ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ.

ಪಯೋಗಸಿದ್ಧಿಪಾಳಿ

೧. ಸಞ್ಞಾದಿಕಣ್ಡ

ಸಿದ್ಧ-ಮ್ಬತ್ಥುಂ ಸಮ್ಮಾ ವನ್ದೇ

ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ

ಸಿದ್ಧ+ಮಿಟ್ಠದದಂ ಬುದ್ಧಂ, ಧಮ್ಮಂ ಮಣಿಂವ ಸ್ವತ್ಥದಂ;

ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸಾದರಂ ನತ್ವಾ, ಪಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ವುಚ್ಚತೇ.

ಪಭಾವೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ, ಬ್ಯಾಕರಣೇ ಚ ಪೇಟಕೇ;

ನಿಸ್ಸೇಸೇವ ಕಬ್ಬಾತಿತ್ತೋ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯೋ ವತ.

ವುತ್ತಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬಸೀಹಳಾಚರಿಯ+ಪಾಚರಿಯೇಹಿ –

ಯಾ ಸತ್ತಿ ಪಾಣಿನೇ ಯಾ ಚ, ಚನ್ದ್ರ+ಕಾತ್ಯಾಯನಾದಿಸು;

ಸಾ+ಯಂ ಮುತ್ತಿಮತೀ ಮಞ್ಞೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾಯನರೂಪಿನೀ-ತಿ.

ಸುತ್ತಂ ವುತ್ತಿ ಚ ತೇನೇವ, ಕತಾ ಏಕೇನ ಪಞ್ಚಿಕಾ;

ತಸ್ಮಾ+ಸ್ಸ ಸತ್ಥ+ಮಞ್ಞೇಹಿ, ಸುಪಸಟ್ಠಂ+ತಿಸುನ್ದರಂ.

ತಮ್ಹಿ ಚ ದುಬ್ಬಿಧಂ ಞೇಯ್ಯಂ, ಸುತ್ತಂ ಕಮ್ಮತ್ಥಭೇದತೋ;

ತೇಸ್ವಾ+ದಿ ಮೀತಿಸದ್ದೇನ, ದುತಿಯಂ ತಿಪ್ಪಕಾರತೋ.

ಸುವಿಸದಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ, ಸುಬೋಧ+ಮಾಕುಮಾರಕಂ;

ಬ್ಯಾಪಿಕಾವಳಿಯಾ ಕಸ್ಸಂ, ತಂ ಸುಣಾಥ ಸಮಾಹಿತಾತಿ.

೧. ಅಆದಯೋ ತಿತಾಲೀಸ ವಣ್ಣಾ

ಅಕಾರಾದಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಾ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಕ್ಖರಾ ವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ತಂ ಯಥಾ ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಉ, ಊ, ಏ, ऐ, ಓ, औ, ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ, ಯ ರ ಲವ ಸ ಹ ಳ ಅಂ. ತೇನ ಕ್ವತ್ಥೋ ‘‘ಏ ಓನ+ಮ ವಣ್ಣೇ’’ತಿ. ತಿತಾಲೀಸಾತಿ ವಚನಂ ಕತ್ಥಚಿ ವಣ್ಣಲೋಪಂ ಞಾಪೇತಿ, ತೇನ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ’’ತಿಆದಿ ಸಿದ್ಧಂ.

ಅಕಾರೋ ಆದಿ ಮರಿಯಾದಭೂತೋ ಯೇಸಂ ತೇ ಅಆದಯೋ. ತಯೋ ಚ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಚೇತಿ ತಿತಾಲೀಸ, ಇಮಿನಾ ನಿಪಾತನೇನ ವಾ ಚತಭಾಗಲೋಪೋ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇಹೀತಿ ವಣ್ಣಾ.

ಏತ್ಥಾ+ಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಆಚರಿಯಕಚ್ಚಾಯನಾದೀಹಿ ವಿಯ ಏಕಚತ್ತಾಲೀಸಕ್ಖರಾನ+ಮಕ್ಖರಸಞ್ಞ+ಮಕತ್ವಾ ತಿತಾಲೀಸಕ್ಖರಾನಂ ವಣ್ಣಸಞ್ಞಾ ಕತಾ’’ತಿ. ವುಚ್ಚತೇ –

ಸಾ ಮಾಗಧೀ ಮೂಲಭಾಸಾ, ನರಾ ಯಾಯಾ+ದಿಕಪ್ಪಿಕಾ;

ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚಾ-ಸುತಾಲಾಪಾ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಾ ಚಾಪಿ ಭಾಸರೇತಿ –

ವಚನತೋ ಮಾಗಧಿಕಾನಂ ಏತ್ಥ, ಸೇಯ್ಯೋ, ಓಟ್ಠೋ, ಸೋತ್ಥಿ-ತ್ಯಾದೀಸುಪಿ ಅಸೇಸಬ್ಯಾಪಿಕಾನಂ ತಿತಾಲೀಸಕ್ಖರಾನಂವ ಉಜುಕಾನ್ವತ್ಥಪ್ಪಕ್ಖರಗುಣಿಕಾ, ನೇವ ಪನ ‘ರುಕ್ಖಾ ವನಂ’ತ್ಯಾದೋ ವಿಯ ಅವಯವೇ ಸಮುದಾಯವೋಹಾರೋ, ‘ಸಮುದ್ದೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ’ತ್ಯಾದೋ ವಿಯ ಚ ಸಮುದಾಯೇ ಅವಯವವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ವಣ್ಣಸಞ್ಞಾ ಕತಾತಿ.

‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚಸವನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತೀ’’ತಿ ‘‘ಸಿಥಿಲಧನಿತಾದಿ ಅಕ್ಖರವಿಪತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದುನ್ನಯತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ಯಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ.

ತಸ್ಮಾ ಅಕ್ಖರಕೋಸಲ್ಲಂ, ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ ವಿಚಕ್ಖಣೋ;

ಉಪಟ್ಠಹಂ ಗರುಂ ಸಮ್ಮಾ, ಉಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ.

ತತ್ಥ ಅಕಾರಾದೀನ+ಮನುಕ್ಕಮೋ ಪನೇ+ಸ ಠಾನಾದಿಕ್ಕಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಠಾನ+ಕರಣ+ಪಯತನೇಹಿ ವಣ್ಣಾ ಜಾಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಛ ಠಾನಾನಿ ಕಣ್ಠ+ತಾಲು+ಮುದ್ಧ+ದನ್ತ+ಓಟ್ಠ+ನಾಸಿಕಾವಸೇನ.

ತತ್ಥ ಅವಣ್ಣ+ಕವಗ್ಗ+ಹಾನಂ ಕಣ್ಠೋ ಠಾನಂ, ಇವಣ್ಣ+ಚವಗ್ಗ+ಯಾನಂ ತಾಲು, ಟವಗ್ಗ+ರ+ಳಾನಂ ಮುದ್ಧಾ, ತವಗ್ಗ+ಲ+ಸಾನಂ ದನ್ತಾ, ಉವಣ್ಣ+ಪವಗ್ಗಾನಂ ಓಟ್ಠೋ, ಏ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕಣ್ಠತಾಲೂ, ಓ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಕಣ್ಠೋ+ಟ್ಠಾ, ವಕಾರಸ್ಸ ದನ್ತೋ+ಟ್ಠಾ, ನಿಗ್ಗಹೀತಸ್ಸ ನಾಸಿಕಾ, ಙ, ಞ್ಞ, ಣ, ನ, ಮಾನಂ ಸಕಠಾನಂ ನಾಸಿಕಾ ಚ. ಏತ್ಥ ಚ –

ಹಕಾರೋ ಪಞ್ಚಮೇಹೇವ, ಅನ್ತಟ್ಠಾಹಿ ಚ ಸಂಯುತೋ;

ಓರಸೋ ಇತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ, ಕಣ್ಠಜೋ ತದಸಂಯುತೋ.

ಯಥಾ ಅವಙ್ಹೋತಿ (ಅವಙ ಹೋತಿ., ತಞ್ಹಿ, ತಣ್ಹಾ, ಪುಬ್ಬನ್ಹೋ, ಅಮ್ಹೇ, ಗುಯ್ಹಂ, ಗಾರಯ್ಹಾ, ಆರುಲ್ಹೋ, ಬಹ್ವಕ್ಖರನ್ತಿ.

ಕರಣಂ –

ಜಿವ್ಹಾಮಜ್ಝಂ ತಾಲುಜಾನಂ,

ಜಿವ್ಹೋಪಗ್ಗಂ ಮುದ್ಧಜಾನಂ,

ಜಿವ್ಹಗ್ಗಂ ದನ್ತಜಾನಂ ಸೇ-

ಸಾ ಸಕಠಾನಕರಣಾ.

ವಣ್ಣಾನಂ ಉಚ್ಚಾರಣುಸ್ಸಾಹೋ ಪಯತನಂ, ತಂ ಕಿಂ – ಸಂವುತಾದಿಕರಣವಿಸೇಸೋ, ಸಂವುತತ್ತ+ಮಕಾರಸ್ಸ, ವಿವಟತ್ತಂ ಸೇಸಸರಾನಂ ಸಕಾರ+ಹಕಾರಾನಞ್ಚ, ಫುಟ್ಠತ್ತಂ ವಗ್ಗಾನಂ, ಈಸಂಫುಟ್ಠತ್ತಂ ಯ+ರ+ಲ+ವಾನಂ.

ಏವಂ ಠಾನ+ಕರಣ+ಪಯತನ+ಸುತಿ ಕಾಲಭಿನ್ನೇಸು ಅಕ್ಖರೇಸು ಸರಾ ನಿಸ್ಸಯಾ, ಇತರೇ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ತತ್ಥ –

ನಿಸ್ಸಯಾ+ದೋ ಸರಾ ವುತ್ತಾ, ನಿಸ್ಸಿತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ತತೋ;

ವಗ್ಗೇ+ಕಜಾ ಬಹುತ್ತಾ+ದೋ, ತತೋ ಠಾನ+ಲಹುಕ್ಕಮಾ.

‘‘ಅಆದಯೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ ಯಾವ ‘‘ಬಿನ್ದು ನಿಗ್ಗಹೀತ’’ನ್ತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ‘‘ಅತ್ಥವಸಾ ವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ’’ತಿ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತ+ಮಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೀಯತೇ, ‘‘ವಣ್ಣಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ –

೨. ದಸಾ+ದೋ ಸರಾ

ಅಆದೀಸ್ವಾ+ದಿಮ್ಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ ಓದನ್ತಾ ದಸ ವಣ್ಣಾ ಸರಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅ ಆ, ಇ ಈ, ಉ ಊ, ಏ ऐ, ಓ औ. ಸರನ್ತಿ=ಸಪ್ಪಧಾನಭಾವೇನ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ವಾ ಸಾರೇನ್ತೀತಿ ಸರಾ.

‘‘ದಸಾ+ದೋ ಸರಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೩. ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ

ಅಆದೀಸ್ವಾ+ದಿಮೇಸು ದಸಸು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಯಥಾ ಅ ಆಇತಿ, ಇ ಈಇತಿ, ಉ ಊ ಇತಿ, ಏ ಏಇತಿ, ಓ, ಓಇತಿ. ಸಮಾನಾ ಸದಿಸಾ ವಣ್ಣಾ ಸವಣ್ಣಾ, ಸಮಾನತ್ತಞ್ಚ ಠಾನತೋ. ‘‘ದ್ವೇ ದ್ವೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ದ್ವೀಸು.

೪. ಪುಬ್ಬೋ ರಸ್ಸೋ

ತೇಸ್ವೇವ ದಸಸು ಯೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ, ತೇಸು ಯೋ ಯೋ ಪುಬ್ಬೋ, ಸೋ ಸೋ ರಸ್ಸಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಅ ಇ ಉ ಏ ಓ. ತೇಸು ‘ಸಂಯೋಗತೋ ಪುಬ್ಬಾವ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ದ್ವೇ ಪನನ್ತಿಮಾ’ತ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತ್ಥ ಸಾಧುತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಇಧ ಸಙ್ಗಹೋ, ಯಥಾ ಏತ್ಥ ಸೇಯ್ಯೋ ಓಟ್ಠೋ ಸೋತ್ಥಿ. ರಸ್ಸಕಾಲಯೋಗಾ ತಬ್ಬನ್ತತಾಯ ವಾ ರಸ್ಸಾ. ರಸ್ಸಕಾಲೋ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಾಸಙ್ಘಾತೋ ಅಕ್ಖಿನಿಮ್ಮಿಲನಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ಕಾಲೋ, ತೇನ ಏಕಮತ್ತೋ ರಸ್ಸೋ, ದ್ವಿಮತ್ತೋ ದೀಘೋ, ಅಡ್ಢಮತ್ತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನೋ. ಛನ್ದಸಿ ದಿಯಡ್ಢಮತ್ತಮ್ಪಿ ರಸ್ಸನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ.

೫. ಪರೋ ದೀಘೋ

ಅಆದೀಸ್ವಾ+ದಿಭೂತೇಸು ದಸಸು ಯೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸವಣ್ಣಾ, ತೇಸು ಯೋ ಯೋ ಪರೋ, ಸೋ ಸೋ ದೀಘಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ತಂ ಯಥಾ ಆ ಈ ಊ ಏ ಓ. ದೀಘಕಾಲಯೋಗಾ ತಬ್ಬನ್ತತಾಯ ವಾ ದೀಘಾ.

೬. ಕಾದಯೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ

ಅಆದೀಸು ಕಾದಯೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಪರಿಯನ್ತಾ ತೇತ್ತಿಂಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ, ಯ ರ ಲವ ಸ ಹ ಳ ಅಂ ಇತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜೀಯತಿ ಅತ್ಥೋ ಏತೇಹೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ. ಕಕಾರಾದೀಸ್ವ+ಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ.

‘‘ಕಾದಯೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೭. ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ

ಅಆದೀಸು ಕಕಾರಾದಯೋ ಮಕಾರನ್ತಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಾ ವಗ್ಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಯಥಾ ಕ ಖ ಗ ಘ ಙ, ಚ ಛ ಜ ಝ ಞ, ಟ ಠ ಡ ಢ ಣ, ತ ಥ ದ ಧ ನ, ಪ ಫ ಬ ಭ ಮ ಇತಿ. ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಪರಿಮಾಣ+ಮೇಸಂ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಕಾ. ವಜ್ಜೇನ್ತಿ ಯಕಾರಾದಯೋತಿ ವಗ್ಗಾ. ತೇ ಪನ ಪಠಮಕ್ಖರವಸೇನ ಕವಗ್ಗ+ಚವಗ್ಗಾದಿವೋಹಾರಂ ಗತಾ ಕುಸಲತ್ತಿಕಾದಯೋ ವಿಯ.

೮. ಬಿನ್ದು ನಿಗ್ಗಹೀತಂ

ಅಕಾರಾದೀಸ್ವ+ಯಂ ವಣ್ಣೋ ಬಿನ್ದುಮತ್ತೋ, ಸೋ ನಿಗ್ಗಹೀತಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ರಸ್ಸಸರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಗಹಿತ+ಮುಚ್ಚಾರಿತಂ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ, ಕರಣಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ.

ಕರಣಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಮುಖೇನಾ+ವಿವಟೇನ ಯಂ;

ವುಚ್ಚತೇ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ, ವುತ್ತಂ ಬಿನ್ದು ಸರಾನುಗಂ.

ಬಹ್ವಕ್ಖರಸಞ್ಞಾಕರಣಂ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞತ್ಥಂ, ಝ+ಲಾದಯೋ ತು ರುಳ್ಹೀಸಞ್ಞಾ.

ವಣ್ಣಾ ಸರಾ ಸವಣ್ಣಾ ಚ, ರಸ್ಸಾ ದೀಘಾ ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಾ;

ವಗ್ಗಾ ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ, ಹೋತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಧಿಕ್ಕಮೋ.

(ಸಞ್ಞಾವಿಧಾನಂ.)

ಸನ್ಧಿ ವುಚ್ಚತೇ –

ಲೋಕ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಞ್ಞಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ತೀಣಿ ಇಮಾನಿ, ನೋ ಹಿ ಏತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಓವಾದೋ, ಮಾತು ಉಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಮೇತು ಆಯಸ್ಮಾ, ಅಭಿಭೂ ಆಯತನಂ, ಧನಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಏವ, ತಯೋ ಅಸ್ಸು ಧಮ್ಮಾ, ಅಸನ್ತೋ ಏತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಇತೀ+ಧ ಸರಸಞ್ಞಾಯಂ –

೨೬. ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ

ಸರೇ ಸರೋ ಲೋಪನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಸರೋತಿ ಕಾರಿಯೀನಿದ್ದೇಸೋ, ಲೋಪೋತಿ ಕಾರಿಯನಿದ್ದೇಸೋ. ಲೋಪೋ= ಅದಸ್ಸನಂ ಅನುಚ್ಚಾರಣಂ, ಸರೋತಿ ಜಾತ್ಯೇಕವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಸರೇತಿ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರಸತ್ತಮೀ, ತತೋ ವಣ್ಣ ಕಾಲ ಬ್ಯವಧಾನೇ ಕಾರಿಯಂ ನ ಹೋತಿ, ತ್ವ+ಮಸಿ, ಕತಮಾ ಚಾನನ್ದ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾತಿ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಸನ್ಧೀಸು.

