, ದೋಸೇನ, ಭಯೇನ, ಮೋಹೇನ. ಅತಿವತ್ತತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ನವಮೇ ತಥಾಬುಜ್ಝನಕಾನಂ ವಸೇನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ನಯೇಹಿ ಕಥಿತಂ.

೧೦. ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೦. ದಸಮೇ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕೋತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಂ ಉದ್ದೇಸಕೋ. ಕಾಮೇಸು ಅಸಂಯತಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಅಸಂಯತಾ. ಪರಿಸಾಕಸಟೋ ಚ ಪನೇಸ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಞ್ಚ ಪನ ಸೋ ಏವರೂಪಾ ಪರಿಸಾಕಚವರೋ ನಾಮ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣೇನಾತಿ ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ. ಪರಿಸಾಯ ಮಣ್ಡೋ ಚ ಪನೇಸ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪಾ ಪರಿಸಾ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಪರಿಸಾಮಣ್ಡೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

ಚರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

೩. ಉರುವೇಲವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಉರುವೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಉರುವೇಲಾಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲುಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ. ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ದಸಸಹಸ್ಸಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಾನಿ ನಾಮ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಪಾಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅಪಾಕಟಂ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿಹಿಂಸಾವಿತಕ್ಕಂ ವಾ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೋ ಚೋದಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಪತ್ತಪುಟೇನ ವಾಲುಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಕಿರತು, ಇದಮಸ್ಸ ದಣ್ಡಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯೋ ತಾದಿಸಂ ವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಪತ್ತಪುಟೇನ ವಾಲುಕಂ ಆಕಿರತಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಹಾವಾಲುಕರಾಸಿ ಜಾತೋ. ತತೋ ನಂ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜನತಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಮಕಾಸಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉರುವೇಲಾತಿ ಮಹಾವೇಲಾ, ಮಹಾವಾಲಿಕರಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ವಾ ಉರೂತಿ ವಾಲುಕಾ ವುಚ್ಚತಿ, ವೇಲಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ, ವೇಲಾತಿಕ್ಕಮನಹೇತು ಆಹಟಾ ಉರು ಉರುವೇಲಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ನಜ್ಜಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇತಿ ಉರುವೇಲಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೇರಞ್ಜರಾನದೀತೀರೇ ವಿಹರಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೇತಿ ಅಜಪಾಲಕಾ ತಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ನಿಸೀದನ್ತಿಪಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಪಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಾಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಠಮಮೇವ. ಉದಪಾದೀತಿ ಅಯಂ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಉದಪಾದಿ. ಕಸ್ಮಾ ಉದಪಾದೀತಿ? ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣತ್ತಾ ಚೇವ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನತಾಯ ಚ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನಾಯ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಹತ್ಥಿವಾನರತಿತ್ತಿರಾ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಹರನ್ತಾ ‘‘ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಗಾರವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತಾ ತಿತ್ತಿರಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ. ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತಿ, ನರಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ;

ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಾಸಂಸಾ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಗ್ಗತೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೩೭);

ಏವಂ ಅಹೇತುಕತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ತಥಾಗತೋ ಸಗಾರವವಾಸಂ ರೋಚೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋಚೇಸ್ಸತೀತಿ. ಅಗಾರವೋತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಗಾರವರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಗರುಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸೋತಿ ಪತಿಸ್ಸಯರಹಿತೋ, ಕಞ್ಚಿ ಜೇಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಾಯೇವ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಗರುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಕ್ಕಾರಞ್ಚೇವ ಕತ್ವಾ ಗರುಕಾರಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ.

ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇತಿಆದೀಸು ಸದ್ಧಿಂ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕೇ. ದೇವಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಾರಬ್ರಹ್ಮೇಸು ಗಹಿತೇಸುಪಿ ಮಾರೋ ನಾಮ ವಸವತ್ತೀ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಉಪರಿ ವಸಂ ವತ್ತೇತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಏಕಙ್ಗುಲಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇ ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ, ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಸು, ದಸಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಆಲೋಕಂ ಫರತಿ. ಸೋ ಇಮಿನಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರೋತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂತಿ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಸಮಣಾ ನಾಮ ಏಕನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾದಿವಸೇನ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಪಣ್ಡಿತಾ. ತೇ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಪನ್ನತರಾತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭನ್ತೂತಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ. ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯಾತಿ ಇದಂ ಪನ ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಗಹಿತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಪದಾನಿ ಲೋಕವಸೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ದ್ವೇ ಪಜಾವಸೇನ. ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನತರನ್ತಿ ಸೀಲೇನ ಸಮ್ಪನ್ನತರಂ, ಅಧಿಕತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಲಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಕಥಿತಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಮೇವ ಹೇತಂ. ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ಥಾ ಅವೀಚಿತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಕತರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ಮಯಾ ಪಟಿವಿದ್ಧನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಮೇವ ಸಕ್ಕತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಕಾರಣಂ ಭಗವಾ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ ವಿಸೇಸಂ ಚಿನ್ತೇತಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಭಿಮುಖೇ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಹಂಸು ವಿಹರನ್ತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ – ‘‘ವಿಹರನ್ತೀತಿ ವಚನತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಬಹೂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ, ಸೋ ‘‘ಭಗವಾಪಿ ಭನ್ತೇ ಏತರಹಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚನೇನ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ನ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ;

ಸದೇವಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ. (ಮಹಾವ. ೧೧; ಮ. ನಿ. ೨.೩೪೧) –

ಆದೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಸುತ್ತೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಾವೋ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಗರುನೋ, ತಸ್ಮಾ. ಮಹತ್ತಮಭಿಕಙ್ಖತಾತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ. ಸರಂ ಬುದ್ಧಾನ ಸಾಸನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನಂ ಸರನ್ತೇನ.

ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಮಹತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ರತ್ತಞ್ಞುಮಹತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲಮಹತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಹತ್ತಂ ಲಾಭಗ್ಗಮಹತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಮಹತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಥ ಮೇ ಸಙ್ಘೇಪಿ ಗಾರವೋತಿ ಅಥ ಮಯ್ಹಂ ಸಙ್ಘೇಪಿ ಗಾರವೋ ಜಾತೋ. ಕಿಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಭಗವತಾ ಸಙ್ಘೇ ಗಾರವೋ ಕತೋತಿ? ಮಹಾಪಜಾಪತಿಯಾ ದುಸ್ಸಯುಗದಾನಕಾಲೇ. ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪನೀತಂ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ‘‘ಸಙ್ಘೇ, ಗೋತಮಿ, ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ತೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘೋ ಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಸಙ್ಘೇ ಗಾರವಂ ಅಕಾಸಿ ನಾಮ.

೨. ದುತಿಯಉರುವೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨. ದುತಿಯೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾತಿ ಬಹುಕಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಹುಹುಕ್ಕಜಾತಿಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ. ಜಿಣ್ಣಾತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣಾ. ವುಡ್ಢಾತಿ ವಯೋವುದ್ಧಾ. ಮಹಲ್ಲಕಾತಿ ಜಾತಿಮಹಲ್ಲಕಾ. ಅದ್ಧಗತಾತಿ ತಯೋ ವಯೇ ಅದ್ಧೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ. ಸುತಮೇತನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತಂ ಏತಂ. ತಯಿದಂ ಭೋ, ಗೋತಮ, ತಥೇವಾತಿ ಭೋ, ಗೋತಮ, ಏತಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತಕಾರಣಂ ತಥಾ ಏವ. ತಯಿದಂ ಭೋ, ಗೋತಮ, ನ ಸಮ್ಪನ್ನಮೇವಾತಿ ತಂ ಏತಂ ಅಭಿವಾದನಾದಿಅಕರಣಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ.

ಅಕಾಲವಾದೀತಿಆದೀಸು ಅಕಾಲೇ ವದತೀತಿ ಅಕಾಲವಾದೀ. ಅಸಭಾವಂ ವದತೀತಿ ಅಭೂತವಾದೀ. ಅನತ್ಥಂ ವದತಿ, ನೋ ಅತ್ಥನ್ತಿ ಅನತ್ಥವಾದೀ. ಅಧಮ್ಮಂ ವದತಿ, ನೋ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದೀ. ಅವಿನಯಂ ವದತಿ, ನೋ ವಿನಯನ್ತಿ ಅವಿನಯವಾದೀ. ಅನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ನ ಹದಯೇ ನಿಧೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ. ಅಕಾಲೇನಾತಿ ಕಥೇತುಂ ಅಯುತ್ತಕಾಲೇನ. ಅನಪದೇಸನ್ತಿ ಅಪದೇಸರಹಿತಂ, ಸಾಪದೇಸಂ ಸಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕಥೇತಿ. ಅಪರಿಯನ್ತವತಿನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತರಹಿತಂ, ನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ಅನತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ಬಾಲೋ ಥೇರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ಥೇರೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಕಾಲವಾದೀತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಥೇರೋತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಥೇರೋತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸ ಸುತಂ ಹೋತಿ, ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಪಾಳಿಅನುಸನ್ಧಿಪುಬ್ಬಾಪರವಸೇನ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತಧರೋತಿ ಸುತಸ್ಸ ಆಧಾರಭೂತೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಇತೋ ಗಹಿತಂ ಇತೋ ಪಲಾಯತಿ, ಛಿದ್ದಘಟೇ ಉದಕಂ ವಿಯ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಏಕಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಾ ವಾಚೇತುಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಯಂ ನ ಸುತಧರೋ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹಿತಕಾಲಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ, ದಸಪಿ ವೀಸತಿಪಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ನಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಸುತಧರೋ ನಾಮ. ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋತಿ ಸುತಸ್ಸ ಸನ್ನಿಚಯಭೂತೋ. ಯಸ್ಸ ಹಿ ಸುತಂ ಹದಯಮಞ್ಜೂಸಾಯ ಸನ್ನಿಚಿತಂ ಸಿಲಾಯ ಲೇಖಾ ವಿಯ ಸುವಣ್ಣಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ಸುತಸನ್ನಿಚಯೋ ನಾಮ. ಧಾತಾತಿ ಧಾತಾ ಪಗುಣಾ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಉಗ್ಗಹಿತಬುದ್ಧವಚನಂ ಧಾತಂ ಪಗುಣಂ ನಿಚ್ಚಲಿಕಂ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕಂ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಸಮನುಗ್ಗಾಹಿತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ. ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಧಾತಂ ಪಗುಣಂ ಭವಙ್ಗಸೋತಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕಂ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಜಾತಕಂ ವಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಮೇವ ಕಥೇತಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಾತಾ’’ತಿ. ವಚಸಾ ಪರಿಚಿತಾತಿ ಸುತ್ತದಸಕ-ವಗ್ಗದಸಕಪಣ್ಣಾಸದಸಕವಸೇನ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಿತಾ. ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಪೇಕ್ಖಿತಾ. ಯಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಟಂ ಹೋತಿ, ಮಹಾದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ರೂಪಗತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಕಾರಣತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ.

ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನನ್ತಿ ಅಭಿಚೇತೋತಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ಚಿತ್ತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ವಾ, ಅಭಿಚೇತಸಿ ಜಾತಾನಿ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ, ಅಭಿಚೇತೋಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ವಾ ಆಭಿಚೇತಸಿಕಾನಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಸುಖವಿಹಾರಾನಂ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಸುಖವಿಹಾರಭೂತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾನಿ ಹಿ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಝಾಯಿನೋ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನೇಕ್ಖಮ್ಮಸುಖಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಕಾಮಲಾಭೀತಿ ನಿಕಾಮೇನ ಲಾಭೀ, ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಲಾಭೀ, ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀತಿ ಸುಖೇನೇವ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ಅಕಸಿರಾನಂ ಲಾಭೀ ವಿಪುಲಾನಂ, ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವುಟ್ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ಹಿ ಲಾಭೀಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪನ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಕ್ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ. ಏಕಚ್ಚೋ ಸಕ್ಕೋತಿ ತಥಾಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಚ ಪನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ ತಥಾ ಚ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಚ ಅಕಿಚ್ಛೇನೇವ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ನಾಳಿಕಯನ್ತಂ ವಿಯ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತುಂ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಅಯಂ ತಿವಿಧಾಪಿ ಸಮ್ಪದಾ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ‘‘ಅಕಿಚ್ಛಲಾಭೀ ಅಕಸಿರಲಾಭೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಏವಮಿಧ ಸೀಲಮ್ಪಿ ಬಾಹುಸಚ್ಚಮ್ಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ಸೀಲಂ ಬಾಹುಸಚ್ಚಞ್ಚ, ಝಾನಾನಿಪಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ವಳಞ್ಜನಕಜ್ಝಾನಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಕಥಿತಂ. ಫಲೇನ ಚೇತ್ಥ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಉದ್ಧತೇನಾತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸಹಗತೇನ. ಸಮ್ಫನ್ತಿ ಪಲಾಪಕಥಂ. ಅಸಮಾಹಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಅಟ್ಠಪಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ಮಗೋತಿ ಮಗಸದಿಸೋ. ಆರಾತಿ ದೂರೇ. ಥಾವರೇಯ್ಯಮ್ಹಾತಿ ಥಾವರಭಾವತೋ. ಪಾಪದಿಟ್ಠೀತಿ ಲಾಮಕದಿಟ್ಠಿ. ಅನಾದರೋತಿ ಆದರರಹಿತೋ. ಸುತವಾತಿ ಸುತೇನ ಉಪಗತೋ. ಪಟಿಭಾನವಾತಿ ದುವಿಧೇನ ಪಟಿಭಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪಞ್ಞಾಯತ್ಥಂ ವಿಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅತ್ಥಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ. ಪಾರಗೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಂ ಗತೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪಹಾನಪಾರಗೂ, ಭಾವನಾಪಾರಗೂ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಾರಗೂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂತಿ ಏವಂ ಛಬ್ಬಿಧೇನ ಪಾರಗಮನೇನ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗತೋ. ಅಖಿಲೋತಿ ರಾಗಖಿಲಾದಿವಿರಹಿತೋ. ಪಟಿಭಾನವಾತಿ ದುವಿಧೇನೇವ ಪಟಿಭಾನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀತಿ ಸಕಲಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೩. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩. ತತಿಯೇ ಲೋಕೋತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಞಾತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಕತೋ. ಲೋಕಸ್ಮಾತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚತೋ. ಪಹೀನೋತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಹೀನೋ. ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಾವಿತಾತಿ ತಥಾಗತೇನ ಭಾವಿತಾ.

