೨. ನಾಮಕಣ್ಡ

ಅಥ ನಾಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತೇ. ತಂ ಅತ್ಥಾಭಿಮುಖಂ ನಮನತೋ, ಅತ್ತನಾ ಚ+ತ್ಥಸ್ಸ ನಾಮನತೋ ನಾಮಂ, ದಬ್ಬಾಭಿಧಾನಂ. ತಂ ದುವಿಧಂ ಸಲಿಙ್ಗಾ+ಲಿಙ್ಗತೋ, ಅನ್ವತ್ಥರುಳ್ಹಿತೋ ಚ, ತಿವಿಧಂ ಪುಮಿ+ತ್ಥಿ+ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತೋ, ರುಕ್ಖೋ, ಲತಾ, ವನನ್ತಿ. ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಸಾಮಞ್ಞ+ಗುಣ+ಕ್ರಿಯಾ+ಯದಿಚ್ಛಾನಾಮತೋ, ರುಕ್ಖೋ, ನೀಲೋ, ಪಾಚಕೋ, ಸಿರಿವಡ್ಢೋತಿ. ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಅವಣ್ಣಿ+ವಣ್ಣು+ವಣ್ಣೋ+ಕಾರ+ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಪಕತಿಭೇದತೋ, ಏತ್ಥ ಕಿಂಸದ್ದೋ ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತೋ. ಪಚ್ಚಯಾ ಪಠಮಂ ಕರೀಯತೀತಿ ಪಕತಿ, ಸದ್ದೋ, ಧಾತು ಚ.

ತತ್ಥ ಸಲಿಙ್ಗೇಸು ತಾವ ಅಕಾರನ್ತತೋ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾ ಸುಗತಸದ್ದಾ ಸತ್ತ ವಿಭತ್ತಿಯೋ ಪರಾ ಯೋಜೀಯನ್ತೇ. ಸುಗತಇತಿ ಠಿತೇ –

೧. ದ್ವೇ ದ್ವೇ+ಕಾನೇಕೇಸು ನಾಮಸ್ಮಾ ಸಿಯೋ ಅಂಯೋ ನಾ ಹಿ ಸ ನಂ ಸ್ಮಾ ಹಿ ಸ ನಂ ಸ್ಮಿಂ ಸು

ಏತೇಸಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ ಏಕಾನೇಕತ್ಥೇಸು ವತ್ತಮಾನತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಯತೋ ಇಮೇ ಸತ್ತ ದುಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಅತ್ಥವನ್ತ+ಮಧಾತುಕ+ಮಪಚ್ಚಯಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ ಕಿತಕ+ತದ್ಧಿತ+ಸಮಾಸಾ ಚೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂ ನಾಮಂ ಪಾಟಿಪದಿಕಂ ನಾಮ. ಕೇಚಿ ಸಕತ್ಥ+ದಬ್ಬ+ಲಿಙ್ಗ+ಸಙ್ಖ್ಯಾ+ಕಮ್ಮಾದಿಪಞ್ಚಕಂ ಪಾಟಿಪದಿಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇ+ತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಸಕತ್ಥ+ದಬ್ಬ+ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸದ್ದತ್ಥ+ಮಬ್ರವುಂ ಪರೇ;

ಸಙ್ಖ್ಯಾ+ಕಮ್ಮಾದಿಕಾನನ್ತು, ವಿಭತ್ತಿ ವಾಚಕಾ ಮತಾ.

ಸಕತ್ಥ+ದಬ್ಬ+ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ+ಕಮ್ಮಾದಿಪಞ್ಚಕಂ;

ಸದ್ದತ್ಥ+ಮಬ್ರವುಂ ಕೇಚಿ, ವಿಭತ್ತಿ ಪನ ಜೋತಕಾತಿ ಚ.

ತತೋ ಏಕಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕವಚನಂ ಬಹುಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಹುವಚನಞ್ಚಾತಿ ಅನಿಯಮೇನ ಪಸಙ್ಗೇ ‘‘ನಾಮಸ್ಮಾ’’ತಿ ಅಧಿಕಾರೋ.

೩೭. ಪಠಮಾ+ತ್ಥಮತ್ತೇ

ನಾಮಸ್ಸಾ+ಭಿಧೇಯ್ಯಮತ್ತೇ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವತ್ತಿಚ್ಛಾವಸಾ ಪಠಮಾಯೇ+ಕವಚನಬಹುವಚನಾನಿ. ಸಿ ಯೋಇತಿ ಪಠಮಾ. ಸಿಸ್ಸಿ+ಕಾರಸ್ಸಾ+ನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ. ಪಯೋಜನಂ ‘‘ಕಿ+ಮಂಸಿಸೂ’’ತಿ ಸಂಕೇತೋ, ತಥಾ ಅಂವಚನಸ್ಸಾ+ಕಾರಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ತಥಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸಾತಿದೇಸೋ ಅಞ್ಞದೀಯಧಮ್ಮಾನ+ಮಞ್ಞತ್ಥಪಾಪನ+ಮತಿದೇಸೋ. ಏಕಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಪಠಮೇಕವಚನಂ ಸಿ.

