೪. ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ

(೧೬) ೧. ಇನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಇನ್ದ್ರಿಯಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೧೫೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸದ್ಧಾಧುರೇನ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕರೋತೀತಿ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದುತಿಯೇ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇ ಅಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ಸದ್ಧಾಬಲಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತಿಯೇ ಅನವಜ್ಜಬಲನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಬಲಂ. ಸಙ್ಗಹಬಲನ್ತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಬಲಂ. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ಉತ್ತಾನಾನೇವ.

೬. ಕಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೬. ಛಟ್ಠೇ ಸಂವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಯೋ ಸಂವಟ್ಟಾ ಆಪೋಸಂವಟ್ಟೋ, ತೇಜೋಸಂವಟ್ಟೋ, ವಾಯೋಸಂವಟ್ಟೋತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ಸಂವಟ್ಟಸೀಮಾ ಆಭಸ್ಸರಾ, ಸುಭಕಿಣ್ಹಾ, ವೇಹಪ್ಫಲಾತಿ. ಯದಾ ಕಪ್ಪೋ ತೇಜೇನ ಸಂವಟ್ಟತಿ, ಆಭಸ್ಸರತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ. ಯದಾ ಆಪೇನ ಸಂವಟ್ಟತಿ, ಸುಭಕಿಣ್ಹತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಉದಕೇನ ವಿಲೀಯತಿ. ಯದಾ ವಾತೇನ ಸಂವಟ್ಟತಿ, ವೇಹಪ್ಫಲತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವಾತೇನ ವಿದ್ಧಂಸತಿ. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಸದಾಪಿ ಏಕಂ ಬುದ್ಧಕ್ಖೇತ್ತಂ ವಿನಸ್ಸತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರಕಥಾ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೨.೪೦೩-೪೦೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೭. ರೋಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೭. ಸತ್ತಮೇ ವಿಘಾತವಾತಿ ಮಹಿಚ್ಛಾಪಚ್ಚಯೇನ ವಿಘಾತೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ. ಅನವಞ್ಞಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಪರೇಹಿ ಅನವಜಾನನಸ್ಸ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪ್ಪಟಿಲಾಭಾಯಾತಿ ಸುಸಙ್ಖತಚತುಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಚೇವ ವಣ್ಣಭಣನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಿಲೋಕಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ. ಸಙ್ಖಾಯ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತೀತಿ ‘‘ಇತಿ ಮಂ ಏತೇ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಜಾನನತ್ಥಾಯ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೮. ಪರಿಹಾನಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಗಮ್ಭೀರೇಸೂತಿ ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರೇಸು. ಠಾನಾಠಾನೇಸೂತಿ ಕಾರಣಾಕಾರಣೇಸು. ನ ಕಮತೀತಿ ನಾವಗಾಹತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ. ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಪಞ್ಞಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಸಮ್ಮಸನಪ್ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ.

೯. ಭಿಕ್ಖುನೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೫೯. ನವಮೇ ಏಹಿ ತ್ವನ್ತಿ ಥೇರೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ತಂ ಪಹಿಣಿತುಂ ಏವಮಾಹ. ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾತಿ ಸಹ ಸೀಸೇನ ಕಾಯಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ. ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜೀತಿ ವೇಗೇನ ಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಏತದವೋಚಾತಿ ತಸ್ಸಾಕಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಲೋಭಪ್ಪಹಾನತ್ಥಾಯ ಸಣ್ಹೇನೇವ ಅಸುಭಕಥಂ ಕಥೇತುಂ ಏತಂ ಅವೋಚ. ಆಹಾರಸಮ್ಭೂತೋತಿ ಆಹಾರೇನ ಸಮ್ಭೂತೋ ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಡ್ಢಿತೋ. ಆಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಹಾರಂ ಪಜಹತೀತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಂ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಸೇವಮಾನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಆಹಾರಂ ಪಜಹತಿ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಪನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ನಿಕನ್ತಿತಣ್ಹಾ ಪಜಹಿತಬ್ಬಾ.

ತಣ್ಹಂ ಪಜಹತೀತಿ ಇದಾನಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಂ ಪುಬ್ಬತಣ್ಹಂ ಪಜಹತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾ ಕುಸಲಾ ಅಕುಸಲಾತಿ? ಅಕುಸಲಾ. ಸೇವಿತಬ್ಬಾ ನ ಸೇವಿತಬ್ಬಾತಿ? ಸೇವಿತಬ್ಬಾ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ ನಾಕಡ್ಢತೀತಿ? ನಾಕಡ್ಢತಿ. ಏತಿಸ್ಸಾಪಿ ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಸೇವಿತಬ್ಬತಣ್ಹಾಯ ನಿಕನ್ತಿ ಪಜಹಿತಬ್ಬಾಯೇವ. ಸೋ ಹಿ ನಾಮ ಆಯಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ಖಯಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನಾತಿ ಕಾರಣಪರಿವಿತಕ್ಕನಮೇತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ನ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸೇವ ಪುತ್ತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸೇವ ಪುತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪೇತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ. ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಇದಂ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸೇವಿತಬ್ಬಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ. ಮಾನಂ ಪಜಹತೀತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ಪುಬ್ಬಮಾನಂ ಪಜಹತಿ. ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನೇಸ ತಂ ಪಜಹತಿ, ಸೋಪಿ ತಣ್ಹಾ ವಿಯ ಅಕುಸಲೋ ಚೇವ ಸೇವಿತಬ್ಬೋ ಚ, ನೋ ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಆಕಡ್ಢತಿ. ನಿಕನ್ತಿ ಪನ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಜಹಿತಬ್ಬಾವ.

ಸೇತುಘಾತೋ ವುತ್ತೋ ಭಗವತಾತಿ ಪದಘಾತೋ ಪಚ್ಚಯಘಾತೋ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಕಥಿತೋ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಥೇರೇ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇನ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಛನ್ದರಾಗೋ ಅಪಗಞ್ಛಿ. ಸಾಪಿ ಥೇರಂ ಖಮಾಪೇತುಂ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸೇಸಿ, ಥೇರೋಪಿಸ್ಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಥ ಖೋ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೧೦. ಸುಗತವಿನಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೦. ದಸಮೇ ದುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಹಿತಂ. ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ವಳಞ್ಜೇನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪದಮೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ದುಟ್ಠು ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಸ್ಸ. ಅತ್ಥೋಪಿ ದುನ್ನಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ. ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋತಿ ಮೂಲಭೂತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಛಿನ್ನಮೂಲಕೋ. ಅಪ್ಪಟಿಸರಣೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ. ಬಾಹುಲಿಕಾತಿ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾ. ಸಾಥಲಿಕಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಥಿಲಗ್ಗಹಣೇನ ಗಣ್ಹನಕಾ. ಓಕ್ಕಮನೇ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾನಿ ಅವಗಮನತೋ ಓಕ್ಕಮನನ್ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪವಿವೇಕೇತಿ ತಿವಿಧೇ ವಿವೇಕೇ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರಾತಿ ನಿಬ್ಬೀರಿಯಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಇನ್ದ್ರಿಯವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

(೧೭) ೨. ಪಟಿಪದಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸಂಖಿತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೧. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ದುಕ್ಖಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪಟಿಪದಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾ. ಅಸೀಘಪ್ಪವತ್ತಿತಾಯ ಗರುಭಾವೇನ ದನ್ಧಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೨. ವಿತ್ಥಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೨. ದುತಿಯೇ ಅಭಿಕ್ಖಣನ್ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ. ಆನನ್ತರಿಯನ್ತಿ ಅನನ್ತರವಿಪಾಕದಾಯಕಂ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಫಲತ್ಥಾಯ. ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಚಮಕಾನಿ ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾವ ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿವಸೇನ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಇಮಾಸಂ ಪನ ಪಟಿಪದಾನಂ ಅಯಂ ಆವಿಭಾವಕಥಾ – ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಾಭಿನಿವೇಸೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೇ ಕಿಲಮತಿ, ಅರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೇ ಕಿಲಮತಿ, ಪಚ್ಚಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಕಿಲಮತಿ, ತೀಸು ಅದ್ಧಾಸು ಕಿಲಮತಿ, ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗೇ ಕಿಲಮತಿ. ಏವಂ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಕಿಲಮನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪತ್ವಾಪಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾನುಪಸ್ಸನೇ, ಭಙ್ಗಾನುಪಸ್ಸನೇ, ಭಯತುಪಟ್ಠಾನೇ, ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನೇ, ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನೇ, ಮುಚ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಞಾಣೇ, ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾಞಾಣೇ, ಅನುಲೋಮಞಾಣೇ, ಗೋತ್ರಭುಞಾಣೇತಿ ಇಮೇಸು ನವಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸುಪಿ ಕಿಲಮಿತ್ವಾವ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ತಸ್ಸ ಸೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಏವಂ ದುಕ್ಖೇನ ಗರುಭಾವೇನ ಸಚ್ಛಿಕತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದೋ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಯೋ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಞ್ಚಸು ಞಾಣೇಸು ಕಿಲಮನ್ತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ನವಸು ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇಸು ಅಕಿಲಮಿತ್ವಾವ ಮಗ್ಗಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಏವಂ ದುಕ್ಖೇನ ಅಗರುಭಾವೇನ ಸಚ್ಛಿಕತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದೋ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ ನಾಮ ಜಾತೋ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಇತರಾಪಿ ದ್ವೇ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಗೋಣಪರಿಯೇಸಕಉಪಮಾಹಿ ಚೇತಾ ವಿಭಾವೇತಬ್ಬಾ – ಏಕಸ್ಸ ಹಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಗೋಣಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅಟವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾ. ಸೋ ಸಕಣ್ಟಕೇ ಸಗಹನೇ ವನೇ ತೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಗಹನಮಗ್ಗೇನೇವ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಹನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ನಿಲೀನೇ ಗೋಣೇಪಿ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಅದ್ದಸ. ಏಕೋ ಕಿಚ್ಛೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಠಿತೇ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಅದ್ದಸ. ಅಪರೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮಗ್ಗೇನ ಸುಖೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಹನಟ್ಠಾನೇ ನಿಲೀನೇ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಅದ್ದಸ. ಅಪರೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮಗ್ಗೇನೇವ ಸುಖೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಠಿತೇಯೇವ ಖಿಪ್ಪಂ ಅದ್ದಸ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಗೋಣಾ ವಿಯ ಚತ್ತಾರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಗೋಣಪರಿಯೇಸಕೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಗಹನಮಗ್ಗೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಗಮನಂ ವಿಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಞ್ಚಸು ಞಾಣೇಸು ಕಿಲಮತೋ ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾ. ಗಹನಟ್ಠಾನೇ ನಿಲೀನಾನಂ ಕಿಚ್ಛೇನೇವ ದಸ್ಸನಂ ವಿಯ ಅಪರಭಾಗೇ ನವಸು ಞಾಣೇಸು ಕಿಲಮನ್ತಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನಂ ದಸ್ಸನಂ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸೇಸಉಪಮಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ.

