೩. ಕಾರಕಕಣ್ಡ
ಅಥ ವಿಭತ್ತೀನ+ಮತ್ಥಭೇದಾ ವುಚ್ಚನ್ತೇ.
ತತ್ಥ ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಏಕತ್ತಾದಿವಸೇನ ಚ ವಿಭಜನ್ತೀತಿ ವಿಭತ್ತಿಯೋ, ಸ್ಯಾದಯೋ. ತಾ ಪನ ಪಠಮಾದಿಭೇದೇನ ಸತ್ತವಿಧಾ. ತಾ ಯಥಾ ‘‘ಪಠಮಾ+ತ್ಥಮತ್ತೇ’’ತಿ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಸಿಸ್ಸ ಓಕಾರ+ಲೋಪ+ಅ-ಮಾದೇಸೇಸು ನರೋ ಇತ್ಥೀ ನಪುಂಸಕಂ.
ಸಕತ್ಥ+ದಬ್ಬ+ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಸಂಖ್ಯಾ+ಕಮ್ಮಾದಿಪಞ್ಚಕಂ;
ನಾಮತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞ-ಮತ್ಥಮತ್ಥಂ ಪವುಚ್ಚತೇ.
ಸೋ ನಾಮತ್ಥೋ ಚ –
ಜಾತಿ ಕ್ರಿಯಾ ಗುಣೋ ದಬ್ಬಂ, ತಥಾ ನಾಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚಧಾ;
ಸದ್ದಸ್ಸ+ತ್ಥೋ ಸ ಸದ್ದೋಪಿ, ಪಞ್ಚಧಾವ+ತ್ರ ಭಿಜ್ಜತೇ.
ಕಥಂ ಜಾತಿಸದ್ದೋ ಗುಣಸದ್ದೋತ್ಯಾದಿನಾ.
ಭಿನ್ನೇಸ್ವ+ಭಿನ್ನಧೀ+ಸದ್ದಾ, ಸಬಲಾದೀಸು ಯಬ್ಬಲಾ;
ವತ್ತನ್ತೇ ಜಾತಿ ಏಸಾ+ಸ್ಸ, ಮಾಲಾ ಸುತ್ತ+ಮಿವಾ+ನ್ವಿತಾ.
ಅದಬ್ಬಭೂತಂ ಕತ್ತಾದಿ-ಕಾರಕಗ್ಗಾಮಸಾಧಿಯಂ;
ಪದತ್ಥಂ ಕತ್ತುಕಮ್ಮಟ್ಠಂ, ಕ್ರಿಯ+ಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ತಬ್ಬಿದೂ.
ದಬ್ಬಸ್ಸಿತೋ ತತೋ ಭಿನ್ನೋ, ನಿಮಿತ್ತೋ ತಪ್ಪತೀತಿಯಾ;
ವಿನಸ್ಸನಸಭಾವೋ ಚ, ನಿಗ್ಗುಣೋವ ಗುಣೋ+ಚ್ಚತೇ.
ಏತ್ಥ ಪಟೋ ಸುಕ್ಕೋತಿ ವಿನಸ್ಸನಸಭಾವೋ ಚ ಚಸದ್ದೇನ ವಿಪುಲೋ ಆಕಾಸೋತಿ ಅವಿನಸ್ಸನಸಭಾವೋ ಚ ಅತ್ತನಿ ವಿಸುಂ ಗುಣರಹಿತೋ ಗುಣೋ+ಚ್ಚತೇ ತ್ಯತ್ಥೋ.
ಯಂ ಯಂ ವಿಸೇಸ್ಸತೇ ಕಿಞ್ಚಿ, ತಂ ತಂ ದಬ್ಬ+ಮಿಹೋ+ಚ್ಚತೇ;
ಜಾತ್ಯಾದಿನೋಪ್ಯ+ತೋ ತಾದಿ, ದಬ್ಬತ್ತಂ ಪರಿಕಪ್ಪತೇ.
ಏತ್ಥ ಗೋಜಾತಿ ಅಸ್ಸಜಾತೀತಿ ವುತ್ತೇ ಜಾತಿ ದಬ್ಬಂ. ನೀಲೋ ಗುಣೋತಿ ಚ ಗುಣೋ ದಬ್ಬಂ. ಪಚನಕ್ರಿಯಾತಿ ಚ ಗಮನಾದಿಕ್ರಿಯಾತೋ ವಿಸೇಸಿಯತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾವ ದಬ್ಬಂ.
ನಾಮರೂಪೇನ ಸದಬ್ಬೇ, ಕ್ವಚಿ ಸಞ್ಞೀ ಕಥೀಯತೇ;
ನಾಮನ್ತಿ ತಂ ಯಥಾ ಚಿತ್ತೋ, ಸಞ್ಞಾ ಸದ್ದೋ ತು ತದ್ಧನೀ.
ನಾಮಸ್ಸ ದಬ್ಬತ್ತೇಪಿ ಚಿತ್ತೋತ್ಯಾದಿ ನಾಮೇನೇವ ಪಸಿಜ್ಝತಿ, ನೋ ಘಟ+ಪಟಾದಯೋವ ದಬ್ಬತ್ತೇನ, ತಸ್ಮಾ ನಾಮ+ಮಿತಿ ಸಞ್ಞೀ ಕಥೀಯತೇ, ತಂವಾಚಕತ್ತಾ ತಬ್ಬತೀ ಚಿತ್ತಾದಿ ಸಞ್ಞಾಸದ್ದೋತಿ ನಿಚ್ಛಿಯತೇಯ್ಯ+ಧಿಪ್ಪಾಯೋ.
ಅಯಂ ಪಞ್ಚವಿಧೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸದ್ದತ್ಥೋ ಚೇವ ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ ಗಮ್ಯಮಾನತ್ಥೋ ಚಾತಿ ದುಬ್ಬಿಧೋ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಪೀನೋ ದಿವಾ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ’’ಮಿತಿ ಭುತ್ತಿನಿರಾಕತಿ ಸದ್ದತ್ಥೋ. ರತ್ತಿಭುತ್ತಿ ತು ಸಾಮತ್ಥಿಯಾ+ವಗಮ್ಯತೇ. ತೇನೇ+ತಂ ವುಚ್ಚತಿ –
ಅತ್ಥಪ್ಪತೀತಿಯಂ ಸದ್ದ-ಬ್ಯಾಪಾರೋ ತಿವಿಧೋ ಭವೇ;
ಮುಖ್ಯೋ ಲಕ್ಖಣ+ಬ್ಯಞ್ಜನ-ಸಭಾವೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ತು.
ಮುಖ್ಯೋ ತು ನಿರನ್ತರತ್ಥೇ, ಲಕ್ಖಣೋ ತು ತಿರೋಹಿತೇ;
ಅತ್ಥೇ+ತರೋ ತು ವಾಕ್ಯಸ್ಸ, ಅತ್ಥೇಯೇವ ಪವತ್ತತಿ.
‘‘ಮಞ್ಚೇ’’ತಿ ನಿರನ್ತರತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಮುಖ್ಯೋ, ‘‘ಮಞ್ಚಾ ಉಗ್ಘೋಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿರೋಹಿತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಲಕ್ಖಣೋ, ಗಾಥಾದಿಸಕಲವಾಕ್ಯಸ್ಸ+ತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಭಾವೋ.
ಬ್ಯಾಪಾರಸ್ಸ ಪಭೇದೇನ, ತಿಧಾ ಸದ್ದೋಪಿ ವಾಚಕೋ;
ಲಕ್ಖಣಿಕೋ ಬ್ಯಞ್ಜಕೋತಿ, ತದತ್ಥೋಪಿ ತಿಧಾ ಮತೋ.
ವಚ್ಚೋ ಲಕ್ಖಣಿಕೋ ಬ್ಯಙ್ಗ್ಯೋ, ಚೇವಂ ಸದ್ದೋ ಸುವಾಚಕೋ;
ವುತ್ತಕಮೇನ ಜಾತ್ಯಾದಿ-ಭೇದೇನ ಪಞ್ಚಧಾ ಭವೇತಿ.
೩೮. ಆಮನ್ತಣೇ –
ತಿ ಆಮನ್ತಣಾಧಿಕೇ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ಪಠಮಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಭೋ ನರ, ಭೋ ಇತ್ಥಿ, ಭೋ ನಪುಂಸಕ.