ಅತೋತಿ ವತ್ತತೇ, ಅತೋತಿ ನಾಮವಿಸೇಸನತ್ತಾ ‘‘ವಿಧಿಬ್ಬಿಸೇಸನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸತೋ ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ವಿಧಿ.

೧೦೯. ಸಿಸ್ಸೋ

ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಸಿಸ್ಸ ಓ ಹೋತಿ. ಪುಬ್ಬಸರಲೋಪೇ ಸುಗತೋ ತಿಟ್ಠತಿ. ಬಹುಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬಹುವಚನಂ ಯೋ. ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೪೧. ಅತೋ ಯೋನಂ ಟಾಟೇ

ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಪಠಮಾದುತಿಯಾಯೋನಂ ಟಾಟೇ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಟಕಾರಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಟಾನುಬನ್ಧಾ+ನೇಕವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾದೇಸೋ. ಸುಗತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

‘‘ಪಠಮಾ+ತ್ಥಮತ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೩೮. ಆಮನ್ತಣೇ

ಆಮನ್ತಣಾಧಿಕೇ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಏಕವಚನಂ ಸಿ.

೧೧೨. ಗೋ ಸ್ಯಾ+ಲಪನೇ

ಆಲಪನೇ ಸಿ ಗಸಞ್ಞೋ ಹೋತಿ.

‘‘ಲೋಪೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೧೧೭. ಗಸೀನಂ

ನಾಮಸ್ಮಾ ಗ+ಸೀನಂ ಲೋಪೋ ಹೋತಿ. ಭೋ ಸುಗತ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠ.

‘‘ಗೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೫೯. ಅಯುನಂ ವಾ ದೀಘೋ

ಅಇಉಇಚ್ಚೇತೇಸಂ ವಾ ದೀಘೋ ಹೋತಿ ಗೇ ಪರೇ ತಿಲಿಙ್ಗೇ+ತಿ ದೀಘೇ ಭೋ ಸುಗತ ಸುಗತಾ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠ. ಸಕ್ಕತೇ ಸುಗತಾತಿ ದೀಘಂ ದೂರಾಲಪನೇಯೇವಿ+ಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಮೀಪಾಲಪನೇಪಿ ದಸ್ಸನತೋ ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬಹುವಚನೇ ಯೋಸ್ಸ ಟಾ, ಸುಗತಾ ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠಥ.

೨. ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾ

ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ದುತಿಯಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಅಂಯೋಇತಿ ದುತಿಯಾ. ಏತ್ಥ ದುತಿಯಾತತಿಯಾದಿಭಾವೋ ವಿಭತ್ತಿಸುತ್ತೇ ಸಿಯೋ ಇತಿ ಪಠಮಾವಿಭತ್ಯಾದೀನಿ+ಮುಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ. ದುತಿಯೇಕವಚನಂ ಅಂ, ಅಕಾರಸ್ಸಾ+ಪಯೋಗೋ. ಸುಗತಂ ಪಸ್ಸ. ದುತಿಯಾಬಹುವಚನಂ ಯೋ, ತಸ್ಸ ಟೇ, ಸುಗತೇ ಪಸ್ಸ.

೧೯. ಕತ್ತುಕರಣೇಸು ತತಿಯಾ

ತಸ್ಮಿಂ ಕತ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ ಕಾರಕೇ ತತಿಯಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ನಾ+ಹಿಇತಿ ತತಿಯಾವಿಭತ್ತಿ. ತತಿಯಾಏಕವಚನಂ ನಾ.

‘‘ನಾಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೧೦೮. ಅತೇ+ನ

ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ನಾವಚನಸ್ಸ ಏನಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ನಿಚ್ಚಂ. ಸುಗತೇನ ಕತಂ.

೯೮. ಸುಹಿಸ್ವ+ಸ್ಸೇ

ಅಕಾರನ್ತಸ್ಸ ಸುಹಿಸ್ವೇ+ಹೋತಿ. ಸುಗತೇಹಿ.

‘‘ವೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೯೫. ಸ್ಮಾಹಿಸ್ಮಿಂನಂ ಮ್ಹಾಭಿಮ್ಹಿ

ನಾಮಸ್ಮಾ ಪರೇಸಂ ಸ್ಮಾಹಿಸ್ಮಿಂನಂ ಮ್ಹಾಭಿಮ್ಹಿ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂತಿ ಹಿಸ್ಸ ಭಿಆದೇಸೇ ಸುಗತೇಭಿ. ಕರಣೇ ಸುಗತೇನ ಲೋಕೋ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋತಿ, ಸುಗತೇಹಿ ಸುಗತೇಹಿ ವಾ.