೩. ಅಸುಭಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೩. ತತಿಯೇ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ಕಾಯೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಕರಜಕಾಯೇ ‘‘ಯಥಾ ಏತಂ, ತಥಾ ಇದ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ದಿಟ್ಠಾನಂ ದಸನ್ನಂ ಅಸುಭಾನಂ ಉಪಸಂಹರಣವಸೇನ ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಂ ಅಸುಭತೋ ಪಟಿಕೂಲತೋ ಞಾಣೇನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿ ನವನ್ನಂ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯಾನಂ ವಸೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೇ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ. ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಅನಭಿರತಿಸಞ್ಞೀತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ತೇಧಾತುಕೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಅನಭಿರತಾಯ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಸಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಮರಣಸಞ್ಞಾತಿ ಮರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತೀತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತೇ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಸೇಖಬಲಾನೀತಿ ಸಿಕ್ಖನಕಾನಂ ಬಲಾನಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿವಸೇನ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ‘‘ಅಸುಭಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ದುಕ್ಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ಸುಖಾಯ. ಅಸುಭಾದೀನಿ ಹಿ ಪಟಿಕೂಲಾರಮ್ಮಣಾನಿ, ತೇಸು ಪನ ಪಕತಿಯಾವ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಲ್ಲೀಯತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ಪಣೀತಸುಖಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸುಖಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ ಉಪಮಾ – ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರಪುರಿಸೋ ಹಿ ಫಲಕಕೋಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾವುಧಾನಿ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪವಿಸತಿ, ಸೋ ಅನ್ತರಾ ವಿಸ್ಸಮಿತುಕಾಮೋ ಫಲಕಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮತಿ ಚೇವ ಪಾನಭೋಜನಾದೀನಿ ಚ ಪಟಿಸೇವತಿ. ತತೋ ಪುನ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಗಾಮೋ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಾಮೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಫಲಕಕೋಟ್ಠಕೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚನಿಸ್ಸಯಬಲಾನಿ, ಸಙ್ಗಾಮಪವಿಸನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಪಞ್ಚಾವುಧಸನ್ನಾಹೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಚಮಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪವಿಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಕರಣಕಾಲೋ, ವಿಸ್ಸಮಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಫಲಕಕೋಟ್ಠಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮನಪಾನಭೋಜನಾನಿ ಪಟಿಸೇವನಕಾಲೋ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ನಿರಸ್ಸಾದಕ್ಖಣೇ ಪಞ್ಚ ಬಲಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸನಕಾಲೋ, ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ಪುನ ಸಙ್ಗಾಮಸ್ಸ ಪವಿಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಬಲೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಗ್ಗಹಣಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಬಲಾನಿ ಚೇವ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಚ ಮಿಸ್ಸಕಾನೇವ ಕಥಿತಾನೀತಿ.

೪. ಪಠಮಖಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಕ್ಖಮಾತಿ ಅನಧಿವಾಸಿಕಪಟಿಪದಾ. ಖಮಾತಿ ಅಧಿವಾಸಿಕಪಟಿಪದಾ. ದಮಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮನಪಟಿಪದಾ. ಸಮಾತಿ ಅಕುಸಲವಿತಕ್ಕಾನಂ ವೂಪಸಮನಪಟಿಪದಾ. ರೋಸನ್ತಂ ಪಟಿರೋಸತೀತಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಂ ಪಟಿಘಟ್ಟೇತಿ. ಭಣ್ಡನ್ತಂ ಪಟಿಭಣ್ಡತೀತಿ ಪಹರನ್ತಂ ಪಟಿಪಹರತಿ. ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

೭. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೭. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಅಹೇಸುಂ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ದುಕ್ಖಪಟಿಪದೋ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ. ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ದುಕ್ಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ, ಇಮಂ ಮೇ ಪಟಿಪದಂ ಆಗಮ್ಮ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

೮. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮಾ ತಯೋ ಮಗ್ಗಾ ಸುಖಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಸುಖಪಟಿಪದೋ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಾಯಂ ಪಟಿಪದಾ ಸುಖಾ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇಮೇಸು ಪನ ದ್ವೀಸುಪಿ ಸುತ್ತೇಸು ಮಿಸ್ಸಿಕಾವ ಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೯. ಸಸಙ್ಖಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೬೯. ನವಮೇ ಪಠಮದುತಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ತೇಸು ಏಕೋ ವಿಪಸ್ಸನಿನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಬಲವತ್ತಾ ಇಧೇವ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏಕೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಇಧ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ತದೇವ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಸಸಙ್ಖಾರೇನ ಸಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸಙ್ಖಾರನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ತತಿಯಚತುತ್ಥಾ ಸಮಥಯಾನಿಕಾ. ತೇಸಂ ಏಕೋ ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಬಲವತ್ತಾ ಇಧೇವ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತಿ, ಏಕೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ದುಬ್ಬಲತ್ತಾ ಇಧ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅನನ್ತರೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ತದೇವ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಅಸಙ್ಖಾರೇನ ಅಪ್ಪಯೋಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೧೦. ಯುಗನದ್ಧಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೦. ದಸಮೇ ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನ್ತಿ ಸಮಥಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಮಗ್ಗೋ ಸಞ್ಜಾಯತೀತಿ ಪಠಮೋ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಸೋ ತಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆಸೇವನಾದೀನಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದುತಿಯಮಗ್ಗಾದಯೋ ಪನ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಆಸೇವತಿ ಭಾವೇತಿ ಬಹುಲೀಕರೋತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಥಂ ಭಾವೇತಿ, ಪಕತಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಲಾಭೀ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಠತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತೀತಿ ಯುಗನದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಭಾವೇತಿ. ತತ್ಥ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ಅಯಂ ಪನ ಯಾವತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಾವತಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸತಿ. ಯಾವತಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸತಿ, ತಾವತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಥಂ? ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ. ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪುನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸತಿ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ತತಿಯಜ್ಝಾನಂ…ಪೇ… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸತಿ. ಏವಮಯಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಭಾವೇತಿ ನಾಮ.

ಧಮ್ಮುದ್ಧಚ್ಚವಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮೇಸು ದಸವಿಪಸ್ಸನುಪಕ್ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ವಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಸುಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಸಪ್ಪಾಯಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ. ಯಂ ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ. ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ಪಚ್ಚೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಸಙ್ಖಾತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ. ಸನ್ನಿಸೀದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಸಮ್ಮಾ ನಿಸೀದತಿ. ಏಕೋದಿ ಹೋತೀತಿ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ. ಸಮಾಧಿಯತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆಧಿಯತಿ ಸುಟ್ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಪಟಿಪದಾವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

(೧೮) ೩. ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ

೧. ಚೇತನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೧. ತತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಕಾಯೇತಿ ಕಾಯದ್ವಾರೇ, ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿಆದೀಸು ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾ ನಾಮ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಚೇತನಾ ಪಕಪ್ಪನಾ. ಸಾ ಅಟ್ಠ ಕಾಮಾವಚರಕುಸಲವಸೇನ ಅಟ್ಠವಿಧಾ, ಅಕುಸಲವಸೇನ ದ್ವಾದಸವಿಧಾತಿ ವೀಸತಿವಿಧಾ. ತಥಾ ವಚೀಸಞ್ಚೇತನಾ, ತಥಾ ಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾ. ಅಪಿಚೇತ್ಥ ನವ ಮಹಗ್ಗತಚೇತನಾಪಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ. ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತೂತಿ ಕಾಯಸಞ್ಚೇತನಾಪಚ್ಚಯಾ. ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕುಸಲಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತೇ ಸುಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ದ್ವಾದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಖಂ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಕಾರಣೇನೇವ. ಸಚೇ ಹಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಛಾದಯಮಾನಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸುಖದುಕ್ಖಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಚೇತನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಇತಿ ಮೂಲಭೂತಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ.

ಸಾಮಂ ವಾತಿಆದೀಸು ಪರೇಹಿ ಅನಾಣತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋ ಸಾಮಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಯಂ ಪನ ಪರೇ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಪರೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಕುಸಲಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಅಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಕುಸಲವಿಪಾಕೋತಿ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕಂ ಅಕುಸಲವಿಪಾಕೋತಿ ಜಾನನ್ತೋ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ವೀಸತಿವಿಧಂ ಕಾಯಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಯೋ ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ಅಯಂ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ ನಾಮ. ಸೇಸದ್ವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಪಜಾನಕಮ್ಮಂ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ದಹರದಾರಕಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಕತಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಮಿಗಪಕ್ಖಿಆದಯೋ ತಿರಚ್ಛಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ. ದಹರದಾರಕಾ ಪನ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹತ್ಥಪಾದೇಹಿ ಪಹರನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಲಸತ್ತಿಕಂ ಉಗ್ಗಿರನ್ತಿ, ದಣ್ಡಂ ಖಿಪನ್ತಿ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ. ಗಾವಿಯೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಸುನಖಾ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಡಂಸನ್ತಿ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಯೋ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ, ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ತೀಸುಪಿ ದ್ವಾರೇಸು ಆಯೂಹನಚೇತನಾ ಸಮೋಧಾನೇತಬ್ಬಾ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಸಯಂಕತಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ, ಆಣತ್ತಿಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ, ಸಮ್ಪಜಾನಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತಿ, ಅಸಮ್ಪಜಾನಮೂಲಿಕಾ ವೀಸತೀತಿ ಅಸೀತಿ ಚೇತನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ. ಮನೋದ್ವಾರೇ ಪನ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇ ಏಕೂನತಿಂಸ ಕತ್ವಾ ಸತಞ್ಚ ಸೋಳಸ ಚ ಹೋನ್ತಿ. ಇತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತೀಸು ದ್ವಾರೇಸು ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ಛಸತ್ತತಿ ಚ ಚೇತನಾ. ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋತೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೋ ವೇದಯಿತಾಕಾರೋ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಜಾನನಾಕಾರೋ ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ, ಚಿತ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ, ಕಾಯೋ ಉಪಾದಾರೂಪಂ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ಚತ್ತಾರಿ ಭೂತಾನೀತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ನಾಮ.

ಇಮೇಸು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪತಿತಾತಿ ಇಮೇಸು ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದೇಸು ಚೇತನಾಧಮ್ಮೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಚ ಅನುಪತಿತಾ. ಏವಂ ವಟ್ಟಞ್ಚೇವ ವಟ್ಟಮೂಲಿಕಾ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತಿ.

ಏತ್ತಾವತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಇದಾನಿ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯತ್ವೇವ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ಅಸೇಸವಿರಾಗೇನ ಚೇವ ಅಸೇಸನಿರೋಧೇನ ಚ. ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಕರಣಕಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ಬೋಧಿಯಙ್ಗಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಂ ಅಭಿಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ವತ್ತಾನುವತ್ತಕರಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ. ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪನಸ್ಸ ವೀಸತಿ ಚೇತನಾ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೋ ಕಾಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಯಂ ಪಚ್ಚಯಾಸ್ಸ ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ. ಕಾಯದ್ವಾರಪ್ಪವತ್ತಾ ಹಿ ಚೇತನಾ ಇಧ ಕಾಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಖೇತ್ತನ್ತಿಆದೀನಿಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ನಾಮಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ವಿರುಹನಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಖೇತ್ತಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ವತ್ಥು, ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಆಯತನಂ, ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಏತ್ತಕೇನ ಠಾನೇನ ತೀಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಆಯೂಹಿತಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಚ್ಚನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತ್ತಾರೋಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭಾತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಅತ್ತಭಾವಾ. ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಕಮತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಪಕಪ್ಪಿತಚೇತನಾ ವಹತಿ ಪವತ್ತತಿ.

ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚುತಿ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಚವನ್ತಿ. ತೇಸಞ್ಹಿ ನನ್ದನವನಚಿತ್ತಲತಾವನಫಾರುಸಕವನಾದೀಸು ದಿಬ್ಬರತಿಸಮಪ್ಪಿತಾನಂ ಕೀಳನ್ತಾನಂ ಪಾನಭೋಜನೇ ಸತಿ ಸಮ್ಮುಸ್ಸತಿ, ತೇ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದೇನ ಆತಪೇ ಖಿತ್ತಮಾಲಾ ವಿಯ ಮಿಲಾಯನ್ತಿ. ಮನೋಪದೋಸಿಕಾ ದೇವಾ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಹೇತು ಚವನ್ತಿ, ಏತೇ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾ ದೇವಾ. ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಪರಿವಾರೋ ರಥೇನ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ. ಅಥಞ್ಞೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಅಯಂ ಕಪಣೋ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಏತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೀತಿಯಾ ಉದ್ಧುಮಾತೋ ವಿಯ ಗಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಯ ಚ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝತಿ. ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಕುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುದ್ಧಾ ನಾಮ ಸುವಿಜಾನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಕುದ್ಧಭಾವಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಕುದ್ಧೋ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮಯಾ ದಾನಸೀಲಾದೀನಂ ವಸೇನ ಲದ್ಧಾ, ನ ತುಯ್ಹಂ ವಸೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕುಜ್ಝತಿ. ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕುದ್ಧೇ ಇತರೋ ಅಕುದ್ಧೋ ರಕ್ಖತಿ, ಉಭೋಸು ಪನ ಕುದ್ಧೇಸು ಏಕಸ್ಸ ಕೋಧೋ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಕೋಧೋ ಇತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಉಭೋ ಕನ್ದನ್ತಾನಂಯೇವ ಓರೋಧಾನಂ ಚವನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾ ಚ ಹೇತು ಚವನ್ತಿ, ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಯ ಚ ಹೇತುಭೂತಾಯ ಚವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ದಣ್ಡೇಹಿಪಿ ಪಹರನ್ತಿ, ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದೀಹಿಪಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅಸಿನಾಪಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ವಿಸಮ್ಪಿ ಖಾದನ್ತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪತನ್ತಿ, ಉದಕಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ಪರೇಪಿ ದಣ್ಡೇನ ವಾ ಸತ್ಥನೇ ವಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇನ್ತಿ. ಏವಂ ತೇಸು ಅತ್ತಸಞ್ಚೇತನಾಪಿ ಪರಸಞ್ಚೇತನಾಪಿ ಕಮತಿ.

