(೧೮) ೩. ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಾಯೇತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ, ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿಆದೀಸು ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾ ನಾಮ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚೇತನಾ ಪಕಪ್ಪನಾ. ಸಾ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲವಸೇನ ಅಟ್ಠವಿಧಾ, ಅಕುಸಲವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧಾತಿ ವೀಸತಿವಿಧಾ. ತಥಾ ವಚೀಸಞ್ಚೇತನಾ, ತಥಾ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ನವ ಮಹಗ್ಗತಚೇತನಾಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಪಚ್ಚಯಾ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕುಸಲಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತೇ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದ್ವಾದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖಂ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಕಾರಣೇನೇವ. ಸಚೇ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಛಾದಯಮಾನಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಮೂಲಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಮಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಪರೇಹಿ ಅನಾಣತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ಸಾಮಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಪರೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪರೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಕುಸಲಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಅಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕೋತಿ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕೋತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವೀಸತಿವಿಧಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಯಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಪಜಾನಕಮ್ಮಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ದಹರದಾರಕಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಕತಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಮಿಗಪಕ್ಖಿಆದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ. ದಹರದಾರಕಾ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹತ್ಥಪಾದೇಹಿ ಪಹರನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಲಸತ್ತಿಕಂ ಉಗ್ಗಿರನ್ತಿ, ದಣ್ಡಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ. ಗಾವಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಸುನಖಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಡಂಸನ್ತಿ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ತೀಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಆಯೂಹನಚೇತನಾ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸಯಂಕತಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ, ಆಣತ್ತಿಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತೀತಿ ಅಸೀತಿ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇ ಏಕೂನತಿಂಸ ಕತ್ವಾ ಸತಞ್ಚ ಸೋಳಸ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ಛಸತ್ತತಿ ಚ ಚೇತನಾ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ವೇದಯಿತಾಕಾರೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಜಾನನಾಕಾರೋ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಚಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ಕಾಯೋ ಉಪಾದಾರೂಪಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ಚತ್ತಾರಿ ಭೂತಾನೀತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಾಮ.

ಇಮೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪತಿತಾತಿ ಇಮೇಸು ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೇಸು ಚೇತನಾಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಅನುಪತಿತಾ. ಏವಂ ವಟ್ಟಞ್ಚೇವ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ಅಸೇಸವಿರಾಗೇನ ಚೇವ ಅಸೇಸನಿರೋಧೇನ ಚ. ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಕರಣಕಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ಅಭಿಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ವತ್ತಾನುವತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಯಂ ಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಹಿ ಚೇತನಾ ಇಧ ಕಾಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಖೇತ್ತನ್ತಿಆದೀನಿಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಖೇತ್ತಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು, ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಆಯತನಂ, ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಆಯೂಹಿತಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭಾತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಅತ್ತಭಾವಾ. ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಪಕಪ್ಪಿತಚೇತನಾ ವಹತಿ ಪವತ್ತತಿ.

ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಿ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಚವನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನನ್ದನವನಚಿತ್ತಲತಾವನಫಾರುಸಕವನಾದೀಸು ದಿಬ್ಬರತಿಸಮಪ್ಪಿತಾನಂ ಕೀಳನ್ತಾನಂ ಪಾನಭೋಜನೇ ಸತಿ ಸಮ್ಮುಸ್ಸತಿ, ತೇ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದೇನ ಆತಪೇ ಖಿತ್ತಮಾಲಾ ವಿಯ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ. ಮನೋಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಚವನ್ತಿ, ಏತೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ. ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಪರಿವಾರೋ ರಥೇನ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಅಯಂ ಕಪಣೋ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೀತಿಯಾ ಉದ್ಧುಮಾತೋ ವಿಯ ಗಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಕುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುದ್ಧಾ ನಾಮ ಸುವಿಜಾನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕುದ್ಧಭಾವಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕುದ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮಯಾ ದಾನಸೀಲಾದೀನಂ ವಸೇನ ಲದ್ಧಾ, ನ ತುಯ್ಹಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕುದ್ಧೇ ಇತರೋ ಅಕುದ್ಧೋ ರಕ್ಖತಿ, ಉಭೋಸು ಪನ ಕುದ್ಧೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಕೋಧೋ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಕೋಧೋ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಉಭೋ ಕನ್ದನ್ತಾನಂಯೇವ ಓರೋಧಾನಂ ಚವನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಹೇತು ಚವನ್ತಿ, ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚ ಹೇತುಭೂತಾಯ ಚವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ದಣ್ಡೇಹಿಪಿ ಪಹರನ್ತಿ, ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದೀಹಿಪಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ವಿಸಮ್ಪಿ ಖಾದನ್ತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪತನ್ತಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಪರೇಪಿ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥನೇ ವಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಪಿ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಪಿ ಕಮತಿ.