೨೪. ಚತುತ್ಥೀ ಸಮ್ಪದಾನೇ

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಪದಾನಕಾರಕೇ ಚತುತ್ಥೀ ಸಿಯಾ. ಸ+ನಂಇತಿ ಚತುತ್ಥೀ. ಚತುತ್ಥೇ+ಕವಚನಂ ಸ. ವಿಭತ್ತಿಸುತ್ತೇ ಸ್ಸ+ನಂತಿ ದೀಘಪಾಠೇನ ಸುಗತಸ್ಸಾತಿ ಸಿದ್ಧೇಪಿ ‘‘ಝಲಾ ಸಸ್ಸ ನೋ’’ ತ್ಯಾದಿಕಾರಿಯಸುತ್ತೇಸು ಸ್ಸಸ್ಸಾತಿ ಅಕ್ಖರಗಾರವತಾ ಹೋತೀತಿ ಲಾಘವತ್ಥ+ಮಿದ+ಮಾರದ್ಧಂ –

೫೧. ಸುಞ ಸಸ್ಸ

ನಾಮಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಸಸ್ಸ ಸುಞಾಗಮೋ ಹೋತಿ. ಸ ಚ ‘‘ಛಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನೇ –

೧,೨೦. ಞಾಕಾನು ಬನ್ಧಾ+ದ್ಯನ್ತಾ

ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಞಾನುಬನ್ಧ+ಕಾನುಬನ್ಧಾ ಆದ್ಯನ್ತಾಹೋನ್ತೀತಿ ಆದ್ಯವಯವೋ. ಉಕಾರೋ ಉಚ್ಚಾರಣತ್ಥೋ, ಞ್ಞಕಾರೋ ಅಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸಂಕೇತತ್ಥೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇತಿ.

೧,೫೮. ‘‘ಬಹುಲಂ’’ತ್ಯ+ಧಿಕಾರೋ

ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಂ ಕಪ್ಪದುಮಮಿವ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಸದ್ದಿಕಾ. ತಞ್ಚ –

ಕ್ವಚಿ ಪವತ್ತ್ಯ+ಪವತ್ತಿ, ಕ್ವಚ+ಞ್ಞಂ ಕ್ವಚಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ;

ಸಿಯಾ ಬಹುಲಸದ್ದೇನ, ವಿಧಿ ಸಬ್ಬೋ ಯಥಾಗಮಂತಿ –

ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಬಹುಲಂ ಸಮಿಕ್ಖನ್ತಿ.

‘‘ಅತೋ ವಾ’’ತ್ವೇವ,

೪೪. ಸಸ್ಸಾಯ ಚತುತ್ಥಿಯಾ

ಅಕಾರನ್ತತೋ ಪರಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಿಯಾ ಸಸ್ಸ ಆಯೋ ಹೋತಿ ವಾ ಬಹುಲಂ. ಸುಗತಾಯ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ತಾದತ್ಥೇಯೇವಾ+ಯ+ಮಾಯೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಇತೋ ಪರಂ ನೋ+ದಾಹರೀಯತೇ. ಚತುತ್ಥೀಬಹುವಚನಂ ನಂ,

‘‘ದೀಘೋ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೮೯. ಸುನಂಹಿಸು

ನಾಮಸ್ಸ ದೀಘೋ ಹೋತಿ ಸುನಂಹಿಸು. ಸುಗತಾನಂ.

೨೯. ಪಞ್ಚಮ್ಯ+ವಧಿಸ್ಮಾ

ಏತಸ್ಮಾ ಅವಧಿಕಾರಕಾ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸ್ಮಾ+ಹಿಇತಿ ಪಞ್ಚಮೀ. ಪಞ್ಚಮ್ಯೇಕವಚನಂ ಸ್ಮಾ,

‘‘ಅತೋ’’ ‘‘ಟಾಟೇ’’ ‘‘ವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೪೩. ಸ್ಮಾ+ಸ್ಮಿಂನಂ

ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಪರೇಸಂ ಸ್ಮಾ+ಸ್ಮಿಂನಂ ಟಾ+ಟೇ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಸುಗತಾ ಅಪೇಹಿ ಸುಗತಮ್ಹಾ ಸುಗತಸ್ಮಾ ವಾ. ಪಞ್ಚಮೀಬಹುವಚನಞ್ಹಿ, ಸುಗತೇಭಿ ಸುಗತೇಹಿ.

೩೯. ಛಟ್ಠೀ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ

ಕಾರಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತತ್ರ ಛಟ್ಠೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸ+ನಂಇತಿ ಛಟ್ಠೀ, ಛಟ್ಠೇಕವಚನಂ ಸ, ಸುಗತಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ, ಛಟ್ಠೀಬಹುವಚನಂ ನಂ, ಸುಗತಾನಂ.

