೧೪. ಸತ್ತಮ್ಯಾ+ಧಾರೇ

ಆಧಾರಕಾರಕೇ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸ್ಮಿಂ+ಸುಇತಿ ಸತ್ತಮೀ. ಸತ್ತಮ್ಯೇಕವಚನಂ ಸ್ಮಿಂ, ಸುಗತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಸುಗತಮ್ಹಿ ಸುಗತಸ್ಮಿಂ ವಾ. ಸತ್ತಮೀಬಹುವಚನಂ ಸು, ‘‘ಸು+ಹಿಸ್ವ+ಸ್ಸೇ’’ತಿ ಏ, ಸುಗತೇಸು.

ಸುಗತೋ, ಸುಗತಾ. ಭೋ ಸುಗತ, ಭೋ ಸುಗತಾ, ಭವನ್ತೋ ಸುಗತಾ. ಸುಗತಂ, ಸುಗತೇ. ಸುಗತೇನ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಕರಣೇ ಸುಗತೇನ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಸುಗತಸ್ಸ, ಸುಗತಾಯ, ಸುಗತಾನಂ. ಸುಗತಾ, ಸುಗತಮ್ಹಾ, ಸುಗತಸ್ಮಾ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಸುಗತಸ್ಸ, ಸುಗತಾನಂ. ಸುಗತೇ, ಸುಗತಮ್ಹಿ, ಸುಗತಸ್ಮಿಂ, ಸುಗತೇಸು.

ಸುಗತೋ ಸುಗತೋ. ಸುಗತಂ ನಮತಿ. ಸುಗತೇನ ಕತೋ. ಸುಗತೇನ ಜಿತೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ದದೇ. ಸುಗತಾ ವಿಗತೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ಸುತೋ. ಸುಗತೇ ರಮತೇ. ಏವಂ –

ಸೂರಾ+ಸುರ+ನರೋ+ರಗ+ನಾಗ+ಯಕ್ಖಾ,

ಗನ್ಧಬ್ಬ+ಕಿನ್ನರ+ಮನುಸ್ಸ+ಪಿಸಾಚ+ಪೇತಾ;

ಮಾತಙ್ಗ+ಜಙ್ಗಮ+ತುರಙ್ಗ+ವರಾಹ+ಸೀಹಾ,

ಬ್ಯಗ್ಘ+ಚ್ಛ+ಕಚ್ಛಪ+ತರಚ್ಛ+ಮಿಗ+ಸ್ಸ+ಸೋಣಾ.

ಆಲೋಕ+ಲೋಕ+ನಿಲಯಾ+ನಿಲ+ಚಾಗ+ಯೋಗಾ,

ವಾಯಾಮ+ಗಾಮ+ನಿಗಮಾ+ಗಮ+ಧಮ್ಮ+ಕಾಮಾ;

ಸಙ್ಘೋ+ಘ+ಘೋಸ+ಪಟಿಘಾ+ಸವ+ಕೋಧ+ಲೋಭಾ,

ಸಾರಮ್ಭ+ಥಮ್ಭ+ಮದ+ಮಾನ+ಪಮಾದ+ಮಕ್ಖಾ.

ಪುನ್ನಾಗ+ಪೂಗ+ಪನಸಾ+ಸನ+ಚಮ್ಪಕ+ಮ್ಬ-

ಹಿನ್ತಾಲ+ತಾಲ+ವಕುಲ+ಜ್ಜುನ+ಕಿಂಸುಕಾ ಚ;

ಮನ್ದಾರ+ಕುನ್ದ+ಪುಚಿಮನ್ದ+ಕರಞ್ಜ+ರುಕ್ಖಾ,

ಞೇಯ್ಯಾ ಮಯೂರ+ಸಕುಣ+ಣ್ಡಜ+ಕೋಞ್ಚ+ಹಂಸಾ.

ಸುಗತಸದ್ದೋವ, ಯತೋ ಸಬ್ಬೋ ಸದ್ದೋ, ನ ಸದ್ದತಾಲಿತತ್ಥೋವ, ಅಥ ಖೋ ಸಂಯೋಗಾದಿವಸೇನಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇ+ತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಚ, ಸಾಹಚರಿಯಾ+ವಿರೋಧತೋ;

ಅತ್ಥಾ ಪಕರಣಾ ಲಿಙ್ಗಾ, ಸದ್ದನ್ತರಸಮೀಪತೋ.

ಸಾಮತ್ಥ್ಯೋ+ಚಿತ್ರ+ದೇಸೇಹಿ, ಕಾಲ+ಬ್ಯತ್ತಾ+ನುರೂಪತೋ;

ಉಪಚಾರ+ಕಾಕುಭೇದ, ಸಮ್ಬನ್ಧೇಹು+ಪಲಕ್ಖಣಾ.