ಕತಮೇ ತೇನ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಕತಮೇ ನಾಮ ತೇ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಕತಮೇ ದೇವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ಅತ್ತನಾ ಕಥೇತುಂ ನಪ್ಪಹೋತೀತಿ? ಪಹೋತಿ, ಇದಂ ಪನ ಪದಂ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವೇನ ಬುದ್ಧವಿಸಯಂ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಥೇರೋ ನ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾತಿ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನ ಪಞ್ಹೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಕಾಮಾವಚರೇಪಿ ರೂಪಾವಚರೇಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ಭವಗ್ಗೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸೇನ ಕಥಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಭಗವತಾ ಏವಂ ಕಥಿತೋ.

ಆಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಭಾವಂ ಕಾಮಾವಚರಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಭಾವಮೇವ ಆಗನ್ತಾರೋ, ನೇವ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ನ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ. ಅನಾಗನ್ತಾರೋ ಇತ್ಥತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅನಾಗನ್ತಾರೋ, ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಕಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭವಗ್ಗೇ ಪನೇತಂ ನತ್ಥಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೨. ವಿಭತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೨. ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಅತ್ಥೇಸು ಪಭೇದಗತಂ ಞಾಣಂ. ಓಧಿಸೋತಿ ಕಾರಣಸೋ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಅಕ್ಖರಸೋ. ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಆಚಿಕ್ಖಾಮೀತಿ ಕಥೇಮಿ. ದೇಸೇಮೀತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಪಞ್ಞಾಪೇಮೀತಿ ಜಾನಾಪೇಮಿ. ಪಟ್ಠಪೇಮೀತಿ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ವಿವರಾಮೀತಿ ವಿವಟಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ವಿಭಜಾಮೀತಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮೀತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಥೇಮಿ. ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನಾತಿ ಸೋ ಮಂ ಪಞ್ಹೇನ ಉಪಗಚ್ಛತು. ಅಹಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇನಾತಿ ಅಹಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಕಥನೇನ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮಿ. ಯೋ ನೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋತಿ ಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಧಿಗತಧಮ್ಮಾನಂ ಸುಕುಸಲೋ ಸತ್ಥಾ, ಸೋ ಏಸ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ. ಯದಿ ಮಯಾ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ‘‘ಸಚ್ಛಿಕರೋಹಿ ತಾವ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನಕೋವ ಸೀಹನಾದಂ ನದತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಾಸು ಚ ಪನ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ತಿಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಾ, ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾತಿ.

೩. ಮಹಾಕೋಟ್ಠಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೩. ತತಿಯೇ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಕರಾನಂ, ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏತೇಸು ಅಸೇಸತೋ ನಿರುದ್ಧೇಸು ತತೋ ಪರಂ ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ನತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಇಧಾಪಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಮೇ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪಞ್ಹೇ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಥೇರೋ ಪುಚ್ಛಿತಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ಆಹ. ಏತ್ಥ ಹಿಇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಏವಂ ಮಾ ಭಣೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿವಸೇನೇವ ‘‘ಅತ್ಥಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಸ್ಸತಾದಿಆಕಾರೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಕಿಂ ಪನೇಸ ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಕೋತಿ? ನ ಅತ್ತೂಪಲದ್ಧಿಕೋ. ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ ಪನ ತತ್ಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪನತ್ಥಂ ಏವಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯೇಪಿ ಚ ಅನಾಗತೇ ಏವಂಲದ್ಧಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪೇಸೋ ಪಞ್ಹೋ ಮಹಾಸಾವಕೇಹಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ವಚನೋಕಾಸುಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛತಿಯೇವ.

ಅಪ್ಪಪಞ್ಚಂ ಪಪಞ್ಚೇತೀತಿ ನ ಪಪಞ್ಚೇತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಪಪಞ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಅನಾಚರಿತಬ್ಬಂ ಮಗ್ಗಂ ಚರತಿ. ತಾವತಾ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತೀತಿ ಯತ್ತಕಾ ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಗತಿ, ತತ್ತಕಾವ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಗತಿ. ಛನ್ನಂ, ಆವುಸೋ, ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾ ಪಪಞ್ಚನಿರೋಧೋ ಪಪಞ್ಚವೂಪಸಮೋತಿ ಏತೇಸು ಛಸು ಆಯತನೇಸು ಸಬ್ಬಸೋ ನಿರುದ್ಧೇಸು ಪಪಞ್ಚಾಪಿ ನಿರುದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತಿ, ವೂಪಸನ್ತಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆರುಪ್ಪೇ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನದೇವತಾನಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ ನಿರುದ್ಧಾನಿ, ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಪನ ಅನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ತಯೋಪಿ ಪಪಞ್ಚಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾವ. ಅಪಿಚ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವವಸೇನೇವ ಪಞ್ಹೋ ಕಥಿತೋತಿ. ಚತುತ್ಥೇ ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ಉಪವಾಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೫-೧೭೬. ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಜ್ಜಾಯನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ ಹೋತಿ, ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಕತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಉಪಾದಾನೋತಿ ಸಗಹಣೋವ ಹುತ್ವಾ. ಅನ್ತಕರೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ಅಭವಿಸ್ಸ. ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪನ್ನರಸಧಮ್ಮಭೇದೇನ ಚರಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ಅನ್ತಕರೋ ಹೋತೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ಪಞ್ಹಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ. ಛಟ್ಠಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ರಾಹುಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೭. ಸತ್ತಮೇ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾತಿ ಕೇಸಾದೀಸು ವೀಸತಿಯಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾ ಪಥವೀಧಾತು. ಬಾಹಿರಾತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧೇಸು ಪಾಸಾಣಪಬ್ಬತಾದೀಸು ಥದ್ಧಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾ ಪಥವೀಧಾತು. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ಸೇಸಾಪಿ ಧಾತುಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಇದಂ ತಯಂ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ. ದಿಸ್ವಾತಿ ಸಹವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ಅಚ್ಛೇಚ್ಛಿ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಗ್ಗವಜ್ಝತಣ್ಹಂ ಸಮೂಲಕಂ ಛಿನ್ದಿ. ವಿವತ್ತಯಿ ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ ವಿವತ್ತಯಿ ಉಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಜಹಿ. ಸಮ್ಮಾ ಮಾನಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ನವವಿಧಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾ. ಅನ್ತಮಕಾಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪರಿವಟುಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಕತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸಂಯುತ್ತಮಹಾನಿಕಾಯೇ ರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೯೧ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಚೂಳರಾಹುಲೋವಾದೇಪಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೧೬ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ, ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೦೭ ಆದಯೋ) ದಹರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಮುಸಾವಾದಾ ವೇರಮಣೀ ಕಥಿತಾ, ಮಹಾರಾಹುಲೋವಾದೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೧೩ ಆದಯೋ) ವಿಪಸ್ಸನಾ ಕಥಿತಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಮಹಾನಿಕಾಯೇ ಅಯಂ ಚತುಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾ ನಾಮ ಕಥಿತಾತಿ.

೮. ಜಮ್ಬಾಲೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಸನ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ. ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ನ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ಲೇಪಗತೇನಾತಿ ಲೇಪಮಕ್ಖಿತೇನ.

ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನತ್ಥೇ ನದೀಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ – ಏಕೋ ಕಿರ ಪುರಿಸೋ ಚಣ್ಡಸೋತಾಯ ವಾಳಮಚ್ಛಾಕುಲಾಯ ನದಿಯಾ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಓರಿಮಂ ತೀರಂ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಪಾರಿಮಂ ತೀರಂ ಖೇಮಂ ಅಪ್ಪಟಿಭಯಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತೇ ಅಟ್ಠ ಕಕುಧರುಕ್ಖೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಇಮಾಯ ರುಕ್ಖಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಮನಸಿಕತ್ವಾ ‘‘ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಮಟ್ಠಸಾಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾಖಾಯ ಹತ್ಥಾ ನ ಸಣ್ಠಹೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಪಿಲಕ್ಖರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಲಾಖಾಯ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಏಕಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಿ. ಹತ್ಥೋ ತತ್ಥೇವ ಲಗಿ. ಪುನ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ವಾಮಪಾದೇನಾತಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಹತ್ಥಪಾದಾ ತತ್ಥೇವ ಲಗಿಂಸು. ಸೋ ಅಧೋಸಿರೋ ಲಮ್ಬಮಾನೋ ಉಪರಿನದಿಯಂ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಪುಣ್ಣಾಯ ನದಿಯಾ ಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ ಕುಮ್ಭೀಲಾದೀನಂ ಭಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ.

ತತ್ಥ ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಸೋತಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಓರಿಮತೀರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಪಾರಿಮತೀರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಿತಾ ಅಟ್ಠ ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ವಿಯ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ, ಲೇಪಮಕ್ಖಿತೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸಾಖಾಗಹಣಂ ವಿಯ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕೇ ಅಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ, ಚತೂಹಿ ಹತ್ಥಪಾದೇಹಿ ಸಾಖಾಯ ಬದ್ಧಸ್ಸ ಓಲಮ್ಬನಂ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಲಗ್ಗಕಾಲೋ, ಉಪರಿಸೋತೇ ವುಟ್ಠಿ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೋ, ನದಿಯಾ ಪುಣ್ಣಾಯ ಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಕುಮ್ಭೀಲಾದೀನಂ ಭಕ್ಖಭೂತಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತೇ ನಿಮುಗ್ಗಸ್ಸ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ದುಕ್ಖಾನುಭವನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸುದ್ಧೇನ ಹತ್ಥೇನಾತಿ ಸುಧೋತೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಹತ್ಥೇನ. ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇ ತಾದಿಸಮೇವ ಓಪಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ – ತಥೇವ ಹಿ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಕಕುಧರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಮಟ್ಠಸಾಖಾ, ಕಿಲಿಟ್ಠಹತ್ಥೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೋ ಪರಿಗಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸುಧೋತೇ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಳ್ಹೋ. ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ…ಪೇ… ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮಂ, ಅಟ್ಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಾರಿಮತೀರೇ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಗತೋ.

ತತ್ಥ ‘‘ಇಮೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿನ್ತಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಯೋಗಿನೋ ‘‘ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅರಹತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಿತಕಾಲೋ, ಸುದ್ಧೇನ ಹತ್ಥೇನ ಸಾಖಾಗಹಣಂ ವಿಯ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಧಮ್ಮೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಂ. ತತ್ಥ ಪಠಮರುಕ್ಖಾರೋಹಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಕಾಲೋ, ಪಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ದುತಿಯಂ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೋ…ಪೇ… ಸತ್ತಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ಅಟ್ಠಮಂ ಆರುಳ್ಹಕಾಲೋ ವಿಯ ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೋ. ಅಟ್ಠಮರುಕ್ಖತೋ ಓರುಯ್ಹ ಪಾರಿಮತೀರಂ ಖೇಮನ್ತಭೂಮಿಂ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ನಿಕನ್ತಿಯಾ ಅಬದ್ಧಸ್ಸ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅವಿಜ್ಜಾಪ್ಪಭೇದಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಭೂತಾಯ ಗಣಬಹಲಮಹಾಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಭೇದಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನೇವ ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ. ಜಮ್ಬಾಲೀತಿ ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಉದಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಮಹಾಆವಾಟೋ. ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಾತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ನಗರಸ್ಸ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಗಣಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅನೇಕವಸ್ಸಗಣಿಕಾ. ಆಯಮುಖಾನೀತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಪವಿಸನಕನ್ದರಾ. ಅಪಾಯಮುಖಾನೀತಿ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ. ನ ಆಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ನ ಪಾಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ತತೋ ಉದಕಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಾತಿ.

ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಉಯ್ಯಾನಗವೇಸಕಓಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ಏಕೋ ಕಿರ ನಗರವಾಸಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ನಗರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಮಹನ್ತಂ ಜಮ್ಬಾಲಿಂ ಅದ್ದಸ. ಸೋ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಮಣೀಯಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕುದ್ದಾಲಂ ಆದಾಯ ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಕನ್ದರಾನಿ ಪಿಧಾಯ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಿ, ಅವಸೇಸಉದಕಂ ಅಪವಾಹನಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಪರಿಸ್ಸವಿತ್ವಾ ಗತಂ. ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪಿಲೋತಿಕಾದೀನಿ ತತ್ಥೇವ ಪೂತಿಕಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ಪಾಣಕಾ ಸಣ್ಠಿತಾ, ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪಗಮನೀಯಾ ಜಾತಾ. ಉಪಗತಾನಮ್ಪಿ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪಿಧಾಯ ಪಕ್ಕಮಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತ್ಥ ನಗರವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಗವೇಸನ್ತೇನ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಜಮ್ಬಾಲಿಯಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕಕಾಯೋ, ಆಯಮುಖಾನಂ ಪಿಹಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೋದಕಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅಪಾಯಮುಖಾನಂ ವಿವಟಕಾಲೋ ವಿಯ ಛದ್ವಾರಿಕಸಂವರಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಾಲೋ, ದೇವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಅವುಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅವಸೇಸಉದಕಸ್ಸ ಅಪಾಯಮುಖೇಹಿ ಪರಿಸ್ಸವಿತ್ವಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಗುಣಾನಂ ಪರಿಹೀನಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸರಾಸಿಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಕಾಲೋ, ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಪಿಲೋತಿಕಾದೀನಂ ತತ್ಥೇವ ಪೂತಿಭಾವೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರಿಪೂರಿತಕಾಲೋ, ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ವಟ್ಟಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಟ್ಟೇ ಅಭಿರತಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಆಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ಪಾಳಿಪ್ಪಭೇದೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಹಿ ಉದಕಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇಧಾಪಿ ತದೇವ ಓಪಮ್ಮಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಆಯಮುಖಾನಂ ವಿವಟಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸ್ಸ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಅಪಾಯಮುಖಾನಂ ಪಿಹಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ದೇವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ವುಟ್ಠಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಪ್ಪಾಯಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಲದ್ಧಕಾಲೋ, ಉದಕಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಾಳಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಕುಸಲರಾಸಿಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಕಾಲೋ, ಆಯಮುಖೇಹಿ ಪವಿಟ್ಠೇನ ಉದಕೇನ ಸರಸ್ಸ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೋ, ಸಮನ್ತತೋ ವತಿಂ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖೇ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಮಜ್ಝೇ ಪಾಸಾದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಾಟಕಾನಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಮ್ಮಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ದೇಸನಾ ಪನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಿಕಾ ಕಥಿತಾತಿ.

೯. ನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೭೯. ನವಮೇ ಹಾನಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾತಿಆದೀಸು ‘‘ಪಠಮಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಂ ಕಾಮಸಹಗತಾ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ಹಾನಭಾಗಿನೀ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ೭೯೯) ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಭೂತಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ನ ಜಾನನ್ತಿ.

೧೦. ಮಹಾಪದೇಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೦. ದಸಮೇ ಭೋಗನಗರೇ ವಿಹರತೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಿಹರತಿ. ಆನನ್ದಚೇತಿಯೇತಿ ಆನನ್ದಯಕ್ಖಸ್ಸ ಭವನಟ್ಠಾನೇ ಪತಿಟ್ಠಿತವಿಹಾರೇ. ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಮಹಾಓಕಾಸೇ ಮಹಾಅಪದೇಸೇ ವಾ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ಮಹಾಕಾರಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೇವ ಅಭಿನನ್ದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇಹಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ಸೋತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಕತೇ ಹಿ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇದಂ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಇದಾನಿ ನ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲದ್ಧಿಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ. ನಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಏಸ ಬಾಲೋ ವದತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುಬ್ಬೇವ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಹಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಕ್ಖತಿ. ತೇನಾಹ – ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾತಿ. ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾನೀತಿ ಪದಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ. ಸಾಧುಕಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಾಳಿ ವುತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅನುಸನ್ಧಿ ಕಥಿತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಗಹೇತ್ವಾ. ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತರಿತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇ ಸನ್ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ವಿನಯೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವಿನಯೋ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಕತ್ಥ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೇ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೫೭) ವಿನಯೋತಿ ಖನ್ಧಕೋ. ಯಥಾಹ – ‘‘ವಿನಯಾತಿಸಾರೇ’’ತಿ. ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಮ್ಪಿ ನ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಪನ ಸುತ್ತಂ, ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಅಥ ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಯೇವ ಪಿಟಕಾನಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನಿ ವಾ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋತಿ ಏವಮ್ಪಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ನ ತಾವ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ. ಅಸುತ್ತನಾಮಕಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಜಾತಕಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ನಿದ್ದೇಸೋ ಸುತ್ತನಿಪಾತೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಉದಾನಂ ಇತಿವುತ್ತಕಂ ವಿಮಾನವತ್ಥು ಪೇತವತ್ಥು ಥೇರಗಾಥಾ ಥೇರೀಗಾಥಾ ಅಪದಾನನ್ತಿ.

ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಅಸುತ್ತನಾಮಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸುತ್ತಂ, ವಿನಯೋ ಪನ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಾಹರಿ –

‘‘ಯೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿರಾಗಾಯ, ಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವಿಸಂಯೋಗಾಯ, ಸಉಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅನುಪಾದಾನಾಯ, ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ಕೋಸಜ್ಜಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ, ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಪವಿವೇಕಾಯ, ಆಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಪಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ನೇಸೋ ಧಮ್ಮೋ ನೇಸೋ ವಿನಯೋ ನೇತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’ನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗೋತಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸರಾಗಾಯ, ವಿಸಂಯೋಗಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಂಯೋಗಾಯ. ಅನುಪಾದಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಉಪಾದಾನಾಯ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಮಹಿಚ್ಛತಾಯ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ, ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಕೋಸಜ್ಜಾಯ, ಪವಿವೇಕಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ, ಅಪಚಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ ನೋ ಆಚಯಾಯ. ಏಕಂಸೇನ, ಗೋತಮಿ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ‘ಏಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವಿನಯೋ ಏತಂ ಸತ್ಥು ಸಾಸನ’’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೪೦೬; ಅ. ನಿ. ೮.೫೩).

ತಸ್ಮಾ ಸುತ್ತೇತಿ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾನಿ. ವಿನಯೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ರಾಗಾದಿವಿನಯಕಾರಣೇ ಸಂಸನ್ದೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚೇವ ಸುತ್ತೇ ಓತರನ್ತೀತಿ ಸುತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಛಲ್ಲಿಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಗುಳ್ಹವೇಸ್ಸನ್ತರ-ಗುಳ್ಹಉಮ್ಮಗ್ಗ-ಗುಳ್ಹವಿನಯವೇದಲ್ಲಪಿಟಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ಆಗತಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಆಗತಾನಿ ಹಿ ರಾಗಾದಿವಿನಯೇ ಚ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇತಿ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ. ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಮಹಾಪದೇಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಇಮಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತುತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾನೋಕಾಸಂ ಧಾರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ.

ಸಞ್ಚೇತನಿಯವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

(೧೯) ೪. ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ

೧. ಯೋಧಾಜೀವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೧. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಠಾನಕುಸಲೋತಿ ಯೇನ ಠಾನೇನ ಠಿತೋ ಅವಿರಾಧೇತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕುಸಲೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨. ಪಾಟಿಭೋಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೨. ದುತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ ಅಹಂ ತೇ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ ಏವಂ ಪಾಟಿಭೋಗೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಜರಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಜರಾಸಭಾವಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ.

೩. ಸುತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೩. ತತಿಯೇ ನತ್ಥಿ ತತೋ ದೋಸೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದೋಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪. ಅಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಕಿಚ್ಛಾಜೀವಿತಕಾರಣಟ್ಠೇನ ರೋಗೋವ ರೋಗಾತಙ್ಕೋ ನಾಮ. ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ತೇನ ರೋಗಾತಙ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ. ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತೀತಿ ಉರಂ ತಾಳೇತ್ವಾ ರೋದತಿ. ಅಕತಕಲ್ಯಾಣೋತಿಆದೀಸು ಕಲ್ಯಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಅಕತಂ ಏತೇನಾತಿ ಅಕತಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಮೇವ ಹಿ ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ ಕುಸಲಂ, ಭೀತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಾಯಕತ್ತಾ ಭೀರುತ್ತಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಪಾಪೋತಿಆದೀಸು ಪಾಪಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲಾಮಕಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಲುದ್ದನ್ತಿ ಕಕ್ಖಳಕಮ್ಮಂ. ಕಿಬ್ಬಿಸನ್ತಿ ಸಮಲಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಮ್ಮಂ. ಕಙ್ಖೀ ಹೋತೀತಿ ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಸಙ್ಘಗುಣೇಸು ಚೇವ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಚ ಪುಬ್ಬನ್ತೇ ಚ ಅಪರನ್ತೇ ಚ ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಚಾತಿ ಅಟ್ಠಸು ಠಾನೇಸು ಕಙ್ಖಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾಸನಸದ್ಧಮ್ಮೇ ನ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ, ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೫. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ತಥಾನಿ. ಸೋ ತೇನ ನ ಸಮಣೋತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ‘‘ಅಹಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠೀಹಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯದೇವ ತತ್ಥ ಸಚ್ಚಂ, ತದಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಪಾಣಾ ಅವಜ್ಝಾ’’ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಚ್ಚಂ ತಥಂ ಅವಿಪರೀತಂ. ಇಮಿನಾ ವಚೀಸಚ್ಚಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತದಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಅನುದ್ದಯಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಅನುದ್ದಯತ್ಥಾಯ ಚ ಅನುಕಮ್ಪತ್ಥಾಯ ಚ ಯಾ ಪಟಿಪದಾ, ತಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಪಟಿಪದಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಬ್ಬೇ ಕಾಮಾತಿ ಸಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಾ. ಇತಿ ವದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚಮಾಹಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವದನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಚ್ಚಮೇವ ಆಹ. ಸಬ್ಬೇ ಭವಾತಿ ಕಾಮಭವಾದಯೋ ತಯೋಪಿ. ನಾಹಂ ಕ್ವಚನೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾ ಕಥಿತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ‘‘ನಾಹಂ ಕ್ವಚನೀ’’ತಿ ಕ್ವಚಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚನತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪರಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಭಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಭಾತರಂ, ಸಹಾಯಟ್ಠಾನೇ ಸಹಾಯಂ, ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಚ ಮಮ ಕ್ವಚನೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಮಸದ್ದಂ ತಾವ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಚ ಕ್ವಚನಿ ಪರಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತಾನಂ ಕ್ವಚಿ ನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ‘‘ಮಮಸದ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಮ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸೋ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತಾ ಮಮ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇ ಅತ್ಥೀತಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನೋ ಭಾತಿಟ್ಠಾನೇ ಭಾತರಂ, ಸಹಾಯಟ್ಠಾನೇ ಸಹಾಯಂ, ಪರಿಕ್ಖಾರಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಇಮಿನಾ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇನ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಮಯಂ ಯಸ್ಮಾ ನೇವ ಕತ್ಥಚಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ತಂ ಪರಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ. ಇತಿ ವದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಏವಂ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಂ ಸುಞ್ಞತಂ ವದನ್ತೋಪಿ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಸಚ್ಚಮೇವ ಆಹ, ನ ಮುಸಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಮಞ್ಞನಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾಯೇವ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಂಯೇವ ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚನಭಾವವಿರಹಿತಂ ನಿಪ್ಪಲಿಬೋಧಂ ನಿಗ್ಗಹಣಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೋ.

ಇಮಾನಿ ಖೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಚತ್ತಾರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಚ್ಚಾನಿ ಮಯಾ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನೀತಿ ಯಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಭೋವಾದಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ವದೇಥ, ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಮಯಾ ಇಮಾನಿ ಬಾಹಿತಪಾಪಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸೋಳಸವಿಧೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ಪವೇದಿತಾನಿ ದೇಸಿತಾನಿ ಜೋತಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತೂಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಚೀಸಚ್ಚಮೇವ ಕಥಿತನ್ತಿ.

೬. ಉಮ್ಮಗ್ಗಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೬. ಛಟ್ಠೇ ಪರಿಕಸ್ಸತೀತಿ ಆಕಡ್ಢಿಯತಿ. ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಂ, ಪಞ್ಞಾಗಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಞಾ ಏವ ವಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಾವ ಪಟಿಭಾನಟ್ಠೇನ ಪಟಿಭಾನಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಸಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಯೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವೇತ್ಥ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಅತ್ಥಮಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಧಮ್ಮಂ ಸಹ ಸೀಲೇನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ. ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋತಿ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝನಕಪಞ್ಞೋ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಸೇಸಂ ತೇಭೂಮಕಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಸುತಂ ಹೋತಿ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ. ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ವಟ್ಟಮೂಲಕತಣ್ಹಾ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮುದಯೋತಿ ಸುತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭. ವಸ್ಸಕಾರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಸತ್ತಮೇ ತೋದೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ತುದಿಗಾಮವಾಸಿಕಸ್ಸ. ಪರಿಸತೀತಿ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ. ಪರೂಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಪರಗರಹಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ಬಾಲೋ ಅಯಂ ರಾಜಾತಿಆದಿ ಯಂ ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸಮಣೇ ರಾಮಪುತ್ತೇತಿ ಉದಕೇ ರಾಮಪುತ್ತೇ. ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋತಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಪಸನ್ನೋ. ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಉತ್ತಮನಿಪಾತಕಿರಿಯಂ ನೀಚವುತ್ತಿಂ. ಪರಿಹಾರಕಾತಿ ಪರಿಚಾರಕಾ. ಯಮಕೋತಿಆದೀನಿ ತೇಸಂ ನಾಮಾನಿ. ತೇಸು ಹಿ ಏಕೋ ಯಮಕೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಉಗ್ಗೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ನಾವಿನ್ದಕೀ ನಾಮ, ಏಕೋ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸೋ ನಾಮ. ತ್ಯಾಸ್ಸುದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸತಿ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ನೇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಅನುನೇತಿ ಜಾನಾಪೇತಿ. ಕರಣೀಯಾಧಿಕರಣೀಯೇಸೂತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಚ ಅತಿರೇಕಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಚ. ವಚನೀಯಾಧಿವಚನೀಯೇಸೂತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಚ ಅತಿರೇಕವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಚ. ಅಲಮತ್ಥದಸತರೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೇ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಅಲಮತ್ಥದಸಾ, ತೇ ಅತಿಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಲಮತ್ಥದಸತರಾ, ತೇಹಿ ಅಲಮತ್ಥದಸತರೇಹಿ. ಅಲಮತ್ಥದಸತರೋತಿ ಅಲಮತ್ಥದಸತಾಯ ಉತ್ತರಿತರೋ, ಛೇಕೇಹಿ ಛೇಕತರೋ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತತರೋತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಏವಂ ಭೋತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪುರಿಸತಾಯ ತಂ ಏಳೇಯ್ಯರಾಜಾನಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಪರಿವಾರಿಕೇಪಿ ಉದಕಮ್ಪಿ ರಾಮಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿ. ಅನ್ಧೋ ವಿಯ ಹಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ಚಕ್ಖುಮಾ ವಿಯ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ. ಯಥಾ ಅನ್ಧೋ ನೇವ ಅನನ್ಧಂ ನ ಅನ್ಧಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ ನೇವ ಸಪ್ಪುರಿಸಂ ನ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಂ ಜಾನಾತಿ. ಯಥಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಅನ್ಧಮ್ಪಿ ಅನನ್ಧಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ. ತೋದೇಯ್ಯೋಪಿ ಸಪ್ಪುರಿಸತಾಯ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೇ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ಇಮಮತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ಭೋ, ಗೋತಮಾತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

೮. ಉಪಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಉಪಕೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಣ್ಡಿಕಾಪುತ್ತೋತಿ ಮಣ್ಡಿಕಾಯ ಪುತ್ತೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಮಯಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೇ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಅವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ‘‘ನೇರಯಿಕೋ ದೇವದತ್ತೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೪೮) ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಘಟ್ಟೇತುಕಾಮೋ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪರೂಪಾರಮ್ಭಂ ವತ್ತೇತೀತಿ ಪರಗರಹಂ ಕಥೇತಿ. ಸಬ್ಬೋ ಸೋ ನ ಉಪಪಾದೇತೀತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಸೋ ಕುಸಲಧಮ್ಮಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ವಾ ವಚನಂ ಉಪಪಾದೇತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅನುಪಪಾದೇನ್ತೋ ಗಾರಯ್ಹೋ ಹೋತೀತಿ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ವಚನಂ ಉಪಪನ್ನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗಾರಯ್ಹೋ ಹೋತಿ. ಉಪವಜ್ಜೋತಿ ಉಪವದಿತಬ್ಬೋ ಚ ಹೋತಿ, ವಜ್ಜೇನ ವಾ ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ, ಸದೋಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಗೀವಾಯ ಪಟಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಪರೂಪಾರಮ್ಭನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉಮ್ಮುಜ್ಜಮಾನಕಂಯೇವಾತಿ ಉದಕತೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಂಯೇವ. ತತ್ಥ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಪದಾತಿಆದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪನೇ ಪದಾನಿಪಿ ಅಕ್ಖರಾನಿಪಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಾಯೇವ. ಇತಿಪಿದಂ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಇದಮ್ಪಿ ಅಕುಸಲಂ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಅಕುಸಲನ್ತಿ ಏವಂ ಅಕುಸಲಪಞ್ಞತ್ತಿಯಂ ಆಗತಾನಿಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ. ಅಥಾಪಿ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ತಥಾಗತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯ, ಏವಮ್ಪಿಸ್ಸ ದೇಸನಾ ಅಪರಿಮಾಣಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಾವಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ಅಪರಿಯಾದಿನ್ನಂ ಧಮ್ಮಪದಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೧). ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಾವ ಧಂಸೀ ವತಾಯನ್ತಿ ಯಾವ ಗುಣಧಂಸೀ ವತ ಅಯಂ. ಲೋಣಕಾರದಾರಕೋತಿ ಲೋಣಕಾರಗಾಮದಾರಕೋ. ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ಹಿ ನಾಮ. ಆಸಾದೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತೀತಿ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ಅಪೇಹೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛ, ಮಾ ಮೇ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಗೀವಾಯ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸಿಯೇವಾತಿ.

೯. ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೯. ನವಮೇ ಕಾಯೇನಾತಿ ನಾಮಕಾಯೇನ. ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸತಿಯಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಯಾ. ಚಕ್ಖುನಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ. ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಝಾನಪಞ್ಞಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ, ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಫಲಪಞ್ಞಾ, ಫಲಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ, ಪತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಸವಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪಞ್ಞಾಯ ಸಚ್ಛಿಕರಣೀಯಂ ನಾಮಾತಿ.

೧೦. ಉಪೋಸಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೦. ದಸಮೇ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಯತೋ ಯತೋ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಮೇವ. ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಧಮ್ಮಪಾಮೋಜ್ಜೋ ಥೋಮೇತುಕಾಮತಾಯ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಅಪಲಾಪಾತಿ ಪಲಾಪರಹಿತಾ. ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸುದ್ಧಾತಿ ನಿಮ್ಮಲಾ. ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಸೀಲಾದಿಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಅಲನ್ತಿ ಯುತ್ತಂ. ಯೋಜನಗಣನಾನೀತಿ ಏಕಂ ಯೋಜನಂ ಯೋಜನಮೇವ, ದಸಪಿ ಯೋಜನಾನಿ ಯೋಜನಾನೇವ. ತತೋ ಉದ್ಧಂ ‘‘ಯೋಜನಗಣನಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಯೋಜನಸತಮ್ಪಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಪುಟೋಸೇನಾಪೀತಿ ಪುಟೋಸಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ, ಪಾಥೇಯ್ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಯುತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಟಂಸೇನಾತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುಟೋ ಅಂಸೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪುಟಂಸೋ, ತೇನ ಪುಟಂಸೇನ, ಅಂಸೇನ ಪಾಥೇಯ್ಯಪುಟಂ ವಹನ್ತೇನಾಪೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಇದಾನಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಚ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದೇವಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವನಿಬ್ಬತ್ತಕಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಂ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಬ್ರಹ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಸಾಧಕಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅನಿಞ್ಜನಭಾವಸಾಧಕಂ ಆನೇಞ್ಜಂ ಆನೇಞ್ಜೇನ ಚ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ. ಅರಿಯಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಅರಿಯಭಾವಂ ಪತ್ತಾ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ದೇವಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತೀತಿಆದೀಸು ಏವಂ ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ದೇವಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಚತೂಸು ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಸು ಠತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ, ಚತೂಸು ಅರೂಪಜ್ಝಾನೇಸು ಠತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಅರಿಯಧಮ್ಮಂ ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ.

(೨೦) ೫. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಸೋತಾನುಗತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೧. ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸೋತಾನುಗತಾನನ್ತಿ ಪಸಾದಸೋತಂ ಓದಹಿತ್ವಾ ಞಾಣಸೋತೇನ ವವತ್ಥಪಿತಾನಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಗುಣಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಇದಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಆರದ್ಧಂ. ಕತರಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾತಿ? ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ಅನುಪಸಙ್ಕಮನಅತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ. ಪಞ್ಚಸತಾ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಬ್ಬಜಿತಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲಿಙ್ಗವಚನವಿಭತ್ತಿಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾದೀಹಿ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತಮೇವ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞಾತಂ ಕಿಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಥ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಾನಞ್ಚ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಞ್ಚ ಇಮೇ ಏತ್ತಕಾ ಆನಿಸಂಸಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ.