೧೪. ಸತ್ತಮ್ಯಾ+ಧಾರೇ

ಆಧಾರಕಾರಕೇ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸ್ಮಿಂ+ಸುಇತಿ ಸತ್ತಮೀ. ಸತ್ತಮ್ಯೇಕವಚನಂ ಸ್ಮಿಂ, ಸುಗತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಸುಗತಮ್ಹಿ ಸುಗತಸ್ಮಿಂ ವಾ. ಸತ್ತಮೀಬಹುವಚನಂ ಸು, ‘‘ಸು+ಹಿಸ್ವ+ಸ್ಸೇ’’ತಿ ಏ, ಸುಗತೇಸು.

ಸುಗತೋ, ಸುಗತಾ. ಭೋ ಸುಗತ, ಭೋ ಸುಗತಾ, ಭವನ್ತೋ ಸುಗತಾ. ಸುಗತಂ, ಸುಗತೇ. ಸುಗತೇನ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಕರಣೇ ಸುಗತೇನ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಸುಗತಸ್ಸ, ಸುಗತಾಯ, ಸುಗತಾನಂ. ಸುಗತಾ, ಸುಗತಮ್ಹಾ, ಸುಗತಸ್ಮಾ, ಸುಗತೇಭಿ, ಸುಗತೇಹಿ. ಸುಗತಸ್ಸ, ಸುಗತಾನಂ. ಸುಗತೇ, ಸುಗತಮ್ಹಿ, ಸುಗತಸ್ಮಿಂ, ಸುಗತೇಸು.

ಸುಗತೋ ಸುಗತೋ. ಸುಗತಂ ನಮತಿ. ಸುಗತೇನ ಕತೋ. ಸುಗತೇನ ಜಿತೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ದದೇ. ಸುಗತಾ ವಿಗತೋ. ಸುಗತಸ್ಸ ಸುತೋ. ಸುಗತೇ ರಮತೇ. ಏವಂ –

ಸೂರಾ+ಸುರ+ನರೋ+ರಗ+ನಾಗ+ಯಕ್ಖಾ,

ಗನ್ಧಬ್ಬ+ಕಿನ್ನರ+ಮನುಸ್ಸ+ಪಿಸಾಚ+ಪೇತಾ;

ಮಾತಙ್ಗ+ಜಙ್ಗಮ+ತುರಙ್ಗ+ವರಾಹ+ಸೀಹಾ,

ಬ್ಯಗ್ಘ+ಚ್ಛ+ಕಚ್ಛಪ+ತರಚ್ಛ+ಮಿಗ+ಸ್ಸ+ಸೋಣಾ.

ಆಲೋಕ+ಲೋಕ+ನಿಲಯಾ+ನಿಲ+ಚಾಗ+ಯೋಗಾ,

ವಾಯಾಮ+ಗಾಮ+ನಿಗಮಾ+ಗಮ+ಧಮ್ಮ+ಕಾಮಾ;

ಸಙ್ಘೋ+ಘ+ಘೋಸ+ಪಟಿಘಾ+ಸವ+ಕೋಧ+ಲೋಭಾ,

ಸಾರಮ್ಭ+ಥಮ್ಭ+ಮದ+ಮಾನ+ಪಮಾದ+ಮಕ್ಖಾ.

ಪುನ್ನಾಗ+ಪೂಗ+ಪನಸಾ+ಸನ+ಚಮ್ಪಕ+ಮ್ಬ-

ಹಿನ್ತಾಲ+ತಾಲ+ವಕುಲ+ಜ್ಜುನ+ಕಿಂಸುಕಾ ಚ;

ಮನ್ದಾರ+ಕುನ್ದ+ಪುಚಿಮನ್ದ+ಕರಞ್ಜ+ರುಕ್ಖಾ,

ಞೇಯ್ಯಾ ಮಯೂರ+ಸಕುಣ+ಣ್ಡಜ+ಕೋಞ್ಚ+ಹಂಸಾ.

ಸುಗತಸದ್ದೋವ, ಯತೋ ಸಬ್ಬೋ ಸದ್ದೋ, ನ ಸದ್ದತಾಲಿತತ್ಥೋವ, ಅಥ ಖೋ ಸಂಯೋಗಾದಿವಸೇನಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ. ತೇನೇ+ತಂ ವುಚ್ಚತಿ –

ಸಂಯೋಗಾ ವಿಪ್ಪಯೋಗಾ ಚ, ಸಾಹಚರಿಯಾ+ವಿರೋಧತೋ;

ಅತ್ಥಾ ಪಕರಣಾ ಲಿಙ್ಗಾ, ಸದ್ದನ್ತರಸಮೀಪತೋ.

ಸಾಮತ್ಥ್ಯೋ+ಚಿತ್ರ+ದೇಸೇಹಿ, ಕಾಲ+ಬ್ಯತ್ತಾ+ನುರೂಪತೋ;

ಉಪಚಾರ+ಕಾಕುಭೇದ, ಸಮ್ಬನ್ಧೇಹು+ಪಲಕ್ಖಣಾ.