ಸದ್ದೇನಾ+ಭಿಮುಖೀಕಾರೋ, ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ;
ಆಮನ್ತಣಂ ವಿಧಾತಬ್ಬೇ, ನತ್ಥಿ ‘‘ರಾಜಾ ಭವೇ’’ತಿ+ದಂ.
ಕ್ರಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕಾರಕನ್ತು ಕಮ್ಮ, ಕತ್ತು, ಕರಣ, ಸಮ್ಪದಾನ, ಅವಧಿ, ಆಧಾರಭೇದೇನ ಛಬ್ಬಿಧಂ, ತಂ ಯಥಾ –
೨,೨. ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾ
ಕರೀಯತಿ ಕತ್ತುಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೀಯತೀತಿ ಕಮ್ಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ದುತಿಯಾವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ. ತಂ ತಿವಿಧಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಿಕತಿ, ಪತ್ತಿ ಭೇದೇನ, ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಕಮ್ಮೇ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯತಿ, ಆಹಾರೋ ಸುಖಂ ಜನಯತಿ, ಕಟಂ ಕರೋತಿ ದತ್ತೋ. ವಿಕತಿಯಂ ಕಟ್ಠ+ಮಙ್ಗಾರಂ ಕರೋತಿ, ಸುವಣ್ಣಂ ಕಟಕಂ ಕರೋತಿ, ವೀಹಯೋ ಲುನಾತಿ. ಪತ್ತಿಯಂ ದತ್ತೋ ಘರಂ ಪವಿಸತಿ, ಆದಿಚ್ಚಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾತಿ, ಪಣ್ಡಿತೇ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ.
ವುತ್ತಞ್ಚ –
ನಿಬ್ಬತ್ತಿ+ವಿಕತಿ+ಪತ್ತಿ-ಭೇದಾ ಕಮ್ಮಂ ತಿಧಾ ಮತಂ;
ಕತ್ತುಕ್ರಿಯಾಭಿಗಮ್ಮನ್ತಂ, ಸುಖ+ಮಙ್ಗಾರಂ+ಘರಂ ಯಥಾತಿ.
ಕಟಂ ಕರೋತಿ ವಿಪುಲಂ ದಸ್ಸನೀಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೇವ ಗುಣಯುತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮತಾ, ವಿಪುಲಂ ಕರೋತಿ, ದಸ್ಸನೀಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಕ್ರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಯಮಾನತ್ತಾ. ಓದನೋ ಪಚ್ಚತೇತಿ ಓದನಸದ್ದತೋ ಕಮ್ಮತಾ ನಪ್ಪತೀಯತೇ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಆಖ್ಯಾತತೋ.
ಇಚ್ಛಿತಕಮ್ಮಂ ಯಥಾ-ಗಾವುಂ ಪಯೋ ದೋಹತಿ, ಗೋಮನ್ತಂ ಗಾವಂ ಯಾಚತಿ, ಗಾವ+ಮವ ರುನ್ಧತಿ ವಜಂ, ಮಾಣವಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಗೋಮನ್ತಂ ಗಾವಂ ಭಿಕ್ಖತೇ, ರುಕ್ಖ+ಮವಚಿನಾತಿ ಫಲಾನಿ, ರುಕ್ಖಾತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಿಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಬ್ರೂತೇ. ಏತ್ಥ ಪಯೋ, ಗಾವಂ ಇಚ್ಚಾದಿ ಇಚ್ಛಿತಂ, ಗಾವುಂ, ಗೋಮನ್ತ+ಮಿಚ್ಚಾದಿ ಅನಿಚ್ಛಿತಂ. ಏವ+ಮನಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ಕಣ್ಟಕಂ ಮದ್ದತಿ, ವಿಸಂ ಗಿಲತಿ. ಯಂ ನೇವಿ+ಚ್ಛಿತಂ, ನಾಪಿ ಅನಿಚ್ಛಿತಂ, ತತ್ರಾಪಿ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರುಕ್ಖಮೂಲ+ಮುಪಸಪ್ಪತಿ.
ಆಧಾರೇ ಅಧಿಸಿ+ಠಾ+ಸಾನಂ ಪಯೋಗೇ ಚ, ಪಥವಿಂ ಅಧಿಸೇಸ್ಸತಿ, ಗಾಮ+ಮಧಿತಿಟ್ಠತಿ, ರುಕ್ಖ+ಮಜ್ಝಾಸತೇತಿ. ಏತ್ಥ ಪಥವಿನ್ತಿ ಪಥವಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವ+ಮಭಿ, ನಿಪುಬ್ಬವಿಸಸ್ಸಾಪಿ, ಧಮ್ಮ+ಮಭಿನಿವಿಸತೇ, ಧಮ್ಮೇ ವಾ. ತಥಾ ಉಪ, ನ್ವ+ಜ್ಝಾ+ಪುಬ್ಬವಸತಿಸ್ಸ, ಗಾಮ+ಮುಪವಸತಿ, ಗಾಮ+ಮನುವಸತಿ, ವಿಹಾರ+ಮಧಿವಸತಿ, ಗಾಮ+ಮಾವಸತಿ, ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝವಸತಿ, ಏತ್ಥ ಗಾಮನ್ತಿ ಗಾಮೇತ್ಯತ್ಥೋ. ತಥಾ ತಪ್ಪಾನಾ+ಚಾರೇಪಿ, ನದಿಂ ಪಿಬತಿ, ಗಾಮಂ ಚರತಿ, ನದಿಯಂತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಚೇ ಮಂ ನಾಲಪಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂತ್ಯತ್ಥೋ. ವಿಹಿತಾವ ಪಟಿ-ಯೋಗೇಪಿ ದುತಿಯಾ, ಪಟಿಭನ್ತು ತಂ ಚುನ್ದ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ತಮ್ಪಟಿ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾಸನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಮಾ ಮಂ ಪತಿಭಾತಿ, ಉಪಮಾ ಮಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿತ್ಯತ್ಥೋ. ಧಾತುನಾಯುತ್ತೇ ‘‘ತಸ್ಸ ನಪ್ಪಟಿಭಾತೀ’’ತಿ ಛಟ್ಠೀ.
೩. ಕಾಲದ್ಧಾನ+ಮಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ
ಕಾಲದ್ಧಾನಂ ದಬ್ಬ+ಗುಣ+ಕ್ರಿಯಾಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ತೇಹಿ ಕಾಲದ್ಧಾನವಾಚೀಹಿ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಕಾಲೇ-ಸತ್ತಾಹಂ ಗವಪಾನಂ, ಮಾಸಂ ಮಂಸೋದನಂ, ಸರದಂ ರಮಣೀಯಾ ನದೀ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರಮಣೀಯಂ ನನ್ದನಂ, ತಯೋ ಮಾಸೇ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ಅದ್ಧನಿ-ಯೋಜನಂ ವನರಾಜಿ, ಯೋಜನಂ ದೀಘೋ ಪಬ್ಬತೋ, ಕೋಸಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ.
ಪುಬ್ಬನ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ, ಇಮಂ ರತ್ತಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಕಾಲವಾಚೀಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ದುತಿಯಾ, ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ವಾ. ಮಾಸೇನಾ+ನುವಾಕೋ+ಧೀತೋ, ಕೋಸೇನಾ+ನುವಾಕೋ+ಧೀತೋತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ತತಿಯಾ.
೪. ಗತಿಬೋಧಾಹಾರಸದ್ದತ್ಥಾಕಮ್ಮಕಭಜ್ಜಾದೀನಂ ಪಯೋಜ್ಜೇ
ಗತ್ಯತ್ಥಾನಂ ಬೋಧತ್ಥಾನಂ ಆಹಾರತ್ಥಾನಂ ಸದ್ದತ್ಥಾನ+ಮಕಮ್ಮಕಾನಂ ಭಜ್ಜಾದೀನಞ್ಚ ಪಯೋಜ್ಜೇ ಕತ್ತರಿ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ದತ್ತೋ ಗಮಯತಿ ಮಾಣವಕಂ ಗಾಮಂ, ಯಾಪಯತಿ ವಾ. ಗುರು ಬೋಧಯತಿ ಮಾಣವಕಂ ಧಮ್ಮಂ, ವೇದಯತಿ ವಾ. ಮಾತಾ ಭೋಜಯತಿ ಪುತ್ತ+ಮೋದನಂ, ಆಸಯತಿ ವಾ. ಗುರು ಅಜ್ಝಾಪಯತಿ ಸಿಸ್ಸಂ ವೇದಂ, ಪಾಠಯತಿ ವಾ. ಪಯೋಜ್ಜತೋ+ಞ್ಞತ್ರ ಕಮ್ಮೇ ದುತಿಯಾ. ಪೋಸೋ ಆಸಯತಿ ದತ್ತಂ, ಸಾಯಯತಿ ವಾ. ಪೋಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಭಜ್ಜಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಥರಾಪೇತಿ.
೫. ಹರಾದೀನಂ ವಾ
ಹರಾದೀನಂ ಪಯೋಜ್ಜೇ ಕತ್ತರಿ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ ವಾ. ಪೋಸೋ ಹಾರೇತಿ ಭಾರಂ ದತ್ತಂ, ದತ್ತೇನೇತಿ ವಾ. ದಸ್ಸಯತೇ ಜನಂ ರಾಜಾ, ಜನೇನೇತಿ ವಾ. ಅಭಿವಾದಯತೇ ಗುರುಂ ದತ್ತಂ, ದತ್ತೇನೇತಿ ವಾ. ಅಜ್ಝೋಹಾರೇತಿ ಸತ್ತುಂ ದತ್ತಂ, ದತ್ತೇನೇತಿ ವಾ. ಕಾರೇತಿ ದತ್ತೋ ದತ್ತಂ, ದತ್ತೇನೇತಿ ವಾ. ಪಕ್ಖೇ ಸಬ್ಬತ್ರ ಕತ್ತರಿ ತತಿಯಾ.
೬. ನ ಖಾದಾದೀನಂ
ಖಾದಾದೀನಂ ಪಯೋಜ್ಜೇ ಕತ್ತರಿ ದುತಿಯಾ ನ ಹೋತಿ. ಗತ್ಯತ್ಥಾದೀಸು ಕ್ವಚಿ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥ+ಮಿದಂ. ಖಾದಯತಿ ದತ್ತೋ ದತ್ತೇನ, ಆದಯತಿ ದತ್ತೇನ, ಅವ್ಹಾಪಯತಿ ದತ್ಥೇನ, ಸದ್ದಾಯಯತಿ ದತ್ತೇನ, ನಾಯಯತಿ ದತ್ತೇನ, ಕನ್ದಯತಿ ದತ್ತೇನ.
೭. ಝಾದೀಹಿ ಯುತ್ತಾ
ಧಿಆದೀಹಿ ಯುತ್ತತೋ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಧಿ+ರತ್ಥು+ಮಂ ಪುತಿಕಾಯಂ, ಅನ್ತರಾ ಚ ರಾಜಗಹಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ನಾಲನ್ದಂ, ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಚ ನಾಲನ್ದಸ್ಸ ಚ ವಿವರಭೂತೇ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಾಧಾನ+ಮನ್ತರೇನ, ಮುಚಲಿನ್ದ+ಮಭಿತೋ ಸರಂ. ಛಟ್ಠ್ಯತ್ಥೇ+ಯಂ ದುತಿಯಾ.
೮. ಲಕ್ಖಣಿತ್ಥಮ್ಭೂತವಿಚ್ಛಾಸ್ವ+ಭಿನಾ
ಲಕ್ಖಣಾದೀಸ್ವ+ತ್ಥೇಸು ಅಭಿನಾ ಯುತ್ತಮ್ಹಾ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ರುಕ್ಖ+ಮಭಿವಿಜ್ಜೋತತೇ ಚನ್ದೋ, ಏತ್ಥ ರುಕ್ಖೋ ಲಕ್ಖಣಂ, ಚನ್ದೋ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ, ತತ್ರ ಅಭಿನಾ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣವುತ್ತಿತಾ ಪಕಾಸೀಯತೀತಿ ರುಕ್ಖೋ ಅಭಿನಾ ಯುತ್ತೋ ನಾಮ. ಸಾಧು ದೇವದತ್ತೋ ಮಾತರ+ಮಭಿ, ಮಾತರಿ ಸಾಧುತ್ತಂ ಪತ್ತೋತ್ಯತ್ಥೋ. ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖಂಅಭಿ ವಿಜ್ಜೋತತೇ ಚನ್ದೋ, ರುಕ್ಖೇ ರುಕ್ಖೇತ್ಯತ್ಥೋ.
೯. ಪತಿಪರೀಹಿ ಭಾಗೇ ಚ
ಪತಿಪರೀಹಿ ಯುತ್ತತೋ ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಭಾಗೇ ಚ+ತ್ಥೇ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ. ರುಕ್ಖಂಪತಿ ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಸಾಧು ದೇವದತ್ತೋ ಮಾತರಂಪತಿ, ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖಂಪತಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯ+ದೇತ್ಥ ಮಂ ಪತಿ ಸಿಯಾ, ಯೋ ಮಮ ಭಾಗೋ, ಸೋ ದೀಯತುತ್ಯತ್ಥೋ. ಏವಂ ರುಕ್ಖಂಪರಿತ್ಯಾದಿಪಿ.
೧೦. ಅನುನಾತಿ
ಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ದುತಿಯಾ. ರುಕ್ಖಮನು ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಸಚ್ಚಕಿರಿಯ+ಮನು ವಸ್ಸಿ, ಹೇತು ಚ ಲಕ್ಖಣಂ ಭವತಿ, ಸಾಧು ದೇವದತ್ತೋ ಮಾತರ+ಮನು, ರುಕ್ಖಂ ರುಕ್ಖ+ಮನು ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಯದೇತ್ಥ ಮಂಅನು ಸಿಯಾ.
೧೧. ಸಹತ್ಥೇ
ಸಹತ್ಥೇ ಅನುನಾ ಯುತ್ತಮ್ಹಾ ದುತಿಯಾ. ಪಬ್ಬತ+ಮನು ತಿಟ್ಠತಿ, ಪಬ್ಬತೇನ ಸಹ ತ್ಯತ್ಥೋ.
೧೨. ಹೀನೇ
ಹೀನತ್ಥೇ ಅನುನಾ ಯುತ್ತಮ್ಹಾ ದುತಿಯಾ. ಅನುಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ, ಸಾರಿಪುತ್ತತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಹೀನಾತ್ಯತ್ಥೋ.
೧೩. ಉಪೇನ
ಹೀನತ್ಥೇ ಉಪೇನ ಯುತ್ತಮ್ಹಾ ದುತಿಯಾ. ಉಪಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ.
೧೬. ಕತ್ತುಕರಣೇಸು ತತಿಯಾ
ಕತ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ ಕಾರಕೇ ತತಿಯಾ ಹೋತಿ. ಜಿನೇನ ದೇಸಿತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಬುದ್ಧೇನ ಜಿತೋ ಮಾರೋ, ಅಹಿನಾ ದಟ್ಠೋ ನರೋ. ಯತ್ಥ ಕಾರಣಕಾರಣಮ್ಪಿ ಕಾರಣವಸೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ತತಿಯಾ, ಚೋರೇಹಿ ಗಾಮೋ ದಡ್ಢೋ, ತಿಣೇಹಿ ಭತ್ತಂ ಸಿದ್ಧಂ, ಸದ್ಧೇಹಿ ಕಾರಿತಾ ವಿಹಾರಾ.
ಅತ್ತಪಧಾನೋ ಕಿರಿಯಂ, ಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಕಾರಕೋ;
ಅಪಯುತ್ತೋ ಪಯುತ್ತೋ ವಾ, ಸ ಕತ್ತಾತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ.
ಕರಣೇ-ತಂ ಪನ ದುವಿಧಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರವಸೇನ, ಯಥಾ ಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ದತ್ತೇನ ವಿಹಯೋ ಲುನಾತಿ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಕುಟಿಂ ಝಾಪೇತಿ.
ಬಾಹಿರಞ್ಚ ತಥಾ+ಜ್ಝತ್ತಂ, ಕರಣಂ ದುವಿಧಂ ಯಥಾ;
ವೀಹಿಂ ಲುನಾತಿ ದತ್ತೇನ, ನೇತ್ತೇನ ಚನ್ದ+ಮಿಕ್ಖತೇ.