ಏವಂ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಥಾಗತಭಾವಂ ಕಥೇತುಂ ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ರೂಪಾಯತನಂ. ಸುತನ್ತಿ ಸದ್ದಾಯತನಂ. ಮುತನ್ತಿ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಗನ್ಧಾಯತನಂ ರಸಾಯತನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಂ. ವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ. ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ವಾ ಪತ್ತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಪತ್ತಂ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸಿತಂ. ಅನುವಿಚರಿತಂ ಮನಸಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಸಞ್ಚರಿತಂ.

ತಥಾಗತೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಏತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ನೀಲಂ ಪೀತಕನ್ತಿಆದಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ತಥಾ ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಭೇರಿಸದ್ದೋ ಮುದಿಙ್ಗಸದ್ದೋತಿಆದಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ಸೋತದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ತಚಗನ್ಧೋತಿಆದಿ ಗನ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಘಾನದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋತಿಆದಿ ರಸಾರಮ್ಮಣಂ ಜಿವ್ಹಾದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಕಕ್ಖಳಂ ಮುದುಕನ್ತಿಆದಿ ಪಥವೀಧಾತುತೇಜೋಧಾತುವಾಯೋಧಾತುಭೇದಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ತಥಾ ಯಂ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ಇಮಸ್ಸ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸುಖದುಕ್ಖಾದಿಭೇದಂ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಇಮಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ವಿಜಾನಿತ್ವಾ ಸುಮನೋ ವಾ ದುಮ್ಮನೋ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಾ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಏವಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಂ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಿಞ್ಞಾತಂ, ತತ್ಥ ತಥಾಗತೇನ ಅದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಅಸುತಂ ವಾ ಅಮುತಂ ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಞಾಣೇನ ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ.

ತಸ್ಮಾ ತಥಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಂ ಯಥಾ ಲೋಕೇನ ಗತಂ, ತಸ್ಸ ತಥೇವ ಗತತ್ತಾ ತಥಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಗತಸದ್ದೇನ ಏಕತ್ಥಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ತಥಾಗತೋತಿ ನಿಗಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ಯುತ್ತಿ ಏಕಪುಗ್ಗಲವಣ್ಣನಾಯಂ ತಥಾಗತಸದ್ದವಿತ್ಥಾರೇ ವುತ್ತಾಯೇವ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ದಕ್ಖತೀತಿ ದಸೋ. ವಸಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ವಸವತ್ತೀ.

ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ತೇಧಾತುಕಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕೇ ಯಥಾತಥನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತೇಧಾತುಕಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನೇಯ್ಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಯಥಾತಥಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಚತುನ್ನಂ ಯೋಗಾನಂ ಪಹಾನೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತೋ. ಅನೂಪಯೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಉಪಯೇಹಿ ವಿರಹಿತೋ. ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಧೀರೋತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸಬ್ಬಗನ್ಥಪ್ಪಮೋಚನೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಗನ್ಥೇ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಫುಟ್ಠಾ ಅಸ್ಸ. ಇದಞ್ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಪರಮಾ ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಞ್ಹಿ ತೇನ ಞಾಣಫುಸನೇನ ಫುಟ್ಠಂ. ತೇನೇವಾಹ – ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರಮಾಸನ್ತೀತಿ ಉತ್ತಮಾ ಸನ್ತಿ. ಕತರಾ ಸಾತಿ? ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕುತೋಚಿ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಕುತೋಭಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತೋ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯೇತಿ ಉಪಧಿಸಙ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ತದಾರಮ್ಮಣಾಯ ಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋ. ಸೀಹೋ ಅನುತ್ತರೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹನಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ಹಿಂಸನಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋ ಅನುತ್ತರೋ ಸೀಹೋ ನಾಮ. ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ. ಇತೀತಿ ಏವಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಗಮ್ಮಾತಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ. ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಂ ತಥಾಗತಂ ತೇ ಸರಣಂ ಗತಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಇದಾನಿ ಯಂ ವದನ್ತಾ ತೇ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೪. ಕಾಳಕಾರಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪. ಚತುತ್ಥಂ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ. ಕತರಾಯ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಯನ್ತಿ? ದಸಬಲಗುಣಕಥಾಯ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಧೀತಾ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾ ‘‘ಸಾಕೇತನಗರೇ ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಕುಲಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ. ಸಚೇ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸಿಯಮಾನೇ ಪಪಞ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಂ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಆಗತಾ’’ತಿ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೋವ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಅಚೇಲಕಸತಾನಿ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ತೇಸು ನಿಸಿನ್ನೇಸು ‘‘ಧೀತಾ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅರಹನ್ತೇ ವನ್ದತೂ’’ತಿ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಪೇಸೇಸಿ. ಆಗತಫಲಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಅರಹನ್ತೇತಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ‘‘ಲಾಭಾ ವತ ಮೇ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗತಾ ತೇ ನಿಸ್ಸಿರಿಕದಸ್ಸನೇ ಅಚೇಲಕೇ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಸಮಣಾ ನಾಮ ನ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾತ, ಯೇಸಂ ನೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಹಿರೀ, ನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಇಮೇ ಸಮಣಾ, ಧೀಧೀ’’ತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ.