ವಿಧೀತಿ ವತ್ತತೇ.

೧೪. ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ

ಥೇರಯಟ್ಠಿನ್ಯಾಯೇನ ಪವತ್ತತೇ ಪರಿಭಾಸಾ ದುಬ್ಬಲವಿಧಿನೋ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವತೋ. ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ ವಿಧೀತಿ ಪುಬ್ಬಸರಲೋಪೋ. ಲೋಕಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ತೀಣಿಮಾನಿ, ನೋ ಹೇತಂ, ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದೋ, ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಂ, ಸಮೇತಾಯಸ್ಮಾ, ಅಭಿಭಾಯತನಂ, ಧನಂಮತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇವ, ತಯಸ್ಸು ಧಮ್ಮಾ, ಅಸನ್ತೇ+ತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಕಾರಿಯವಿಧಾನಾ ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪರತಾ+ವ ಗಮ್ಯತೇತಿ ಪರೇತಿ ಪರವಚನಮ್ಪಿ ಘಟತೇ.

ಯಸ್ಸ ಇದಾನಿ, ಸಞ್ಞಾ ಇತಿ, ಛಾಯಾ ಇವ, ಇತಿ ಅಪಿ, ಅಸ್ಸಮಣೀ ಅಸಿ, ಚಕ್ಖು ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಕತಞ್ಞೂ ಅಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಇವ, ತೇ ಅಪಿ, ವನ್ದೇ ಅಹಂ, ಸೋ ಅಹಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಇಮೇ, ವಸಲೋ ಇತಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಅಸಿ ಬೀಜಕೋ, ಕಥಾ ಏವ ಕಾ, ಪಾತೋ ಏವಾತೀ+ಧ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ ತ್ವೇವ.

೨೭. ಪರೋ ಕ್ವಚಿ

ಸರಮ್ಹಾ ಪರೋ ಸರೋ ಕ್ವಚಿ ಲೋಪನೀಯೋ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ದಾನಿ, ಸಞ್ಞಾತಿ, ಛಾಯಾವ, ಇತಿಪಿ, ಅಸ್ಸಮಣೀಸಿ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಕತಞ್ಞೂಸಿ, ಆಕಾಸೇವ, ತೇಪಿ, ವನ್ದೇಹಂ, ಸೋಹಂ, ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ವಸ- ಲೋಭಿ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋಸಿ ಬೀಜಕೋ, ಕಥಾವ ಕಾ, ಪಾತೋವ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ, ಪಞ್ಞಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಸತ್ತುತ್ತಮೋ, ಏಕೂನವೀಸತಿ, ಯಸ್ಸೇತೇ, ಸುಗತೋವಾದೋ, ದಿಟ್ಠಾಸವೋ, ದಿಟ್ಠೋಘೋ, ಚಕ್ಖಾಯತನಂ, ತಂ ಕುತೇತ್ಥ ಲಬ್ಭಾ. ‘‘ವಿವಕ್ಖಾತೋ ಸನ್ಧಯೋ ಭವನ್ತೀ’’ತಿ ಞಾಯಾ ವತ್ತಿಚ್ಛಾಪಿ ಇಧ ಸಿಜ್ಝತಿ. ಕ್ವಚೀತ್ಯ+ಧಿಕಾರೋ ಸಬ್ಬಸನ್ಧೀಸು, ತೇನ ನಾತಿಪ್ಪಸಙ್ಗೋ. (ಲೋಪಸನ್ಧಿ).

ಸರೋ ಪರೋ ವೇತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

ತಸ್ಸ ಇದಂ, ವಾತ ಈರಿತಂ, ನ ಉಪೇತಿ, ವಾಮ ಊರು, ಅತಿ ಇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ, ವಿ ಉದಕಂ ಇತೀಧ ಪುಬ್ಬಸ್ಸರಲೋಪೇ –

೨೯. ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇಓ ಲುತ್ತಾ

ಲುತ್ತಾ ಸರಾ ಪರೇಸಂ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಏ+ಓ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಯಥಾಸಂಖ್ಯಾನುದ್ದೇಸೋ ಸಮಾನಾನಂ.

೨೪. ವಣ್ಣಪರೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ

ವಣ್ಣಸದ್ದೋ ಪರೋ ಯಸ್ಮಾ, ತೇನ ಸವಣ್ಣೋಪಿ ಗಯ್ಹತಿ ಸಯಞ್ಚ ರೂಪಂತಿ ಈಊನಮ್ಪಿ ಏ+ಓ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ರಸ್ಸಸ್ಸ ಜಾತಿನಿದ್ದೇಸೇ ದೀಘಸ್ಸಾಪಿ ಗಹಣತ್ಥಂ ಇದ+ಮಾರದ್ಧಂ. ತಸ್ಸೇದಂ, ವಾತೇರಿತಂ, ನೋಪೇತಿ, ವಾಮೋರು, ಅತೇವಞ್ಞೇಹಿ, ವೋದಕಂ. ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮೋದಾಹರಣದ್ವಯಂ ‘‘ಅವಣ್ಣೇ ಲುತ್ತೇ ಏವ ಏ+ಓ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಹಸ್ಸ ನಿಸೇಧನತ್ಥಂ. ವಾತ್ವೇವ, ತಸ್ಸಿದಂ. ಕಥಂ ‘‘ಪಚ್ಚೋರಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ, ಯೋಗವಿಭಾಗಾ. ಪತಿ ಉರಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಭಜ್ಜ ‘‘ಯವಾ ಸರೇ’’ತಿ ಯಕಾರೇ ‘‘ತವಗ್ಗವರಣಾ’’ದಿನಾ ಚೋ, ‘‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’’ತಿ ಪುಬ್ಬರೂಪಞ್ಚ, ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇಓ’’ತಿ (ಯೋಗವಿಭಾಗಾ) ಉಸ್ಸ ಓ ಚ. ಲುತ್ತಾತಿ ಕಿಂ, ದಸ ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ, ಯಥಾ ಇದಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾ. ಅತಿಪ್ಪಸಙ್ಗಬಾಧಕಸ್ಸ ಕ್ವಚಿಸದ್ದಸ್ಸಾನುವತ್ತನತೋ ನ ವಿಕಪ್ಪವಿಧಿ ನಿಯತಾ, ತೇನ ಉಪೇತೋ, ಅವೇಚ್ಚಾತಿ ಏವಮಾದೀಸು ವಿಕಪ್ಪೋ. ತಾರಕಿತಾ, ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ, ಸಬ್ಬೀತಿಯೋ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಲೋಕುತ್ತರೋತಿಆದೀಸು ವಿಧಿ ಚ ನ ಹೋತಿ.

ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ತಿ ಅಸ್ಸ, ಸಬ್ಬವಿತ್ತಿ ಅನುಭೂಯತೇ, ವಿ ಅಞ್ಜನಂ, ವಿ ಆಕತೋ, ದಾಸೀ ಅಹಂ, ಅಹುವಾ ಪುರೇ, ಅನು ಅದ್ಧಮಾಸಂ, ಅನು ಏತಿ, ಸು ಆಗತಂ, ಸು ಆಕಾರೋ, ದು ಆಕಾರೋ, ಚಕ್ಖು ಆಪಾಥಂ, ಬಹು ಆಬಾಧೋ, ಪಾತು ಅಕಾಸಿ, ನ ತು ಏವ, ಭೂ ಆಪನಲಾನಿಲಂ ಇತೀ+ಧ ‘‘ಯುವಣ್ಣಾನಂ’’ ‘‘ವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ,

೩೦. ಯವಾ ಸರೇ

ಸರೇ ಪರೇ ಇವಣ್ಣುವಣ್ಣಾನಂ ಯಕಾರ+ವಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಪಟಿಸನ್ಥಾರವುತ್ಯಸ್ಸ, ಸಬ್ಬವಿತ್ಯನುಭೂಯತೇ, ಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಬ್ಯಾಕತೋ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೀಘೇ ದಾಸ್ಯಾಹಂ, ಅಹಾಪುರೇ, ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ, ಅನ್ವೇತಿ, ಸ್ವಾಗತಂ, ಸ್ವಾಕಾರೋ, ದ್ವಾಕಾರೋ, ಚಕ್ಖ್ವಾಪಾಥಂ, ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ, ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ, ನ ತ್ವೇವ, ಭ್ವಾಪನಲಾನಿಲಂ. ವಾತ್ವೇವ, ವಿಆಕತೋ, ಸಾಗತಂ.

ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅಹಂ, ತೇ ಅಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಪಞ್ಚ, ತೇ ಅಹಂ, ಯೇ ಅಸ್ಸ, ತೇ ಅಜ್ಜ, ಯಾವತಕೋ ಅಸ್ಸ ಕಾಯೋ, ತಾವತಕೋ ಅಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಅಥ ಖೋ ಅಸ್ಸ, ಅಹಂ ಖೋ ಅಜ್ಜ, ಸೋ ಅಹಂ, ಸೋ ಅಜ್ಜ, ಸೋ ಏವ, ಯತೋ ಅಧಿಕರಣಂ, ಸೋ ಅಹಂ ಇತೀ+ಧ ‘‘ಯವಾ ಸರೇ’’ ‘‘ವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ,

೩೦. ಏಓನಂ

ಏಓನಂ ಯಕಾರ+ವಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಸರೇ ಪರೇ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೀಘೇ ಅಧಿಗತೋ ಖೋ ಮ್ಯಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಪುತ್ತೋ ತ್ಯಾಹಂ, ತ್ಯಾಸ್ಸ ಪಹೀನಾ ಪಞ್ಚ, ತ್ಯಾಹಂ, ಯ್ಯಸ್ಸ, ತ್ಯಜ್ಜ, ಯಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಕಾಯೋ, ತಾವತಕ್ವಸ್ಸ ಬ್ಯಾಮೋ, ಕ್ವತ್ಥೋ, ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ, ಅಹಂ ಖ್ವಜ್ಜ, ಸ್ವಾಹಂ, ಸ್ವಜ್ಜ, ಸ್ವೇವ, ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಂ, ಸ್ವಾಹಂ. ವಾತ್ವೇವ, ತೇಜ್ಜ, ಸೋಹಂ. ಕ್ವಚಿ ತ್ವೇವ, ಧನಮತ್ಥಿ, ಪುತ್ತಾಮತ್ಥಿ, ತೇ ನಾಗತಾ, ಅಸನ್ತೇತ್ಥ, ಚತ್ತಾರೋ ಇಮೇ.

ಗೋ ಏಳಕಂ, ಗೋ ಅಸ್ಸಂ, ಗೋ ಅಜಿನಂ ಇತೀ+ಧ ‘‘ಸರೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೩೨. ಗೋಸ್ಸಾ+ವಙ

ಸರೇ ಪರೇ ಗೋಸ್ಸ ಅವವಾದೇಸೋ ಹೋತಿ. ಸ ಚ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಪಸಙ್ಗೇ ‘ಅನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೧೮. ಙ+ನುಬನ್ಧೋ

ಙ-ಕಾರೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಯಸ್ಸ, ಸೋ ಅನೇಕವಣ್ಣೋಪಿ ಅನ್ತಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಓಕಾರಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಂಕೇತೋ+ನವಯವೋ+ನುಬನ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಾ ಙ-ಕಾರಸ್ಸಾ+ಪ್ಪಯೋಗೋ. ಉಚ್ಚಾರಿತಾನನ್ತರಪ್ಪಧಂಸಿನೋ ಹಿ ಅನುಬನ್ಧಾ, ಪಯೋಜನಂ ಅನುಬನ್ಧೋತಿ ಸಂಕೇತೋ. ಗವೇಳಕಂ, ಗವಾಸ್ಸಂ, ಗವಾಜಿನಂ.

ಇತಿ ಏವಾ+ತೀ+ಧ –

೩೬. ವೀ+ತಿಸ್ಸೇ+ವೇ ವಾ

ಏವಸದ್ದೇ ಪರೇ ಇತಿಸ್ಸ ವೋ ಹೋತಿ ವಾ. ಸ ಚ –

೧೭. ಛಟ್ಠಿಯನ್ತಸ್ಸ

ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಯಂ ಕಾರಿಯಂ, ತ+ದನ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇಕಾರಸ್ಸಾ+ದೇಸೋ. ಆದೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಆದಿಸ್ಸತೀತಿ ಆದೇಸೋ. ಇತ್ವೇವ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಯಾದೇಸೋ, ‘‘ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಚೋ, ‘‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’’ತಿ ಯಸ್ಸ ಚಕಾರೋ, ಇಚ್ಚೇವ. ಏವೇತಿ ಕಿಂ, ಇಚ್ಚಾಹ. (ಆದೇಸಸನ್ಧಿ).

ತಿ ಅಙ್ಗುಲಂ,ತಿ ಅಙ್ಗಿಕಂ, ಭೂ ಆದಯೋ, ಮಿಗೀ ಭನ್ತಾ ಉದಿಕ್ಖತಿತ್ಯಾದಿಸನ್ಧಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ‘‘ಮಯದಾ ಸರೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೪೫. ವನತರಗಾ ಚಾ+ಗಮಾ

ಏತೇ ಮಯದಾ ಚ ಆಗಮಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಸರೇ ಕ್ವಚಿ. ಆಗಮಿನೋ ಅನಿಯಮೇಪಿ –

ಸರೋಯೇವಾ+ಗಮಿ ಹೋತಿ, ವನಾದಿನನ್ತು ಞಾಪಕಾ;

ಅಞ್ಞಥಾ ಹಿ ಪದಾದೀನಂ, ಯುಕವಿಧಾನ+ಮನತ್ಥಕಂ.

ಏತ್ಥಾ+ಗಮಾ ಅನಿಯತಾಗಮೀನಮೇವ ಭವನ್ತಿ ಚೇ, ಯಕಾರಾಗಮೇನೇವ ‘‘ನಿಪಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಸಿದ್ಧೇ ‘‘ಪದಾದೀನಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಯುಕಾ+ಗಮೋ ನಿರತ್ಥಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಿವಙ್ಗುಲಂ, ತಿವಙ್ಗಿಕಂ, ಭೂವಾದಯೋ, ಮಿಗೀ ಭನ್ತಾ ವುದಿಕ್ಖತಿ, ಪವುಚ್ಚತಿ, ಪಾಗುಞ್ಞವುಜುತಾ. ಇತೋ ನಾಯತಿ, ಚಿನಿತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾತಿಹ, ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ. ನಿರನ್ತರಂ, ನಿರಾಲಯೋ, ನಿರಿನ್ಧನೋ, ನಿರೀಹಕಂ, ನಿರುತ್ತರೋ, ನಿರೋಜಂ, ದುರತಿಕ್ಕಮೋ, ದುರಾಗತಂ, ದುರುತ್ತರಂ, ಪಾತುರಹೋಸಿ, ಪುನರಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪುನರುತ್ತಂ, ಪುನರೇವ, ಪುನರೇತಿ, ಧೀರತ್ಥು, ಪಾತರಾಸೋ, ಚತುರಙ್ಗಿಕಂ, ಚತುರಾರಕ್ಖಂ, ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಪಟಿಲಾಭೋ, ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಂ, ಭತ್ತುರತ್ಥೇ, ವುತ್ತಿರೇಸಾ, ಪಥವೀಧಾತುರೇವೇಸಾ, ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾರಿವ ತಾರಕಾನಂ, ವಿಜ್ಜುರಿವಬ್ಭಕುಟೇ, ಆರಗ್ಗೇರಿವ ಸಾಸಪೋ, ಉಸಭೋರಿವ, ಸಬ್ಭಿರೇವ ಸಮಾಸೇಥ. ಪುಥಗೇವ, ರಸ್ಸೇ ಪಗೇವ. ಲಹುಮೇಸ್ಸತಿ, ಗುರುಮೇಸ್ಸತಿ, ಇಧಮಾಹು, ಕೇನ ತೇ ಇಧ ಮಿಜ್ಝತಿ, ಭದ್ರೋ ಕಸಾಮಿವ, ಆಕಾಸೇ ಮಭಿಪೂಜಯೇ, ಏಕಮೇಕಸ್ಸ, ಯೇನ ಮಿಧೇಕಚ್ಚೇ. ಭಾತಿಯೇವ, ಹೋತಿಯೇವ, ಯಥಾಯಿದಂ, ಯಥಾಯೇವ, ಮಾಯಿದಂ, ನಯಿದಂ, ನಯಿಧ, ಛಯಿಮಾನಿ, ನವಯಿಮೇ ಧಮ್ಮಾ, ಬೋಧಿಯಾಯೇವ, ಪಥವೀಯೇವ ಧಾತು, ತೇಸುಯೇವ, ತೇಯೇವ, ಸೋಯೇವ, ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ, ವಿಯಞ್ಜನಂ, ವಿಯಾಕಾಸಿ, ಪರಿಯನ್ತಂ, ಪರಿಯಾದಾನಂ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ, ಪರಿಯೇಸತಿ, ಪರಿಯೋಸಾನಂ, ನಿಯಾಯೋಗೋ. ಉದಗ್ಗೋ, ಉದಯೋ, ಉದಾಹಟಂ, ಉದಿತೋ, ಉದೀರಿತಂ, ಉದೇತಿ, ಸಕಿದೇವ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ, ಕೇನಚಿದೇವ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ, ಕೋಚಿದೇವ, ಸಮ್ಮದತ್ತೋ, ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಸಮ್ಮದೇವ, ಯಾವದತ್ಥಂ, ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ, ಯಾವದೇವ, ತಾವದೇವ, ಪುನದೇವ, ಯದತ್ಥಂ, ಯದನ್ತರಂ, ತದನ್ತರಂ, ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿ, ಏತದತ್ಥಂ, ಅತ್ತದತ್ಥಂ, ತದತ್ಥಂ, ಸದತ್ಥಪಸುತೋ ಸಿಯಾ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು, ಮನಸಾದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿ. ವಾತ್ವೇವ, ಅತ್ತಅತ್ಥಂ, ದ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ, ಪಾತುಅಹೋಸಿ. ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ತಾ ವಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನತೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವುಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ, ಚಿರಂ ನಾಯತಿ, ತಂಯೇವ.

ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ, ಛ ಅಙ್ಗಂ, ಛ ಅಸೀತಿ, ಛ ಅಂಸಾ, ಛ ಆಯತನಂ ಇತೀ+ಧ ‘‘ವಾ ಸರೇ’’ ‘‘ಆಗಮೋ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೪೯. ಛಾ ಳೋ

ಛಸದ್ದಾ ಪರಸ್ಸ ಸರಸ್ಸ ಳಕಾರೋ ಆಗಮೋ ಹೋತಿ ವಾ. ಛಾತಿ ಅನುಕರಣತ್ತಾ ಏಕವಚನಂ. ಛಳಭಿಞ್ಞಾ, ಛಳಙ್ಗಂ, ಛಳಸೀತಿ, ಛಳಂಸಾ, ಛಳಾಯತನಂ. ವಾತ್ವೇವ, ಛಅಭಿಞ್ಞಾ. (ಆಗಮಸನ್ಧಿ).

ಲೋಪೋ ಅದಸ್ಸನಂ, ಠಾನಿಂ, ಯ+ಮಾಮದ್ದಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ;

ಆದೇಸೋ ನಾಮ ಸೋ ಯಾ ತು, ಅಸನ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ಆಗಮೋ.

ಸರಸನ್ಧಿ.

ಕಞ್ಞಾ ಇವ, ಕಞ್ಞಾವ ಇಚ್ಚಾದಿ ಸರಸನ್ಧಿನಿಸೇಧೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಪಸಙ್ಗಪುಬ್ಬಕೋ ಹಿ ಪಟಿಸೇಧೋ. ಪುಬ್ಬಸರಾನಂ ಲೋಪೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ಸರೋ’’ ‘‘ವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೨೮. ನ ದ್ವೇ ವಾ

ಪುಬ್ಬಪರಸ್ಸರಾ ದ್ವೇಪಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ ನ ಲುಪ್ಯನ್ತೇ. ಕಞ್ಞಾ ಇವ, ಕಞ್ಞೇವ, ಕಞ್ಞಾವ.

ಸಾರಿಪುತ್ತ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ, ಏಹಿ ಸಿವಕ ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ, ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ, ದೇವಾ ಆಭಸ್ಸರಾ ಯಥಾ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಚ, ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ, ಭಗವಾ ಏತ+ದವೋಚ, ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಭೂತವಾದೀ ಅತ್ಥವಾದೀ, ಯಂ ಇತ್ಥೀ ಅರಹಂ ಅಸ್ಸ, ಸಾಮಾವತೀ ಆಹ, ಪಾಪಕಾರೀ ಉಭಯತ್ಥ ತಪ್ಪತಿ, ನದೀ ಓತ್ಥರತಿ, ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ, ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಉಜ್ಝಾಯಿಂಸು, ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ+ಮಾಹಂಸು, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಆರಕ್ಖಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ಇಮೇ, ಕತಮೇ ಏಕಾದಸ, ಗಮ್ಭೀರೇ ಓದಕನ್ತಿಕೇ, ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಂ ಪದಂ, ಸಙ್ಘೋ ಆಗಚ್ಛತು, ಕೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಏಕೋ ಏಕಾಯ, ಚತ್ತಾರೋ ಓಘಾ, ಅರೇ ಅಹಮ್ಪಿ, ಸಚೇ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ, ನೋ ಅತಿಕ್ಕಮೋ, ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯೋ, ಅಥೋ ಅನ್ತೋ ಚ, ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ, ಅಥೋ ಓಟ್ಠವ+ಚಿತ್ತಕಾ, ತತೋ ಆ- ಮನ್ತಯಿ ಸತ್ಥಾತಿ ಏವಮಾದಯೋ ಇಧ ಕಾಲಬ್ಯವಧಾನೇನೇವ ಸಿಜ್ಝನ್ತಿ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ, ಆಗತಾ+ತ್ಥ, ಆಗತಾ+ಮ್ಹಾ, ಕತಮ+ಸ್ಸ ವಾರೋ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾ+ಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಚಮರೀ+ವ, ಸಬ್ಬೇ+ವ, ಸ್ವೇ+ವ, ಏಸೇ+ವ ನಯೋ, ಪರಿಸುದ್ಧೇ+ತ್ಥಾ+ಯಸ್ಮನ್ತೋ, ನೇ+ತ್ಥ, ಕುತೇ+ತ್ಥ ಲಬ್ಭಾ, ಸಚೇ+ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಥೂ+ಪಮಂ, ಯಥಾ+ಹ, ಜೀವ್ಹಾ+ಯತನಂ, ಅವಿಜ್ಜೋ+ಘೋ, ಇತ್ಥಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅಭಿಭಾ+ಯತನಂ, ಭಯತೂ+ಪಟ್ಠಾನಂ, ಸದ್ಧೀ+ಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಂ. (ಸರಸನ್ಧಿನಿಸೇಧೋ)

ತತ್ರ ಅಭಿರತಿ, ತತ್ರ ಅಯಂ, ಬುದ್ಧ ಅನುಸ್ಸತಿ, ಸ ಅತ್ಥಿಕಾ, ಸಞ್ಞಾವಾ ಅಸ್ಸ, ತದಾ ಅಹಂ, ಯಾನಿ ಇಧ ಭೂತಾನಿ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಇತಿ, ಅತಿ ಇತೋ, ಕಿಕೀ ಇವ, ಬಹು ಉಪಕಾರಂ, ಮಧು ಉದಕಂ, ಸು ಉಪಧಾರಿತಂ, ಸೋಪಿ ಅಯಂ, ಇದಾನಿ ಅಹಂ, ಸಚೇ ಅಯಂ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ ಅಯಂ, ಇತರ ಇತರೇನ, ಸದ್ಧಾ ಇಧ ವಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ, ತಥಾ ಉಪಮಂ, ರತ್ತಿ ಉಪರತೋ, ವಿ ಉಪಸಮೋ, ಲೋಕಸ್ಸ ಇತಿ, ದೇವ ಇತಿ, ವಿ ಅತಿಪತನ್ತಿ, ವಿ ಅತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿ ಅಪಿ, ಜೀವಿತಹೇತು ಅಪಿ, ವಿಜ್ಜು ಇವ, ಕಿಂಸು ಇಧ ವಿತ್ತಂ, ಸಾಧು ಇತಿ, ತೇ ಅಸ್ಸ ಪಹೀನಾ, ಸೋ ಅಸ್ಸ, ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತಿ ಬಾಲೋ, ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನಿ ಚರೇ, ಖನ್ತಿ ಪರಮಂ ತಪೋ ತಿತಿಕ್ಖಾ, ನ ಮಂಕು ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸು ಅಕ್ಖಾತೋ, ಯೋ ಅಹಂ, ಸೋ ಅಹಂ, ಕಾಮತೋ ಜಾಯತಿ ಸೋಕೋ, ಕಾಮತೋ ಜಾಯತಿ ಭಯಂ, ಸಕ್ಕೋ ಉಜು ಚ ಸುಹುಜುಚ, ಅನುಪಘಾತೋ, ದುರಕ್ಖಂ, ದುರಮಂ, ದುಭರತಾ. ಯಿಟ್ಠಂ ವಾ ಹುತಂ ವಾ ಲೋಕೇ, ಯದಿ ವಾ ಸಾವಕೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ, ಭೋವಾದೀ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾಭಾವೀ ಗುಣೇನ ಸೋ, ಯಥಾ ಇದಂ, ಸಮ್ಮಾ ದಕ್ಖಾತೋ, ಪರಾ ಕಮೋ, ತಣ್ಹಾ ಕ್ಖಯೋ, ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭೀ ಅಮ್ಹಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೋ ಇತೀ+ಧ –