ಪಕತಿಯಾ ಅಭಿರೂಪೋ, ಗೋತ್ತೇನ ಗೋತಮೋ ಇಚ್ಚಾದಿ ಭೂಧಾತುಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾ ಕರಣೇ ತತಿಯಾ. ತಥಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋತಿ ನಾಮೇನ ವಿಸ್ಸುತೋ, ಜಾತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯೋ ಬುದ್ಧೋ, ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ, ಸಿಪ್ಪೇನ ನಳಕಾರೋ ಸೋ, ಏಕೂನತಿಂಸೋ ವಯಸಾ, ಏವಂ ಸಮೇನ ಧಾವತಿ, ವಿಸಮೇನ ಧಾವತಿ, ದ್ವಿದೋಣೇನ ಧಞ್ಞಂ ಕಿಣಾತಿ.
೧೭. ಸಹತ್ಥೇನ
ಸಹತ್ಥೇನ ಯೋಗೇ ತತಿಯಾ ಸಿಯಾ. ತತಿಯಾಪಿ ಛಟ್ಠೀವ ಅಪ್ಪಧಾನೇ ಏವ ಭವತಿ. ಪುತ್ತೇನ ಸಹಾ+ಗತೋ, ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ, ವಿತಕ್ಕೇನ ಸಹ ವತ್ತತಿ, ಪುತ್ತೇನ ಸಹ ಥೂಲೋ, ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ, ಸಹಸ್ಸೇನ ಸಮಂ ಮಿತಾ, ಸಬ್ಬೇಹಿ ಮೇ ಪಿಯೇಹಿ ಮನಾಪೇಹಿ ನಾನಾಭಾವೋ.
೧೮. ಲಕ್ಖಣೇ
ಲಕ್ಖಣೇ ವತ್ತಮಾನತೋ ತತಿಯಾ. ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಸೇನ ಪಗ್ಘರನ್ತೇನ ಲೋಹಿತೇನ ಪಟೀವಿಸ್ಸಕೇ ಉಜ್ಝಾಪೇಸಿ, ಊನಪಞ್ಚಬನ್ಧನೇನ ಪತ್ತೇನ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಪತ್ತಂ ಚೇತಾಪೇಯ್ಯ, ತಿದಣ್ಡಕೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ+ಮದ್ದಕ್ಖಿ, ಅಕ್ಖಿನಾ ಕಾಣೋ, ಹತ್ಥೇನ ಕುಣೀ, ಪಾದೇನ ಖಞ್ಜೋ, ಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಖುಜ್ಜೋ. ತೇನ ಹಿ ವಿಕಲಙ್ಗೇನ ವಿಕಲಙ್ಗಿನೋ ವಿಕಾರೋ ಲಕ್ಖಿಯತೇ.
೧೯. ಹೇತುಮ್ಹಿ
ವಾಸಾದಿಲಕ್ಖಣಕ್ರಿಯಾಯ ಹೇತುತೋ ತತಿಯಾ. ಅನ್ನೇನ ವಸತಿ, ವಿಜ್ಜಾಯ ವಸತಿ, ನ ಜಚ್ಚಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮುನಾ ವಸಲೋ ಹೋತಿ, ದಾನೇನ ಭೋಗವಾ, ಆಚಾರೇನ ಕುಲಂ, ತೇನ ಪಾಣಿ ಕಾಮದದೋ.
೨೦. ಪಞ್ಚಮೀ+ಣೇ ವಾ
ಇಣೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೀ ವಾ. ಸತಸ್ಮಾ ಬದ್ಧೋ, ಸತೇನ ವಾ.
೨೧. ಗುಣೇ
ಪರಙ್ಗಭೂತೇ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೀ ಹೋತಿ ವಾ. ಜಳತ್ತಾ ಬದ್ಧೋ, ಜಳತ್ತೇನವಾ, ಪಞ್ಞಾಯ ಮುತ್ತೋ, ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಾ ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧೋ. ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ಸತ್ತಮ್ಯತ್ಥೇಹಿಪಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ, ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾ, ಪುರತ್ಥಿಮೇನ ಧತರಟ್ಠೋ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ವಿರೂಳ್ಹಕೋ, ಉತ್ತರೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥು, ಯೇನ ಭಗವಾ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಸೋ ವೋ ಮಮ+ಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾತಿ. ಮಾಸೇನ ಭುಞ್ಜತಿ, ಏಕಾಹೇನೇವ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಾವಿಸಿ, ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ವಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ಕಹಾಪಣೇನ ಊನೋ, ಧನೇನ ವಿಕಲೋ, ಅಸಿನಾ ಕಲಹೋ, ಆಚಾರೇನ ನಿಪುಣೋ, ಗುಳೇನ ಮಿಸ್ಸಕಂ, ವಾಚಾಯ ಸಖಿಲೋ, ಮಣಿನಾ ಅತ್ಥೋ, ಧನೇನ ಅತ್ಥೋ, ಯೋಜನೇನ ಗಚ್ಛತಿ ಇಚ್ಚಾದಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣೇ ವಾ ತತಿಯಾ. ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ಕತ್ತರಿ ತತಿಯಾ. ಏವಂ ತಿಲೇಹಿ ಖೇತ್ತೇ ವಪತೀತಿ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ, ಸುಮುತ್ತಾ ಮಯಂ ತೇನ ಮಹಾಸಮಣೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಮ್ಯತ್ಥೇ ಚ.
೨೪. ಚತುತ್ಥೀ ಸಮ್ಪದಾನೇ
ಅಚೇತನಂ ಸಚೇತನಂ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಭಾವೇನಾ+ಪೇಕ್ಖಿತಂ, ತಂ ಸಮ್ಪದಾನಂ, ತಞ್ಚ ದಾ-ದಾನೇತಿ ಧಾತುತೋ ಬ್ಯಪ್ಪೇನ ಯುತ್ತಮೇವ, ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥೀ ಹೋತಿ. ತಞ್ಚ ದೀಯಮಾನಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಅನಿವಾರಣ+ಜ್ಝೇಸನಾ+ನುಮತಿತೋ ತಿವಿಧೋ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಂ ದೇತಿ, ಬೋಧಿರುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಲಂ ದೇತಿ, ಯಾಚಕಸ್ಸ ಧನಂ ದೇತಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಾನಂ ದೇತಿ.
ಅನಿರಾಕರಣಾ+ರಾಧ-ನ+ಬ್ಭನುಞ್ಞವಸೇನ ಹಿ;
ಸಮ್ಪದಾನಂ ತಿಧಾ ವುತ್ತಂ, ರುಕ್ಖ+ಯಾಚಕ+ಭಿಕ್ಖವೋ.
ಆಧಾರವಿವಕ್ಖಾಯಂ ಸತ್ತಮೀಪಿ, ಸಙ್ಘೇ ಗೋತಮಿ ದೇಹಿ, ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನೇ ಅಹಞ್ಚೇವ ಪೂಜಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾ ಪಲಾಲಮಯಂ ಮಾಲಂ, ನಾರೀ ದತ್ವಾನ ಚೇತಿಯೇತಿ.
೨೫. ತಾದತ್ಥ್ಯೇ
ತಾದತ್ಥ್ಯೇ ಚತುತ್ಥೀ ಸಿಯಾ. ತದತ್ಥಸ್ಸ ಭಾವೇ, ತಾದತ್ಥ್ಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ತದತ್ಥಭಾವೇ ಜೋತನೀಯೇವ ಚತುತ್ಥೀ ಸಿಯಾ. ತದತ್ಥಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ನಿಮಿತ್ತನಿಮಿತ್ತೀಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀ, ತಸ್ಮಾ ಛಟ್ಠಾಪವಾದೋ+ಯಂ. ಸಮೇಪಿ ನಿಮಿತ್ತನಿಮಿತ್ತೀನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ನಿಮಿತ್ತಭೂತಯೂಪತೋವ ಚತುತ್ಥೀ, ನೋ ನಿಮಿತ್ತೀಭೂತದಾರುತೋ. ಯೂಪಾಯ ದಾರು, ಪಾಕಾಯ ವಜತಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ, ನೇವ ದವಾಯ, ನ ಮದಾಯ, ಊನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ, ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯ, ಫಾಸು ವಿಹಾರಾಯ.