ತತೋ ಅಚೇಲಕಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಕುತೋ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಕಾಲಕಣ್ಣೀ ಲದ್ಧಾ, ಕಿಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಞ್ಞಾ ದಾರಿಕಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪರಿಭಾಸಿಂಸು. ಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಕತಂ ಹೋತು ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ, ಅಹಮೇತ್ಥ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚೇಲಕೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸುಭದ್ದಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತೇ ಲಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಾತ, ಅರಹನ್ತಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ –

‘‘ಕೀದಿಸಾ ಸಮಣಾ ತುಯ್ಹಂ, ಬಾಳ್ಹಂ ಖೋ ನೇ ಪಸಂಸಸಿ;

ಕಿಂಸೀಲಾ ಕಿಂಸಮಾಚಾರಾ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ’’ತಿ.

ಸಾ ಆಹ –

‘‘ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸನ್ತಮನಾ, ಸನ್ತತೇಜಾ ಗುಣಮಗ್ಗಸಣ್ಠಿತಾ;

ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ ಮಿತಭಾಣೀ, ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮ.

‘‘ವಸನ್ತಿ ವನಮೋಗಯ್ಹ, ನಾಗೋ ಛೇತ್ವಾವ ಬನ್ಧನಂ;

ಏಕಕಿಯಾ ಅದುತಿಯಾ, ತಾದಿಸಾ ಸಮಣಾ ಮಮಾ’’ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುರೇ ಠತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ತವ ಸಮಣೇ ಆನೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕದಾ ಕರಿಸ್ಸಥ, ತಾತಾ’’ತಿ. ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನಾತಿ ವುತ್ತೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ನಂ ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಉಪರಿಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತಂ ಪುಪ್ಫಸಮುಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ನಮಸ್ಸಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಞ್ಚ ಅವಚ – ‘‘ಭಗವಾ ಸ್ವೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ. ತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸತ್ಥಾ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅದ್ದಸ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ನಿಮನ್ತಿತಮ್ಹ ಸೇಟ್ಠೀತಿ. ನ, ಭನ್ತೇ, ಕಞ್ಚಿ ಆಗತಂ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಆಮ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಸದ್ಧಾ ಪನ ಉಪಾಸಿಕಾ ದೂರೇ ಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇಪಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇಪಿ ಠಿತಾ ಹಿಮವನ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವತ್ವಾ –

‘‘ದೂರೇ ಸನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಹಿಮವನ್ತೋವ ಪಬ್ಬತೋ;

ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸರಾ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೦೪) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ, ಧೀತು ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ, ಆನನ್ದ, ಸಾಕೇತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಸಲಾಕಂ ದೇಹಿ. ದದನ್ತೋ ಚ ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂಯೇವ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಚೂಳಸುಭದ್ದಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಬಹುಕಿಚ್ಚಾ ಬಹುಕರಣೀಯಾ, ಮಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಯ್ಯ ವಾ ನ ವಾ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಮಹಾರಾಜಾ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಕಥೇಸಿ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ವಿಮನಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಾ ದುಮ್ಮನಾ. ಅಧಿವುತ್ಥಂ ತೇ ಭಗವತಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾ’’ತಿ. ಸಾ ತುಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾ ದಾನಮೇವ ಸಂವಿದಹಿ. ಸಕ್ಕೋಪಿ ಖೋ ದೇವರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತಾತ, ದಸಬಲೋ ಚೂಳಸುಭದ್ದಾಯ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಕೇತನಗರಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚ ಕೂಟಾಗಾರಸತಾನಿ ಮಾಪೇಹೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಕೂಟಾಗಾರಯಾನೇನ ಮಣಿವಣ್ಣಂ ಆಕಾಸಂ ವಿಲಿಖನ್ತೋ ವಿಯ ಸಾಕೇತನಗರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಸುಭದ್ದಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರಪಕ್ಖೋ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಸಾಧು ತೇಸಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಅಚೇಲಕಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಠಮಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಥ ನೀಹರಿತಬ್ಬನಿಯಾಮೇನ ತೇ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸತ್ಥು ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಾತೇಸಿ. ಸೋ ಕಾಳಕೇನ ಕಾರಿತತಾಯ ಕಾಳಕಾರಾಮೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರತಿ ಕಾಳಕಾರಾಮೇ’’ತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ತೇ ಕಿರ ಸಾಕೇತನಗರವಾಸಿನೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಾಮ ಮಹನ್ತಾ, ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಕಾಳಕಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಟ್ಠಿತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲನಗರಂ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇವಲೋಕಸದಿಸಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ – ‘‘ಮಯಿ ಗತೇ ಮಹತೀ ದೇಸನಾ ಸಮುಟ್ಠಿಸ್ಸತಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಕಮ್ಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ಏವಮಿದಂ ಸುತ್ತಂ ಗುಣಕಥಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತತ್ಥ ‘‘ತಮಹಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹಾಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಅಭಿಅಞ್ಞಾಸಿಂ, ಜಾನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿದಿತನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಞಾತಂ. ಇಮಿನಾ ಏತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಅಞ್ಞೇ ಜಾನನ್ತಿಯೇವ, ಮಯಾ ಪನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ವಿದಿತನ್ತಿ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ. ತಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀತಿ ತಂ ಛದ್ವಾರಿಕಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ತಥಾಗತೋ ತಣ್ಹಾಯ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ ನ ಉಪಗಞ್ಛಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ. ಸುಣಾತಿ ಭಗವಾ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ. ಘಾಯತಿ ಭಗವಾ ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ. ಸಾಯತಿ ಭಗವಾ ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ. ಫುಸತಿ ಭಗವಾ ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಜಾನಾತಿ ಭಗವಾ ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ, ಛನ್ದರಾಗೋ ಭಗವತೋ ನತ್ಥಿ, ಸುವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಸೋ ಭಗವಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಂ ತಥಾಗತೋ ನ ಉಪಟ್ಠಾಸೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಖೀಣಾಸವಭೂಮಿ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತಂ ಮಮಸ್ಸ ಮುಸಾತಿ ತಂ ಮೇ ವಚನಂ ಮುಸಾವಾದೋ ನಾಮ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಪಸ್ಸ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ತಮ್ಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಭವೇಯ್ಯ. ತಂ ಮಮಸ್ಸ ಕಲೀತಿ ತಂ ವಚನಂ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಸಚ್ಚಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ದಟ್ಠಾ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ದಿಟ್ಠಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಂ ರೂಪಾಯತನಂ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾಜನೇನ ದಿಟ್ಠಮೇವ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಅದಿಟ್ಠಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಾಜನೇನ ಅದಿಟ್ಠಮೇವ ಏತಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ‘‘ಮಹಾಜನೇನ ದಿಟ್ಠಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತಾಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ದಟ್ಠಬ್ಬಞ್ಹಿ ಅದಿಟ್ಠಮ್ಪಿ ಹೋತಿಯೇವ. ಏವರೂಪಾನಿ ಹಿ ವಚನಾನಿ ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ದಟ್ಠಾರಂ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಪಸ್ಸಿತಾರಂ ಏಕಸತ್ತಂ ನಾಮ ತಾಹಿ ಮಞ್ಞನಾಹಿ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸುಪಿ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಿನಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ಸುಞ್ಞತಾಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ.

ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ. ತಾದೀಯೇವ ತಾದೀತಿ ತಾದಿತಾ ನಾಮ ಏಕಸದಿಸತಾ. ತಥಾಗತೋ ಚ ಯಾದಿಸೋ ಲಾಭಾದೀಸು, ತಾದಿಸೋವ ಅಲಾಭಾದೀಸು. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಲಾಭೇಪಿ ತಾದೀ. ಯಸೇಪಿ ತಾದೀ, ಅಯಸೇಪಿ ತಾದೀ. ನಿನ್ದಾಯಪಿ ತಾದೀ, ಪಸಂಸಾಯಪಿ ತಾದೀ. ಸುಖೇಪಿ ತಾದೀ, ದುಕ್ಖೇಪಿ ತಾದೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೩೮, ೧೯೨). ಇಮಾಯ ತಾದಿತಾಯ ತಾದೀ. ತಮ್ಹಾ ಚ ಪನ ತಾದಿಮ್ಹಾತಿ ತತೋ ತಥಾಗತತಾದಿತೋ ಅಞ್ಞೋ ಉತ್ತರಿತರೋ ವಾ ಪಣೀತತರೋ ವಾ ತಾದೀ ನತ್ಥೀತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ತಾದಿಭೂಮಿ ನಾಮ ಕಥಿತಾ. ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಭೂಮೀಹಿ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಮಹಾಪಥವೀ ಸಕ್ಖಿಭಾವೇನ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಅಧುನಾಪಬ್ಬಜಿತೇ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಮತಪಾನಂ ಪಿವಿಂಸು.

ಭಗವಾಪಿ ಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಹಿ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಂಕಿಞ್ಚೀತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಸಚ್ಚಮುತಂ ಪರೇಸನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸದ್ಧಾಯ ಪರಪತ್ತಿಯಾಯನಾಯ ಸಚ್ಚಮುತನ್ತಿ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಹಿತಂ. ಸಯಸಂವುತೇಸೂತಿ ಸಯಮೇವ ಸಂವರಿತ್ವಾ ಪಿಯಾಯಿತ್ವಾ ಗಹಿತಗಹಣೇಸು, ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಹಿ ಸಯಂ ಸಂವುತಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾ ವಾಪಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಸು ಸಯಂ ಸಂವುತಸಙ್ಖಾತೇಸು ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಸು ತಥಾಗತೋ ತಾದೀ ತೇಸಂ ಏಕಮ್ಪಿ ವಚನಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾ ವಾಪಿ ಪರಂ ಉತ್ತಮಂ ಕತ್ವಾ ನ ಓದಹೇಯ್ಯ, ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ನ ಪತ್ತಿಯಾಯೇಯ್ಯ. ಏತಞ್ಚ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ. ಪಟಿಕಚ್ಚ ದಿಸ್ವಾತಿ ಪುರೇತರಂ ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ದಿಸ್ವಾ. ವಿಸತ್ತಾತಿ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ ಪಲಿಬುದ್ಧಾ. ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತನ್ತಿ ಯಥಾಯಂ ಪಜಾ ಅಜ್ಝೋಸಿತಾ ಗಿಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸತ್ತಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗಿತಾ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ. ತಥಾ ಏವಂ ಯಥಾ ಏತಾಯ ಪಜಾಯ ಗಹಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝೋಸಿತಂ ನತ್ಥಿ ತಥಾಗತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಜನಕುಹನತ್ಥನ್ತಿ ತೀಹಿ ಕುಹನವತ್ಥೂಹಿ ಜನಸ್ಸ ಕುಹನತ್ಥಾಯ. ನ ಜನಲಪನತ್ಥನ್ತಿ ನ ಜನಸ್ಸ ಉಪಲಾಪನತ್ಥಂ. ನ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಾನಿಸಂಸತ್ಥನ್ತಿ ನ ಚೀವರಾದಿಥುತಿವಚನತ್ಥಂ. ನ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸತ್ಥನ್ತಿ ನ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಕತವಾದಾನಿಸಂಸತ್ಥಂ, ನ ವಾದಸ್ಸ ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸತ್ಥಂ. ನ ಇತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ನ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಏಸ ಭಿಕ್ಖು, ಏವಂ ಕಿರ ಏಸ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಜನಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಾಯ. ಸಂವರತ್ಥನ್ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಂವರೇಹಿ ಸಂವರಣತ್ಥಾಯ. ಪಹಾನತ್ಥನ್ತಿ ತೀಹಿ ಪಹಾನೇಹಿ ಪಜಹನತ್ಥಾಯ. ವಿರಾಗತ್ಥನ್ತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿರಜ್ಜನತ್ಥಾಯ. ನಿರೋಧತ್ಥನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ನಿರುಜ್ಝನತ್ಥಾಯ. ಅನೀತಿಹನ್ತಿ ಇತಿಹಪರಿವಜ್ಜಿತಂ, ಅಪರಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಬ್ಬಾನೋಗಧಗಾಮಿನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಗಾಮಿನಂ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕರಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಯೇವ ವತ್ತತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗಾಥಾಸು ವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೬. ಕುಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಕುಹಾತಿ ಕುಹಕಾ. ಥದ್ಧಾತಿ ಕೋಧೇನ ಚ ಮಾನೇನ ಚ ಥದ್ಧಾ. ಲಪಾತಿ ಉಪಲಾಪಕಾ. ಸಿಙ್ಗೀತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಿಙ್ಗಂ, ಯಂ ಸಿಙ್ಗಂ ಸಿಙ್ಗಾರತಾ ಚಾತುರತಾ ಚಾತುರಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೮೫೨) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಸದಿಸೇಹಿ ಪಾಕಟಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ. ಉನ್ನಳಾತಿ ಉಗ್ಗತನಳಾ ತುಚ್ಛಮಾನಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗಮತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅಲಾಭಿನೋ. ನ ಮೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾಮಕಾತಿ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಸನ್ತಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ತೇ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇ ಖೋ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮಾಮಕಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಮೇತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಪನ ‘‘ಮಾಮಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ವುದ್ಧಿಂ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ವಡ್ಢನತೋ ವುದ್ಧಿಂ, ನಿಚ್ಚಲಭಾವೇನ ವಿರೂಳ್ಹಿಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪತ್ಥಟತಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ. ತೇ ಪನೇತೇ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ವಿರುಹನ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಪತ್ತೇ ವಿರೂಳ್ಹಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾಸುಪಿ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಮೇವ ಕಥಿತಂ.