೩೩. ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ದೀಘರಸ್ಸಾ

ರಸ್ಸ+ದೀಘಾನಂ ಕ್ವಚಿ ದೀಘ+ರಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ. ತತ್ರಾಭಿರತಿ, ತತ್ರಾಯಂ, ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ, ಸಾತ್ಥಿಕಾ, ಸಞ್ಞಾವಾ+ಸ್ಸ, ತದಾಹಂ, ಯಾನೀ+ಧ ಭೂತಾನಿ, ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ, ಅತೀತೋ, ಕಿಕೀವ, ಬಹೂಪಕಾರಂ, ಮಧೂದಕಂ, ಸೂಪಧಾರಿತಂ, ಸೋಪಾಯಂ, ಇದಾನಾಹಂ, ಸಚಾಯಂ, ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾಯಂ, ಇತರೀತರೇನ, ಸದ್ಧೀಧ ವಿತ್ತಂ, ಕಮ್ಮೂಪನಿಸ್ಸಯೋ, ತಥೂಪಮಂ, ರತ್ತೂಪರತೋ, ವೂಪಸಮೋ, ಲೋಕಸ್ಸಾತಿ, ದೇವಾತಿ, ವೀತಿಪತನ್ತಿ, ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಘಾಟೀಪಿ, ಜೀವಿತಹೇತೂಪಿ, ವಿಜ್ಜೂವ, ಕಿಂಸೂಧ ವಿತ್ತಂ, ಸಾಧೂತಿ, ತ್ಯಾಸ್ಸ ಪಹೀನಾ, ಸ್ವಾಸ್ಸ, ಮಧುವಾ ಮಞ್ಞತೀ ಬಾಲೋ, ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನೀ ಚರೇ, ಖನ್ತೀ ಪರಮಂ ತಪೋ ತಿತಿಕ್ಖಾ, ನ ಮಂಕೂ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ, ಯ್ವಾಹಂ, ಸ್ವಾಹಂ, ಕಾಮತೋ ಜಾಯತೀ ಸೋಕೋ, ಕಾಮತೋ ಜಾಯತೀ ಭಯಂ, ಸಕ್ಕೋ ಉಜೂ ಚ ಸುಹುಜೂ ಚ, ಅನೂಪಘಾತೋ, ದೂರಕ್ಖಂ, ದೂರಮಂ, ದೂಭರತಾ. ಯಿಟ್ಠಂವ ಹುತಂವ ಲೋಕೇ, ಯದಿವ ಸಾವಕೇ, ಪುಗ್ಗಲ ಧಮ್ಮದಸಾ ತೇ, ಭೋವಾದಿ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ, ಯಥಾಭಾವಿ ಗುಣೇನ ಸೋ, ಯಥಯಿದಂ, ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ, ಪರಕ್ಕಮೋ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ, ಝಾನಸ್ಸ ಲಾಭಿಮ್ಹಿ, ವಸಿಮ್ಹಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೋ. ಕ್ವಚೀತಿ ಕಿಂ, ತ್ಯಜ್ಜ, ಸ್ವಸ್ಸ, ಪತಿಲಿಯತೀತಿ ದೀಘನಿಸೇಧೋ, ಮಾಯಿದಂ, ಮನಸಾದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಯಥಾಕ್ಕಮಂ, ಆರಕ್ಖಾತೀತಂ, ದೀಯತಿ, ಸೂಯತೀತಿ ರಸ್ಸಕಾರಿಯನಿಸೇಧೋ. ಕಥಂ ಯಾನಿವ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ, ‘‘ದೀಘರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾ. (ದೀಘ+ರಸ್ಸಸನ್ಧಿ).

ಬ್ಯಞ್ಜನೇತಿ ವತ್ತತೇ.

೩೪. ಸರಮ್ಹಾ ದ್ವೇ

ಸರಮ್ಹಾ ಪರಸ್ಸ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ದ್ವೇ ರೂಪಾನಿ ಹೋನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಆವುತ್ತಿದ್ವಿವಚನಂ ಠಾನೇದ್ವಿವಚನನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇದ್ವಿವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಾನಿ ಚ ಪ+ಪತಿ+ಪಟಿ+ಕಮ+ಕುಸ+ಕುಧ+ಕೀ+ಗಹ+ಜುತ+ಞಾ+ಸಿ+ ಸು+ಸೂ+ಸಮ್ಭೂ+ಸರ+ಸಸಾದೀನಮಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಾನಞ್ಚ ಹೋತಿ. ಇಧ ಪಮಾದೋ=ಇಧಪ್ಪಮಾದೋ, ಏವಂ ಅಪ್ಪಮಾದೋ, ವಿಪ್ಪಯುತ್ತೋ, ಸುಪ್ಪಸನ್ನೋ, ಸಮ್ಮಾ ಪಧಾನಂ=ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಂ ರಸ್ಸತ್ತಂ. ಅಪ್ಪತಿವತ್ತಿಯೋ, ಅಧಿಪ್ಪತಿಪಚ್ಚಯೋ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ,. ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಪಕ್ಕಮೋ, ಪಟಿಕ್ಕಮೋ, ಹೇತುಕ್ಕಮೋ, ಆಕಮತಿ=ಅಕ್ಕಮತಿ, ಏವಂ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ಪಟಿಕ್ಕೋಸತಿ, ಅನುಕ್ಕೋಸತಿ, ಆಕೋಸತಿ=ಅಕ್ಕೋಸತಿ. ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ, ಅಭಿಕ್ಕುದ್ಧೋ. ಧನಕ್ಕೀತೋ, ವಿಕ್ಕಯೋ, ಅನುಕ್ಕಯೋ. ಪಗ್ಗಹೋ, ವಿಗ್ಗಹೋ, ಅನುಗ್ಗಹೋ, ಚನ್ದಗ್ಗಾಹೋ, ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ. ಪಜ್ಜೋತೋ, ವಿಜ್ಜೋತೋ, ಉಜ್ಜೋತೋ. ಕತಞ್ಞೂ, ವಿಞ್ಞೂ, ಪಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಅನಞ್ಞಾಣಂ. ಅವಸ್ಸಯೋ, ನಿಸ್ಸಯೋ, ಸಮುಸ್ಸಯೋ. ಅಪ್ಪಸ್ಸುತೋ, ವಿಸ್ಸುತೋ, ಬಹುಸ್ಸುತೋ. ಆಸವಾ=ಅಸ್ಸವಾ. ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ, ವಿಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋ. ಅಟ್ಟಸ್ಸರೋ, ವಿಸ್ಸರತಿ, ಅನುಸ್ಸರತಿ, ಅನುಸ್ಸತಿ. ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ, ವಿಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಮುಹುಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಆಸಾಸೋ=ಅಸ್ಸಾಸೋ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅವಿಸ್ಸಜೇನ್ತೋ, ವಿಸ್ಸಜೇನ್ತೋ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋ, ಪರಿಚ್ಚಜೇನ್ತೋ, ಉಪದ್ದವೋ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋ, ಮಿತ್ತದ್ದುನೋ, ಆಯಬ್ಯಯೋ, ಅಬ್ಬಹಿ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ತಿಕ+ತಯ+ತಿಂಸ+ವತಾದೀನ+ಮಾದಿಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಸ ಚ. ಕುಸಲತ್ತಿಕಂ, ಪೀತಿತ್ತಿಕಂ, ಹೇತುತ್ತಿಕಂ. ಲೋಕತ್ತಯಂ, ಬೋಧಿತ್ತಯಂ, ವತ್ಥುತ್ತಯಂ. ಏಕತ್ತಿಂಸ, ದ್ವತ್ತಿಂಸ, ತೇತ್ತಿಂಸ, ಚತುತ್ತಿಂಸ. ಸೀಲಬ್ಬತಂ, ಸುಬ್ಬತೋ. ಸಪ್ಪೀತಿಕೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ವತು+ವಟ+ದಿಸಾನ+ಮನ್ತೇ, ಯಥಾ ವತ್ತತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ದಸ್ಸನಂ, ಫಸ್ಸೋ ಇಚ್ಚಾದಿ.