ಇಚ್ಚಾಯಂ ಕಚ್ಚಾಯನೇ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ ಚತುತ್ಥೀತಿ ಸಾಧಿತತ್ತಾ ಇಧ ಛಟ್ಠೀತಿ ದೀಪನತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತೇ –
ಕಸ್ಸ ಸಾದು ನರುಚ್ಚತಿ, ಮಾ ಅಯಸ್ಮನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ರುಚ್ಚಿತ್ಥ, ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಭತ್ತ+ಮಸ್ಸ ನಚ್ಛಾದೇತೀತಿ ಛಟ್ಠೀ ಸಮ್ಬನ್ಧವಚನಿಚ್ಛಾಯಂ, ನ ಚೇ+ವಂ ವಿರೋಧೋ ಸಿಯಾ, ಸದಿಸರೂಪತ್ತಾ, ಏವಂವಿಧೇಸು ಚ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಸದ್ದಿಕಾನುಮತತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಭಾಗವುತ್ತಿಯಾ ‘‘ಉಪಪದವಿಭತ್ತಿ ಛಟ್ಠಿಯಾ+ಪವಾದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸದ್ದನ್ತರೇ ವಿಹಿತಾ ವಿಭತ್ತಿ ಉಪಪದವಿಭತ್ತಿ.
ಕಸ್ಸ ವಾ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇಸೀತಿ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ಪಠಮಾ, ಕಸ್ಸ ವಾ ತುಯ್ಹನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಕಸ್ಸ ವಾ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇಸೀತಿ ಅತ್ಥಮತ್ತೇ ಪಠಮಾವಸೇನ ಬ್ಯಭಿಚಾರದಸ್ಸನಾ. ಏವ+ಮಞ್ಞಾಪಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಪರತೋಪಿ ಯಥಾಗಮಂ.
ರಞ್ಞೋ ಸತಂ ಧಾರೇತಿ ರಞ್ಞೋ ಛತ್ತಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀವ. ಸಿಲಾಘ=ಕಥನೇ, ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ಸಿಲಾಘತೇ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಥುತಿಂ ಕರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಹನು=ಅಪನಯನೇ, ರಞ್ಞೋ ಹನುತೇ, ವಞ್ಚೇತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಉಪತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಾನಂ ವಡ್ಢಕೀ, ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಪ=ಅಕ್ಕೋಸೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಪತೇ, ಸಚ್ಚಂ ಕುರುತೇತ್ಯತ್ಥೋ. ಧರ=ಧಾರಣೇ, ಸುವಣ್ಣಂ ತೇ ಧಾರಯತೇ, ಇಣಂ ತೇ ಧಾರಯತಿ, ಅಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಾಗಂ ಧಾರಯಾಮ. ಪಿಹ=ಇಚ್ಛಾಯಂ, ದೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ, ತೇಸಂ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಸತೀಮತಂ, ಪಿಹಯನ್ತಿ=ಪತ್ಥೇನ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝ ಮಹಾವೀರ, ಯದಿ+ಹಂ ತಸ್ಸ ಪಕುಪ್ಪೇಯ್ಯಂ, ದುಭಯತಿ ದಿಸಾನಂ ಮೇಘೋ, ಯೋ ಮಿತ್ತಾನಂ ನ ದೂಭತಿ, ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ. ಇಸ್ಸ=ಇಸ್ಸಾಯಂ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ಇಸ್ಸಯನ್ತಿ ಸಮಣಾನಂ. ಉಸೂಯ=ದೋಸಾವಿಕರಣೇ, ದುಜ್ಜನಾ ಗುಣವನ್ತಾನಂ ಉಸ್ಸೂಯನ್ತಿ, ಕಾ ಉಸುಯಾ ವಿಜಾನತಂ. ಇಧ+ಸಿಧ+ರಾಧ+ಸಾಧ=ಸಂಸಿದ್ಧಿಯಂ, ಆರಾಧೋ ಮೇ ರಞ್ಞೋ, ರಞ್ಞೋ ಭಾಗ್ಯ+ಮಾರಜ್ಝತಿ, ಕ್ಯಾ+ಹಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ಅಪರಜ್ಝಾಮಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ ಉಪತಿಸ್ಸೋ. ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ, ಆಸುಣನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಜನೋಅನುಗಿಣಾತಿ, ಪತಿಗಿಣಾತಿ, ಸಾಧುಕಾರದಾನಾದಿನಾ ತಂ ಉಸ್ಸಹತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಆರೋಚಯಾಮಿ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿವೇದಯಾಮಿ ವೋ, ಆಮನ್ತಯಾಮಿ ತೇ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮಂ ತೇ ದೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇಸೇತು ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಯಥಾ ನೋ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ, ನಿರುತ್ತಿಂ ತೇ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಅಲಂ ಮೇ ರಜ್ಜಂ, ಅಲಂ ಭಿಕ್ಖು ಪತ್ತಸ್ಸ, ಅಲಂ ಮಲ್ಲೋ ಮಲ್ಲಸ್ಸ, ಅರಹತಿ ಮಲ್ಲೋ ಮಲ್ಲಸ್ಸ, ಅಲಂ ತೇ ಇಧ ವಾಸೇನ, ಕಿಂ ಮೇ ಏಕೇನ ತಿಣ್ಣೇನಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀ.
ಏವಂ ಆಯು ಭೋತೋ ಹೋತು, ಚಿರಂ ಜೀವಿತಂ, ಭದ್ದಂ, ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅತ್ಥಂ, ಪಯೋಜನಂ, ಕುಸಲಂ, ಅನಾಮಯಂ, ಹಿತಂ, ಪತ್ಥಂ, ಸುಖಂ, ಸಾತಂ, ಭೋತೋ ಹೋತು, ಸಾಧು ಸಮ್ಮುತಿ ಮೇ ತಸ್ಸ, ಪುತ್ತಸ್ಸಾ+ವಿಕರೇಯ್ಯ ಗುಯ್ಹ+ಮತ್ಥಂ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಸಕ್ಕೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಪಹಿಣೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ, ಕಪ್ಪತಿ ಸಮಣಾನಂ ಆಯೋಗೋ, ಏಕಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಪಹೋತಿ, ಉಪಮಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಜಲಿಂತೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಫಾಸು, ಲೋಕಸ್ಸ+ತ್ಥೋ, ನಮೋ ತೇ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞ, ಸೋತ್ಥಿ ತಸ್ಸ, ಸಮತ್ಥೋ ಮಲ್ಲೋ ಮಲ್ಲಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಹಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸುಖಂ, ಸ್ವಾಗತಂ ತೇ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀ.
೨೬. ಪಞ್ಚಮ್ಯ+ವಧಿಸ್ಮಾ
ಪದತ್ಥಾವಧಿಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ.
ಸಮೇಪ್ಯ+ಪಗಮೇ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಪುಬ್ಬರೂಪಾ ಯ+ದಚ್ಚುತಂ;
ವುಚ್ಚತೇ ತ+ದಪಾದಾನಂ, ತಂ ಚಲಾಚಲತೋ ದ್ವಿಧಾ;
ಯಥಾ+ಸ್ಸಾ ಧಾವತಾ ಪೋಸೋ, ಪತೋ, ರುಕ್ಖಾಫಲನ್ತಿ ಚ.
ತತ್ಥ ಚಲಾವಧಿ ಧಾವತಾ ಅಸ್ಸಾ ಪುರಿಸೋ ಪತತಿ, ಅಚಲಾವಧಿ ಪಬ್ಬತಾ ಓತರನ್ತಿ ವನಚಾರಕಾತಿ.