೭. ಸನ್ತುಟ್ಠಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಪ್ಪಾನೀತಿ ಪರಿತ್ತಾನಿ. ಸುಲಭಾನೀತಿ ಸುಖೇನ ಲದ್ಧಬ್ಬಾನಿ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ಲಭಿತುಂ. ಅನವಜ್ಜಾನೀತಿ ನಿದ್ದೋಸಾನಿ. ಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನ್ತಿ ಜಙ್ಘಾಪಿಣ್ಡಿಯಬಲೇನ ಚರಿತ್ವಾ ಆಲೋಪಮತ್ತಂ ಲದ್ಧಂ ಭೋಜನಂ. ಪೂತಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಹಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಪಿ ಕಾಯೋ ಪೂತಿಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಅಭಿನವಮ್ಪಿ ಮುತ್ತಂ ಪೂತಿಮುತ್ತಮೇವ.

ವಿಘಾತೋತಿ ವಿಗತಘಾತೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದಿಸಾ ನಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಗತೋ ಚೀವರಾದೀನಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಸಾ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಏವಂ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ನಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ನಾಮ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಧಮ್ಮಾ. ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಸಾನುಲೋಮಿಕಾತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಲೋಮಾ. ಅಧಿಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಸಬ್ಬೇತೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಧಿಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗತಾ ನ ಪರಿಬಾಹಿರಾತಿ.

೮. ಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೮. ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ. ಇಮಂ ಕಿರ ಮಹಾಅರಿಯವಂಸಸುತ್ತನ್ತಂ ಭಗವಾ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅತ್ತನೋಪಿ ಪರಪುಗ್ಗಲಾನಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಿ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಿಯವಂಸಾತಿ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಅರಿಯವಂಸಾತಿ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಖತ್ತಿಯವಂಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಂಸೋ ವೇಸ್ಸವಂಸೋ ಸುದ್ದವಂಸೋ ಸಮಣವಂಸೋ ಕುಲವಂಸೋ ರಾಜವಂಸೋ, ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಮೋ ಅರಿಯವಂಸೋ ಅರಿಯತನ್ತಿ ಅರಿಯಪವೇಣೀ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಸೋ ಖೋ ಪನಾಯಂ ಅರಿಯವಂಸೋ ಇಮೇಸಂ ವಂಸಾನಂ ಮೂಲಗನ್ಧಾದೀನಂ ಕಾಳಾನುಸಾರಿಗನ್ಧಾದಯೋ ವಿಯ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ.

ಕೇ ಪನ ತೇ ಅರಿಯಾ, ಯೇಸಂ ಏತೇ ವಂಸಾತಿ? ಅರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ತಥಾಗತಸಾವಕಾ ಚ, ಏತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಹಿ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಂ ಮತ್ಥಕೇ ತಣ್ಹಙ್ಕರೋ, ಮೇಧಙ್ಕರೋ, ಸರಣಙ್ಕರೋ, ದೀಪಙ್ಕರೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇ ಅರಿಯಾ, ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ…ಪೇ… ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ಕಕುಸನ್ಧೋ, ಕೋಣಾಗಮನೋ, ಕಸ್ಸಪೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಗೋತಮೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಬುದ್ಧಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ. ಅಪಿಚ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧ-ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧ-ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ವಂಸಾತಿ ಅರಿಯವಂಸಾ.

ತೇ ಖೋ ಪನೇತೇ ಅಗ್ಗಞ್ಞಾ ಅಗ್ಗಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ರತ್ತಞ್ಞಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಪವತ್ತಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ, ವಂಸಞ್ಞಾ ವಂಸಾತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ಪೋರಾಣಾ ನ ಅಧುನುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ. ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ ಅವಿಕಿಣ್ಣಾ ಅನಪನೀತಾ. ಅಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ ಅತೀತಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ನ ಸಂಕಿಣ್ಣಪುಬ್ಬಾ, ‘‘ಕಿ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ನ ಅಪನೀತಪುಬ್ಬಾ. ನ ಸಂಕೀಯನ್ತೀತಿ ಇದಾನಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯನ್ತಿ. ನ ಸಂಕೀಯಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಾಗತಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ನ ಅಪನೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಯೇ ಲೋಕೇ ವಿಞ್ಞೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇಹಿ ಅಪ್ಪಟಿಕುಟ್ಠಾ, ಸಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಅನಿನ್ದಿತಾ ಅಗರಹಿತಾ.

ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸವಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ. ಇತರೀತರೇನಾತಿ ನ ಥೂಲಸುಖುಮಲೂಖಪಣೀತಥಿರಜಿಣ್ಣಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀನಂ ಇತರೀತರೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೀವರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸಾ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋತಿ. ಪಿಣ್ಡಪಾತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸನ್ತೋಸೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಇತರೀತರೇನ ಚೀವರೇನ, ಯಥಾಲದ್ಧಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೀವರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಏತ್ಥ ಚ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಚೀವರಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಚೀವರಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಚೀವರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ. ತತ್ಥ ಚೀವರಂ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಖೋಮಾದೀನಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ ದುಕೂಲಾದೀನಿ ಛ ಅನುಲೋಮಚೀವರಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ. ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸ ಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ. ಕುಸಚೀರಂ, ವಾಕಚೀರಂ, ಫಲಕಚೀರಂ, ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ, ವಾಳಕಮ್ಬಲಂ, ಪೋತ್ಥಕೋ, ಚಮ್ಮಂ, ಉಲೂಕಪಕ್ಖಂ, ರುಕ್ಖದುಸ್ಸಂ, ಲತಾದುಸ್ಸಂ, ಏರಕದುಸ್ಸಂ, ಕದಲಿದುಸ್ಸಂ, ವೇಳುದುಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚೀವರಾನಿ.

ಚೀವರಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ಗಣತೋ ವಾ ಞಾತಿತೋ ವಾ ಮಿತ್ತತೋ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧನೇನ, ಪಂಸುಕೂಲಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಛ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಮಾತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಅಟ್ಠ ಖೇತ್ತಾನಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಸೋಸಾನಿಕಂ, ಪಾಪಣಿಕಂ, ರಥಿಯಂ, ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಕಂ, ಸೋತ್ಥಿಯಂ, ಸಿನಾನಂ, ತಿತ್ಥಂ, ಗತಪಚ್ಚಾಗತಂ, ಅಗ್ಗಿದಡ್ಢಂ, ಗೋಖಾಯಿತಂ, ಉಪಚಿಕಖಾಯಿತಂ, ಉನ್ದೂರಖಾಯಿತಂ, ಅನ್ತಚ್ಛಿನ್ನಂ, ದಸಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಧಜಾಹಟಂ, ಥೂಪಂ, ಸಮಣಚೀವರಂ, ಸಾಮುದ್ದಿಯಂ, ಆಭಿಸೇಕಿಯಂ, ಪನ್ಥಿಕಂ, ವಾತಾಹಟಂ, ಇದ್ಧಿಮಯಂ, ದೇವದತ್ತಿಯನ್ತಿ ತೇವೀಸತಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸೋತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಗಬ್ಭಮಲಹರಣಂ. ಗತಪಚ್ಚಾಗತನ್ತಿ ಮತಕಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಆನೀತಚೀವರಂ. ಧಜಾಹಟನ್ತಿ ಧಜಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಆನೀತಂ. ಥೂಪನ್ತಿ ವಮ್ಮಿಕೇ ಪೂಜಿತಚೀವರಂ. ಸಾಮುದ್ದಿಯನ್ತಿ ಸಮುದ್ದವೀಚೀಹಿ ಥಲಂ ಪಾಪಿತಂ. ಪನ್ಥಿಕನ್ತಿ ಪನ್ಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಚೋರಭಯೇನ ಪಾಸಾಣೇಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾರುತಚೀವರಂ. ಇದ್ಧಿಮಯನ್ತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಚೀವರಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಚೀವರಸನ್ತೋಸೋತಿ ವೀಸತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಾ – ಚೀವರೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ, ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ, ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ, ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ, ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ, ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ, ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ, ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ, ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ, ರಜನಸನ್ತೋಸೋ, ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ, ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ, ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ.

ತತ್ಥ ಸಾದಕಭಿಕ್ಖುನಾ ತೇಮಾಸಂ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಏಕಮಾಸಮತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಸೋ ಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಚೀವರಮಾಸೇ ಚೀವರಂ ಕರೋತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಅಡ್ಢಮಾಸೇನೇವ ಕರೋತಿ. ಇದಂ ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ವಿತಕ್ಕನಂ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೇನ ಪನ ಸನ್ತುಟ್ಠೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಾಚೀನಖಣ್ಡರಾಜಿವಾಸಿಕಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರಸದಿಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ.

ಥೇರೋ ಕಿರ ‘‘ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತವಿಹಾರೇ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಚೀವರಂ ಜಿಣ್ಣಂ, ಬಹೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವುತ್ಥೋ ಪುನದಿವಸೇ ಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಗಾಮದ್ವಾರಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಅಹಮ್ಪಾವುಸೋ, ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಬೋಧಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ವಿತಕ್ಕೋ’’ತಿ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿ. ಪುನದಿವಸೇ ಅಮ್ಬಙ್ಗಣಸಮೀಪತೋ, ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋ ತತ್ಥೇವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಞ್ಚ ರತ್ತಿಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಉಚ್ಚಾರಪಲಿಬುದ್ಧೋ ಸಾಟಕೇಯೇವ ವಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋ ತಂ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇಸಿ. ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಸೀ’’ತಿ. ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಪುಣ್ಣದಾಸಿಯಾ ಸರೀರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಂ ಪಂಸುಕೂಲಂ ತುಮ್ಬಮತ್ತೇ ಪಾಣಕೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಸುಸಾನತೋ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ದುಕ್ಕರತರಂ ಕತಂ, ಭನ್ತೇತಿ. ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ವಿತಕ್ಕೋ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಪಂಸುಕೂಲಿಕತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ಪತ್ತೋ ತಂ ಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪಾಚೀನಖಣ್ಡರಾಜಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಕತ್ಥ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸೀಸೇನೇವ ಗಮನಂ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿಂ ಪೇಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸನಂ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಏವಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಆಹರಿಯಮಾನಂ ಚೀವರಂ ದೂರತೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಮನಾಪಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತಂ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅವಿತಕ್ಕೇತ್ವಾ ಥೂಲಸುಖುಮಾದೀಸು ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸನಂ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಏವಂ ಲದ್ಧಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದುಪಟ್ಟಸ್ಸ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಏಕಪಟ್ಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಮತ್ತೇನೇವ ಸನ್ತುಸ್ಸನಂ ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಸ್ಸ ಪನ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಮನಾಪಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಚರಣಂ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಲೂಖಪಣೀತೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾಲದ್ಧೇನೇವ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಅತ್ತನೋ ಥಾಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯೇನ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತೇನ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಮನಾಪಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಯಾಪನಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