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತೀತಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿಆದಿಕಂ ನವಙ್ಗಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಭೂತಂ ತನ್ತಿಧಮ್ಮಂ ವಳಞ್ಜೇತಿ. ಸೋತಾನುಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸೋತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ. ಮನಸಾನುಪೇಕ್ಖಿತಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಓಲೋಕಿತಾ. ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಕಾರಣತೋ ಚ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತಾ. ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕುರುಮಾನೋತಿ ನಯಿದಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಅನುಸ್ಸರಣಸತಿಯಾ ಅಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಹಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ. ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಸುದ್ಧಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಧಮ್ಮಪದಾ ಪ್ಲವನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ, ಯೇಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಜ್ಝಾಯಮೂಲಿಕಾ ವಾಚಾಪರಿಚಿತಬುದ್ಧವಚನಧಮ್ಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪಸನ್ನೇ ಆದಾಸೇ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಪ್ಲವನ್ತಿ, ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ. ದನ್ಧೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತುಪ್ಪಾದೋತಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನುಸ್ಸರಣಸತಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದೋ ದನ್ಧೋ ಗರು. ಅಥ ಸೋ ಸತ್ತೋ ಖಿಪ್ಪಂಯೇವ ವಿಸೇಸಗಾಮೀ ಹೋತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದ್ಧಿಮಾ ಚೇತೋವಸಿಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಇದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಸಿಭಾವಪತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ. ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭಾವನತ್ಥೋ ವಾ-ಸದ್ದೋ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸಿಂ. ಇದಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಳಞ್ಜಿತನ್ತಿ ಬುದ್ಧವಚನಾನುಸ್ಸರಣವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚಾಲಚಣ್ಡೋ ವಿಯ ಹತ್ಥಕಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಸನಙ್ಕುಮಾರಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಚ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕದೇವಪುತ್ತೋ. ಓಪಪಾತಿಕೋ ಓಪಪಾತಿಕಂ ಸಾರೇತೀತಿ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಾರೇತಿ. ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕಾತಿ ಏತೇನ ನೇಸಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಕತಪರಿಚಯಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಸಾಲಾಯ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ. ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಾಲಾಯ ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಪಠಮತರಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಂ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೨. ಠಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೨. ದುತಿಯೇ ಠಾನಾನೀತಿ ಕಾರಣಾನಿ. ಠಾನೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸುಚಿಭಾವೋ. ಸಂವಸಮಾನೋತಿ ಏಕತೋ ವಸಮಾನೋ. ನ ಸನ್ತತಕಾರೀತಿ ನ ಸತತಕಾರೀ. ನ ಸನ್ತತವುತ್ತಿ ಸೀಲೇಸೂತಿ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸೀಲಜೀವಿತಂ ನ ಜೀವತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂವೋಹಾರಮಾನೋತಿ ಕಥೇನ್ತೋ. ಏಕೇನ ಏಕೋ ವೋಹರತೀತಿ ಏಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತಿ. ವೋಕ್ಕಮತೀತಿ ಓಕ್ಕಮತಿ. ಪುರಿಮವೋಹಾರಾ ಪಚ್ಛಿಮವೋಹಾರನ್ತಿ ಪುರಿಮಕಥಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಂ, ಪುರಿಮಕಥಾಯ ಚ ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ, ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ ಚ ಪುರಿಮಕಥಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನಾತಿಆದೀಸು ಞಾತೀನಂ ಬ್ಯಸನಂ ಞಾತಿಬ್ಯಸನಂ, ಞಾತಿವಿನಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ರೋಗಬ್ಯಸನೇ ಪನ ರೋಗೋಯೇವ ಆರೋಗ್ಯವಿನಾಸನತೋ ಬ್ಯಸನಂ ರೋಗಬ್ಯಸನಂ. ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಬನ್ಧನ್ತಿ. ಲಾಭೋ ಚಾತಿಆದೀಸು ಏಕಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಲಾಭೋ ಅನುಪರಿವತ್ತತಿ, ಏಕಂ ಅಲಾಭೋತಿ ಏವಂ ನಯೋ ನೇತಬ್ಬೋ. ಸಾಕಚ್ಛಾಯಮಾನೋತಿ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಸಾಕಚ್ಛಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ. ಉಮ್ಮಗ್ಗೋತಿ ಪಞ್ಹುಮ್ಮಗ್ಗೋ. ಅಭಿನೀಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಹಾಭಿಸಙ್ಖರಣವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನೀಹಾರೋ. ಸಮುದಾಹಾರೋತಿ ಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಂ. ಸನ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚನೀಕಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಣೀತನ್ತಿ ಅತಪ್ಪಕಂ. ಅತಕ್ಕಾವಚರನ್ತಿ ಯಥಾ ತಕ್ಕೇನ ನಯಗ್ಗಾಹೇನ ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ನ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಪುಣನ್ತಿ ಸಣ್ಹಂ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಕಂ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩. ಭದ್ದಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ತತಿಯೇ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಮಾ ಅನುಸ್ಸವೇನಾತಿಆದೀಸು ಅನುಸ್ಸವವಚನೇನ ಮಮ ಕಥಂ ಮಾ ಗಣ್ಹಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಾರಮ್ಭೋತಿ ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಮ್ಭೋ. ಅಲೋಭಾದಯೋ ಲೋಭಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕುಸಲಧಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಾಯ, ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮೇ ಚೇಪಿ, ಭದ್ದಿಯ, ಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಪುರತೋ ಠಿತೇ ಸಾಲರುಕ್ಖೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಚ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ಸತ್ಥರಿ ಪನ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇನ್ತೇ ಭದ್ದಿಯೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಜಾತೋತಿ.

೪. ಸಾಮುಗಿಯಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ಸಾಮುಗಿಯಾತಿ ಸಾಮುಗನಿಗಮವಾಸಿನೋ. ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ತೇ ಆಲಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಕೋಲನಗರಸ್ಸ ಹಿ ಕೋಲರುಕ್ಖೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ಕೋಲನಗರನ್ತಿ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘಪಥೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ. ಏತೇಸಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಪುರಿಸಾ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸೂತಿ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜವಾಸಿತಾಯ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜವಾಸಿನೋ ಬ್ಯಗ್ಘಪಜ್ಜಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ಆಲಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಅತ್ಥಾಯ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗಾನಿ ಪದಹಿತಬ್ಬವೀರಿಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಕೋಟ್ಠಾಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸೀಲಪರಿಸೋಧನವೀರಿಯಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪರಿಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ಸೀಲಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗಂ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮಿ. ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋತಿಆದೀಸು ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನೇ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಛನ್ದೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಪನೇತ್ಥ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಪಗ್ಗಹನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ರಜನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತೀತಿ ರಾಗಪಚ್ಚಯೇಸು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಸು ಯಥಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ. ವಿಮೋಚನೀಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತೀತಿ ಯೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇತಬ್ಬಂ, ತೇಸು ಯಥಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ. ವಿರಾಜೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿರಾಜೇತಿ ನಾಮ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿರತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಫುಸತೀತಿ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸತೀತಿ.

೫. ವಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ಪಞ್ಚಮೇ ವಪ್ಪೋತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತಾ ಸಕ್ಯರಾಜಾ. ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋತಿ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಸೀಹಸೇನಾಪತಿ ವಿಯ ನಾಳನ್ದಾಯಂ ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿ ವಿಯ ಚ ನಿಗಣ್ಠಸ್ಸ ನಾಟಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ. ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಸ್ಸ ಸಂವುತತ್ತಾ ಪಿಹಿತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತೋ ನಾಮ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಖಯವಿರಾಗೇನ. ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾತಿ ಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪ್ಪಾದೇನ. ತಂ ಠಾನನ್ತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ. ಅವಿಪಕ್ಕವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅಲದ್ಧವಿಪಾಕವಾರಂ. ತತೋನಿದಾನನ್ತಿ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ. ದುಕ್ಖವೇದನಿಯಾ ಆಸವಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಅಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯನ್ತಿ ದುತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ. ಕಾಯಸಮಾರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೇನ. ಆಸವಾತಿ ಕಿಲೇಸಾ. ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಘಾತೋತಿ ದುಕ್ಖಂ. ಪರಿಳಾಹೋತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕೋ ಪರಿಳಾಹೋ. ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಬ್ಯನ್ತೀಕರೋತೀತಿ ಞಾಣವಜ್ಝಂ ಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಖಯಂ ಗಮೇತಿ, ವಿಪಾಕವಜ್ಝಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ ಖಯಂ ಗಮೇತಿ. ನಿಜ್ಜರಾತಿ ಕಿಲೇಸಜೀರಣಕಪಟಿಪದಾ. ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇಧ ಠತ್ವಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಖೀಣಾಸವೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚವವತ್ಥಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಪನ ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಸತತವಿಹಾರೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಹೇತುನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಸತತವಿಹಾರಾತಿ ನಿಚ್ಚವಿಹಾರಾ ನಿಬದ್ಧವಿಹಾರಾ. ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗವಸೇನ ನ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ. ನ ದುಮ್ಮನೋತಿ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಪಟಿಘವಸೇನ ನ ದೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ. ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪರಿಗ್ಗಹಿತಾಯ ಮಜ್ಝತ್ತಾಕಾರಲಕ್ಖಣಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ.

ಕಾಯಪರಿಯನ್ತಿಕನ್ತಿ ಕಾಯನ್ತಿಕಂ ಕಾಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಯಾವ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಕಾಯೋ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕನ್ತಿ ಜೀವಿತನ್ತಿಕಂ ಜೀವಿತಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ, ಯಾವ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಪಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಸಾ ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುರೂಪಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾ ಪವತ್ತೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾ ಪಠಮವಯೇ ವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ರಜ್ಜನದುಸ್ಸನಮುಯ್ಹನವಸೇನ ಅಧಿಮತ್ತಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಹಾಯಮಾನಾ, ಅಸೀತಿನವುತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮನ್ದಾ ಹೋತಿ. ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾ ‘‘ಚಿರರತ್ತಂ ಏಕತೋ ನಿಸೀದಿಮ್ಹಾ ನಿಪಜ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇಪಿ ನ ಜಾನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಧಿಮತ್ತಾನಿಪಿ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ಸುಗನ್ಧದುಗ್ಗನ್ಧಂ ವಾ ಸಾದುಅಸಾದುಂ ವಾ ಥದ್ಧಮುದುಕಂ ವಾತಿ ನ ಜಾನಾಮಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಇತಿ ನೇಸಂ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನಾ ಭಗ್ಗಾ ಹೋತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕಾ ಪವತ್ತತಿ. ಸಾಪಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಪರಿಹಾಯಮಾನಾ ಮರಣಸಮಯೇ ಹದಯಕೋಟಿಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತಿ. ಯಾವ ಪನೇಸಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಸತ್ತೋ ಜೀವತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯದಾ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ತದಾ ‘‘ಮತೋ ನಿರುದ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ವಾಪಿಯಾ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ – ಯಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಚಉದಕಮಗ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾಪಿಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಪಠಮಂ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಉದಕಮಗ್ಗೇಹಿ ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಾಪಿಯಂ ಆವಾಟೇ ಪೂರೇಯ್ಯ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಉದಕಮಗ್ಗೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಗಾವುತಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಓತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉದಕಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ತತೋ ತತೋ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಂ. ಅಥ ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬೇ ವಿವರಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತೇಸು ಕಮ್ಮೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ, ಸಸ್ಸಪಾಕಕಾಲೇ ಉದಕಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಉದಕಂ ಪರಿಹೀನಂ, ‘‘ಮಚ್ಛೇ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತತೋ ಕತಿಪಾಹೇನ ಆವಾಟೇಸುಯೇವ ಉದಕಂ ಸಣ್ಠಹೇಯ. ಯಾವ ಪನ ತಂ ಆವಾಟೇಸು ಹೋತಿ, ತಾವ ಮಹಾವಾಪಿಯಂ ಉದಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಯದಾ ಪನ ತತ್ಥ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತದಾ ‘‘ವಾಪಿಯಂ ಉದಕಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಸಮ್ಪದಮಿದಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಉದಕೇ ಪವಿಸನ್ತೇ ಆವಾಟಾನಂ ಪೂರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಹಿ ಪಠಮಮೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾಯ ವತ್ಥುರೂಪೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಪಞ್ಚಮಗ್ಗಾನಂ ಪೂರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಪವತ್ತೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನಾಯ ಪವತ್ತಿ, ಗಾವುತಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಣಂ ವಿಯ ಪಠಮವಯೇ ವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ರಜ್ಜನಾದಿವಸೇನ ತಸ್ಸ ಅಧಿಮತ್ತಬಲವಭಾವೋ, ಯಾವ ವಾಪಿತೋ ಉದಕಂ ನ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪೂರಾಯ ವಾಪಿಯಾ ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಠಿತಕಾಲೋ, ನಿದ್ಧಮನತುಮ್ಬೇಸು ವಿವಟೇಸು ಕಮ್ಮೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಉದಕಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೋ ವಿಯ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ, ಉದಕೇ ಭಟ್ಠೇ ಉದಕಮಗ್ಗೇಸು ಪರಿತ್ತಉದಕಸ್ಸ ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಸೀತಿನವುತಿಕಾಲೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕವೇದನಾಯ ಮನ್ದಕಾಲೋ, ಆವಾಟೇಸುಯೇವ ಉದಕಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಹದಯವತ್ಥುಕೋಟಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮನೋದ್ವಾರೇ ವೇದನಾಯ ಪವತ್ತಿಕಾಲೋ, ಆವಾಟೇಸು ಪರಿತ್ತೇಪಿ ಉದಕೇ ಸತಿ ‘‘ವಾಪಿಯಂ ಉದಕಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಕಾಲೋ ವಿಯ ಯಾವ ಸಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ‘‘ಸತ್ತೋ ಜೀವತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಆವಾಟೇಸು ಉದಕೇ ಛಿನ್ನೇ ‘‘ನತ್ಥಿ ವಾಪಿಯಂ ಉದಕ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕವೇದನಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಸತ್ತೋ ಮತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಂ ವೇದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ವೇದಿಯಮಾನೋ’’ತಿ.

