೧೪. ಸತ್ತಧೀ

ವಚನಫಲಮುಪದಸ್ಸೇತಿ‘ಯತ್ಥೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಯತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ತ್ಯಾದಿಕೇ ಸುತ್ತೇ, ಸತ್ತಮಿಯಾತಿ ‘ಸರೇ’ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ತಮಿಯಾ, ಯಸ್ಸಾತಿ ಸರೋತಿಆದಿನಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಕಾರಿಯಂ ಲೋಪಾದಿ, ಸಮ್ಬನ್ಧಾ ವಿಸೇಸಾತಿ ಸರೇತ್ಯಾದೋ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಮಧಿಕರಣಂ, ತಞ್ಚೋಪಸಿಲೇಸೇ ಭವಮಧಿಕರಣಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ವಾ ಪರಂ ಸಿಯಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಪರೋಪಸಿ ಲೇಸಸ್ಸಾವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಪರಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸಾ, ಪರಸ್ಸಾಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ, ಸತೀತ್ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಜೋತನೀಯೇ ಸತ್ತಮೀ ಸಂಸತ್ತಮೀ ಸನ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮಾದೇಸೇನ, ಸತ್ತಞ್ಚೇತ್ಯಾದಿವಚನಮೇವಂ ಸತಿ ಘಟತೇ, ಸನ್ತಿ ವಾ ಸನ್ತಸದ್ದತ್ಥೇ ಪಾದಿ, ಸುತ್ತೇ ಅವುತ್ತೇಪಿ ವುತ್ತಿಯಂ ‘ನಿದ್ದೇಸೇ’ತಿ ವಚನೇ ಕಾರಣಮಾಹ-ಸತ್ತಞ್ಚಾ’ತಿಆದಿ, ನಿದ್ದೇಸಮನ್ತರೇನ ಸತ್ತಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸತ್ತಮಿಯಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ಸತಿಯೇವ ತಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಯ ಸತ್ತಾಯ ಸಮ್ಭವೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಿಮಞ್ಞನ್ತಸ್ಸಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಸದ್ದತ್ತಾ ಕಿನ್ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬತ್ತಮಿಚ್ಚಾಹ-‘ಸತ್ತಮಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ತನ್ತಿ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪೋ ಸರೇ’’ತಿ ಸುತ್ತಂ, ಉಕಾರಸ್ಸಾತಿ ‘ವೇಳು’ಇಚ್ಚತ್ರ ಉಕಾರಸ್ಸ, ಪುಬ್ಬಸ್ಸ…ಪೇ… ಕರಿತ್ವಾ ತಂಮನಸಿಕತಞ್ಚೋದನಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ತಮಹ’ನ್ತಿ ಚ್ಚಾದಿತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಾಜ್ಝಾಹಾರೋ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಮೀ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತೋ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ, ಅನನ್ತರಸ್ಸಾತಿ ಅಬ್ಯವಹಿತಸ್ಸ, ವುತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ‘‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾ’’ತಿ (೧-೧-೬೬) ಪಾಣಿನಿಯವಚನೇ ‘‘ದಿಸಿರಯಮುಚ್ಚಾರಣಕ್ರಿಯೋ ನಿಸದ್ದೋಪ್ಯಯ ಮಿಹ ನೇರನ್ತರಿಯಂ ಜೋತೇತಿ, ತತ್ಥ‘ನಿರನ್ತರಂ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಪಾದಿಸಮಾಸೇ ಕತೇ ಫುಟಮೇವಾನನ್ತರಮುಚ್ಚಾರಿತೇತ್ಯಮತ್ಥೋ-ವಗಮ್ಯತೇತಿ ‘‘ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಪಯೋಗದಸ್ಸನೇ ಬ್ಯವಹಿತೇಪಿ ಕಾರಿಯಂ ಪಪ್ಪೋತೀ’’ತಿ ಭಸ್ಸಕಾರಾದಯೋ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ, ಇಹ ತಾದಿಸವಚನಾಭಾವೇನ ವಣ್ಣಾದಿ ಬ್ಯವಧಾನೇಪಿ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ಸರೇಚ್ಚಾದಿಪರಿಹಾರವಚನೇ-ಧಿಪ್ಪಾಯ ಮುಬ್ಭಾವಯತಿ ‘ಯದಿಪಿ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಮಥುರಾಯ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಕಸ್ಸ ಚಾನ್ತರಾಳೇ ಗಾಮಾದೀನಂ ಸಬ್ಭಾವಾ ಬ್ಯವಧಾನೇಪಿ ಪುಬ್ಬಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಯಾ ದಿಟ್ಠನ್ತಮಾಹ-‘ಮಥುರಾ’ ಇಚ್ಚಾದಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸರೇತಿ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರೇ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತಂ ಪದಂ, ತಸ್ಮಾ ಬ್ಯವಧಾನೇ ಸರಲೋಪೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪಬ್ಯಾಖ್ಯಾನೇನ ವುತ್ತಿಯ ಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕೇವಲಂ ಸರೇತಿ ಏತ್ಥೇವಾತಿ ಆಹ- ‘ಕಾರಿಯೇ’ಚ್ಚಾದಿ, ಓಪಸಿಲೇಸಿಕೇಯೇವಾಧಾರೇ ಭವತೀತಿ ಸೇಸೋ, ಕಾರಣಮಾಹ-‘ವತ್ತಿಚ್ಛಾನ್ಹವಿಧಾನತೋ ಸದ್ದಸ್ಸಾ’ತಿ, ವತ್ತುನೋ ಯಾ ಇಚ್ಛಾ ವಚನಿಚ್ಛಾ ತಸ್ಸಾ ಅನುತೂಲೇನ ವಿಧಾನತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಥನತೋತಿ ಅತ್ಥೋ,ಯೇನ ಹಿ ಯಮತ್ಥಂ ವತ್ತಾತಿಧಾತುಮಿಚ್ಛತಿ ಸತೀಪ್ಯಭಿಧಾನಸಾ ಮತ್ಥಿಯೇ ನ ತತೋ-ಞ್ಞಮತ್ಥಂ ಸದ್ದೋಭಿದಧಾತೀತ್ಯಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ವತ್ತಿಚ್ಛಾ ವಸಾಯೇ ಕಾರಣಮಾಹ’ವತ್ತಿಚ್ಛಾಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ವತ್ತುನೋ ಸುತ್ತಕಾರಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾ ವತ್ತಿಚ್ಛಾ, ಕಥಮುಪದೇಸತೋ ವತ್ತಿಚ್ಛಾ-ವಸೀಯತೇ’ ಕಥಞ್ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋತಿ ಆಸಙ್ಕಿಯ ತಮುಪದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಅತೋಚೇತ್ಯಾದಿ, ಅತೋ ವಕ್ಖಮಾನಕಾರಣಾ ಉಪದೇಸತೋ ವಸೀಯತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಿನ್ತಂ ಕಾರಣ ಮಿಚ್ಚಾಹ-‘ಯಸ್ಮಾ’ಇಚ್ಚಾದಿ, ಅನ್ವಯಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಗುರುಪಾರಮ್ಪರಿಯೋ-ಪದೇಸೋ ವಿವಚ್ಛಿತೋ, ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಅನ್ವಯೋ ಗುರುಪಾರಮ್ಪರಿಯೋ ಪದೇಸೋ ಗುರುಕುಲಮುಪಗಮ್ಮ ಪಞ್ಹಕರಣಾದಿನಾ ಅನ್ವಿಚ್ಛೀಯತೇ ಗವೇಸೀಯತಿ, ಅತೋ ಕಾರಣಾ ಗುರುಪರಮ್ಪರಾ ಗತಉಪದೇಸತೋ ವಸೀಯತೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ-ವಸಾಯಪ್ಪಟಿಪಾದಯಿತುಮಾಹ- ‘ಸಾಮತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಸಾಮತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತೇತಿಸೇಸೋ, ಲಘುನೋಪಾಯೇನ ಸದ್ದಾನಮುಪಲಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತೀತಿ ಬ್ಯವಹಿತನಿವತ್ತಿಯಾ ವಚನನ್ತರಕ-ರಣಮನುಪನ್ನಂ, ಉಪಪನ್ನಂ ವಚನನ್ತರಕರಣಂ, ತಸ್ಸ ಚ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರ ಮನ್ತರೇನ ಅಞ್ಞಥಾನುಪಪತ್ತಿಯಾ ಆಧಾರವಿಸೇಸಪ್ಪಟಿಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ, ಆಧಾರನ್ತರೇಚ್ಚಾದಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ವಿಭಾವೇತಿ, ಆಧಾರನ್ತರೇಪೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಸಙ್ಗಾಭಾವತೋ ಅತ್ಥನ್ತ-ರೇನಾಪಿ ಆಧಾರನ್ತರೇಪಿ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರೇಪಿ ವಚನನ್ತರಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ಸಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಸಮ್ಭವಾ ಓಪಸಿಲೇಸಿಕಾಧಾರನಿಸ್ಸಯನೇಪಿ ಆನಿಸಂಸೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೇನಾಪಿ ನತ್ಥಿ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ ಯಮ್ಪಿ ಸದ್ದೋತಿ, ನನು ಕಿಮೇವಂ ವಣ್ಣೀಯತೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವೇತಿ ವಚನ ಮೇವೋಪಸಿಲೇಸಿಕಮಧಿಕರಣಂ ವಿಞ್ಞಾಪಯತಿ… ತತ್ಥೇವ ಪುಬ್ಬಪರತ್ತ ಸಮ್ಭವಾತಿ ಯೋಮಞ್ಞತೇ, ತಸ್ಸೇಸಾ ಕಪ್ಪನಾ ನ ಸಙ್ಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ-‘ಪುಬ್ಬಸ್ಸಾತಿ’ಚ್ಚಾದಿ, ಅಯುತ್ತತ್ತೇ ಕಾರಣಮಾಹ-‘ಸಾಮೀಪಿಕೇಪಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾ’ತಿ, ‘ಗಙ್ಗಾಯಂ ಘೋಸೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಘೋಸೋ ಗಙ್ಗಾಯಂ ಪುಬ್ಬೋ ವಾ ಪರೋ ವೇತಿ ಗಮ್ಮಮಾನತ್ತಾ ಸಾಮೀಪಿಕೇಪ್ಯಧಿಕರಣೇ ಪುಬ್ಬಪರತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏತಾವವುಚ್ಚತೇತಿ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ ನ ಪರಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುಚ್ಚತೇ, ತಥಾಚ ವಕ್ಖತಿ-‘ಕಿನ್ತ’ನ್ತಿಆದಿ, ಅಧಿಕಂ ಬ್ಯವಹಿತನಿವುತ್ಯಾದಿ ನ ವುಚ್ಚತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಆದಿಸದ್ದೇನೇತ್ಥ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾ ಗಹಿತಾ, ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾಪಿ ಸಾಮತ್ತಿಯಾ ಕತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಪಕಪ್ಪನಂ ಪಕಪ್ಪನಾವಿಧಾನಂ, ಏವಂ ಮಞ್ಞತೇ ‘ಪಾಣಿನಿಯಾ ‘‘ಛಟ್ಠೀಟ್ಠಾನೇಯೋಗಾ’’ತ್ಯತೋ (೧-೧-೪೯) ‘‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ’’ (೧-೧-೬೬) ‘‘ತಸ್ಮಾ ತ್ಯುತ್ತರಸ್ಸ’’ ಇತಿ (೧-೧-೬೭) ಪರಿಭಾಸಾಸುತ್ತದ್ವಯೇ ಛಟ್ಠೀಗಹಣಮನುವತ್ತಿಯ ‘ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀ’ ‘ತಸ್ಮಾತ್ಯುತ್ತರಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀ [ನಿದ್ದಿಟ್ಠೇ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಛಟ್ಠೀತಿ ಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಕಾರಿಯಿತ್ತಪಟಿಪಾದನಯೋಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೀ ತಬ್ಬೋಧಕಪದೇ ಭವತಿತ್ಯತ್ಥೋ, ಏವ ಧುತ್ತರಸ್ಸೇತು ವಿ. ಉಜ್ಜೋತಟೀಕಾ] ತಿ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಂ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತಿ ‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾಯಥಾ ಸಿಯಾ’ತಿ, ಇಧ ಪನ ವಚನನ್ತರಾಭಾವೇಪಿ ಯತ್ಥ ಛಟ್ಠೀನಿದ್ದೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯೇನೇವ ಛಟ್ಠೀಪಕಪ್ಪನಾ ಸಿದ್ಧಾ’ತಿ, ಸಾಮತ್ಥಿಯಮುಪದಸ್ಸೇತಿ ‘ಸತ್ತಮೀನಿದ್ದೇಸೇ’ಚ್ಚಾದಿನಾ, ಅಞ್ಞವಿಭತ್ತಿನಿದ್ದಿಟ್ಠೋಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜತೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕಾರಿಯಯೋ ಗನ್ತಿ ಕಾರಿಯಸಮ್ಬನ್ಧಂ, ಯಥಾ ‘‘ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗನ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾನುವತ್ತಮಾನಂ ನಿಗ್ಗಹೀತ’ನ್ತಿದಂ ಛಟ್ಠೀಯನ್ತಂ ವಿಞ್ಞಾಯತೇ, ಕಥಂ ವಗ್ಗೇತೇಸಾ ಸತ್ತಮ್ಯಕತತ್ಥಾ ‘‘ನಿಗ್ಗಹೀತ’’ನ್ತಿ (೧-೩೮) ಪುಬ್ಬಸುತ್ತೇ ಕತತ್ಥತಾಯ ಪಠಮಾ ವಿಭತ್ತಿಯಾ ಛಟ್ಠೀವಿಭತ್ತಿಮ್ಪಕಪ್ಪೇತಿ ಸತ್ತಮಿಯಂ ಪುಬ್ಬಸ್ಸೇ’ತಿ ತಥೇತ್ಯವಗನ್ತಬ್ಬಂ. ಏತಾವ ವುಚ್ಚತೇತಿ ವುತ್ತೇ ಇದನ್ತಿ ನ ವಿಞ್ಞಾಯತೇತಿ ಆಹ ‘ಕಿನ್ತ’ನ್ತಿಆದಿ, ಯದಾಹಿಚ್ಚಾದಿನಾ ಪರಿಯಾಯಪಸಙ್ಗಕ್ಕಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಮಿದಮುಚ್ಚತೇ ಪರಿಯಾಯಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ನಿಯಮತ್ಥಂ ವಚನನ್ತಿ ನನು ಪುಬ್ಬಪರಾನಂ ಯುಗಪದುಪ್ಪತ್ತಿಯ ಮಾಚರಿಯವಚನಪ್ಪಮಾಣೇನಾಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ವಚನನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ನೋಚ್ಚ ತೇಚ್ಚಾಹ- ‘ಯುಗಪದುಪಸಿಲಿಟ್ಠಾನ’ನ್ತ್ಯಾದಿ, ಯುಗಪದುಪಸಿಲಿಟ್ಠಾನಮಸಮ್ಭವೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕುತೋಚ್ಚಾಹ-‘ಅಪರಸ್ಸೂಪಸಿಲೇಸಿಕಸ್ಸಾಭಾವತೋ’ತಿ, ಅತೋತಿ ಯುಗಪದುಭಿನ್ನಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ, ವಚನಂ ‘‘ಸರೋ ಲೋಪಾಸರೇ’’ಚ್ಚಾದಿಕಂ (೧-೨೬) ಸುತ್ತಂ.