ವಚನಾ ಚ ತದಙ್ಗತ್ತಾ, ಪಧಾನತ್ತಾತಿಆದಿಹಿ;

ಸದ್ದ+ತ್ಥಾ ಪವಿಭಜ್ಜನ್ತೇ, ನ ಸದ್ದಾದೇವ ಕೇವಲಾತಿ.

ಏತ್ಥ ಸಂಯೋಗತೋ ತಾವ, ‘‘ಸಕಿಸೋರಾ ಧೇನು ದೀಯತೂ’’ತಿ, ಕಿಸೋರೋ ಅಸ್ಸಪೋತಕೋ, ತಂಸಂಯೋಗತೋ ವಳವಾ ಏವ ಪತೀಯತೇ.

ವಿಪ್ಪಯೋಗತೋ – ‘‘ಅಕಿಸೋರಾ ಆನೀಯತೂ’’ತಿ ತಪ್ಪಟಿಸೇಧಾ ವಳವಾ ಏವ ಪತೀಯತೇ.

ಸಹಚರಣತೋ – ‘‘ರಾಮ+ಲಕ್ಖಣ’’ಇತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಸಹಚರಣೇನ ರಾಮೋತಿ ದಾಸರಥಿ ಏವ ರಾಮೋ, ನ ಅಞ್ಞಾಭಿಧಾನೋ ಜಾಮದಗನ್ಯಾದಿ. ಲಕ್ಖಣೋಪಿ ಸೋಮಿತ್ತಿ ಏವ, ನ ತು ಯೋ ಕೋಚಿ ಲಕ್ಖಣೋ.

ವಿರೋಧತೋ – ‘‘ರಾಮ+ಜ್ಜುನಾ’’ ಇತಿ ಭಗ್ಗವೋ ಸಹಸ್ಸಬಾಹು ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿರುದ್ಧಾತಿ ತೇ ಏವ ಪತೀಯನ್ತೇ, ನ ದಾಸರಥಿ ಸಬ್ಯಸಾಚಿ ಚ.

ಅತ್ಥತೋ – ‘‘ಸಿನ್ಧವ+ಮಾನಯ, ಪವಿಸಾಮಿ ರಣಙ್ಗಣ’’ಮಿತಿ ರಣಙ್ಗಣಪವೇಸೋ ವಾಹನವಿಸೇಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ತುರಙ್ಗಪತೀತಿ, ನ ತು ಲವಣವಿಸೇಸಂ.

ಪಕರಣತೋ-ಭೋಜನವಿಧಿಮ್ಹಿ ಉಪಸಙ್ಖರಿಯಮಾನೇ ‘‘ಸಿನ್ಧವ+ಮಾನಯೇ’’ತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಸದ್ದನ್ತರಸ್ಸಾ+ಭಾವೇಪಿ ಭೋಜನೋಪಕರಣಸಮವಾಯ+ಮಾಲೋಕಿತಭಾವತೋ ಲವಣೇ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪತ್ಥಾವೋತಿ.

ಲಿಙ್ಗತೋ – ‘‘ದೇವದತ್ತಂ ಪಠಮ+ಮುಪವೇಸಯ ಸಮಾರಾಧಿತಗುರುಂ’’ತಿ, ಅತ್ರ ಸಮಾರಾಧಿತಗುರುತ್ತೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಬಾಹುಸ್ಸಚ್ಚ+ಮವಗಮ್ಯತೇ, ನ ತು ಯೋ ಕೋಚಿ ದೇವಗುಣೋ.

ಸನ್ನಿಧಾನತೋ – ‘‘ಅಜ್ಜುನೋ ಕತವೀರಿಯೋತಿ’’ ಪತೀಯತೇ, ನೋ ಅಕತವೀರಿಯೋ ಅಜ್ಜುನೋತಿ.

ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ – ‘‘ಅನುದರಾ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಉದರೇ ಅಸತಿ ಕಞ್ಞಾ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಕಿಸಾಙ್ಗಿಯಾ ಮಜ್ಝಪದೇಸೋತಿ ಪತೀಯತೇ.

ಓಚಿತ್ರತೋ – ‘‘ರಾಮಸದಿಸೋ+ಯಂ’’ ಇತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ರಾಮೋ ಪಯುತ್ತದಾಸರಥಿಸ್ಮಿಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಸಾಧಾರಣೋ ಪರಿಚಯೋತಿ ದಾಸರಥಿ ಏವ ಪತೀಯತೇ, ನ ಭಗ್ಗವರಾಮೋ.

ದೇಸತೋ – ‘‘ಪೋಟ್ಠಪಾ’’ ಇತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ದೇಸೇ ಪಸಂಸಾವಚನಂ. ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅಕ್ಕೋಸವಚನಂ.

ಕಾಲತೋ – ‘‘ಪಚೇ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣಾಪಥೇ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಯಾಗುಪಾಕೇ, ಸಾಯಣ್ಹೇ ತು ಓದನಪಾಕೇ.