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದೇನ. ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯತೋ ಉದ್ಧಂ. ಇಧೇವಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪರತೋ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಇಧೇವ. ಸೀತೀ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತಿವಿಪ್ಫನ್ದನದರಥರಹಿತಾನಿ ಸೀತಾನಿ ಅಪ್ಪವತ್ತನಧಮ್ಮಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ.

ಥೂಣಂ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ರುಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ಕುದ್ದಾಲಪಿಟಕಂ ಆದಾಯಾತಿ ಕುದ್ದಾಲಞ್ಚ ಖಣಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೇಸನಾ ಪನ ಕುದ್ದಾಲವಸೇನೇವ ಕತಾ. ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಮೂಲಮ್ಹಿ ಕುದ್ದಾಲೇನ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಪಲಿಖಣೇಯ್ಯಾತಿ ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ತಾ ಖಣೇಯ್ಯ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ರುಕ್ಖೋ ವಿಯ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ರುಕ್ಖಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಛಾಯಾ ವಿಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಕಮ್ಮಂ, ಛಾಯಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಕುದ್ದಾಲೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾ, ಪಿಟಕಂ ವಿಯ ಸಮಾಧಿ, ಖಣಿತ್ತಿ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾ, ಖಣಿತ್ತಿಯಾ ಮೂಲಾನಂ ಪಲಿಖಣನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಛೇದನಕಾಲೋ, ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಖನ್ಧವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ಫಾಲನಕಾಲೋ ವಿಯ ಆಯತನವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ಸಕಲೀಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ಧಾತುವಸೇನ ದಿಟ್ಠಕಾಲೋ, ವಾತಾತಪೇನ ವಿಸೋಸನಕಾಲೋ ವಿಯ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸ್ಸ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಕರಣಕಾಲೋ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಹನಕಾಲೋ ವಿಯ ಞಾಣೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಡಹನಕಾಲೋ, ಮಸಿಕರಣಕಾಲೋ ವಿಯ ವತ್ತಮಾನಕ-ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಕಾಲೋ, ಮಹಾವಾತೇ ಓಫುನನಕಾಲೋ ವಿಯ ನದೀಸೋತೇ ಪವಾಹನಕಾಲೋ ವಿಯ ಚ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕನಿರೋಧೋ, ಓಫುನನಪ್ಪವಾಹನೇಹಿ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಕಭಾವೂಪಗಮೋ ವಿಯ ಪುನಬ್ಭವೇ ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಸತ್ಥರಿ ದೇಸನಂ ವಿನಿವಟ್ಟೇನ್ತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ. ತತ್ಥ ಉದಯತ್ಥಿಕೋತಿ ವಡ್ಢಿಅತ್ಥಿಕೋ. ಅಸ್ಸಪಣಿಯಂ ಪೋಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಪೋತಸತಾನಿ ಕಿಣಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಕ್ಕಿಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪೋಸೇಯ್ಯ. ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಂ ಉಪಕರಣಂ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿವಸೇನ ಪೋಸಾವನಿಕಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇ ಅಸ್ಸಾ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ರೋಗಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ. ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವಡ್ಢಿಞ್ಚ ಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಮೂಲಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲಭೇಯ್ಯ. ಪಯಿರುಪಾಸಿನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಿಂ. ಸ್ವಾಹಂ ಉದಯಞ್ಚೇವ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ನೇವ ಉದಯಂ ನ ಗೇಹತೋ ದಿನ್ನಧನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ, ಪಣಿಯಅಸ್ಸಜಗ್ಗನಕೋ ನಾಮ ಜಾತೋಸ್ಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

೬. ಸಾಳ್ಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೬. ಛಟ್ಠೇ ದ್ವಯೇನಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಹಿ. ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣನ್ತಿ ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣಂ. ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಹೇತೂತಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಸಙ್ಖಾತೇನ ತಪೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಹೇತು. ಅಞ್ಞತರಂ ಸಾಮಞ್ಞಙ್ಗನ್ತಿ ಏಕಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ. ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾತಿಆದೀಸು ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಚೇತಸಿಕಸೀಲಾನಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪದೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಞಾಣದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ. ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಾಯ, ಅರಹತ್ತಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಫುಸಿತುಂ ಅಭಬ್ಬಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಲಲಟ್ಠಿನ್ತಿ ಸಾಲರುಕ್ಖಂ. ನವನ್ತಿ ತರುಣಂ. ಅಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಜಾತನ್ತಿ ‘‘ಭವೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಜನೇತಬ್ಬಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ. ಲೇಖಣಿಯಾ ಲಿಖೇಯ್ಯಾತಿ ಅವಲೇಖನಮತ್ತಕೇನ ಅವಲಿಖೇಯ್ಯ. ಧೋವೇಯ್ಯಾತಿ ಘಂಸೇಯ್ಯ. ಅನ್ತೋ ಅವಿಸುದ್ಧಾತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಸುದ್ಧಾ ಅಪನೀತಸಾರಾ.

ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ವಿಯ ಹಿ ಅತ್ತಭಾವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ, ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಪುರಿಸೋ, ಸಾಲಲಟ್ಠಿಯಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಬಹಿದ್ಧಾ ತಪಚರಣಂ ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಗಹಿತಕಾಲೋ, ಅನ್ತೋ ಅಸುದ್ಧಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲಾನಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಲೋ, ಸಾಲಲಟ್ಠಿಯಾ ಸಂಸೀದಿತ್ವಾ ಅಧೋಗಮನಂ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ ಸಂಸಾರಸೋತೇ ಸಂಸೀದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಫಿಯಾರಿತ್ತಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಫಿಯಞ್ಚ ಅರಿತ್ತಞ್ಚ ಯೋಜೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮಸಂಸನ್ದನಂ – ಸಾಲಲಟ್ಠಿ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವೋ, ನದೀಸೋತಂ ವಿಯ ಸಂಸಾರಸೋತಂ, ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಯೋಗಾವಚರೋ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುಪರಿಕಮ್ಮಕತಕಾಲೋ ವಿಯ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಸಂವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಕಾಲೋ, ಅನ್ತೋ ಸುವಿಸೋಧಿತಭಾವೋ ವಿಯ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲಭಾವೋ, ಫಿಯಾರಿತ್ತಬನ್ಧನಂ ವಿಯ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಕರಣಂ, ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಾರಿಮತೀರಗಮನಂ ವಿಯ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸೀಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಮಾಧಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಕಣ್ಡಚಿತ್ರಕಾನೀತಿ ಸರಲಟ್ಠಿಸರರಜ್ಜುಸರಪಾಸಾದಸರಸಾಣಿಸರಪೋಕ್ಖರಣಿಸರಪದುಮಾನೀತಿ ಅನೇಕಾನಿ ಕಣ್ಡೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಚಿತ್ರಾನಿ. ಅಥ ಖೋ ಸೋ ತೀಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ಸೋ ಏವಂ ಬಹೂನಿ ಕಣ್ಡಚಿತ್ರಕಾನಿ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ನ ರಾಜಾರಹೋ ಹೋತಿ, ತೀಹಿಯೇವ ಪನ ಠಾನೇಹಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಹೋತೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮಾಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಚ್ಚೇಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಕಥಿತಾನಿ. ಅಯಂ ಪನ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಅವಿರಾಧಿತಂ ವಿಜ್ಝತಿ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲೇತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತಿ ನಾಮಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಿನಾ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ, ಇಧ ಪನ ಪದಾಲಿತಂ ಉಪಾದಾಯ ಪದಾಲೇತೀತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ.

೭. ಮಲ್ಲಿಕಾದೇವೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೭. ಸತ್ತಮೇ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದೇವೀತಿ ಪಸೇನದಿರಞ್ಞೋ ದೇವೀ. ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾತುಗಾಮೋತಿ ಯೇನ ಇಧೇಕಚ್ಚಾ ಇತ್ಥೀ. ದುಬ್ಬಣ್ಣಾತಿ ಬೀಭಚ್ಛವಣ್ಣಾ. ದುರೂಪಾತಿ ದುಸ್ಸಣ್ಠಿತಾ. ಸುಪಾಪಿಕಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪಾಪಿಕಾ ಸುಟ್ಠು ಲಾಮಿಕಾ. ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ. ದಲಿದ್ದಾತಿ ಧನದಲಿದ್ದಾ. ಅಪ್ಪಸ್ಸಕಾತಿ ಸಕೇನ ಧನೇನ ರಹಿತಾ. ಅಪ್ಪಭೋಗಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಕರಹಿತಾ. ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾತಿ ಅಪ್ಪಪರಿವಾರಾ. ಅಡ್ಢಾತಿ ಇಸ್ಸರಾ. ಮಹದ್ಧನಾತಿ ವಳಞ್ಜನಕಧನೇನ ಮಹದ್ಧನಾ. ಮಹಾಭೋಗಾತಿ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಭಣ್ಡಭೋಗೇನ ಮಹಾಭೋಗಾ. ಮಹೇಸಕ್ಖಾತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರಾ. ಅಭಿರೂಪಾತಿ ಉತ್ತಮರೂಪಾ. ದಸ್ಸನೀಯಾತಿ ದಸ್ಸನಯುತ್ತಾ. ಪಾಸಾದಿಕಾತಿ ದಸ್ಸನೇನ ಪಾಸಾದಿಕಾ. ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯಾತಿ ವಣ್ಣೇನ ಚೇವ ಸರೀರಸಣ್ಠಾನೇನ ಚ.

ಅಭಿಸಜ್ಜತೀತಿ ಲಗ್ಗತಿ. ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಕತಿಂ ಪಜಹತಿ. ಪತಿತ್ಥೀಯತೀತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಥಿನಭಾವಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ನ ದಾತಾ ಹೋತೀತಿ ನ ದಾಯಿಕಾ ಹೋತಿ. ಸೇಯ್ಯಾವಸಥಪದೀಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಮಞ್ಚಪಲ್ಲಙ್ಕಾದಿಸಯನಂ. ಆವಸಥೋತಿ ಆವಸಥಾಗಾರಂ. ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಟ್ಟಿತೇಲಾದಿಪದೀಪೂಪಕರಣಂ. ಇಸ್ಸಾಮನಿಕಾತಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೋಧನಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಕೋಧಮನಾ ಅಹೋಸಿಂ. ಅನಿಸ್ಸಾಮನಿಕಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಇಸ್ಸಾವಿರಹಿತಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ.