ತಞ್ಚ ಅವಧಿ ವಿಸಯಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯಂ, ಯತ್ಥ ಅಪ ಅಪಗಮನಕ್ರಿಯಂ ಉಪಾತ್ತಂ=ಅಜ್ಝಾಹಟಂ ವಿಸಯಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಂ ಉಪಾತ್ತಂ. ಯಂ ಕೇನಚಿ ಗುಣೇನ ಉಕ್ಕಂಸಿಯತಿ, ತಂ ಅನುಮೇಯ್ಯಂ. ಯಥಾ ಗಾಮಾ ಅಪೇನ್ತಿ ಮುನಯೋ, ನಗರಾ ನಿಗ್ಗತೋ ರಾಜಾ, ಪಾಪಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇನ್ತಿ. ವಲಾಹಕಾ ವಿಜ್ಜೋತತೇ, ಕುಸುಲತೋ ಪಚತೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ವಳಾಹಕಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಕುಸುಲತೋ ಅಪನೇತ್ವಾತಿ ಚ ಪುಬ್ಬಕ್ರಿಯಾ ಅಜ್ಝಾಹರೀಯತಿ. ಮಥುರಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕೇಹಿ ಅಭಿರೂಪಾತಿ ಅನುಮೀಯತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
ನಿದ್ದಿಟ್ಠವಿಸಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಉಪಾತ್ತವಿಸಯಂ ತಥಾ;
ಅನುಮೇಯ್ಯವಿಸಯಞ್ಚೇತಿ, ತಿಧಾ+ಹು ಅವಧಿಂ ಬುಧಾತಿ.
ಭಯಹೇತುಮ್ಹಿ-ಚೋರಾ ಭಯಂ ಜಾಯತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಜಾಯತಿ ಭಯಂ, ಪಾಪತೋ ಉತ್ತಸತಿ, ನತ್ಥಿ ಸೋಕೋ ಕುತೋ ಭಯಂ. ಅಕ್ಖಾತರಿ-ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಸಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಆಚರಿಯಮ್ಹಾ ಅಧೀತೋ ಸುಣಾತಿ ವಾ. ಬುದ್ಧಸ್ಮಾ ಪರಾಜೇನ್ತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ, ಪರಾಜಿತಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಹಿಮವತಾ ಪಭವತಿ ಗಙ್ಗಾ, ಅಚಿರವತಿಯಾ ಪಭವನ್ತಿ ಕುನ್ನದಿಯೋ. ಉರಸ್ಮಾ ಜಾತೋ ಪುತ್ತೋ, ಕಮ್ಮತೋ ಜಾತಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯಾ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ ಸಿಸ್ಸೋ, ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಅನ್ತರಧಾರಯತಿ ಪುತ್ತೋ, ನಿಲೀಯತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ದೂರತ್ಥಯೋಗೇಕೀವದೂರೋ ಇತೋ ನಳಕಾರಗಾಮೋ, ತತೋ ಹವೇ ದೂರತರಂ ವದನ್ತಿ, ಗಾಮತೋ ನಾತಿದೂರೇ, ಆರಕಾ ತೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಇಮಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಿನಯಾ, ಆರಕಾ ತೇಹಿ ಭಗವಾ ದೂರತೋವ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಅದ್ದಸ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ. ಅನ್ತಿಕತ್ಥಯೋಗೇ-ಅನ್ತಿಕಂ ಗಾಮಾ, ಆಸನ್ನಂ ಗಾಮಾ, ಸಮೀಪಂ ಗಾಮಾ. ಪರಿಮಾಣೇ-ಇತೋ ಮಥುರಾಯ ಚತೂಸು ಯೋಜನೇಸು ಸಂಕಸ್ಸಂ, ರಾಜಗಹತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಸಾವತ್ಥಿ. ಕಾಲಪರಿಮಾಣೇ-ಇತೋ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ, ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ. ಪಾಸಾದಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯ, ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಸಂಕಮೇಯ್ಯ, ಅಭಿಧಮ್ಮಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ. ದಿಸತ್ಥವಾಚೀಹಿ ಯೋಗೇ-ಇತೋ ಸಾ ಪುರಿಮಾ ದಿಸಾ, ಇತೋ ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ, ಅವೀಚಿತೋ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಂ, ಉದ್ಧಂ ಪಾದತಲಾ, ಅಧೋ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ. ವಿಭಜನೇ-ಯತೋ ಪಣೀತತರೋ ವಾ ವಿಸಿಟ್ಠತರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತದನ್ತೋ ತತೋ ವರಂ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಾನತೋ ಸೀಲಂ ವರಂ, ತತೋ ಮಯಾ ಬಹುತರಂ ಸುತಂ, ಸೀಲಮೇವ ಸುತಾ ಸೇಯ್ಯೋ. ಆರತಿಪ್ಪಯೋಗೇ-ಆರತಿ ವಿರತಿ ಪಾಪಾ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ, ಅಪ್ಪಟಿವಿರತಾ ಮುಸಾವಾದಾ. ಸುದ್ಧತ್ಥಯೋಗೇ-ಲೋಭನೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸುದ್ಧೋ, ಮಾತುತೋ ಚ ಪಿತುತೋ ಚ ಸುದ್ಧೋ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋ. ಪಮೋಚನತ್ಥಯೋಗೇ-ಪರಿಮುತ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ, ಮುತ್ತೋ+ಸ್ಮಿ ಮಾರಬನ್ಧನಾ, ನ ತೇ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನಾ, ಮುತ್ತೋ+ಹಂ+ಸಬ್ಬಪಾಸೇಹಿ. ವಿವೇಚನೇ-ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ, ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ. ಪಮಾಣತ್ಥೇ-ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಯೋಜನಂ, ಗಮ್ಭೀರತೋ ಚ ಪುಥುಲತೋ ಚ ಯೋಜನಂ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ಪರಿಮಾಣಂ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ನವಯೋಜನಸತಪರಿಮಾಣೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ. ಪುಬ್ಬಾದಿಯೋಗೇ-ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮ್ಬೋಧಾ, ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ನಾಹೋಸಿ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮಾ ಜನಪದಾ, ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ. ಪಞ್ಹೇ-ಕುತೋ+ಸಿ ತ್ವಂ, ಕುತೋ ಭವಂ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತತೋ. ಕಿಚ್ಛಾ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಗುಣೇ ಪಞ್ಚಮೀ, ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತನ್ತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣೇ ವಾ ತತಿಯಾ, ಏವಂ ಥೋಕಾ ಮುತ್ತೋ, ಥೋಕೇನ ಮುತ್ತೋತಿ.
ಕಥಂ ‘‘ಥೋಕಂ ಚಲತೀ’’ತಿ, ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನೇ ಕಮ್ಮನಿ ದುತಿಯಾ, ಥೋಕಂ ಚಲನಂ ಕರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ, ಥೋಕನ್ತಿ ಚಲನಕ್ರಿಯಾಯ ವಿಸೇಸನತ್ತಾ ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ.
ಕ್ರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ನಾಮ, ಕಮ್ಮತ್ತೇ+ಕತ್ತಸಣ್ಠಿತಾ;
ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧಂ ಯತೋ ತಸ್ಮಾ, ತದತ್ಥಂ ನ ವಿಸುಂ ವಿಧಿ.
ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧಂವ=ಚಲನನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಾವೇ ಅನೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಾವಸ್ಸೇ+ಕತ್ತಾ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಞಾಯಾ ಏಕತ್ತಞ್ಚ, ಭಾವೇ ಅನತ್ತಾ ನಪುಂಸಕತ್ತಞ್ಚ, ಕರೋತಿಕ್ರಿಯಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಕಮ್ಮತ್ತಞ್ಚ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ. ಕರ+ಭೂಧಾತವೋ ಚ –
ಕಾರಿಯರೂಪಾಭಿಧಾತ್ವತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾಯ ಯುಜ್ಜರೇ;
ತತೋ ಕ್ರಿಯಾ ಚ ಭಾವೋ ಚ, ಸಾಮಞ್ಞಂ ತೇಸು ಗಮ್ಯತೇ –
ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಯುಜ್ಜನ್ತಿ.
ಥೋಕತ್ಥೇ-ಥೋಕಾ ಮುಚ್ಚತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸವಿಸಯೇ ಪಞ್ಚಮೀ. ಏತ್ಥ ‘‘ವಿವಕ್ಖಾ ಲೋಕಿಕಾ ಸಾ ಚ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನಿವತ್ತಿತುಂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ನ ಸಿಯಾ. ಮರಿಯಾದಾಯಂ-ಆಪಬ್ಬತಾ ಖೇತ್ತಂ. ಅಭಿವಿಧಿಮ್ಹಿ-ಆಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಪಬ್ಬತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮ್ಹಿ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ. ಏತ್ಥ ವಜ್ಜಮಾನಸೀಮಾ ಮರಿಯಾದಾ, ಗಯ್ಹಮಾನಸೀಮಾ ಅಭಿವಿಧಿ.