ಕತಮೇ ತೇನ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಕತಮೇ ನಾಮ ತೇ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಕತಮೇ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ಅತ್ತನಾ ಕಥೇತುಂ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ? ಪಹೋತಿ, ಇದಂ ಪನ ಪದಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಬುದ್ಧವಿಸಯಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಥೇರೋ ನ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಾಮಾವಚರೇಪಿ ರೂಪಾವಚರೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಭವಗ್ಗೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ ಕಥಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಭಗವತಾ ಏವಂ ಕಥಿತೋ.

ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಭಾವಂ ಕಾಮಾವಚರಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಭಾವಮೇವ ಆಗನ್ತಾರೋ, ನೇವ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ನ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ, ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭವಗ್ಗೇ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೨. ವಿಭತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಅತ್ಥೇಸು ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ. ಓಧಿಸೋತಿ ಕಾರಣಸೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಅಕ್ಖರಸೋ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಆಚಿಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥೇಮಿ. ದೇಸೇಮೀತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಪಞ್ಞಾಪೇಮೀತಿ ಜಾನಾಪೇಮಿ. ಪಟ್ಠಪೇಮೀತಿ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ವಿವರಾಮೀತಿ ವಿವಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ವಿಭಜಾಮೀತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮೀತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನಾತಿ ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ ಉಪಗಚ್ಛತು. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನಾತಿ ಅಹಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಥನೇನ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮಿ. ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋತಿ ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಧಿಗತಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ ಸತ್ಥಾ, ಸೋ ಏಸ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ. ಯದಿ ಮಯಾ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ‘‘ಸಚ್ಛಿಕರೋಹಿ ತಾವ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಾಸು ಚ ಪನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ, ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾತಿ.

೩. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ತತಿಯೇ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಕರಾನಂ, ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತೇಸು ಅಸೇಸತೋ ನಿರುದ್ಧೇಸು ತತೋ ಪರಂ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಞ್ಹೇ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಹಿಇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಏವಂ ಮಾ ಭಣೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿವಸೇನೇವ ‘‘ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಸ್ಸತಾದಿಆಕಾರೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಕೋತಿ? ನ ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಕೋ. ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ ಪನ ತತ್ಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪನತ್ಥಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯೇಪಿ ಚ ಅನಾಗತೇ ಏವಂಲದ್ಧಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ವಚನೋಕಾಸುಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿಯೇವ.

ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತೀತಿ ನ ಪಪಞ್ಚೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಪಪಞ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಅನಾಚರಿತಬ್ಬಂ ಮಗ್ಗಂ ಚರತಿ. ತಾವತಾ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಗತಿ, ತತ್ತಕಾವ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತಿ. ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಪಪಞ್ಚನಿರೋಧೋ ಪಪಞ್ಚವೂಪಸಮೋತಿ ಏತೇಸು ಛಸು ಆಯತನೇಸು ಸಬ್ಬಸೋ ನಿರುದ್ಧೇಸು ಪಪಞ್ಚಾಪಿ ನಿರುದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತಿ, ವೂಪಸನ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನದೇವತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ ನಿರುದ್ಧಾನಿ, ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಪನ ಅನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ತಯೋಪಿ ಪಪಞ್ಚಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾವ. ಅಪಿಚ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವವಸೇನೇವ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ಉಪವಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೫-೧೭೬. ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಜ್ಜಾಯನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಕತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಉಪಾದಾನೋತಿ ಸಗಹಣೋವ ಹುತ್ವಾ. ಅನ್ತಕರೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಚರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಅನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಪಞ್ಹಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಛಟ್ಠಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ರಾಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾತಿ ಕೇಸಾದೀಸು ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾ ಪಥವೀಧಾತು. ಬಾಹಿರಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧೇಸು ಪಾಸಾಣಪಬ್ಬತಾದೀಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾ ಪಥವೀಧಾತು. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸೇಸಾಪಿ ಧಾತುಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಇದಂ ತಯಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ. ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝತಣ್ಹಂ ಸಮೂಲಕಂ ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ವಿವತ್ತಯಿ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಜಹಿ. ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ನವವಿಧಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾ. ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಕತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಂಯುತ್ತಮಹಾನಿಕಾಯೇ ರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೯೧ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದೇಪಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೧೬ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೭ ಆದಯೋ) ದಹರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಕಥಿತಾ, ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಮಹಾನಿಕಾಯೇ ಅಯಂ ಚತುಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ.