ಉ+ದು+ನಿಉಪಸಗ್ಗ+ತ+ಚತು+ಛ+ಸನ್ತಸದ್ದಾದೇಸಾದೀಹಿ ಪರೇಸಞ್ಚ. ಉಕಂಸೋ=ಉಕ್ಕಂಸೋ, ಏವಂ ದುಕ್ಕರಂ, ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ, ಉಗ್ಗತಂ, ದುಚ್ಚರಿತಂ, ನಿಜ್ಜಟಂ, ಉಜ್ಜಹಂ, ಉಚ್ಚಙ್ಗಂ, ಉನ್ನಮತಿ, ದುಕ್ಕರೋ, ನಿದ್ದರೋ, ಉನ್ನತೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, ನಿಮ್ಮಲೋ, ಉಯ್ಯುತ್ತೋ, ದುಲ್ಲಭೋ, ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಉಸ್ಸಾಹೋ, ನಿಸ್ಸಾರೋ. ತಕ್ಕರೋ, ತಜ್ಜೋ, ತನ್ನಿನ್ನೋ, ತಪ್ಪಭವೋ, ತಮ್ಮಯೋ, ಚತುಕ್ಕಂ, ಚತುದ್ದಿಸಂ, ಚತುಪ್ಪದೋ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ, ಚತುಸ್ಸಾಲಂ, ಛಕ್ಕಂ, ಛನ್ನವುತಿ, ಛಪ್ಪದಿಕೋ, ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ. ಸಕ್ಕಾರೋ, ಸಗ್ಗುಣೋ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ, ಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ಮಹಬ್ಬಲೋ.

ಅಪದನ್ತಆಕಾರವಜ್ಜಿತದೀಘತೋ ಯಕಾರಸ್ಸ ಚ, ನಿಯ್ಯಾತಿ, ಸುಯ್ಯತಿ, ಅಭಿಭುಯ್ಯ, ವಿಚೇಯ್ಯ, ವಿನೇಯ್ಯ, ಧೇಯ್ಯಂ, ನೇಯ್ಯಂ, ಸೇಯ್ಯೋ, ಜೇಯ್ಯೋ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ. ಆಕಾರವಜ್ಜಿತನ್ತಿ ಕಿಂ, ಮಾಲಾಯ, ದೋಲಾಯ, ಸಮಾದಾಯ.

ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣೇ-ನಪ್ಪಜಹೇ ವಣ್ಣಬಲಂ ಪುರಾಣಂ, ಉಜ್ಜುಗತೇಸು ಸೇಯ್ಯೋ, ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸುಗ್ಗತಿಂ. ಸರಮ್ಹಾತಿ ಕಿಂ, ಞಾಯೋ, ತಂಖಣಂ. ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ, ನಿಕಾಯೋ, ನಿದಾನಂ, ನಿವಾಸೋ, ತತೋ, ಛಸಟ್ಠಿ, ಉಪನೀಯತಿ, ಸೂಯತಿ.

೩೫. ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸ್ವೇ+ಸಂ ತತಿಯಪಠಮಾ

ಚತುತ್ಥದುತಿಯೇಸು ಪರೇಸ್ವೇ+ಸಂ ಚತುತ್ಥದುತಿಯಾನಂ ತಬ್ಬಗ್ಗೇ ತತಿಯಪಠಮಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಚ್ಚಾಸತ್ಯಾ. ವಗ್ಗೇ ಘ+ಝ+ಢ+ಧ+ಭಾ ಚತುತ್ಥಾ, ಖ+ಛ+ಠ+ಥ+ಫಾ ದುತಿಯಾ, ಗ+ಜ+ಡ+ದ+ಬಾ ತತಿಯಾ, ಕ+ಚ+ಟ+ತ+ಪಾ ಪಠಮಾ. ಪ+ಉ+ದು-ನಿಆದೀಹಿ ಪರೇಸಂ ಘಾದೀನಂ ದ್ವಿಭಾವೇ ತತಿಯಪಠಮಾ ಹೋನ್ತಿ. ಪಗರತಿ=ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವಂ ಉಗ್ಘರತಿ, ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ಉಗ್ಘಾಟೇತಿ. ಏಸೋವ ತಜ್ಝಾನಫಲೋ, ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ, ಅಭಿಜ್ಝಾ-ಯತಿ, ಉಜ್ಝಾಯತಿ. ದಡ್ಢೋ, ಬುಡ್ಢೋ. ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ಉದ್ಧಂಸಿತೋ, ಉದ್ಧಾರೋ, ನಿದ್ಧನೋ, ನಿದ್ಧುತೋ. ವಿಬ್ಭನ್ತೋ, ಉಬ್ಭನ್ತೋ, ಸಮುಬ್ಭನ್ತೋ, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ, ನಿಬ್ಭಯಂ, ತಬ್ಭಾವೋ, ಚತುಬ್ಭಿ. ಸದ್ಧಾ, ಸದ್ಧಮ್ಮೋ. ಮಹಬ್ಭಯಂ.

ರಸ್ಸಸರೇಹಿ ಪರೇಸಂ ವಗ್ಗದುತಿಯಾನಂ ದ್ವಿಭಾವೋ ಚೇ, ಪಠಮಾ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಏವಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ, ಅಕ್ಖಮೋ, ಅಭಿಕ್ಖಣಂ, ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ, ಜಾತಿಕ್ಖೇತ್ತಂ, ಧಾತುಕ್ಖೋಭೋ, ಆಯುಕ್ಖಯೋ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಂ, ವಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಬೋಧಿಚ್ಛಾಯಾ, ಜಮ್ಬುಚ್ಛಾಯಾ, ಸಮುಚ್ಛೇದೋ. ತತ್ರ ಠಿತೋ=ತತ್ರಟ್ಠಿತೋ, ಏವಂ ಥಲಟ್ಠಂ, ಜಲಟ್ಠಂ, ಅಟ್ಠಿತಂ, ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಚತ್ತಾರಿಟ್ಠಾನಾನಿ, ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೋ, ಸಮುಟ್ಠಿತೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾಮೇನ, ಯಸತ್ಥೇರೋ, ಪತ್ಥರತಿ, ವಿತ್ಥಾರೋ, ಅಭಿತ್ಥುತೋ, ವಿತ್ಥಮ್ಭಿತೋ, ಅನುತ್ಥುನಂ. ಪಪ್ಫೋಟೇತಿ, ಮಹಪ್ಫಲಂ, ಅನಿಪ್ಫಲಂ, ವಿಪ್ಫಾರೋ, ಪರಿಪ್ಫುಟೇಯ್ಯ, ಮಧುಪ್ಫಾಣಿತಂ. ಆಕಾರತೋ, ಆಖಾತೋ=ಅಕ್ಖಾತೋ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾಕ್ಖಯೋ, ಆಣಾಕ್ಖೇತ್ತಂ, ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೋ. ಆಛಾದಯಿ=ಅಚ್ಛಾದಯಿ, ಏವಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ನಾವಟ್ಠಂ, ಅತ್ಥರತಿ, ಅಪ್ಫೋಟೇತಿ. ಕ್ವಚಿ ತ್ವೇವ, ಪುವಖಜ್ಜಕಂ, ತಸ್ಸ ಛವಿಆದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಯಥಾಠಿತಂ, ಕಮ್ಮಫಲಂ, ಸೀಲಂ ತಸ್ಸ ಝಾಯಿನೋ, ಯೇ ಝಾನಪ್ಪಸುತಾ ಧೀರಾ, ನಿಧನಂ, ಮಹಾಧನಂ. (ದ್ವಿಭಾವಸನ್ಧಿ).