ವಚನಾ ಚ ತದಙ್ಗತ್ತಾ, ಪಧಾನತ್ತಾತಿಆದಿಹಿ;

ಸದ್ದ+ತ್ಥಾ ಪವಿಭಜ್ಜನ್ತೇ, ನ ಸದ್ದಾದೇವ ಕೇವಲಾತಿ.

ಏತ್ಥ ಸಂಯೋಗತೋ ತಾವ, ‘‘ಸಕಿಸೋರಾ ಧೇನು ದೀಯತೂ’’ತಿ, ಕಿಸೋರೋ ಅಸ್ಸಪೋತಕೋ, ತಂಸಂಯೋಗತೋ ವಳವಾ ಏವ ಪತೀಯತೇ.

ವಿಪ್ಪಯೋಗತೋ – ‘‘ಅಕಿಸೋರಾ ಆನೀಯತೂ’’ತಿ ತಪ್ಪಟಿಸೇಧಾ ವಳವಾ ಏವ ಪತೀಯತೇ.

ಸಹಚರಣತೋ – ‘‘ರಾಮ+ಲಕ್ಖಣ’’ಇತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಹಚರಣೇನ ರಾಮೋತಿ ದಾಸರಥಿ ಏವ ರಾಮೋ, ನ ಅಞ್ಞಾಭಿಧಾನೋ ಜಾಮದಗನ್ಯಾದಿ. ಲಕ್ಖಣೋಪಿ ಸೋಮಿತ್ತಿ ಏವ, ನ ತು ಯೋ ಕೋಚಿ ಲಕ್ಖಣೋ.

ವಿರೋಧತೋ – ‘‘ರಾಮ+ಜ್ಜುನಾ’’ ಇತಿ ಭಗ್ಗವೋ ಸಹಸ್ಸಬಾಹು ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾತಿ ತೇ ಏವ ಪತೀಯನ್ತೇ, ನ ದಾಸರಥಿ ಸಬ್ಯಸಾಚಿ ಚ.

ಅತ್ಥತೋ – ‘‘ಸಿನ್ಧವ+ಮಾನಯ, ಪವಿಸಾಮಿ ರಣಙ್ಗಣ’’ಮಿತಿ ರಣಙ್ಗಣಪವೇಸೋ ವಾಹನವಿಸೇಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ತುರಙ್ಗಪತೀತಿ, ನ ತು ಲವಣವಿಸೇಸಂ.

ಪಕರಣತೋ-ಭೋಜನವಿಧಿಮ್ಹಿ ಉಪಸಙ್ಖರಿಯಮಾನೇ ‘‘ಸಿನ್ಧವ+ಮಾನಯೇ’’ತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಸದ್ದನ್ತರಸ್ಸಾ+ಭಾವೇಪಿ ಭೋಜನೋಪಕರಣಸಮವಾಯ+ಮಾಲೋಕಿತಭಾವತೋ ಲವಣೇ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪತ್ಥಾವೋತಿ.

ಲಿಙ್ಗತೋ – ‘‘ದೇವದತ್ತಂ ಪಠಮ+ಮುಪವೇಸಯ ಸಮಾರಾಧಿತಗುರುಂ’’ತಿ, ಅತ್ರ ಸಮಾರಾಧಿತಗುರುತ್ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಬಾಹುಸ್ಸಚ್ಚ+ಮವಗಮ್ಯತೇ, ನ ತು ಯೋ ಕೋಚಿ ದೇವಗುಣೋ.

ಸನ್ನಿಧಾನತೋ – ‘‘ಅಜ್ಜುನೋ ಕತವೀರಿಯೋತಿ’’ ಪತೀಯತೇ, ನೋ ಅಕತವೀರಿಯೋ ಅಜ್ಜುನೋತಿ.

ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ – ‘‘ಅನುದರಾ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಉದರೇ ಅಸತಿ ಕಞ್ಞಾ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಕಿಸಾಙ್ಗಿಯಾ ಮಜ್ಝಪದೇಸೋತಿ ಪತೀಯತೇ.

ಓಚಿತ್ರತೋ – ‘‘ರಾಮಸದಿಸೋ+ಯಂ’’ ಇತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ರಾಮೋ ಪಯುತ್ತದಾಸರಥಿಸ್ಮಿಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಸಾಧಾರಣೋ ಪರಿಚಯೋತಿ ದಾಸರಥಿ ಏವ ಪತೀಯತೇ, ನ ಭಗ್ಗವರಾಮೋ.

ದೇಸತೋ – ‘‘ಪೋಟ್ಠಪಾ’’ ಇತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದೇಸೇ ಪಸಂಸಾವಚನಂ. ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅಕ್ಕೋಸವಚನಂ.

ಕಾಲತೋ – ‘‘ಪಚೇ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಯಾಗುಪಾಕೇ, ಸಾಯಣ್ಹೇ ತು ಓದನಪಾಕೇ.

ಬ್ಯತ್ತಿತೋ – ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ಅದ್ಧ’’ ಮಿತಿ ಸಮಭಾಗೇ, ನಪುಂಸಕತ್ತಾ. ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ಅದ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಮತ್ತೇನ ತು ಅಸಮಭಾಗೇ.

ಅನುರೂಪತೋ – ‘‘ನರಪತಿ ಸಾಧು ರಕ್ಖತಿ ಗೋಮಣ್ಡಲ’’ಮಿತಿ ಮಹೀಮಣ್ಡಲಪಾಲನಂ ರಾಜಿನೋ+ನುರೂಪ+ಮಿತಿ ಮಹೀಮಣ್ಡಲಪಾಲನೇವ ಪತೀತಿ, ನ ತು ಗೋಯೂಥರಕ್ಖನೇ.

ಉಪಚಾರತೋ – ಅತಂಸಭಾವೇ ತಂಸಭಾವಾರೋಪನ+ಮುಪಚಾರೋ, ಸ ಚ ತದಟ್ಠೋ, ತದ್ಧಮ್ಮೋ, ತಂಸಹಚರಿಯೋ, ತಂಸಮೀಪೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ, ತತ್ಥ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿ ಮಾಣವೋ, ಯಟ್ಠಿಂ ಪವೇಸಯ, ಗಙ್ಗಾಯಂ ವಜೋತಿ.

ಕಾಕುತೋ-ಕಾಕುಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಯಂ, ಸ ಚ ವಿಕಾರ+ಸೋಕ+ಭೀತಿ+ಧನಿರೂಪೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ವತ್ತು ಕಾಯವಿಕಾರಾ ಕಥಞ್ಚಿ ತಂ ಅಕತವಾಅಪಿ ಕೇನಚಿ ಅಞ್ಞೇನ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ತಂ ಅಕಾಸಿ ‘‘ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಕೋಪೇನ ಭಮುಭೇದಾ ‘‘ಅಹಂ ಕತವಾ ಅಮ್ಹೀ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಮುಭೇದಕ್ರಿಯಾ ಅಕ್ರಿಯಾಪಟಿಞ್ಞಂ ಸೂಚಯತಿ.

ಸಮ್ಬನ್ಧ ತೋ – ‘‘ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಪಿತರಿ ಸುಸ್ಸೂಯಿತಬ್ಬಂ’’ ಇತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಸಮಾತರಿ ಸಪಿತರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದಾಭಾವೇಪಿ ಸಾ ಮಾತಾ ಸೋ ಪಿತಾ ಚ ಅಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತೀಯತೇ.

ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ – ‘‘ಕಾಕೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಧೀ’’ತಿ ಕಾಕಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬೇಸ+ಮುಪಘಾತಕಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತೀತಿ ಸುನಖಾದಿಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ನಿವಾರೀಯತೇ.

ವಚನತೋ – ‘‘ದಾರಾ’’ಇತಿ ದಾರಸದ್ದೋ ಕಲತ್ತೇ ಬಹುವಚನನ್ತೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನಿಯತವಚನೋ.

ತದಙ್ಗತ್ತಾ – ‘‘ಸಜ್ಜಿತಂ ಭೋಜನ’’ಮಿತಿ ವುತ್ತೇ ತಪ್ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ತದುಪಕರಣ ಆಸನ, ಪಾತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾದೀನಂ ಸಮ್ಪಾದನಮ್ಪಿ ಪತೀಯತೇ.

ಪಧಾನಭಾವತೋ – ‘‘ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ ಅವನಿನಾಥೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ನಿಗ್ಗಮನೇನ ತದುಪಜೀವೀನಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಮನಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಚ –

ನೇಯ್ಯನೀತತ್ಥಸುತ್ತೇಸು, ಞೇಯ್ಯಂ ಸದ್ದತ್ಥಮತ್ತಕಂ;

ನೇ+ತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಅತ್ಥೇನ, ಸುತ್ತಂ ನೀತತ್ಥಕಂ ಭವೇತಿ.

ಏವ+ಮಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಾರನ್ತಾನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ರೂಪನಯೋ ಕ್ರಿಯಾ+ಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ. ಸುಗತಸದ್ದತೋ ಯಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ವಕ್ಖಾಮ. ಇತೋ ಪರಂ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಚತುತ್ಥೀಸಮತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮೀಬಹುವಚನಸ್ಸ ಚ ತತಿಯಾಬಹುವಚನೇನ ಸಮತ್ತಾ ನ ತಾ ದಸ್ಸಿಯನ್ತೇ.

ಗುಮ್ಬ ಸಿ, ‘‘ಅತೋ’’ ‘‘ಸಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.