೮. ಅತ್ತನ್ತಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಅತ್ತನ್ತಪಾದೀಸು ಅತ್ತಾನಂ ತಪತಿ ದುಕ್ಖಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನ್ತಪೋ. ಅತ್ತನೋ ಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ ಅತ್ತಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ. ಪರಂ ತಪತೀತಿ ಪರನ್ತಪೋ. ಪರೇಸಂ ಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ ಪರಪರಿತಾಪನಾನುಯೋಗಂ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ. ನಿಚ್ಛಾತೋತಿ ಛಾತಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ನಿಚ್ಛಾತೋ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಂ ನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ. ಅನ್ತೋ ತಾಪನಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವಾ ಸೀತಲೋ ಜಾತೋತಿ ಸೀತೀಭೂತೋ. ಝಾನಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾನಿ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಸುಖಪ್ಪಟಿಸಂವೇದೀ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೇನ ಅತ್ತನಾ.

ಅಚೇಲಕೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಓರಬ್ಭಿಕಾದೀಸು ಉರಬ್ಭಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಏಳಕಾ, ಉರಬ್ಭೇ ಹನತೀತಿ ಓರಬ್ಭಿಕೋ. ಸೂಕರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಲುದ್ದೋತಿ ದಾರುಣೋ ಕಕ್ಖಳೋ. ಮಚ್ಛಘಾತಕೋತಿ ಮಚ್ಛಬನ್ಧೋ ಕೇವಟ್ಟೋ. ಬನ್ಧನಾಗಾರಿಕೋತಿ ಬನ್ಧನಾಗಾರಗೋಪಕೋ. ಕುರೂರಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ದಾರುಣಕಮ್ಮನ್ತಾ.

ಮುದ್ಧಾವಸಿತ್ತೋತಿ ಖತ್ತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ. ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ನಗರಸ್ಸಾತಿ ನಗರತೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ. ಸನ್ಥಾಗಾರನ್ತಿ ಯಞ್ಞಸಾಲಂ. ಖರಾಜಿನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಸಖುರಂ ಅಜಿನಚಮ್ಮಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ. ಸಪ್ಪಿತೇಲೇನಾತಿ ಸಪ್ಪಿನಾ ಚೇವ ತೇಲೇನ ಚ. ಠಪೇತ್ವಾ ಹಿ ಸಪ್ಪಿಂ ಅವಸೇಸೋ ಯೋ ಕೋಚಿ ಸ್ನೇಹೋ ತೇಲನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಣ್ಡುವಮಾನೋತಿ ನಖಾನಂ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಣ್ಡುವಿತಬ್ಬಕಾಲೇ ತೇನ ಕಣ್ಡುವಮಾನೋ. ಅನನ್ತರಹಿತಾಯಾತಿ ಅಸನ್ಥತಾಯ. ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯಾತಿ ಸದಿಸವಚ್ಛಾಯ. ಸಚೇ ಗಾವೀ ಸೇತಾ ಹೋತಿ, ವಚ್ಛೋಪಿ ಸೇತಕೋವ. ಸಚೇ ಕಪಿಲಾ ವಾ ರತ್ತಾ ವಾ, ವಚ್ಛಕೋಪಿ ತಾದಿಸೋವಾತಿ ಏವಂ ಸರೂಪವಚ್ಛಾಯ. ಸೋ ಏವಮಾಹಾತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಏವಂ ವದೇತಿ. ವಚ್ಛತರಾತಿ ತರುಣವಚ್ಛಕಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಲವವಚ್ಛಾ. ವಚ್ಛತರೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬರಿಹಿಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪಕರಣತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಯಞ್ಞಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಚ.

ಚತುತ್ಥಪುಗ್ಗಲಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಥಾಗತೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ತಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸಮ್ಪದಂ ಧಮ್ಮಂ. ಸುಣಾತಿ, ಗಹಪತಿ, ವಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ? ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಜಾತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಮನ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಹೀನಜಚ್ಚಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಾತಿತಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಗಹಪತಿದಾರಕಾ ಪನ ಕಚ್ಛೇಹಿ ಸೇದಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೇಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಲೋಣಂ ಪುಪ್ಫಮಾನಾಯ ಭೂಮಿಂ ಕಸಿತ್ವಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ವಾ ದಪ್ಪಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಯಥಾಬಲಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ. ಇತರೇಹಿ ಚ ಕುಲೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನ ಬಹುಕಾ, ಗಹಪತಿಕಾವ ಬಹುಕಾ. ಇತಿ ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನತ್ತಾ ಚ ಪಠಮಂ ಗಹಪತಿಂ ನಿದ್ದಿಸತೀತಿ.

ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾತಿ ಇತರೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ. ಪಚ್ಚಾಜಾತೋತಿ ಪತಿಜಾತೋ. ತಥಾಗತೇ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಾಮಿಮ್ಹಿ ತಥಾಗತೇ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭತಿ. ಇತಿ ಪಟಿಸಞ್ಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋತಿ ಸಚೇಪಿ ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥೇ ಘರೇ ಯೋಜನಸತನ್ತರೇಪಿ ವಾ ದ್ವೇ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕಾ ವಸನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಿಞ್ಚನಸಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ಘರಾವಾಸೋ ಸಮ್ಬಾಧೋವ. ರಜಾಪಥೋತಿ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಉಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ಆಗಮನಪಥೋತಿಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಅಲಗ್ಗನಟ್ಠೇನ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ವಿಯಾತಿ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ. ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹಿ ಕೂಟಾಗಾರರತನಪಾಸಾದದೇವವಿಮಾನಾದೀಸು ಪಿಹಿತದ್ವಾರವಾತಪಾನೇಸು ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇಸು ವಸನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಗ್ಗತಿ ನ ಸಜ್ಜತಿ ನ ಬಜ್ಝತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ’’ತಿ. ಅಪಿಚ ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಕಾಸಾಭಾವತೋ, ರಜಾಪಥೋ ಅಸಂವುತಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ರಜಾನಂ, ಕಿಲೇಸರಜಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನತೋ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಯಥಾಸುಖಂ ಓಕಾಸಸಬ್ಭಾವತೋ.

ನಯಿದಂ ಸುಕರಂ…ಪೇ… ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪಕಥಾ – ಯದೇತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಅಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಚ ಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಮಲಿನಂ ಕತ್ವಾ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಪಾಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಏಕನ್ತಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸಙ್ಖಲಿಖಿತಂ ಲಿಖಿತಸಙ್ಖಸದಿಸಂ ಧೋತಸಙ್ಖಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಚರಿತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ನ ಸುಕರಂ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ಏಕನ್ತಪರಿಪುಣ್ಣಂ…ಪೇ… ಚರಿತುಂ. ಯಂನೂನಾಹಂ ಕೇಸೇ ಚ ಮಸ್ಸುಞ್ಚ ಓಹಾರೇತ್ವಾ ಕಸಾಯರಸಪೀತತಾಯ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪರಿದಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತಂ ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಅಗಾರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯಾತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ, ತಂ ಅನಗಾರಿಯಂ. ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಂ.

ಅಪ್ಪಂ ವಾತಿ ಸಹಸ್ಸತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ. ಆಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಞಾತಿಯೇವ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟೋ. ಸೋ ವೀಸತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಪ್ಪೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ವೀಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಞ್ಚ, ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ಸಹ ಜೀವನ್ತಿ, ಏಕಜೀವಿಕಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋ. ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಪಹಾಯಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ. ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯಾತಿ ಯೇಸಂ ಇತೋತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತಂ, ತೇಸಂ ಭೇದಾಯ. ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಸನ್ಧಾತಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಿತ್ತಾನಂ ವಾ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕಾದೀನಂ ವಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ಭಿನ್ನಾನಂ ಏಕಮೇಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಈದಿಸೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಇದಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಂ ಕತ್ತಾ. ಅನುಪ್ಪದಾತಾತಿ ಸನ್ಧಾನಾನುಪ್ಪದಾತಾ, ದ್ವೇ ಜನೇ ಸಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವರೂಪೇ ಕುಲೇ ಜಾತಾನಂ ಏವರೂಪೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಗ್ಗೋ ಆರಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮಗ್ಗಾರಾಮೋ. ಯತ್ಥ ಸಮಗ್ಗಾ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ವಸಿತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಗ್ಗರಾಮೋತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಅಯಮೇವ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಗ್ಗರತೋತಿ ಸಮಗ್ಗೇಸು ರತೋ, ತೇ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಸುತ್ವಾಪಿ ನನ್ದತೀತಿ ಸಮಗ್ಗನನ್ದೀ. ಸಮಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಯಾ ವಾಚಾ ಸತ್ತೇ ಸಮಗ್ಗೇಯೇವ ಕರೋತಿ, ತಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಗುಣಪರಿದೀಪಿಕಮೇವ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಇತರನ್ತಿ.

ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸಾ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ನೇಲಙ್ಗೋ ಸೇತಪಚ್ಛಾದೋ’’ತಿ (ಉದಾ. ೬೫) ಏತ್ಥ ವುತ್ತನೇಲಂ ವಿಯ. ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಕಣ್ಣಾನಂ ಸುಖಾ, ಸೂಚಿವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಕಣ್ಣಸೂಲಂ ನ ಜನೇತಿ. ಅತ್ಥಮಧುರತಾಯ ಸಕಲಸರೀರೇ ಕೋಪಂ ಅಜನೇತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಜನೇತೀತಿ ಪೇಮನೀಯಾ. ಹದಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಅಪ್ಪಟಿಹಞ್ಞಮಾನಾ ಸುಖೇನ ಚಿತ್ತಂ ಪವಿಸತೀತಿ ಹದಯಙ್ಗಮಾ. ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಪುರೇ ಭವಾತಿ ಪೋರೀ. ಪುರೇ ಸಂವಡ್ಢನಾರೀ ವಿಯ ಸುಕುಮಾರಾತಿಪಿ ಪೋರೀ. ಪುರಸ್ಸ ಏಸಾತಿಪಿ ಪೋರೀ, ನಗರವಾಸೀನಂ ಕಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಗರವಾಸಿನೋ ಹಿ ಯುತ್ತಕಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಿತಿಮತ್ತಂ ಪಿತಾತಿ, ಭಾತಿಮತ್ತಂ ಭಾತಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಏವರೂಪೀ ಕಥಾ ಬಹುನೋ ಜನಸ್ಸ ಕನ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಬಹುಜನಕನ್ತಾ. ಕನ್ತಭಾವೇನೇವ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಾ ಚಿತ್ತವುಡ್ಢಿಕರಾತಿ ಬಹುಜನಮನಾಪಾ.

ಕಾಲೇ ವದತೀತಿ ಕಾಲವಾದೀ, ವತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭೂತಂ ತಚ್ಛಂ ಸಭಾವಮೇವ ವದತೀತಿ ಭೂತವಾದೀ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಅತ್ಥಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಅತ್ಥವಾದೀ. ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀ. ಸಂವರವಿನಯಪಹಾನವಿನಯಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದತೀತಿ ವಿನಯವಾದೀ. ನಿಧಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಠಪನೋಕಾಸೋ, ನಿಧಾನಮಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಧಾನವತೀ. ಹದಯೇ ನಿಧೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಲೇನಾತಿ ಏವರೂಪಿಂ ಭಾಸಮಾನೋಪಿ ಚ ‘‘ಅಹಂ ನಿಧಾನವತಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಅಕಾಲೇನ ಭಾಸತಿ, ಯುತ್ತಕಾಲಂ ಪನ ಅವೇಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಪದೇಸನ್ತಿ ಸಉಪಮಂ, ಸಕಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಯನ್ತವತಿನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ, ಯಥಾಸ್ಸಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಭಾಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥಸಂಹಿತನ್ತಿ ಅನೇಕೇಹಿಪಿ ನಯೇಹಿ ವಿಭಜನ್ತೇನ ಪರಿಯಾದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಾಸತಿ. ಯಂ ವಾ ಸೋ ಅತ್ಥವಾದೀ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ, ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಸಂಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ಥಸಂಹಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭಾಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ ಮೂಲಬೀಜಂ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಫಳುಬೀಜಂ ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ಬೀಜಬೀಜನ್ತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಸ್ಸ ಚೇವ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ನೀಲತಿಣರುಕ್ಖಾದಿಕಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಸಮಾರಮ್ಭಾ, ಛೇದನಭೇದನಪಚನಾದಿಭಾವೇನ ವಿಕೋಪನಾ ಪಟಿವಿರತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.