ಅಕರಮ್ಹ ಸೇ ತೇ, ಸೋ ಖೋ ಬ್ಯನ್ತಿ ಕಾಹಿತಿ, ಸೋ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏಸೋ ಅತ್ಥೋ, ಏಸೋ ಆಭೋಗೋ, ಏಸೋ ಇದಾನಿ ಇತೀ+ಧ ‘‘ವೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೩೭. ಏಓನ+ಮ ವಣ್ಣೇ

ಏಓನಂ ವಣ್ಣೇ ಕ್ವಚಿ ಅ ಹೋತಿ ವಾ. ಅಕರಮ್ಹ ಸ ತೇ, ಅಕರಮ್ಹ ಸೇ ತೇ, ಏವಂ ಸ ಖೋ ಬ್ಯನ್ತಿ ಕಾಹಿತಿ, ಸ ಗಚ್ಛಂ ನ ನಿವತ್ತತಿ, ಏಸ ಅತ್ಥೋ, ಏಸ ಆಭೋಗೋ, ಏಸ ಇದಾನಿ. ವಣ್ಣೇತಿ ಕಿಂ, ಅಮೋಘವಚನೋ ಚ ಸೋ, ಗನ್ಧಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಪತಿ, ಮಹಾರಾಜಾ ಯಸಸ್ಸಿ ಸೋತಿ. ‘‘ನ ಸನ್ಧಿಸಮಾಸಾ ವದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಗಾಥಾಮಜ್ಝೇ ಸನ್ಧಿ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಿವಿಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತತಿಮ್ಹಿ ಪರೇಪಿ ವಣ್ಣೋ ಪರೋ ನಾಮ ನ ಇತಿ. (ಸರಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿ).

ಅತ ಯನ್ತಂ, ತಥ ಯಂ, ಮದ ಯಂ, ಬುಧ ಯತಿ, ಧನ ಯಂ, ಸೇವ ಯೋ, ಪರ ಯೇಸನಾ, ಪೋಕ್ಖರಣ ಯೋ ಇತೀ+ಧ –

೪೮. ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಯೇ ಚವಗ್ಗ ಬಯಞಾ

ತವಗ್ಗವರಣಾನಂ ಚವಗ್ಗಬಯಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯಕಾರೇ. ‘‘ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ತೇ’’ತಿ ಪುಬ್ಬರೂಪಂ. ಅಚ್ಚನ್ತಂ, ತಚ್ಛಂ, ಮಜ್ಜಂ, ಬುಜ್ಝತಿ, ಧಞ್ಞಂ, ಸೇಬ್ಬೋ, ಪಯ್ಯೇಸನಾ, ಪೋಕ್ಖರಞ್ಞೋ. ಅಪುಚ್ಚಣ್ಡಕಾಯಂ, ಜಚ್ಚನ್ಧೋ, ಯಜ್ಜೇವಂ, ಅಜ್ಝಗಮಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಅಜ್ಝುಪಗತೋ, ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ, ದಿಬ್ಬಂ. ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ, ರತ್ಯಾ.

ಸಕ ಯತೇ, ರುಚ ಯತೇ, ಪಚ ಯತೇ, ಅಟ ಯತೇ, ಲುಪ ಯತೇ, ಕುಪ ಯತೇ, ಸಲ ಯತೇ, ಫಲ ಯತೇ, ದಿಸ ಯತೇ, ಅಸ ಯತೇ ಇತೀ+ಧ ‘‘ಯೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ದ್ವೀಸು.

೪೯. ವಗ್ಗಲಸೇಹಿತೇ

ವಗ್ಗಲಸೇಹಿ ಪರಸ್ಸ ಯಕಾರಸ್ಸ ಕ್ವಚಿ ತೇ ವಗ್ಗಲಸಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಕ್ಕತೇ, ರುಚ್ಚತೇ, ಪಚ್ಚತೇ, ಅಟ್ಟತೇ, ಲುಪ್ಪತೇ, ಕುಪ್ಪತೇ, ಸಲ್ಲತೇ, ಫಲ್ಲತೇ, ದಿಸ್ಸತೇ, ಅಸ್ಸತೇ. ಕ್ವಚಿತ್ವೇವ, ಕ್ಯಾಹಂ.

ಮುಹ ಯತಿ, ಗುಹ ಯತಿ ಇತೀ+ಧ –

೫೦. ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ

ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ಯಕಾರೇ. ಮುಯ್ಹತಿ, ಗುಯ್ಹತಿ.

ಬಹು ಆಬಾಧೋ ಇತೀ+ಧ ಉಸ್ಸವಕಾರೇ ‘‘ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೫೧. ವೇ ವಾ

ಹಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ವಾ ವಕಾರೇ. ಬವ್ಹಾಬಾಧೋ. ವಾತ್ವೇವ, ಬಹ್ವಾಬಾಧೋ.

೫೨. ತಥನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ

ತಥನರಾನಂ ಟಠಣಲಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ದುಕ್ಕತಂ=ದುಕ್ಕಟಂ, ಏವಂ ಸುಕಟಂ, ಪತ್ಥಟೋ, ಪತಟೋ, ಉದ್ಧಟೋ, ವಿಸಟೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾ. ಪಣಿಧಾನಂ, ಪಣಿಪಾತೋ, ಪಣಾಮೋ, ಪಣೀತಂ, ಪರಿಣತೋ, ಪರಿಣಾಮೋ, ದುಣ್ಣಯೋ, ನಿಣ್ಣಯೋ, ಓಣತೋ. ಪರಿಪನ್ನೋ=ಪಲಿಪನ್ನೋ, ಏವಂ ಪಲಿಬೋಧೋ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ, ತಲುನೋ, ಮಹಾಸಾಲೋ, ಮಾಲುತೋ, ಸುಖುಮಾಲೋ. (ಬ್ಯಞ್ಜನಸನ್ಧಿ).

ಚಕ್ಖು ಉದಪಾದಿ, ಅಕ್ಖಿ ರುಜತಿ, ಪುರಿಮ ಜಾತಿ, ಅಣು ಥೂಲಾನಿ, ಕತ್ತಬ್ಬ ಕುಸಲಂ ಬಹುಂ, ತ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತತ ಸಭಾವತೋ ಇತೀ+ಧ ‘‘ವೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ ಯಾವ ‘‘ಮಯದಾ ಸರೇ’’ತಿ.

೩೮. ನಿಗ್ಗಹೀತಂ

ನಿಗ್ಗಹೀತಾಗಮೋ ಹೋತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ. ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನಾ+ಗಮೋವ, ಸ ಚ ರಸ್ಸಸರಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ… ತಸ್ಸ ರಸ್ಸಸರಾನುಗತತ್ತಾ. ಠಾನೀನ+ಮಾಲಿಙ್ಘಿಯ ಗಚ್ಛತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಗಮೋ. ಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ, ಅಕ್ಖಿಂ ರುಜತಿ, ಪುರಿಮಂ ಜಾತಿ, ಅಣುಂ ಥೂಲಾನಿ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹುಂ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತಂತಂಸಭಾವತೋ. ವಾಗ್ಗಹಣೇನ ಚಕ್ಖು ಉದಪಾದಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅವಂಸಿರೋ, ಯಾವಞ್ಚಿದಂತಿಆದಿ ನಿಚ್ಚಂ… ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸತ್ತಾ ವಾಧಿಕಾರಸ್ಸ, ವವತ್ಥಿತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸಾ+ನುರೋಧೇನ ಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಿತಾ ವಿಭಾಸಾ ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸಾ. ವಾಸದ್ದೋ ಹಿ ಅತ್ಥದ್ವಯೇ ವತ್ತತೇ ಕತ್ಥಚಿ ವಿಕಪ್ಪೇ, ಕತ್ಥಚಿ ಯಥಾವವತ್ಥಿತರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೇತಿ. ಯದಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ, ತದಾ ನಿಚ್ಚ+ಮನಿಚ್ಚ+ಮಸನ್ತಞ್ಚ ವಿಧಿಂ ದೀಪೇತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಕ್ವಚಿಸದ್ದಸ್ಸಾ+ನುವತ್ತನಾ ತೇನೇವಾ+ಸನ್ತವಿಧಿ ಸಿದ್ಧೋತಿ ವಾಸದ್ದೇನಿ+ತರದ್ವಯಂ. ಕ್ವಚಿ ತ್ವೇವ, ನ ಹಿ ಏತೇಹಿ, ಇಧ ಚೇವ.

ಸಂ ರಮ್ಭೋ, ಸಂ ರತ್ತೋ, ಸಂ ರಾಗೋ, ತಾಸಂ ಅಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ, ಏವಂ ಅಯಂ, ಪುಂ ಲಿಙ್ಗಂ, ಕಿಂ ಅಹಂ, ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿಂ ಅಹಂ ಇತೀ+ಧ ‘‘ನಿಗ್ಗಹೀತಾ’’ಧಿಕಾರೋ ಆ ‘‘ಮಯದಾ ಸರೇ’’ತಿ.

೩೯. ಲೋಪೋ