ಬ್ಯತ್ತಿತೋ – ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ಅದ್ಧ’’ ಮಿತಿ ಸಮಭಾಗೇ, ನಪುಂಸಕತ್ತಾ. ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ಅದ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಮತ್ತೇನ ತು ಅಸಮಭಾಗೇ.

ಅನುರೂಪತೋ – ‘‘ನರಪತಿ ಸಾಧು ರಕ್ಖತಿ ಗೋಮಣ್ಡಲ’’ಮಿತಿ ಮಹೀಮಣ್ಡಲಪಾಲನಂ ರಾಜಿನೋ+ನುರೂಪ+ಮಿತಿ ಮಹೀಮಣ್ಡಲಪಾಲನೇವ ಪತೀತಿ, ನ ತು ಗೋಯೂಥರಕ್ಖನೇ.

ಉಪಚಾರತೋ – ಅತಂಸಭಾವೇ ತಂಸಭಾವಾರೋಪನ+ಮುಪಚಾರೋ, ಸ ಚ ತದಟ್ಠೋ, ತದ್ಧಮ್ಮೋ, ತಂಸಹಚರಿಯೋ, ತಂಸಮೀಪೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ, ತತ್ಥ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಮಞ್ಚಾ ಉಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಅಗ್ಗಿ ಮಾಣವೋ, ಯಟ್ಠಿಂ ಪವೇಸಯ, ಗಙ್ಗಾಯಂ ವಜೋತಿ.

ಕಾಕುತೋ-ಕಾಕುಸದ್ದೋ ಇತ್ಥಿಯಂ, ಸ ಚ ವಿಕಾರ+ಸೋಕ+ಭೀತಿ+ಧನಿರೂಪೇಸು ದಿಸ್ಸತಿ, ವತ್ತು ಕಾಯವಿಕಾರಾ ಕಥಞ್ಚಿ ತಂ ಅಕತವಾಅಪಿ ಕೇನಚಿ ಅಞ್ಞೇನ ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ತಂ ಅಕಾಸಿ ‘‘ಇತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಕೋಪೇನ ಭಮುಭೇದಾ ‘‘ಅಹಂ ಕತವಾ ಅಮ್ಹೀ’’ತಿ ಕಥೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಮುಭೇದಕ್ರಿಯಾ ಅಕ್ರಿಯಾಪಟಿಞ್ಞಂ ಸೂಚಯತಿ.

ಸಮ್ಬನ್ಧ ತೋ – ‘‘ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ, ಪಿತರಿ ಸುಸ್ಸೂಯಿತಬ್ಬಂ’’ ಇತಿ, ಅತ್ರ ಹಿ ಸಮಾತರಿ ಸಪಿತರೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದಾಭಾವೇಪಿ ಸಾ ಮಾತಾ ಸೋ ಪಿತಾ ಚ ಅಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪತೀಯತೇ.

ಉಪಲಕ್ಖಣತೋ – ‘‘ಕಾಕೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ದಧೀ’’ತಿ ಕಾಕಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬೇಸ+ಮುಪಘಾತಕಾನಂ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಉಪಲಕ್ಖೇತೀತಿ ಸುನಖಾದಿಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ನಿವಾರೀಯತೇ.

ವಚನತೋ – ‘‘ದಾರಾ’’ಇತಿ ದಾರಸದ್ದೋ ಕಲತ್ತೇ ಬಹುವಚನನ್ತೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅನಿಯತವಚನೋ.

ತದಙ್ಗತ್ತಾ – ‘‘ಸಜ್ಜಿತಂ ಭೋಜನ’’ಮಿತಿ ವುತ್ತೇ ತಪ್ಪರಿಕ್ಖಾರತ್ತಾ ತದುಪಕರಣ ಆಸನ, ಪಾತಿ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾದೀನಂ ಸಮ್ಪಾದನಮ್ಪಿ ಪತೀಯತೇ.

ಪಧಾನಭಾವತೋ – ‘‘ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ ಅವನಿನಾಥೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ನಿಗ್ಗಮನೇನ ತದುಪಜೀವೀನಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಮನಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ.

ವುತ್ತಞ್ಚ –

ನೇಯ್ಯನೀತತ್ಥಸುತ್ತೇಸು, ಞೇಯ್ಯಂ ಸದ್ದತ್ಥಮತ್ತಕಂ;

ನೇ+ತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಅತ್ಥೇನ, ಸುತ್ತಂ ನೀತತ್ಥಕಂ ಭವೇತಿ.