‘‘ಕತ್ಥ ಉದಕಂ ಮನಾಪಂ, ಕತ್ಥ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಧೋವನೂಪಗೇನ ಉದಕೇನ ಧೋವನಂ ಉದಕಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಪಣ್ಡುಮತ್ತಿಕಗೇರುಕಪೂತಿಪಣ್ಣರಸಕಿಲಿಟ್ಠಾನಿ ಪನ ಉದಕಾನಿ ವಜ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಧೋವನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಅಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಧೋವನಂ ಧೋವನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ತಥಾ ಅಸುಜ್ಝನ್ತಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಾಪಿತಉದಕೇನಾಪಿ ಧೋವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಏವಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಥೂಲಂ, ಇದಂ ಸುಖುಮ’’ನ್ತಿ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಪಹೋನಕನೀಹಾರೇನೇವ ಕರಣಂ ಕರಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ತಿಮಣ್ಡಲಪತಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಕರಣಂ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ಚೀವರಕರಣತ್ಥಾಯ ಪನ ಮನಾಪಂ ಸುತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾ ರಥಿಕಾದೀಸು ವಾ ದೇವಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ವಾ ಠಪಿತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕರಣಂ ಸುತ್ತಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಕುಸಿಬನ್ಧನಕಾಲೇ ಪನ ಅಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಸತ್ತ ವಾರೇ ನ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಹಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ತಿವಙ್ಗುಲಮತ್ತೇ ಪನ ಸತ್ತ ವಾರೇ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೇನಾಪಿ ಸಹಾಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ವತ್ತಭೇದೋ. ಅಯಂ ಸಿಬ್ಬನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ರಜನ್ತೇನ ಪನ ಕಾಳಕಚ್ಛಕಾದೀನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೇನ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಸೋಮವಕ್ಕಲಾದೀಸು ಯಂ ಲಭತಿ, ತೇನ ರಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಲಭನ್ತೇನ ಪನ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತರಜನಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಕಸಟಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ರಜಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ರಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ನೀಲಕದ್ದಮಕಾಳಸಾಮೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಕಪ್ಪಕರಣಂ ಕಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಹಿರಿಕೋಪೀನಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಮತ್ತವಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನಂ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ದುಸ್ಸಂ ಪನ ಲಭಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಸೂಚಿಂ ವಾ ಕಾರಕಂ ವಾ ಅಲಭನ್ತೇನ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲಭನ್ತೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ಕತಮ್ಪಿ ಸಚೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾದೀನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಚ ಅಸನ್ನಿಹಿತಾ, ಯಾವ ಆಗಮನಾ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಆಗತಮತ್ತೇಸು ದಾತಬ್ಬಂ. ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಸತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಅನಧಿಟ್ಠಿತಮೇವ ಹಿ ಸನ್ನಿಧಿ ಹೋತಿ, ಅಧಿಟ್ಠಿತಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಮಹಾಸೀವತ್ಥೇರೋ ಆಹ. ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ ಪನ ನ ಮುಖಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸಾರಣೀಯಧಮ್ಮೇ ಠತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ನಾಮ.

ಚೀವರಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ನಾಮ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಞ್ಚೇವ ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಞ್ಚ. ತೇಸಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೨೪-೨೫) ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತಿ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸಂ ಪೂರಯಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಾನಿ ದ್ವೇ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಗೋಪೇತಿ. ಇಮಾನಿ ಗೋಪೇನ್ತೋ ಚೀವರಸನ್ತೋಸಮಹಾಅರಿಯವಂಸವಸೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತೀತಿ.

ವಣ್ಣವಾದೀತಿ ಏಕೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ನ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ನ ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ಏಕೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಸನ್ತೋಸಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತರೀತರಚೀವರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಚ ವಣ್ಣವಾದೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅನೇಸನನ್ತಿ ದೂತೇಯ್ಯಪಹಿನಗಮನಾನುಯೋಗಪಭೇದಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅನೇಸನಂ. ಅಪ್ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಂ. ಅಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ. ಯಥಾ ಏಕಚ್ಚೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಞ್ಞವನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಕೋಹಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉತ್ತಸತಿ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಅಲದ್ಧಾ ಚೀವರಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಲದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲಭಿತ್ವಾ. ಅಗಧಿತೋತಿ ವಿಗತಲೋಭಗಿದ್ಧೋ. ಅಮುಚ್ಛಿತೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತತಣ್ಹಾಯ ಮುಚ್ಛಂ ಅನಾಪನ್ನೋ. ಅನಜ್ಝೋಪನ್ನೋತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಅನೋತ್ಥತೋ ಅಪರಿಯೋನದ್ಧೋ. ಆದೀನವದಸ್ಸಾವೀತಿ ಅನೇಸನಾಪತ್ತಿಯಞ್ಚ ಗೇಧಿತಪರಿಭೋಗೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಮಾನೋ. ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋತಿ ‘‘ಯಾವದೇವ ಸೀತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸರಣಮೇವ ಪಜಾನನ್ತೋ.

ಇತರೀತರಚೀವರಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚೀವರೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ. ನೇವತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ, ಮಯಾ ಉಪಸಮ್ಪದಮಾಳೇಯೇವ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ ಗಹಿತಂ, ಕೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಂ ನ ಕರೋತಿ. ನೋ ಪರಂ ವಮ್ಭೇತೀತಿ ‘‘ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಪರಂ ನ ವಮ್ಭೇತಿ. ಯೋ ಹಿ ತತ್ಥ ದಕ್ಖೋತಿ ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಚೀವರಸನ್ತೋಸೇ ವಣ್ಣವಾದಾದೀಸು ವಾ ದಕ್ಖೋ ಛೇಕೋ ಬ್ಯತ್ತೋ. ಅನಲಸೋತಿ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತೋ. ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪಟಿಸ್ಸತೋತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಸತಿಯಾ ಚ ಯುತ್ತೋ. ಅರಿಯವಂಸೇ ಠಿತೋತಿ ಅರಿಯವಂಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ.

ಇತರೀತರೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ. ಏತ್ಥಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸಂ ಖೀರಂ ದಧಿ ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತಂ ತೇಲಂ ಮಧು ಫಾಣಿತಂ ಯಾಗು ಖಾದನೀಯಂ ಸಾಯನೀಯಂ ಲೇಹನೀಯನ್ತಿ ಸೋಳಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಭತ್ತಂ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ಗಮಿಕಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನಭತ್ತಂ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕಭತ್ತಂ ಧುರಭತ್ತಂ ಕುಟಿಭತ್ತಂ ವಾರಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಭತ್ತನ್ತಿ ಪನ್ನರಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತೋಸೋ ಗಮನಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಯೇಸನಸನ್ತೋಸೋ ಪಟಿಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ಮತ್ತಪಟಿಗ್ಗಹಣಸನ್ತೋಸೋ ಲೋಲುಪ್ಪವಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಬಲಸನ್ತೋಸೋ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋ ಉಪಕಾರಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಮಾಣಸನ್ತೋಸೋ ಪರಿಭೋಗಸನ್ತೋಸೋ ಸನ್ನಿಧಿಪರಿವಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಸನ್ತೋಸೋತಿ ಪನ್ನರಸ ಸನ್ತೋಸಾ.