೮. ಜಮ್ಬಾಲೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸನ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ನ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಲೇಪಗತೇನಾತಿ ಲೇಪಮಕ್ಖಿತೇನ.

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನತ್ಥೇ ನದೀಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ – ಏಕೋ ಕಿರ ಪುರಿಸೋ ಚಣ್ಡಸೋತಾಯ ವಾಳಮಚ್ಛಾಕುಲಾಯ ನದಿಯಾ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಓರಿಮಂ ತೀರಂ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಖೇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇ ಅಟ್ಠ ಕಕುಧರುಕ್ಖೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಇಮಾಯ ರುಕ್ಖಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ‘‘ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಮಟ್ಠಸಾಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾಖಾಯ ಹತ್ಥಾ ನ ಸಣ್ಠಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಪಿಲಕ್ಖರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಲಾಖಾಯ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಏಕಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಿ. ಹತ್ಥೋ ತತ್ಥೇವ ಲಗಿ. ಪುನ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ವಾಮಪಾದೇನಾತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಹತ್ಥಪಾದಾ ತತ್ಥೇವ ಲಗಿಂಸು. ಸೋ ಅಧೋಸಿರೋ ಲಮ್ಬಮಾನೋ ಉಪರಿನದಿಯಂ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಪುಣ್ಣಾಯ ನದಿಯಾ ಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಕುಮ್ಭೀಲಾದೀನಂ ಭಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ಥ ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸೋತಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಓರಿಮತೀರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಪಾರಿಮತೀರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತಾ ಅಟ್ಠ ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ವಿಯ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಲೇಪಮಕ್ಖಿತೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸಾಖಾಗಹಣಂ ವಿಯ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ, ಚತೂಹಿ ಹತ್ಥಪಾದೇಹಿ ಸಾಖಾಯ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಓಲಮ್ಬನಂ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಲಗ್ಗಕಾಲೋ, ಉಪರಿಸೋತೇ ವುಟ್ಠಿ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೋ, ನದಿಯಾ ಪುಣ್ಣಾಯ ಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಕುಮ್ಭೀಲಾದೀನಂ ಭಕ್ಖಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ದುಕ್ಖಾನುಭವನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸುದ್ಧೇನ ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಸುಧೋತೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಹತ್ಥೇನ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇ ತಾದಿಸಮೇವ ಓಪಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ – ತಥೇವ ಹಿ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಮಟ್ಠಸಾಖಾ, ಕಿಲಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಪರಿಗಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸುಧೋತೇ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಳ್ಹೋ. ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ…ಪೇ… ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮಂ, ಅಟ್ಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾರಿಮತೀರೇ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಗತೋ.

ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿನ್ತಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ‘‘ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಿತಕಾಲೋ, ಸುದ್ಧೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸಾಖಾಗಹಣಂ ವಿಯ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಧಮ್ಮೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮರುಕ್ಖಾರೋಹಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಕಾಲೋ, ಪಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ದುತಿಯಂ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೋ…ಪೇ… ಸತ್ತಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ಅಟ್ಠಮಂ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೋ. ಅಟ್ಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅವಿಜ್ಜಾಪ್ಪಭೇದಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಭೂತಾಯ ಗಣಬಹಲಮಹಾಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಜಮ್ಬಾಲೀತಿ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಉದಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಮಹಾಆವಾಟೋ. ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಾತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಗರಸ್ಸ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಗಣಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಾ. ಆಯಮುಖಾನೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪವಿಸನಕನ್ದರಾ. ಅಪಾಯಮುಖಾನೀತಿ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ. ನ ಆಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ನ ಪಾಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ತತೋ ಉದಕಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಉಯ್ಯಾನಗವೇಸಕಓಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಏಕೋ ಕಿರ ನಗರವಾಸಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ನಗರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಮಹನ್ತಂ ಜಮ್ಬಾಲಿಂ ಅದ್ದಸ. ಸೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಮಣೀಯಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕುದ್ದಾಲಂ ಆದಾಯ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಕನ್ದರಾನಿ ಪಿಧಾಯ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಿ, ಅವಸೇಸಉದಕಂ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಪರಿಸ್ಸವಿತ್ವಾ ಗತಂ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪಿಲೋತಿಕಾದೀನಿ ತತ್ಥೇವ ಪೂತಿಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಪಾಣಕಾ ಸಣ್ಠಿತಾ, ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪಗಮನೀಯಾ ಜಾತಾ. ಉಪಗತಾನಮ್ಪಿ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪಿಧಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತ್ಥ ನಗರವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಗವೇಸನ್ತೇನ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಜಮ್ಬಾಲಿಯಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯೋ, ಆಯಮುಖಾನಂ ಪಿಹಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೋದಕಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅಪಾಯಮುಖಾನಂ ವಿವಟಕಾಲೋ ವಿಯ ಛದ್ವಾರಿಕಸಂವರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲೋ, ದೇವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಅವುಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅವಸೇಸಉದಕಸ್ಸ ಅಪಾಯಮುಖೇಹಿ ಪರಿಸ್ಸವಿತ್ವಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣಾನಂ ಪರಿಹೀನಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸರಾಸಿಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ, ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪಿಲೋತಿಕಾದೀನಂ ತತ್ಥೇವ ಪೂತಿಭಾವೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಿಪೂರಿತಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ವಟ್ಟಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಟ್ಟೇ ಅಭಿರತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ಪಾಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಹಿ ಉದಕಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಧಾಪಿ ತದೇವ ಓಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಆಯಮುಖಾನಂ ವಿವಟಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅಪಾಯಮುಖಾನಂ ಪಿಹಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ದೇವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಕುಸಲರಾಸಿಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಕಾಲೋ, ಆಯಮುಖೇಹಿ ಪವಿಟ್ಠೇನ ಉದಕೇನ ಸರಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೋ, ಸಮನ್ತತೋ ವತಿಂ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಮಜ್ಝೇ ಪಾಸಾದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ದೇಸನಾ ಪನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಿಕಾ ಕಥಿತಾತಿ.

೯. ನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ನವಮೇ ಹಾನಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೭೯೯) ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ನ ಜಾನನ್ತಿ.

೧೦. ಮಹಾಪದೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ದಸಮೇ ಭೋಗನಗರೇ ವಿಹರತೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ಆನನ್ದಚೇತಿಯೇತಿ ಆನನ್ದಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತವಿಹಾರೇ. ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಮಹಾಓಕಾಸೇ ಮಹಾಅಪದೇಸೇ ವಾ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಮಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇಹಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ಸೋತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಹಿ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಇದಾನಿ ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಬಾಲೋ ವದತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಕ್ಖತಿ. ತೇನಾಹ – ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾತಿ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ಪದಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ. ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಕಥಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಗಹೇತ್ವಾ. ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತರಿತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿನಯೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವಿನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೫೭) ವಿನಯೋತಿ ಖನ್ಧಕೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯಾತಿಸಾರೇ’’ತಿ. ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಪನ ಸುತ್ತಂ, ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಅಥ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಯೇವ ಪಿಟಕಾನಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನಿ ವಾ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ನ ತಾವ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಸುತ್ತನಾಮಕಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಜಾತಕಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿದ್ದೇಸೋ ಸುತ್ತನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ವಿಮಾನವತ್ಥು ಪೇತವತ್ಥು ಥೇರಗಾಥಾ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಅಪದಾನನ್ತಿ.

ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಅಸುತ್ತನಾಮಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯೋ ಪನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹರಿ –

‘‘ಯೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿರಾಗಾಯ, ಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿಸಂಯೋಗಾಯ, ಸಉಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅನುಪಾದಾನಾಯ, ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಪವಿವೇಕಾಯ, ಆಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನೇಸೋ ವಿನಯೋ ನೇತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸರಾಗಾಯ, ವಿಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಂಯೋಗಾಯ. ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಉಪಾದಾನಾಯ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ, ಪವಿವೇಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ, ಅಪಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಆಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವಿನಯೋ ಏತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೦೬; ಅ. ನಿ. ೮.೫೩).

ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇತಿ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗಾದಿವಿನಯಕಾರಣೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚೇವ ಸುತ್ತೇ ಓತರನ್ತೀತಿ ಸುತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಛಲ್ಲಿಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರ-ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗ-ಗುಳ್ಹವಿನಯವೇದಲ್ಲಪಿಟಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಹಿ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇ ಚ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇತಿ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಮಹಾಪದೇಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ.

ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.