ಏವ+ಮಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಅಕಾರನ್ತಾನಂ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ರೂಪನಯೋ ಕ್ರಿಯಾ+ಭಿಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಚ. ಸುಗತಸದ್ದತೋ ಯಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ವಕ್ಖಾಮ. ಇತೋ ಪರಂ ಛಟ್ಠಿಯಾ ಚತುತ್ಥೀಸಮತ್ತಾ ಪಞ್ಚಮೀಬಹುವಚನಸ್ಸ ಚ ತತಿಯಾಬಹುವಚನೇನ ಸಮತ್ತಾ ನ ತಾ ದಸ್ಸಿಯನ್ತೇ.

ಗುಮ್ಬ ಸಿ, ‘‘ಅತೋ’’ ‘‘ಸಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೧೦. ಕ್ವಚೇ+ವಾ.

ಅಕಾರನ್ತತೋ ನಾಮಸ್ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸ ಏ ಹೋತಿ ವಾ ಕ್ವಚಿ. ಗುಮ್ಬೇ ಗುಮ್ಬೋ, ಗುಮ್ಬಾ. ಭೋ ಗುಮ್ಬ ಗುಮ್ಬಾ, ಭವನ್ತೋ ಗುಮ್ಬಾ ಇಚ್ಚಾದಿ ಸುಗತಸಮಂ. ಏವಂ ಫುಸ್ಸಿತಗ್ಗೇ ಫುಸ್ಸಿತಗ್ಗೋ, ವತ್ತಬ್ಬೇ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಸಿಸ್ಸೋ+ಕಾರಸ್ಸ ನಿಚ್ಚತ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿ ಪಕ್ಖೇ ಏಕಾರತ್ತ+ಮಿದ+ಮಾರದ್ಧನ್ತಿ ಸಿಸ್ಸೋ+ಕಾರಪಕ್ಖೇ ಏವ ಭವತೀತಿ ‘‘ಅಂ ನಪುಂಸಕೇ’’ತಿ ಅ+ಮಾದೇಸೇನ ಏಕಾರಸ್ಸ ನಪುಂಸಕವಿಸಯೇ ಬಾಧಿತತ್ತಾ ‘‘ಬಹುಲಂ’’ ವಿಧಾನಾ ನಪುಂಸಕೇಪಿ ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇತಿ ಕ್ವಚಿ ಹೋತೇವ.

‘‘ಯೋಸ್ಸ’’ ‘‘ಟೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೩೫. ಏಕಚ್ಚಾದೀಹ+ತೋ

ಅಕಾರನ್ತೇಹಿ ಏಕಚ್ಚಾದೀಹಿ ಯೋನಂ ಟೇ ಹೋತಿ. ಏಕಚ್ಚೋ, ಏಕಚ್ಚೇ. ಭೋ ಏಕಚ್ಚ ಏಕಚ್ಚಾ, ಏಕಚ್ಚೇ. ಏಕಚ್ಚಂ, ಏಕಚ್ಚೇ. ಏವಂ ಏಸ+ಸ+ಪಠಮಸದ್ದಾನಂ.

ಕೋಧೋ, ಕೋಧಾ. ಭೋ ಕೋಧ ಕೋಧಾ, ಕೋಧಾ. ಕೋಧಂ, ಕೋಧೇ.

‘‘ನಾಸ್ಸ’’ ‘‘ಸಾ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೦೭. ಕೋಧಾದೀಹಿ

ಕೋಧಾದೀಹಿ ನಾಸ್ಸ ಸಾ ಹೋತಿ ವಾ. ಕೋಧಸಾ ಕೋಧೇನ. ಅತ್ಥಸಾ ಅತ್ಥೇನ. ‘‘ಯೇ ಉತ್ತಮತ್ಥಾನಿ ತಯಿ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಸದ್ದೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೋಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸ್ಮಿನೋ ಟೀ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ.

೧೭೫. ದಿವಾದಿತೋ

ದಿವಾದೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ ಸ್ಮಿನೋ ಟಿ ಹೋತಿ ನಿಚ್ಚಂ. ದಿವಿ, ಏವಂ ಭುವಿ. ಏತ್ಥಟಿಮ್ಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಕಾರಾಗಮೋ ರಸ್ಸೋ ಚ. ಏತ್ಥ ಭೂಸದ್ದೋ ವಧೂಸದ್ದಸಮಂ.

‘‘ವೇ’’ತಿ ವತ್ತತೇ.

೧೪೪. ಮನಾದೀಹಿ ಸ್ಮಿಂ+ಸಂ+ನಾ+ಸ್ಮಾನಂ ಸಿ+ಸೋ+ಓ+ಸಾ+ಸಾ

ಮನಾದೀಹಿ ಸ್ಮಿ+ಮಾದೀನಂ ಸಿ+ಸೋ+ಓ+ಸಾ+ಸಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಮನೋ, ಮನಾ. ಭೋ ಮನ ಮನಾ, ಮನಾ. ಮನೋ, ಮನಂ, ಮನೇ. ಮನಸಾ ಮನೇನ, ಮನೇಹಿ ಮನೇಭಿ. ಮನಸೋ ಮನಸ್ಸ, ಮನಾನಂ. ಮನಸಾ ಮನಾ ಮನಮ್ಹಾ ಮನಸ್ಮಾ, ಮನೇಹಿ ಮನೇಭಿ. ಮನಸಿ ಮನಮ್ಹಿ ಮನಸ್ಮಿಂ, ಮನೇಸು.