೨೭. ಅಪಪರೀಹಿ ವಜ್ಜನೇ
ವಜ್ಜನೇ ವತ್ತಮಾನೇಹೀ ಅಪಪರೀಹಿ ಯೋಗೇ ಪಞ್ಚಮೀ ಹೋತಿ. ಅಪಸಾಲಾಯ ಆಯನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾ, ಪರಿಸಾಲಾಯ ಆಯನ್ತಿ ವಾಣಿಜಾ, ಸಾಲಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.
೨೮. ಪಟಿನಿಧಿಪತಿದಾನೇಸು ಪತಿನಾ
ಪಟಿನಿಧಿಮ್ಹಿ ಪತಿದಾನೇ ಚ ವತ್ತಮಾನೇನ ಪತಿನಾ ಯೋಗೇ ನಾಮಸ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಹೋತಿ. ಬುದ್ಧಸ್ಮಾ ಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಘತ+ಮಸ್ಸ ತೇಲಸ್ಮಾ ಪತಿ ದದಾತಿ.
೨೯. ರಿತೇ ದುತಿಯಾ ಚ
ರಿತೇಸದ್ದಯೋಗೇ ನಾಮಸ್ಮಾ ದುತಿಯಾ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಮೀ ಚ. ರಿತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ರಿತೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ.
೩೦. ವಿನಾ+ಞ್ಞತ್ರ ತತಿಯಾ ಚ
ವಿನಾ+ಞ್ಞತ್ರಯೋಗೇ ನಾಮಸ್ಮಾ ತತಿಯಾ ದುತಿಯಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಚ. ವಿನಾ ವಾತೇನ, ವಿನಾ ವಾತಂ, ವಿನಾ ವಾತಸ್ಮಾ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಏಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತನೀಹಾರಕೇನ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಧಮ್ಮಾ.
೩೧. ಪುಥನಾನಾಹಿ
ಏತೇಹಿ ಯೋಗೇ ತತಿಯಾ ಹೋತಿ ಪಞ್ಚಮೀ ಚ. ಭಿನ್ನಯೋಗಕರಣಂ ದುತಿಯಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ. ಪುಥಗೇವ ಜನೇನ, ಪುಥಗೇವ ಜನಸ್ಮಾ, ಜನೇನ ನಾನಾ, ಜನಸ್ಮಾ ನಾನಾ.
೩೯. ಛಟ್ಠೀ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ
ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಛಟ್ಠೀ ಹೋತಿ. ರಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋತಿ ವುತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾ ರಾಜಾ ದದಾತಿ, ಪುರಿಸೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ರಾಜಪುರಿಸೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ಏವಮೇವ ಯೋ ಯಸ್ಸ ಆಯತ್ತೋ ಸೇವಕಾದಿಭಾವೇನ ಭಣ್ಡಭಾವೇನ ವಾ ಸಮೀಪ+ಸಮೂಹಾ+ವಯವ+ವಿಕಾರ+ಕಾರಿಯ+ಅವತ್ಥಾ+ಜಾತಿ+ಗುಣ+ಕ್ರಿಯಾದಿವಸೇನ ವಾ, ಠಾನೀವಸೇನ ವಾ, ಆಗಮೀವಸೇನ ವಾ, ಸೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಮ. ವುತ್ತಞ್ಹಿ –
ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಸಞ್ಜಾತೋ, ಅಸ್ಸೇ+ದಂಭಾವಹೇತುಕೋ;
ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನಾಮ ಸೋ ಅತ್ಥೋ, ತತ್ಥ ಛಟ್ಠೀ ವಿಧೀಯತೇ.
ಪಾರತನ್ತ್ಯಞ್ಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ತತ್ಥ ಛಟ್ಠೀ ಭವೇ ತಿತೋ;
ಉಪಾಧಿ+ಠಾನ್ಯಾ+ಗಮಿತೋ, ನ ವಿಸೇಸ್ಸಾದಿತೋ ತಿತೋತಿ.
ಉಪಾಧಿಸಙ್ಖಾತವಿಸೇಸನತೋ ತಾವ-ರಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಸಾಮಿತೋ ನಿವತ್ತೇತೀತಿ ರಾಜಾ ವಿಸೇಸನಂ, ಪುರಿಸೋ ತೇನ ವಿಸೇಸಿಯತೀತಿ ವಿಸೇಸ್ಸೋ. ಭಣ್ಡಸಮ್ಬನ್ಧತೋ-ಪಹುತಂ ಮೇ ಧನಂ ಸಕ್ಕ, ಏಕಸ್ಸ ಪಟಿವೀಸೋ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪತ್ತಚೀವರಂ. ಸಮೀಪತೋ-ಅಮ್ಬವನಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ, ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ. ಸಮೂಹೇ-ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ರಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮೂಹೋ. ಅವಯವೇ-ಮನುಸ್ಸಸ್ಸೇವ ತೇ ಸೀಸಂ, ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಾ. ವಿಕಾರೇ-ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಿಕತಿ, ಭಟ್ಠಧಞ್ಞಾನಂ ಸತ್ತು. ಕಾರಿಯೇ-ಯವಸ್ಸ ಅಙ್ಕುರೋ, ಮೇಘಸ್ಸ ಸದ್ದೋ, ಪುತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಸ ಬಹವೋ, ಕಮ್ಮಾನಂ ಫಲಂ ವಿಪಾಕೋ. ಅವತ್ಥಾಯಂ-ಖನ್ಧಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ, ಜರಾ, ಭೇದೋ ವಾ. ಜಾತಿಯಂ-ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜಾತಿ. ಗುಣೇ-ಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ವಣ್ಣೋ, ವಣ್ಣೋ ನ ಖೀಯೇಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗುಣಘೋಸೋ, ಪುಪ್ಫಾನಂ ಗನ್ಧೋ, ಫಲಾನಂ ರಸೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಫುಸನಾ, ಸಿಪ್ಪಿಕಾನಂ ಸತಂ ನತ್ಥಿ, ತಿಲಾನಂ ಮುಟ್ಠಿ, ತೇಸಂ ಸಮಾಯೋಗೋ, ಸನ್ಧಿನೋ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಆರಬ್ಭ, ಸುಖಂ ತೇ, ದುಕ್ಖಂ ತೇ, ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟುಭಾವೋ, ರೂಪಸ್ಸ ಲಹುತಾ, ಮುದುತಾ ವಾ, ಉಪಚಯೋ ವಾ. ಕ್ರಿಯಾಸಮ್ಬನ್ಧೇ-ಪಾದಸ್ಸ ಉಕ್ಖೇಪನಂ, ಅವಕ್ಖೇಪನಂ ವಾ, ಹತ್ಥಸ್ಸ ಸಮಿಞ್ಜನಂ, ದಾನಂ, ಪಸಾರಣಂ, ಧಾತೂನಂ ಗಮನಂ, ಠಾನಂ, ನಿಸಜ್ಜಾ, ಸಯನಂ ವಾ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ನಾಮಗೋತ್ತಾದಿ, ತಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ, ನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣತೋ, ವಸ್ಸಾನಂ ತತಿಯೇ ಮಾಸೇ, ನ ತಸ್ಸ ಉಪಮಾ, ಕುವೇರಸ್ಸ ಬಲಿ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಅಪಿ ಚ –
ಗಾವಸ್ಸ ಜಾತಿ, ಧವಲೋ, ಗತಿ, ಸಿಙ್ಗಂ, ನಾಮನ್ತಿ+ಧ;
ದಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಜಾತ್ಯಾದಿ, ವಿಸೇಸ್ಸಾ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಮತೋ.
ಗೋತ್ತಞ್ಚ ಸಬಲೋದಿಸ್ಸ, ಪಾಕ+ಮನ್ನಸ್ಸ ಸುಕ್ಕತಾ;
ಪಟಸ್ಸ, ಸಿಙ್ಗಂಮೇಣ್ಡಸ್ಸ, ನಾ+ಞ್ಞೇಸಂತಿ ವಿಸೇಸ್ಸತೇ.