ಏವಂ ವಚೋ ಪಯೋ ತೇಜೋ,

ತಪೋ ಚೇತೋ ತಮೋ ಯಸೋ.

ಅಯೋ ವಯೋ ಸಿರೋ ಸರೋ,

ಉರೋ+ತ್ಯೇ+ತೇ ಮನಾದಯೋ.

ರೂಪಸಿದ್ಧಿಯಂ ಅಹ+ರಹಸದ್ದಾ ಮನಾದೀಸು ಪಠಿತಾ. ಅಹಸ್ಸ ಆಪಾದಿತ್ತಾ ರಹೋತಿ ನಿಪಾತತ್ತಾ ರಹಸೀತಿ ವಿಭತ್ಯನ್ತಪಟಿರೂಪಕನಿಪಾತತ್ತಾ ಇಧ ನ ಗಹಿತಾ.

ಗಚ್ಛನ್ತ ಸಿ, ‘‘ಸಿಸ್ಸ’’ ‘‘ವೇ’’ತಿ ಚ ವತ್ತತೇ. ಪರತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ನಾನುವತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮ, ವುತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅನುವತ್ತಸ್ಸ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ತಾ.

೧೪೮. ನ್ತಸ್ಸಂ

ಸಿಮ್ಹಿ ನ್ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಂ ಹೋತಿ ವಾ. ‘‘ಸುತಾನುಮಿತೇಸು ಸುತಸಮ್ಬನ್ಧೋವ ಬಲವಾ’’ತಿ ಞಾಯಾ ‘‘ನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸುತತ್ತಾ ನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಂ, ನ ತದನ್ತಸ್ಸ ಅನುಮಿತಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ. ಏವ+ಮುಪರಿಪಿ ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ಆದೇಸವಿಧಾನಟ್ಠಾನೇಸು. ‘‘ಗಸಿನಂ’’ತಿ ಸಿಲೋಪೋ. ಗಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ.

೨೧೫. ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ನ್ತೋ ಯೋಮ್ಹಿ ಪಠಮೇ

ಪಠಮೇ ಯೋಮ್ಹಿ ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ಸವಿಭತ್ತೀನಂ ನ್ತೋಇಚ್ಚಾದೇಸೋ ಹೋತಿ ವಾ. ಸ ಚ ಬಹುಲಾಧಿಕಾರಾ ಪುಮೇವ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ.

೨೧೮. ಟ+ಟಾ+ಅಂ ಗೇ

ಗೇ ಪರೇ ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ಸವಿಭತ್ತೀನಂ ಟ+ಟಾ+ಅಂಇಚ್ಚಾದೇಸಾ ನಿಚ್ಚಂ ಹೋನ್ತಿ ಬಹುಲಂ. ಭೋ ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛಾ ಗಚ್ಛಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಾ.

೯೨. ನ್ತಸ್ಸ ಚ ಟ ವಂ+ಸೇ

ಅಂಸೇಸು ನ್ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಟ ಹೋತಿ ವಾ ನ್ತುಸ್ಸ ಚ. ವವತ್ಥಿತವಿಭಾಸಾ+ಯಂ. ಗಚ್ಛಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ.

೨೧೭. ತೋ+ತಾ+ತಿ+ತಾ ಸ+ಸ್ಮಾ+ಸ್ಮಿಂ ನಾಸು

ಸ+ಸ್ಮಾ+ಸ್ಮಿಂ+ನಾಸು ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ಸವಿಭತ್ತೀನಂ ತೋ+ತಾ+ತಿ+ತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ. ಗಚ್ಛತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ, ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇಭಿ. ಗಚ್ಛತೋ ಗಚ್ಛಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ.

೨೧೬. ತಂ ನಂಮ್ಹಿ

ನಂಮ್ಹಿ ನ್ತ+ನ್ತೂನಂ ಸವಿಭತ್ತೀನಂ ತಂ ವಾ ಹೋತಿ. ಗಚ್ಛತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ. ಗಚ್ಛತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಮಾ. ಗಚ್ಛತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಮ್ಹಿ ಗಚ್ಛನ್ಥಸ್ಮಿಂ, ಚ್ಛೇನ್ತೇಸು.

ಏವಂ ಮಹಂ ಚರಂ ತಿಟ್ಠಂ, ದದಂ ಭುಞ್ಜಂ ಸುಣಂ ಪಚಂ;

ಜಯಂ ಜೀರಂ ವಚಂ ಪೀಯಂ, ಸರಂ ಕುಬ್ಬಂ ಜಪಂ ವಜಂ.

ಇಚ್ಚಾದಯೋ.

ಭವನ್ತ ಸಿ,