ಠಾನಿತೋ-ಯುವಣ್ಣಾನ+ಮೇಓ ಲುತ್ತಾ. ಆಗಮಿತೋ-ಸುಞ ಸಸ್ಸ. ಸಾಮಿಯೋಗೇ-ದೇವಾನ+ಮಿನ್ದೋ, ಮಿಗಾನಂ ರಾಜಾ. ರುಜಾದಿಯೋಗೇ-ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರುಜತಿ, ತಸ್ಸ ರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಮಹಾಸೇನಾಪತೀನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತಬ್ಬಂ, ರಜಕಸ್ಸ ವತ್ಥಂ ದದಾತಿ, ಮುಸಾವಾದಸ್ಸ ಓತ್ತಪ್ಪಂ ಇಚ್ಚಾದಿ. ಯಜಸ್ಸ ಯೋಗೇ-ಪುಪ್ಫಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಯಜತಿ, ಪುಪ್ಫೇನಾತ್ಯತ್ಥೋ. ಏವಂ ಘತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹತಿ. ಸುಹಿತತ್ಥೇ-ಪತ್ತಂ ಓದನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಪೂರಂ ನಾನಾಪಕಾರಸ್ಸ ಅಸುಚಿನೋ, ಪೂರಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಸ್ಸ, ಪೂರತಿ ಬಾಲೋ ಪಾಪಸ್ಸ. ಕಿತಕಪ್ಪಯೋಗೇ-ಬಹುಲಂವಿಧಾನಾ ಛಟ್ಠೀ, ರಞ್ಞೋ ಸಮ್ಮತೋ, ಪೂಜಿತೋ, ಸಕ್ಕತೋ, ಅಪಚಿತೋ, ಮಾನಿತೋ ವಾ, ಅಮತಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಪರಿಭುತ್ತಂ, ಯೇಸಂ ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ಅಪರಿಭುತ್ತಾ, ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋ ಬಹುಜನಸ್ಸ, ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಧಮ್ಮಧಾತು, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗುತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ. ಕಮ್ಮತ್ಥೇ-ತಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವತ್ತಾರೋ, ಸಹಸಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತ್ತಾರೋ, ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ, ಭಿನ್ನಾನಂ ಸನ್ಧಾತಾ, ಸಹಿತಾನಂ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ಬೋಧೇತಾ ಪಜಾಯ, ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಚ ವೇದಕೋ, ಅವಿಸಂವಾದಕೋ ಲೋಕಸ್ಸ, ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಸಾದೋ. ಸರತಿ+ಚ್ಛಾಯೋಗೇ-ಮಾತು ಸರತಿ, ನ ತೇಸಂ ಕೋಚಿ ಸರತಿ, ಸತ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛತಿ. ಕರೋತಿಸ್ಸ (ಯೋಗೇ) – ಉದಕಸ್ಸ ಪತಿಕುರುತೇ, ಕಣ್ಡಸ್ಸ ಪತಿಕುರುತೇ, ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತ್ಯತ್ಥೋ. ಪಞ್ಚಮಿಯತ್ಥೇ ಪರಿಹಾನಿಭಯತ್ಥಯೋಗೇಪಿ ಛಟ್ಠೀ, ಅಸ್ಸವನತಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ, ಕಿನ್ನು ಖೋ ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಸುಖಸ್ಸ ಭಾಯಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ತಸನ್ತಿ ದಣ್ಡಸ್ಸ, ಸಬ್ಬೇ ಭಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಚುನೋ, ಭೀತೋ ಚತುನ್ನಂ ಆಸೀವಿಸಾನಂ ಘೋರವಿಸಾನಂ ಇಚ್ಚಾದಿ.
೪೦. ತುಲ್ಯತ್ಥೇನ ವಾ ತತಿಯಾ
ತುಲ್ಯತ್ಥೇನ ಯೋಗೇ ವಾ ಛಟ್ಠೀ ಹೋತಿ ತತಿಯಾ ಚ. ಪಿತು ತುಲ್ಯೋ, ಪಿತರಾ ವಾ, ಮಾತು ತುಲ್ಯೋ, ಮಾತರಾ ವಾ.
೩೨. ಸತ್ತಮ್ಯಾ+ಧಾರೇ
ಕತ್ತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿಸಜ್ಜ+ಪಚನಾದಿಕ್ರಿಯಾನಂ ಯೋ ಆಧಾರೋ, ತಂ ಆಧಾರಕಾರಕಂ ನಾಮ. ಕಥಂ ಕಟೇ ನಿಸೀದತಿ ದೇವದತ್ತೋ, ಥಾಲಿಯಂ ಓದನಂ ಪಚತಿ, ದೇವದತ್ತ+ತಣ್ಡುಲಾನಂ ಕತ್ತು+ಕಮ್ಮಾನಂ ಧಾರಣತೋ ತದಟ್ಠಆಸನ+ಪಚನಕ್ರಿಯಂ ಕಟ+ಥಾಲಿಯೋ ಧಾರೇನ್ತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿ ಹೋತಿ.
ಸೋ ಬ್ಯಾಪಿಕೋ, ಓಪಸಿಲೇಸಿಕೋ, ವೇಸಯಿಕೋ, ಸಾಮೀಪಿಕೋತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ. ತತ್ಥ ಯೋ ಆಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ನಿಸ್ಸೇಸಾಧಾರಭೂತೋ, ಸೋ ಬ್ಯಾಪಿಕೋ, ಯಥಾ ತಿಲೇಸು ತೇಲಂ ಅತ್ಥಿ, ಖೀರೇಸು ಜಲಂ, ದಧಿಮ್ಹಿ ಸಪ್ಪಿ. ಪಚ್ಚೇಕಸಿದ್ಧಾನಂ ಭಾವಾನಂ ಯಂ ಆಧೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಉಪಸಿಲೇಸನಂ ಅಲ್ಲೀಯನಂ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕೋ. ಯಥಾ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ, ಥಾಲಿಯಂ ಓದನಂ ಪಚತಿ, ಘಟೇ ಉದಕ+ಮತ್ಥಿ, ದೂರೇ ಠಿತೋ, ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ. ಯತ್ಥ ಸಮೀಪೇ ಸಮೀಪೀವೋಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ತದಾಯತ್ತತಾದೀಪನತ್ಥಂ ಆಧಾರಭಾವೋ ಉಪಚರೀಯತಿ, ತಂ ಸಾಮೀಪಿಕಂ, ಯಥಾ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಘೋಸೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಸಮೀಪೇ ವಜೋತ್ಯತ್ಥೋ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ. ಯತ್ಥ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವವಸೇನ ದೇಸನ್ತರಾವಚ್ಛೇದವಸೇನ ವಾ ಆಧಾರಪರಿಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ವೇಸಯಿತೋ. ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಸಕುಣಾ ಚರನ್ತಿ, ಭೂಮಿಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ, ಜಲೇ ಮಚ್ಛಾ, ಪಾಸಾದೇಸು ಪತಿತೋ, ಪಾಪಸ್ಮಿಂ ರಮತೀ ಮನೋ, ಪಸನ್ನೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ, ಪಞ್ಞಾಯ ಸಾಧು, ವಿನಯೇ ನಿಪುಣೋ, ಮಾತರಿ ಸಾಧು, ಪಿತರಿ ನಿಪುಣೋ.
ಕಿರಿಯಾ ಕತ್ತು+ಕಮ್ಮಟ್ಠಾ, ಆಧಾರೀಯತಿ ಯೇನ ಸೋ;
ಆಧಾರೋ ಚತುಧಾ ವುತ್ತೋ, ಬ್ಯಾಪಕಾದಿಪ್ಪಭೇದತೋ.
ಬ್ಯಾಪಕೋ ತಿಲಖೀರಾದಿ, ಕಟೋ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕೋ;
ಸಾಮೀಪಿಕೋ ತು ಗಙ್ಗಾದಿ, ಆಕಾಸೋ ವಿಸಯೋ ಮತೋ.
೩೩. ನಿಮಿತ್ತೇ
ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಸತ್ತಮೀ ಹೋತಿ. ಅಜಿನಮ್ಹಿ ಹಞ್ಞತೇ ದೀಪಿ, ಕುಞ್ಜರೋ ದನ್ತೇಸು ಹಞ್ಞತೇ, ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಿಮಿತ್ಯತ್ಥೋ.